Baclofen là hoạt chất thuộc nhóm thuốc giãn cơ tác dụng trung ương, thường được sử dụng để kiểm soát tình trạng co cứng cơ liên quan đến các bệnh lý thần kinh như xơ cứng rải rác, tổn thương tủy sống hoặc một số rối loạn có nguồn gốc não. Thuốc có thể dùng đường uống hoặc tiêm truyền nội tủy trong các trường hợp co cứng nặng, tùy chỉ định và đánh giá của bác sĩ. Baclofen không phải thuốc dùng để “chữa khỏi” nguyên nhân gây bệnh, mà chủ yếu hỗ trợ giảm co cứng, co thắt, đau kèm theo và rung giật cơ trong một số bối cảnh lâm sàng phù hợp. Người bệnh không nên tự ý dùng, tăng liều, giảm liều hoặc ngừng thuốc đột ngột vì có thể gặp phản ứng nghiêm trọng, đặc biệt là hội chứng cai thuốc, buồn ngủ, chóng mặt, suy hô hấp hoặc độc tính khi suy thận. (DailyMed)
Nội dung chính
- Baclofen là thuốc giãn cơ/chống co cứng.
- Bối cảnh dùng thường liên quan co cứng cơ do bệnh thần kinh hoặc tủy sống.
- Không tự ngừng thuốc đột ngột nếu đang dùng thường xuyên.
- Có thể gây buồn ngủ, chóng mặt, yếu cơ, lú lẫn hoặc ức chế hô hấp khi dùng không đúng hướng dẫn.
- Báo bác sĩ về bệnh thận, động kinh, thuốc an thần/rượu và thai kỳ.
Hoạt chất Baclofen là gì?
Baclofen là hoạt chất giãn cơ/chống co cứng cơ tác dụng trung ương, được dùng để làm giảm co cứng cơ trong một số bệnh lý thần kinh. Baclofen không điều trị khỏi nguyên nhân nền như xơ cứng rải rác hoặc tổn thương tủy sống; mục tiêu là kiểm soát triệu chứng theo chỉ định y tế. (DailyMed)
Baclofen
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Baclofen |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Baclofen |
| Tên IUPAC | 4-amino-3-(4-chlorophenyl)butanoic acid |
| Tên hóa học khác | beta-(Aminomethyl)-4-chlorobenzenepropanoic acid | beta-(p-Chlorophenyl)-gamma-aminobutyric acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | 4-amino-3-(4-chlorophenyl)-butanoic acid; 4-amino-3-(4-chlorophenyl)butanoic acid; dẫn xuất/analog của gamma-aminobutyric acid, tùy cách mô tả trong nhãn thuốc. (DailyMed) |
| Tên Latinh / tên dược điển | Baclofenum |
| Tên USAN | baclofen |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 1134-47-0 |
|---|---|
| UNII | H789N3FKE8 |
| PubChem CID | 2284 |
| RxNorm CUI | 1292 |
| Công thức phân tử | C10H12ClNO2 |
Dược động học của Baclofen
Baclofen đường uống được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa, phân bố với tỷ lệ gắn protein khoảng 30%, chuyển hóa ít và thải trừ chủ yếu qua thận dưới dạng không đổi. Có biến thiên giữa các cá thể về hấp thu và/hoặc thải trừ. (Medicines.org.uk)
Giai đoạn I: Hấp thu
Baclofen được hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn qua đường tiêu hóa; sau liều uống đơn 10–30 mg, nồng độ đỉnh huyết tương thường được ghi nhận sau khoảng 0,5–1,5 giờ. Với dung dịch uống trong một nghiên cứu 20 mg lúc đói, Tmax khoảng 0,75 giờ. (Medicines.org.uk)
| F · Sinh khả dụng | Dung dịch uống và viên nén được ghi nhận có sinh khả dụng tương tự trong nghiên cứu dược động học ở người trưởng thành khỏe mạnh; giá trị sinh khả dụng tuyệt đối. (DailyMed) |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố khoảng 0,7 L/kg; tỷ lệ gắn protein khoảng 30%; nồng độ trong dịch não tủy thấp hơn huyết tương khoảng 8,5 lần theo SmPC. (Medicines.org.uk)
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Baclofen chỉ chuyển hóa ở mức độ nhỏ; quá trình khử amin tạo chất chuyển hóa chính β-(p-chlorophenyl)-4-hydroxybutyric acid, được mô tả là không có hoạt tính dược lý. (Medicines.org.uk)
Giai đoạn IV: Thải trừ
Baclofen được thải trừ phần lớn dưới dạng không đổi qua thận; trong vòng 72 giờ, khoảng 75% liều được thải qua thận, trong đó khoảng 5% lượng này là chất chuyển hóa. (Medicines.org.uk)
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải thải trừ trong huyết tương trung bình khoảng 3–4 giờ theo SmPC; một nhãn dung dịch uống DailyMed ghi nhận apparent elimination half-life khoảng 5,7 giờ trong nghiên cứu người trưởng thành khỏe mạnh. (Medicines.org.uk) |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Dữ liệu độ thanh thải huyết tương ở người lớn dùng đường uống. Ở trẻ em 2–12 tuổi sau liều uống 2,5 mg, SmPC ghi nhận mean plasma clearance khoảng 315,9 mL/giờ/kg. Với đường tiêm nội tủy, độ thanh thải trong dịch não tủy trung bình khoảng 30 mL/giờ trong dữ liệu nhãn DailyMed. (Medicines.org.uk) |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Suy thận có thể làm giảm thanh thải và kéo dài thời gian bán thải baclofen do thuốc thải trừ chủ yếu qua thận; người suy thận cần dùng rất thận trọng và có thể cần điều chỉnh liều. Người cao tuổi có thể thải trừ chậm hơn sau liều đơn nhưng phơi nhiễm toàn thân tương tự người dưới 65 tuổi. Suy gan: chưa có dữ liệu dược động học đầy đủ; do gan không giữ vai trò chính trong thải trừ, ảnh hưởng lớn lên dược động học được xem là ít có khả năng, nhưng vẫn cần thận trọng. (Medicines.org.uk)
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Baclofen
Thuốc chống co cứng cơ có vị trí tác động ở tủy sống; dẫn xuất/analog GABA và có liên quan đến kích thích thụ thể GABA-B. Mã ATC: M03BX01. (Medicines.org.uk)
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế chính xác chưa được hiểu hoàn toàn. Baclofen ức chế phản xạ đơn synap và đa synap ở mức tủy sống, có thể bằng cách giảm phóng thích chất dẫn truyền thần kinh kích thích từ đầu tận cùng hướng tâm; thuốc có thể phát huy tác dụng thông qua kích thích thụ thể GABA-B. (DailyMed)
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Baclofen có đặc tính ức chế thần kinh trung ương, biểu hiện bằng an thần, buồn ngủ, mất điều hòa, và trong quá liều có thể gây ức chế hô hấp, tim mạch. Với đường tiêm nội tủy, nồng độ trong dịch não tủy đạt được hiệu quả với nồng độ huyết tương thấp hơn nhiều so với đường uống. (DailyMed)
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Baclofen
Baclofen đường uống được chỉ định điều trị co cứng do xơ cứng rải rác, đặc biệt giúp giảm co thắt cơ gấp, đau kèm theo, rung giật cơ và cứng cơ; thuốc cũng có thể có giá trị ở bệnh nhân tổn thương tủy sống và bệnh lý tủy sống khác. Baclofen không được chỉ định để điều trị co thắt cơ xương do rối loạn thấp khớp theo nhãn DailyMed. SmPC cũng mô tả chỉ định trong co cứng có nguồn gốc tủy sống hoặc não ở người lớn và trẻ em trong một số bối cảnh. (DailyMed)
Baclofen đã được nghiên cứu trong rối loạn sử dụng rượu. Tổng quan Cochrane 2023 cho thấy baclofen có thể giúp duy trì kiêng rượu ở một số người, đặc biệt sau cai giải độc, nhưng bằng chứng so sánh với thuốc khác còn hạn chế và không đủ để tự ý dùng ngoài chỉ định. Tại Pháp, baclofen đã từng được quản lý theo khuyến nghị tạm thời và sau đó có marketing authorization cho rối loạn sử dụng rượu trong bối cảnh cụ thể; ở nhiều quốc gia khác, sử dụng cho rối loạn sử dụng rượu là ngoài chỉ định và cần giám sát chặt chẽ do nguy cơ quá liều, đặc biệt khi dùng liều cao. (Cochrane)
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dùng dưới đây chỉ nhằm tham khảo từ nhãn thuốc/SmPC, không thay thế chỉ định cá nhân hóa. Theo nhãn DailyMed dung dịch uống, baclofen thường được khởi đầu liều thấp và tăng dần theo đáp ứng/dung nạp, với lịch gợi ý 5 mg x 3 lần/ngày trong 3 ngày, sau đó 10 mg x 3 lần/ngày, 15 mg x 3 lần/ngày, 20 mg x 3 lần/ngày; liều tối đa khuyến nghị trong nhãn này là 80 mg/ngày. SmPC eMC ghi nhận người lớn thường khởi đầu 15 mg/ngày chia liều và điều chỉnh thận trọng; liều tối đa trên 100 mg/ngày không được khuyến nghị trừ khi bệnh nhân nằm viện và được giám sát chặt. (DailyMed) Đối với trẻ em, người cao tuổi, suy thận hoặc đường tiêm nội tủy, liều phải do bác sĩ xác định dựa trên tuổi, cân nặng, chức năng thận, tình trạng bệnh và đáp ứng lâm sàng. Không tự ý áp dụng liều từ bài viết này.
Baclofen đường uống có thể dùng trong bữa ăn với một ít nước theo SmPC. Dung dịch uống cần đo chính xác bằng dụng cụ phù hợp; nhãn DailyMed nhấn mạnh cần tránh nhầm lẫn giữa đơn vị mg và mL khi kê đơn/cấp phát/dùng thuốc. Khi ngừng thuốc, cần giảm liều từ từ theo hướng dẫn y tế, trừ tình huống cấp cứu/quá liều hoặc phản ứng nghiêm trọng do bác sĩ xử trí. (Medicines.org.uk)
Cần theo dõi buồn ngủ, chóng mặt, yếu cơ, hạ huyết áp, rối loạn ý thức, dấu hiệu độc tính thần kinh, thay đổi hành vi/tâm trạng, triệu chứng co giật hoặc tăng co cứng khi giảm/ngừng thuốc. Ở người suy thận, cần theo dõi dấu hiệu ngộ độc sớm như ngủ gà, lơ mơ, lú lẫn hoặc giảm mức tỉnh táo. Với dạng tiêm truyền nội tủy, cần theo dõi hệ thống bơm, lịch bơm lại thuốc và dấu hiệu cai thuốc. (Medicines.org.uk)
Cảnh báo và lưu ý về Baclofen
Quá mẫn với baclofen hoặc bất kỳ thành phần tá dược nào. SmPC eMC cũng liệt kê loét dạ dày tá tràng là chống chỉ định trong sản phẩm tham khảo. Cần kiểm tra tờ hướng dẫn sử dụng của từng chế phẩm cụ thể vì chống chỉ định có thể khác nhau theo sản phẩm/quốc gia. (DailyMed)
Các tác dụng không mong muốn thường gặp hoặc được ghi nhận gồm buồn ngủ, an thần, chóng mặt, yếu cơ, mệt mỏi, buồn nôn, khô miệng, nhức đầu, mất ngủ, lú lẫn, run, mất điều hòa, rối loạn thị giác, hạ huyết áp, tiêu chảy/táo bón, đổ mồ hôi, phát ban, tiểu khó, tiểu nhiều lần hoặc bí tiểu. Tác dụng phụ thường xuất hiện khi bắt đầu điều trị, tăng liều quá nhanh, dùng liều cao hoặc ở người cao tuổi. (Medicines.org.uk)
Cần chú ý các dấu hiệu nghiêm trọng như suy hô hấp, ngủ gà nhiều, giảm ý thức, hôn mê, co giật, rối loạn tâm thần, ảo giác, hội chứng cai thuốc khi ngừng đột ngột, tiêu cơ vân, suy đa cơ quan, phản ứng dị ứng nặng, ngưng thở khi ngủ trung ương, bệnh não và độc tính nặng ở người suy thận. Ngừng baclofen đột ngột, đặc biệt dạng nội tủy, đã được báo cáo có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, hiếm khi tử vong. (Medicines.org.uk)
Thận trọng ở người có rối loạn tâm thần, tâm thần phân liệt, trạng thái lú lẫn, trầm cảm/hưng cảm, tiền sử nghiện rượu, nguy cơ tự sát, tiền sử lạm dụng chất, động kinh, bệnh mạch máu não, suy hô hấp, suy gan, suy thận, người cao tuổi và bệnh nhân cần trương lực cơ để duy trì tư thế/thăng bằng. Đã có báo cáo lạm dụng, lệ thuộc và hội chứng cai baclofen; người bệnh không nên tự ý tăng liều hoặc ngừng thuốc. (Medicines.org.uk)
Quá liều baclofen có thể gây buồn ngủ tiến triển, chóng mặt, ngủ gà, rối loạn điều tiết mắt, suy hô hấp, co giật, giảm trương lực cơ, giảm ý thức hoặc hôn mê; SmPC còn ghi nhận có thể gặp hạ/hypertension, loạn nhịp, hạ thân nhiệt, nôn, tiêu chảy, tăng men gan và tiêu cơ vân. Không có thuốc giải độc đặc hiệu trong SmPC; xử trí chủ yếu là hỗ trợ triệu chứng, bảo đảm đường thở/hô hấp và điều trị biến chứng. Thẩm tách máu có thể hữu ích trong ngộ độc nặng liên quan suy thận. Đây là tình huống cấp cứu, cần liên hệ cơ sở y tế ngay. (Medicines.org.uk)
Tùy chế phẩm. Nhãn DailyMed dung dịch uống khuyến cáo bảo quản 20–25°C, cho phép dao động 15–30°C, trong bao bì kín, tránh ánh sáng và có nắp chống trẻ em. Một SmPC viên nén khuyến cáo bảo quản nơi khô, dưới 25°C, tránh ánh sáng. Người dùng cần đọc hướng dẫn bảo quản trên bao bì/tờ hướng dẫn của sản phẩm cụ thể. (DailyMed)
Đối tượng đặc biệt
Dữ liệu và chỉ định phụ thuộc dạng thuốc/quốc gia. DailyMed dung dịch uống ghi nhận an toàn và hiệu quả ở trẻ dưới 12 tuổi chưa được thiết lập. SmPC eMC có mô tả chỉ định ở bệnh nhi 0 đến dưới 18 tuổi trong co cứng nguồn gốc não hoặc tủy, nhưng cũng nêu dữ liệu ở trẻ dưới 1 tuổi rất hạn chế và viên nén không phù hợp cho trẻ dưới 33 kg. Việc dùng cho trẻ em phải do bác sĩ chuyên khoa quyết định. (DailyMed)
Người cao tuổi có thể nhạy cảm hơn với tác dụng phụ, đặc biệt giai đoạn đầu dùng thuốc; thường cần bắt đầu liều thấp và tăng liều thận trọng dưới giám sát. (DailyMed)
Baclofen qua nhau thai. SmPC khuyến cáo chỉ dùng trong thai kỳ, đặc biệt 3 tháng đầu, khi thật cần thiết sau khi cân nhắc lợi ích cho mẹ và nguy cơ cho thai. DailyMed cảnh báo có thể xảy ra triệu chứng cai ở trẻ sơ sinh nếu mẹ dùng baclofen đường uống trong thai kỳ; MotherToBaby cũng ghi nhận trẻ sơ sinh có thể có co giật, run, cứng cơ, buồn ngủ, bú kém hoặc các triệu chứng khác sau sinh. Không tự ý dùng hoặc ngừng thuốc khi mang thai nếu chưa trao đổi với bác sĩ. (Medicines.org.uk)
Baclofen có trong sữa mẹ. LactMed cho biết thông tin hạn chế cho thấy baclofen đường uống xuất hiện ở nồng độ thấp trong sữa và ít có khả năng gây tác dụng bất lợi ở trẻ bú mẹ, đặc biệt nếu trẻ trên 2 tháng; nên theo dõi trẻ sơ sinh về dấu hiệu an thần. DailyMed lưu ý chưa có đủ dữ liệu về ảnh hưởng lên trẻ bú mẹ và có thể có triệu chứng cai khi mẹ ngừng baclofen hoặc ngừng cho bú. (NCBI)
Chưa có nghiên cứu dược động học đầy đủ ở người suy gan. Vì gan không giữ vai trò chính trong thải trừ baclofen, ảnh hưởng lớn đến dược động học được xem là ít có khả năng; tuy vậy baclofen có thể làm tăng men gan và cần thận trọng ở bệnh nhân suy gan hoặc bệnh gan. (Medicines.org.uk)
Baclofen có thể gây chóng mặt, an thần, buồn ngủ và rối loạn thị giác, làm giảm khả năng phản ứng. Người bệnh không nên lái xe, vận hành máy móc hoặc làm việc nguy hiểm cho đến khi biết thuốc ảnh hưởng đến mình như thế nào; tránh rượu vì có thể làm tăng buồn ngủ/mệt mỏi. (Medicines.org.uk)
Tương tác thuốc của Baclofen
Baclofen có thể tăng an thần khi dùng cùng rượu, opioid, thuốc giãn cơ khác, diazepam, thuốc chống trầm cảm ba vòng hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương khác; nguy cơ ức chế hô hấp cũng tăng trong một số phối hợp. Thuốc hạ huyết áp có thể làm tăng nguy cơ tụt huyết áp. Lithium có thể làm nặng triệu chứng tăng động. Thuốc ảnh hưởng chức năng thận có thể làm giảm thải trừ baclofen và tăng độc tính. Ở người dùng levodopa/carbidopa, đã có báo cáo lú lẫn, ảo giác, buồn nôn, kích động và nặng hơn triệu chứng Parkinson. (Medicines.org.uk)
Thắc mắc về hoạt chất Baclofen
Baclofen là thuốc giãn cơ/chống co cứng cơ tác dụng trung ương, thường dùng để giảm co cứng cơ liên quan đến xơ cứng rải rác, tổn thương tủy sống hoặc một số bệnh lý thần kinh khác. Thuốc chỉ nên dùng theo chỉ định của bác sĩ/dược sĩ. (DailyMed)
Không. Baclofen không phải thuốc giảm đau thông thường như paracetamol hoặc NSAID. Thuốc có thể giúp giảm đau liên quan đến co thắt/co cứng cơ trong một số bệnh lý thần kinh, nhưng mục tiêu chính là kiểm soát co cứng cơ theo chỉ định y tế. (DailyMed)
Không nên tự ý ngừng Baclofen. Ngừng đột ngột có thể gây triệu chứng nghiêm trọng như ảo giác, co giật, sốt cao, lú lẫn, cứng cơ, tăng co cứng trở lại, tiêu cơ vân, suy đa cơ quan hoặc tử vong trong trường hợp hiếm. Việc giảm liều cần theo hướng dẫn của bác sĩ. (DailyMed)
Người suy thận cần dùng Baclofen rất thận trọng vì thuốc thải trừ chủ yếu qua thận và có thể tích lũy gây độc tính. Liều dùng hoặc quyết định có dùng thuốc hay không phải do bác sĩ đánh giá dựa trên chức năng thận và nguy cơ/lợi ích. (DailyMed)
Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú cần trao đổi với bác sĩ trước khi dùng Baclofen. Thuốc có thể qua nhau thai và có báo cáo triệu chứng cai ở trẻ sơ sinh sau phơi nhiễm trong thai kỳ. Baclofen cũng có thể vào sữa mẹ ở nồng độ thấp; trẻ bú mẹ, đặc biệt trẻ sơ sinh, cần được theo dõi dấu hiệu an thần hoặc bất thường. (NCBI)

