Acid ibandronic, còn gọi là ibandronate, là một bisphosphonate chứa nitơ có ái lực cao với khoáng chất của xương. Hoạt chất ức chế hoạt động của tế bào hủy xương, từ đó làm giảm quá trình tiêu xương và tốc độ chu chuyển xương. Dạng viên 150 mg uống mỗi tháng hoặc dạng tiêm tĩnh mạch 3 mg mỗi ba tháng được sử dụng để điều trị loãng xương ở phụ nữ sau mãn kinh có nguy cơ gãy xương. Thuốc đã chứng minh tác dụng giảm nguy cơ gãy đốt sống, nhưng hiệu quả phòng gãy cổ xương đùi chưa được xác lập. Một số dạng viên 50 mg và dịch truyền tĩnh mạch còn được dùng để phòng biến cố xương ở người bệnh ung thư vú di căn xương hoặc điều trị tăng calci máu do khối u. Acid ibandronic là thuốc kê đơn; liều và cách sử dụng khác nhau đáng kể theo chỉ định, dạng bào chế và chức năng thận.
Nội dung chính
- Acid ibandronic là bisphosphonate chứa nitơ, có tác dụng ức chế tế bào hủy xương.
- Mã ATC của hoạt chất là M05BA06.
- Dạng viên 150 mg thường dùng một lần mỗi tháng để điều trị loãng xương sau mãn kinh.
- Dạng tiêm tĩnh mạch 3 mg thường được dùng một lần mỗi ba tháng trong điều trị loãng xương sau mãn kinh.
- Thuốc làm giảm nguy cơ gãy đốt sống; hiệu quả đối với gãy cổ xương đùi chưa được xác lập.
- Dạng dùng trong ung thư có liều và lịch sử dụng khác với dạng điều trị loãng xương.
- Hạ calci máu phải được điều chỉnh trước khi bắt đầu thuốc.
- Các nguy cơ nghiêm trọng gồm tổn thương thực quản, hoại tử xương hàm, gãy xương đùi không điển hình, phản vệ và suy giảm chức năng thận.
Hoạt chất Acid ibandronic là gì?
Acid ibandronic là thuốc bisphosphonate có ái lực với hydroxyapatite trong xương. Thuốc làm giảm hoạt động của tế bào hủy xương, qua đó hạn chế tiêu xương, giảm chu chuyển xương và giúp duy trì hoặc làm tăng mật độ khoáng xương.
Acid ibandronic
INN Ibandronic acid
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Acid ibandronic |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Ibandronic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Ibandronate; ibandronic acid; ibandronate sodium; sodium ibandronate; natri ibandronate monohydrat; ibandronate monosodium monohydrate; mã PubChem CID 60852. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Acidum ibandronicum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 114084-78-5 |
|---|---|
| UNII | UMD7G2653W |
| PubChem CID | 60852 |
| RxNorm CUI | 115264 |
| Công thức phân tử | C9H23NO7P2 |
Dược động học của Acid ibandronic
Acid ibandronic có sinh khả dụng đường uống rất thấp và giảm mạnh khi dùng cùng thức ăn hoặc đồ uống ngoài nước lọc. Phần thuốc được hấp thu nhanh chóng gắn vào xương hoặc được thải qua thận. Thuốc không được chuyển hóa đáng kể. Dược động học chịu ảnh hưởng rõ rệt bởi chức năng thận.
Giai đoạn I: Hấp thu
Thuốc được hấp thu nhanh ở đường tiêu hóa trên. Nồng độ đỉnh trong huyết tương thường đạt sau khoảng 0,5–2 giờ, trung vị khoảng một giờ khi uống lúc đói. Thức ăn, sữa, calci và các cation đa hóa trị làm giảm đáng kể hấp thu.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối sau khi uống lúc đói khoảng 0,6%. Dùng thuốc cùng bữa sáng tiêu chuẩn có thể làm giảm sinh khả dụng khoảng 90%; dùng đúng ít nhất 60 phút trước thức ăn giúp hạn chế sự suy giảm này. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Sau khi vào tuần hoàn, Acid ibandronic nhanh chóng gắn vào xương hoặc được bài tiết qua nước tiểu. Thể tích phân bố biểu kiến cuối ít nhất khoảng 90 lít. Khoảng 40–50% lượng thuốc trong tuần hoàn được ước tính đi vào xương. Tỷ lệ liên kết protein huyết tương khoảng 85–87% ở nồng độ điều trị.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Không có bằng chứng cho thấy Acid ibandronic được chuyển hóa ở người. Thuốc không ức chế các isoenzym CYP450 chính ở người trong dữ liệu được mô tả trên nhãn.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Phần thuốc đã hấp thu nhưng không gắn vào xương được đào thải chủ yếu dưới dạng không đổi qua thận. Phần không hấp thu sau khi uống được thải nguyên dạng qua phân.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải cuối biểu kiến thay đổi theo liều và độ nhạy của phương pháp định lượng, thường trong khoảng 10–60 giờ. Thuốc gắn vào khoáng xương nên tác dụng ức chế tiêu xương kéo dài hơn thời gian hiện diện ở nồng độ cao trong huyết tương. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn phần trung bình khoảng 84–160 mL/phút. Độ thanh thải qua thận khoảng 60 mL/phút ở phụ nữ sau mãn kinh khỏe mạnh, chiếm khoảng 50–60% độ thanh thải toàn phần và có liên quan đến độ thanh thải creatinin. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Thức ăn, sữa, calci, nhôm, magnesi và sắt làm giảm hấp thu đường uống.
- Uống thuốc không đủ thời gian nhịn đói làm giảm sinh khả dụng và lợi ích trên mật độ xương.
- Suy giảm chức năng thận làm giảm độ thanh thải và tăng mức phơi nhiễm toàn thân.
- Tuổi cao không phải yếu tố độc lập sau khi đã tính đến sự suy giảm chức năng thận.
- Thuốc làm tăng pH dạ dày có thể làm tăng nhẹ sinh khả dụng, nhưng nhãn được tra cứu không yêu cầu điều chỉnh liều riêng.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Acid ibandronic
Acid ibandronic thuộc nhóm bisphosphonate chứa nitơ, nhóm M05BA trong hệ thống ATC. Thuốc tác động chọn lọc trên mô xương và ức chế hoạt động của tế bào hủy xương mà không trực tiếp ức chế quá trình tạo xương ở liều điều trị.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Acid ibandronic có ái lực cao với hydroxyapatite, thành phần khoáng của xương. Sau khi gắn vào bề mặt xương, thuốc được tế bào hủy xương hấp thu trong quá trình tiêu xương và làm giảm hoạt động của các tế bào này. Kết quả là tốc độ phân hủy xương và giải phóng calci từ xương giảm xuống.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Acid ibandronic làm giảm các dấu ấn sinh hóa của quá trình phân hủy collagen xương như CTX và NTX. Với chế độ uống 150 mg mỗi tháng, sự giảm CTX huyết thanh có thể xuất hiện trong vòng 24 giờ sau liều đầu tiên. Trong điều trị loãng xương, thuốc làm tăng mật độ khoáng xương và giảm tỷ lệ gãy đốt sống; hiệu quả giảm gãy cổ xương đùi chưa được xác lập.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Acid ibandronic
Các chỉ định thay đổi theo nhãn thuốc và dạng bào chế:
- Điều trị loãng xương ở phụ nữ sau mãn kinh có nguy cơ gãy xương.
- Tại Hoa Kỳ, dạng viên còn được ghi nhãn để phòng loãng xương sau mãn kinh.
- Phòng các biến cố xương như gãy xương bệnh lý hoặc biến chứng cần xạ trị hay phẫu thuật ở người lớn mắc ung thư vú có di căn xương.
- Điều trị tăng calci máu do khối u, có hoặc không có di căn, bằng dạng truyền tĩnh mạch phù hợp.
Thuốc đã chứng minh tác dụng giảm gãy đốt sống trong loãng xương; chưa xác lập hiệu quả đối với gãy cổ xương đùi.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ phản ánh các nhãn thuốc được tra cứu và không phải liều cá nhân hóa:
- Loãng xương sau mãn kinh, đường uống: 150 mg một lần mỗi tháng, ưu tiên vào cùng một ngày mỗi tháng.
- Loãng xương sau mãn kinh, đường tĩnh mạch: 3 mg tiêm tĩnh mạch trong 15–30 giây, ba tháng một lần.
- Phòng biến cố xương ở người lớn mắc ung thư vú di căn xương, đường uống: 50 mg mỗi ngày; phải điều chỉnh lịch dùng khi suy thận vừa hoặc nặng.
- Phòng biến cố xương ở người lớn mắc ung thư vú di căn xương, đường truyền: 6 mg mỗi 3–4 tuần, truyền ít nhất 15 phút khi chức năng thận cho phép.
- Tăng calci máu do khối u: thường dùng một liều truyền 2 mg nếu mức độ vừa hoặc 4 mg nếu mức độ nặng, sau khi bù đủ dịch; truyền trong hai giờ. Liều 6 mg đã được nghiên cứu nhưng không cho thêm lợi ích rõ về hiệu quả trong nhãn được tra cứu.
Liều ung thư phải do bác sĩ có kinh nghiệm điều trị ung thư chỉ định. Không tự áp dụng, tự đổi đường dùng hoặc tự điều chỉnh lịch dùng.
Đối với viên 150 mg điều trị loãng xương:
- Uống sau khi nhịn đói qua đêm ít nhất sáu giờ.
- Uống ít nhất 60 phút trước thức ăn, đồ uống ngoài nước lọc, thuốc uống hoặc thực phẩm bổ sung đầu tiên trong ngày.
- Nuốt nguyên viên với 180–240 mL nước lọc khi đang ngồi hoặc đứng thẳng.
- Không dùng nước khoáng có hàm lượng calci cao.
- Không nhai hoặc ngậm viên thuốc.
- Không nằm trong ít nhất 60 phút sau khi uống.
Đối với viên 50 mg dùng trong ung thư, thời gian nhịn ăn sau uống theo nhãn được tra cứu là ít nhất 30 phút. Dạng tiêm hoặc truyền chỉ được nhân viên y tế thực hiện.
Tùy chỉ định và đường dùng, có thể cần theo dõi:
- Calci, phosphat, magnesi và vitamin D.
- Creatinin huyết thanh và độ thanh thải creatinin, đặc biệt trước mỗi liều tiêm.
- Triệu chứng đau hoặc khó nuốt, đau sau xương ức và ợ nóng tăng lên.
- Đau xương, khớp hoặc cơ mức độ nặng.
- Đau mới xuất hiện ở đùi, hông hoặc bẹn.
- Tình trạng răng miệng; khám răng trước điều trị khi có yếu tố nguy cơ hoại tử xương hàm.
- Đau mắt, đỏ mắt, sợ ánh sáng hoặc giảm thị lực.
- Mật độ khoáng xương và nguy cơ gãy xương để đánh giá nhu cầu tiếp tục điều trị.
Cảnh báo và lưu ý về Acid ibandronic
- Quá mẫn với Acid ibandronic, ibandronate sodium hoặc tá dược của sản phẩm.
- Hạ calci máu chưa được điều chỉnh.
- Đối với dạng uống: bất thường thực quản làm chậm quá trình tống xuất, như hẹp hoặc co thắt tâm vị.
- Không thể đứng hoặc ngồi thẳng trong ít nhất 60 phút đối với dạng uống.
Tác dụng không mong muốn phụ thuộc đường dùng và chỉ định, có thể gồm:
- Đau khớp, đau cơ, đau xương, đau lưng hoặc co cứng cơ.
- Triệu chứng giống cúm, sốt, rét run và mệt mỏi, thường rõ hơn sau liều tiêm đầu.
- Đau đầu hoặc chóng mặt.
- Đau bụng, khó tiêu, buồn nôn, tiêu chảy, đầy hơi hoặc trào ngược.
- Viêm thực quản hoặc khó nuốt khi dùng đường uống.
- Phản ứng tại vị trí tiêm như đỏ hoặc sưng.
- Phát ban hoặc ngứa.
Các phản ứng nghiêm trọng được ghi nhận gồm:
- Phản vệ hoặc sốc phản vệ, bao gồm trường hợp tử vong sau dùng đường tĩnh mạch.
- Hạ calci máu có triệu chứng.
- Viêm, loét, xuất huyết hoặc hẹp thực quản ở người dùng dạng uống.
- Hoại tử xương hàm.
- Gãy xương đùi dưới mấu chuyển hoặc thân xương đùi không điển hình.
- Đau xương, khớp hoặc cơ nghiêm trọng.
- Viêm màng bồ đào, viêm củng mạc hoặc viêm thượng củng mạc.
- Hoại tử ống tai ngoài, phản ứng nhóm bisphosphonate.
- Suy giảm chức năng thận hoặc tổn thương mô nếu thuốc tiêm bị dùng sai đường.
- Phản ứng da nghiêm trọng như hội chứng Stevens–Johnson, hồng ban đa dạng hoặc viêm da bóng nước.
- Phải điều chỉnh hạ calci máu, thiếu vitamin D và rối loạn chuyển hóa khoáng trước khi điều trị.
- Thận trọng ở người có bệnh thực quản, viêm dạ dày, viêm tá tràng, loét hoặc bệnh đường tiêu hóa trên đang hoạt động.
- Ngừng dạng uống và đi khám nếu xuất hiện khó nuốt, đau khi nuốt, đau sau xương ức hoặc ợ nóng mới xuất hiện hay nặng lên.
- Cần bảo đảm cung cấp đủ calci và vitamin D.
- Đánh giá sức khỏe răng miệng và yếu tố nguy cơ hoại tử xương hàm trước điều trị.
- Báo ngay khi có đau đùi, hông hoặc bẹn vì có thể liên quan đến gãy xương không điển hình.
- Đánh giá chức năng thận trước và trong quá trình điều trị.
- Dạng tĩnh mạch chỉ được dùng bởi nhân viên y tế, với phương tiện xử trí phản vệ sẵn có.
- Nhu cầu tiếp tục dùng bisphosphonate phải được đánh giá định kỳ; thời gian điều trị tối ưu chưa được xác lập.
Quá liều đường uống có thể gây khó tiêu, ợ nóng, viêm thực quản, viêm dạ dày, loét hoặc hạ calci máu. Có thể dùng sữa hoặc thuốc kháng acid để gắn kết lượng thuốc còn trong đường tiêu hóa theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Không gây nôn và phải giữ người bệnh ở tư thế thẳng do nguy cơ kích ứng thực quản.
Quá liều đường tĩnh mạch có thể gây hạ calci, hạ phosphat và hạ magnesi máu. Các rối loạn điện giải có ý nghĩa lâm sàng phải được điều chỉnh tại cơ sở y tế. Cần theo dõi chức năng thận và gan trong trường hợp quá liều dịch truyền. Không có thuốc giải độc đặc hiệu.
Điều kiện bảo quản phải tuân theo nhãn của từng sản phẩm:
- Một số viên 150 mg không yêu cầu điều kiện bảo quản đặc biệt.
- Viên Bondronat 50 mg cần giữ trong bao bì gốc để tránh ẩm.
- Dung dịch đậm đặc trước khi pha có thể không yêu cầu điều kiện đặc biệt; sau pha phải tuân thủ thời gian và nhiệt độ bảo quản ghi trên nhãn, thường dùng ngay hoặc bảo quản có kiểm soát trong thời gian giới hạn.
- Không sử dụng dung dịch đổi màu, có tiểu phân hoặc bao bì hư hỏng.
- Để thuốc ngoài tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của Acid ibandronic ở trẻ em và thanh thiếu niên dưới 18 tuổi chưa được xác lập. Các nhãn được tra cứu không ghi nhận chỉ định phù hợp cho nhóm này.
Các SmPC được tra cứu không yêu cầu điều chỉnh liều chỉ dựa trên tuổi. Tuy nhiên, chức năng thận thường suy giảm theo tuổi và phải được đánh giá trước khi lựa chọn liều hoặc đường dùng. Người cao tuổi cũng cần được đánh giá khả năng tuân thủ yêu cầu ngồi hoặc đứng thẳng sau khi uống thuốc.
Acid ibandronic không được khuyến cáo sử dụng trong thai kỳ. Không có dữ liệu đầy đủ ở phụ nữ mang thai; nghiên cứu trên động vật ghi nhận độc tính sinh sản. Dạng điều trị loãng xương được chỉ định cho phụ nữ sau mãn kinh và không dành cho phụ nữ có khả năng mang thai.
Chưa biết Acid ibandronic có bài tiết vào sữa mẹ ở người hay không. Thuốc được phát hiện trong sữa của chuột sau khi dùng đường tĩnh mạch. Các SmPC được tra cứu khuyến cáo không sử dụng trong thời kỳ cho con bú.
Acid ibandronic không được chuyển hóa ở gan và các SmPC được tra cứu không yêu cầu điều chỉnh liều ở người suy gan. Tuy nhiên, người bệnh ung thư hoặc có bệnh gan nặng vẫn cần được bác sĩ đánh giá và theo dõi theo tình trạng lâm sàng.
Khuyến cáo phụ thuộc chỉ định và dạng thuốc:
- Loãng xương: viên 150 mg và tiêm 3 mg không được khuyến cáo hoặc không nên dùng khi độ thanh thải creatinin dưới 30 mL/phút. Không cần chỉnh liều khi độ thanh thải creatinin từ 30 mL/phút trở lên theo các nhãn được tra cứu.
- Ung thư vú di căn xương, viên 50 mg: độ thanh thải creatinin 30 đến dưới 50 mL/phút có thể dùng 50 mg cách ngày; dưới 30 mL/phút dùng 50 mg mỗi tuần theo SmPC.
- Ung thư vú di căn xương, dịch truyền: độ thanh thải creatinin 30 đến dưới 50 mL/phút dùng liều giảm 4 mg; dưới 30 mL/phút dùng 2 mg, truyền trong một giờ theo SmPC được tra cứu.
Không tự điều chỉnh liều theo kết quả xét nghiệm; bác sĩ phải lựa chọn chế độ phù hợp.
Dựa trên đặc điểm dược lực học, dược động học và tác dụng phụ đã ghi nhận, Acid ibandronic được dự kiến không ảnh hưởng hoặc ảnh hưởng không đáng kể đến khả năng lái xe và vận hành máy. Không lái xe nếu xuất hiện chóng mặt, rối loạn thị giác hoặc phản ứng bất thường.
Tương tác thuốc của Acid ibandronic
- Thức ăn, sữa và sản phẩm chứa calci làm giảm hấp thu Acid ibandronic đường uống.
- Các cation đa hóa trị như nhôm, magnesi và sắt có thể tạo phức và làm giảm hấp thu.
- Thuốc kháng acid, vitamin và thực phẩm bổ sung khoáng chất phải được dùng cách thời điểm uống thuốc theo đúng nhãn.
- Aspirin và thuốc chống viêm không steroid có thể làm tăng nguy cơ kích ứng đường tiêu hóa.
- Aminoglycoside có thể làm hạ calci kéo dài và có thể đồng thời gây hạ magnesi.
- Dạng tiêm không được pha chung với dung dịch chứa calci hoặc thuốc tiêm tĩnh mạch khác.
- Ranitidine từng làm tăng sinh khả dụng khoảng 20%, nhưng mức tăng nằm trong biến thiên thông thường và không yêu cầu chỉnh liều theo SmPC được tra cứu.
Thắc mắc về hoạt chất Acid ibandronic
Acid ibandronic là thuốc bisphosphonate chứa nitơ có tác dụng ức chế tế bào hủy xương. Thuốc được sử dụng trong điều trị loãng xương sau mãn kinh và, với một số dạng bào chế khác, phòng biến cố xương do ung thư vú di căn xương hoặc điều trị tăng calci máu do khối u.
Viên 150 mg thường được uống một lần mỗi tháng sau khi nhịn đói qua đêm ít nhất sáu giờ. Uống nguyên viên với một cốc đầy nước lọc, ít nhất 60 phút trước thức ăn, đồ uống hoặc thuốc khác và không nằm trong 60 phút sau uống. Đây là liều tham khảo từ nhãn; người bệnh phải dùng theo đơn và hướng dẫn của bác sĩ.
Thuốc đã chứng minh khả năng giảm nguy cơ gãy đốt sống ở phụ nữ sau mãn kinh. Hiệu quả giảm gãy cổ xương đùi hoặc gãy xương hông chưa được xác lập trong các nhãn châu Âu được tra cứu.
Có thể cần khám răng và xử lý các vấn đề răng miệng trước điều trị, đặc biệt ở người mắc ung thư, dùng thuốc đường tĩnh mạch, dùng corticosteroid, hóa trị hoặc chuẩn bị thực hiện thủ thuật nha khoa xâm lấn. Mục đích là giảm nguy cơ hoại tử xương hàm. Không tự ngừng thuốc trước thủ thuật mà chưa trao đổi với bác sĩ.
Sinh khả dụng đường uống của Acid ibandronic chỉ khoảng 0,6%. Thức ăn, sữa và khoáng chất như calci, magnesi, nhôm hoặc sắt làm giảm mạnh hấp thu. Vì vậy, viên 150 mg phải được uống lúc đói và chờ ít nhất 60 phút trước khi ăn, uống hoặc dùng thuốc khác.

