Acid Alpha Lipoic (Acid Thioctic, Alpha-Lipoic Acid, ALA) là một hợp chất tự nhiên có vai trò như coenzyme trong chuyển hóa năng lượng của tế bào và có đặc tính chống oxy hóa. Tại một số quốc gia, hoạt chất này được sử dụng như thuốc để điều trị một số bệnh lý thần kinh, đặc biệt là bệnh thần kinh do đái tháo đường, trong khi ở nhiều quốc gia khác ALA cũng được lưu hành dưới dạng thực phẩm bổ sung. Chỉ định, liều dùng và tình trạng quản lý phụ thuộc từng quốc gia và từng chế phẩm.
Nội dung chính
- Hoạt chất: Acid Alpha Lipoic (Acid Thioctic)
- Tên quốc tế: Alpha-Lipoic Acid (ALA)
- Nhóm dược lý: Thuốc điều trị bệnh thần kinh ngoại biên tại một số quốc gia; chất chống oxy hóa
- Chỉ định đã được phê duyệt: Điều trị triệu chứng bệnh thần kinh do đái tháo đường tại một số quốc gia
- Đường dùng: Uống, tiêm tĩnh mạch (tùy chế phẩm)
- Lưu ý: Không tự ý sử dụng thay thế điều trị chuẩn hoặc tư vấn y tế
Hoạt chất Acid alpha-lipoic (acid thioctic) là gì?
Acid alpha-lipoic, còn gọi là acid thioctic, trong hồ sơ này được chuẩn hóa là thực thể không chỉ định một cấu hình đơn lẻ, tương ứng dạng racemic (±)/(RS) của 5-(1,2-dithiolan-3-yl)pentanoic acid. Đây là một acid béo dị vòng chứa lưu huỳnh với vòng 1,2-dithiolane. FDA GSRS định danh thực thể này bằng UNII 73Y7P0K73Y; PubChem CID 864 và CAS hiện hành 1077-28-7 nhất quán với cấu trúc không xác định stereocenter. Dạng R tự nhiên là thành phần sinh học của hệ lipoyl và liên quan đến vai trò đồng yếu tố của các phức hợp dehydrogenase, nhưng không được đồng nhất thực thể racemic của post này với arlipoic acid/R-(+)-alpha-lipoic acid, S-lipoic acid, muối, dẫn xuất hoặc thành phẩm. Trong dược phẩm, thioctic acid được sử dụng tại một số quốc gia cho bệnh lý thần kinh ngoại biên do đái tháo đường.
Acid alpha-lipoic (acid thioctic)
INN Alpha lipoic acid
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Acid alpha-lipoic (acid thioctic) |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Alpha lipoic acid |
| Tên IUPAC | 5-(dithiolan-3-yl)pentanoic acid |
| Tên hóa học khác | 6,8-Thioctic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Thioctic acid |
| Tên viết tắt | ALA |
| Tên Latinh / tên dược điển | Acidum thiocticum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 1077-28-7 |
|---|---|
| UNII | 73Y7P0K73Y |
| PubChem CID | 864 |
| RxNorm CUI | 6417 |
| Công thức phân tử | C8H14O2S2 |
| Khối lượng phân tử | 206,3 g/mol |
Tính chất vật lý
Đặc tính quan sát và các thông số vật lý
| Ngoại quan | Dạng dl/racemic được PubChem/HSDB tổng hợp từ Merck Index là tinh thể hình kim màu vàng; một nguồn khác trong PubChem mô tả vật liệu dạng vảy vàng nhạt. |
|---|---|
| Điểm / khoảng nóng chảy | Khoảng 60–61 °C cho dạng dl/racemic theo Merck Index được PubChem/HSDB tổng hợp. Các giá trị thấp hơn trong nguồn tổng hợp không được gộp vì không bảo đảm cùng dạng stereochemical/vật liệu. |
Tính chất lý – hóa
Các thông số lý–hóa có ý nghĩa dược học
| Độ tan / tính tan | Dạng dl/racemic: thực tế không tan trong nước và tan trong các dung môi thân lipid theo Merck Index được PubChem/HSDB tổng hợp. PubChem cũng tổng hợp nguồn ghi tan trong methanol, ethanol, diethyl ether và chloroform; không quy đổi sang độ tan định lượng vì điều kiện đo không đồng nhất. |
|---|---|
| pKa | pKa = 5,10; giá trị thực nghiệm được PubChem/HSDB tổng hợp, nguồn không nêu đầy đủ môi trường và nhiệt độ đo. |
| logP / logD | XLogP3-AA = 1,7 (giá trị tính toán của PubChem); không đồng nhất với logD. PubChem cũng tổng hợp logP thực nghiệm 2,1 nhưng bối cảnh nguồn hạn chế. |
Nhóm thuốc và phân loại dược học
Dược động học của Acid alpha-lipoic (acid thioctic)
Ở người khỏe mạnh, acid alpha-lipoic racemic hấp thu nhanh sau uống nhưng phơi nhiễm toàn thân của chất mẹ bị hạn chế bởi first-pass/high hepatic extraction. SmPC Thioctic Acid Zentiva ghi sinh khả dụng tuyệt đối của chất mẹ khoảng 20% so với đường tĩnh mạch, sinh khả dụng tương đối của viên nén trên 60% so với dung dịch uống, và Cmax khoảng 4 µg/mL sau xấp xỉ 0,5 giờ với liều 600 mg. Nghiên cứu ở 12 người khỏe mạnh cho sinh khả dụng tuyệt đối 29,1 ± 10,3% sau 200 mg, t½ khoảng 25,3–32,7 phút và không thấy dấu hiệu bão hòa động học trong khoảng 200–600 mg. Chuyển hóa ở người chủ yếu qua beta-oxy hóa chuỗi bên và S-methyl hóa; hai chất chuyển hóa tuần hoàn chính được mô tả là 4,6-bismethylthio-hexanoic acid và 2,4-bismethylthio-butanoic acid. Trong nghiên cứu 600 mg/ngày ở 9 người khỏe mạnh, 12,4% liều được thu hồi trong nước tiểu trong 24 giờ dưới dạng tổng chất mẹ và chất chuyển hóa, không có bằng chứng tích lũy đến ngày 4. Thức ăn làm giảm hấp thu và biến thiên giữa cá thể lớn; các con số phụ thuộc dạng bào chế và enantiomer nên không được gộp thành một profile duy nhất.
Giai đoạn I: Hấp thu
Hấp thu nhanh sau uống. SmPC ghi Cmax khoảng 4 µg/mL sau khoảng 0,5 giờ với 600 mg; thức ăn làm giảm hấp thu nên các regimen uống có nhãn được dùng lúc đói.
| F · Sinh khả dụng | Khoảng 20% trong SmPC đối với chất mẹ sau uống so với IV; 29,1 ± 10,3% sau liều uống 200 mg trong nghiên cứu 12 người khỏe mạnh. |
|---|---|
| Tmax · Thời gian đạt nồng độ đỉnh | Khoảng 0,5 giờ sau 600 mg uống; trong nghiên cứu sinh khả dụng 24 người, tmax trung bình 0,507 giờ cho R-enantiomer và 0,458 giờ cho S-enantiomer của viên nén 600 mg. |
| Cmax · Nồng độ đỉnh | Khoảng 4 µg/mL sau 600 mg uống theo SmPC. Trong nghiên cứu 24 người với viên nén 600 mg: R-enantiomer 2796,96 ng/mL và S-enantiomer 1282,57 ng/mL, với biến thiên giữa cá thể lớn. |
| AUC · Mức phơi nhiễm toàn thân | Sau liều uống 600 mg ở 12 người khỏe mạnh, AUC được báo cáo 157,83 ± 35,82 µg·min/mL; giá trị thuộc nghiên cứu Thioctacid dạng viên và không được trộn với AUC của formulation khác. |
| AUC0–∞ · Phơi nhiễm ngoại suy vô hạn | Nghiên cứu 24 người với viên nén 600 mg: AUC0–∞ trung bình R-enantiomer 2335,14 ng·h/mL và S-enantiomer 1086,23 ng·h/mL; dung dịch uống 600 mg cho giá trị cao hơn tương ứng. |
| Chuyển hóa bước đầu | Rõ rệt; sinh khả dụng chất mẹ thấp khoảng 20–30% dù hấp thu đường tiêu hóa nhanh, phù hợp với high hepatic extraction. |
| Ảnh hưởng của thức ăn | Dùng cùng thức ăn làm giảm hấp thu acid alpha-lipoic; các SmPC uống được rà soát khuyến cáo dùng lúc đói, khoảng 30 phút trước bữa sáng. |
| Ảnh hưởng dạng bào chế | SmPC ghi sinh khả dụng tương đối của viên nén trên 60% so với dung dịch uống. Nghiên cứu crossover 600 mg cho Cmax, Tmax và AUC0–∞ của từng enantiomer khác rõ giữa viên nén và dung dịch uống. |
| So sánh đường dùng | So với IV, sinh khả dụng tuyệt đối sau uống khoảng 20% trong SmPC; nghiên cứu 200 mg ở người khỏe mạnh cho 29,1 ± 10,3%. |
Giai đoạn II: Phân bố
SmPC mô tả acid thioctic phân bố nhanh vào mô. Chưa xác minh được Vd hoặc tỷ lệ gắn protein huyết tương canonical ở người từ các nguồn ưu tiên đã rà soát.
Các thông số phân bố
| Phân bố tại mô và dịch cơ thể | Phân bố nhanh vào các mô theo SmPC; chưa có bản đồ phân bố mô định lượng ở người đủ để chuẩn hóa thêm. |
|---|
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Chuyển hóa mạnh; ở người, beta-oxy hóa chuỗi bên và S-methyl hóa là các con đường chính. High hepatic extraction góp phần tạo first-pass rõ sau uống.
| Cơ quan chuyển hóa | Gan có vai trò quan trọng trong first-pass/high hepatic extraction; đóng góp ngoài gan chưa được định lượng đầy đủ trong các nguồn đã rà soát. |
|---|---|
| Con đường chuyển hóa | Beta-oxy hóa chuỗi bên và S-methyl hóa; các sản phẩm beta-oxy hóa S-methyl hóa là chất chuyển hóa tuần hoàn quan trọng. |
Giai đoạn IV: Thải trừ
Ở người, chỉ một lượng nhỏ chất mẹ không chuyển hóa được phát hiện trong nước tiểu. Nghiên cứu 600 mg/ngày thu hồi trung bình 12,4% liều trong 24 giờ dưới dạng tổng acid alpha-lipoic và chất chuyển hóa; dữ liệu này không phải mass-balance hoàn chỉnh và không chứng minh thận là đường thải trừ chính.
| t½ · Thời gian bán thải | Khoảng 25–33 phút ở người khỏe mạnh; SmPC ghi thời gian bán thải thải trừ khoảng 25 phút. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Nghiên cứu 12 người khỏe mạnh không thấy khác biệt có ý nghĩa về apparent total plasma clearance giữa liều 200 và 600 mg; không lưu một giá trị CL số học canonical vì nguồn tóm tắt không cung cấp con số trực tiếp. |
| Tỷ lệ thải qua nước tiểu | 12,4% liều trong 24 giờ dưới dạng tổng acid alpha-lipoic và chất chuyển hóa ở 9 người khỏe mạnh dùng 600 mg/ngày; không đồng nghĩa 12,4% thải nguyên dạng. |
| Tỷ lệ thải nguyên dạng | SmPC ghi chỉ một lượng nhỏ acid thioctic không chuyển hóa được phát hiện trong nước tiểu người; chưa có tỷ lệ phần trăm canonical được xác minh. |
Dược động học quần thể và nhóm đặc biệt
| Tuyến tính theo liều | Không thấy dấu hiệu bão hòa apparent clearance trong khoảng 200–600 mg ở người khỏe mạnh; điều này không được diễn giải thành bằng chứng tuyến tính tuyệt đối ở mọi liều/formulation. |
|---|---|
| Tuyến tính theo thời gian | Trong nghiên cứu 600 mg mỗi ngày ở 9 người khỏe mạnh, Cmax, AUC và Tmax không khác có ý nghĩa giữa ngày 1 và ngày 4. |
| Tích lũy | Không có bằng chứng tích lũy chất mẹ hoặc các chất chuyển hóa chính sau 600 mg mỗi ngày đến ngày 4 trong nghiên cứu 9 người khỏe mạnh. |
| Biến thiên giữa các cá thể | Biến thiên lớn: trong nghiên cứu viên nén 600 mg, CV của Cmax khoảng 60,59% cho R-enantiomer và 54,04% cho S-enantiomer; AUC0–∞ CV khoảng 44%. |
| Suy thận | Chưa có dữ liệu PK đủ để chuẩn hóa ở suy thận trong SmPC sản phẩm uống hiện hành được rà soát. |
| Suy gan | Chưa có dữ liệu PK đủ để chuẩn hóa ở suy gan trong SmPC sản phẩm uống hiện hành được rà soát. |
| Trẻ em | Chưa có kinh nghiệm lâm sàng/PK đủ để chuẩn hóa cho trẻ em và thanh thiếu niên trong các SmPC hiện hành được rà soát. |
| Tương tác ảnh hưởng dược động học | Nghiên cứu crossover 42 nam khỏe mạnh dùng thioctic acid 600 mg/ngày và pregabalin không cho thấy tương tác PK có ý nghĩa lâm sàng; nghiên cứu pha 1 năm 2025 với ALA 400 mg và pregabalin cũng không cho thấy thay đổi phơi nhiễm có ý nghĩa lâm sàng. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thức ăn, dạng bào chế, first-pass/high hepatic extraction và biến thiên giữa cá thể ảnh hưởng đáng kể đến phơi nhiễm. Các nghiên cứu với pregabalin không cho thấy tương tác PK có ý nghĩa lâm sàng, nhưng không được ngoại suy sang các thuốc khác.
Nguồn và chất lượng bằng chứng
| Đường dùng | Đường uống là chính; có đối chiếu IV để ước tính sinh khả dụng tuyệt đối và đối chiếu dung dịch uống để đánh giá ảnh hưởng formulation. |
|---|---|
| Liều nghiên cứu | Các nghiên cứu chính được dùng: 200 mg và 600 mg liều đơn; 600 mg mỗi ngày trong 4 ngày; các nghiên cứu tương tác dùng 600 mg/ngày hoặc 400 mg liều đơn. |
| Dạng bào chế | Viên nén bao phim, dung dịch uống và chế phẩm IV làm đối chiếu; các giá trị không được gộp khi formulation khác nhau. |
| Quần thể | Chủ yếu người lớn khỏe mạnh trong các nghiên cứu PK canonical; số mẫu nhỏ ở các nghiên cứu cổ điển. |
| Loại dữ liệu | Quan sát / phân tích không ngăn |
| Phương pháp | HPLC pha đảo với phát hiện điện hóa trong nghiên cứu 1998; HPLC-điện hóa/LC-MS cho nghiên cứu chuyển hóa 2003; phân tích không ngăn trong các nghiên cứu tương tác hiện đại. |
| Nguồn dữ liệu | https://www.patikaradar.hu/alkalmazasi-eloirasok/thioctic-acid-zentiva-600-mg-filmtabletta-6b32444c88f6/; https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/9876998/; https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/14551180/; https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30241687/; https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/41079751/ |
| Trạng thái chuẩn hóa | Bản nháp |
| Giới hạn dữ liệu | Các thông số PK ở người phần lớn đến từ nghiên cứu người khỏe mạnh quy mô nhỏ và một số SmPC product-specific. Sinh khả dụng, Cmax, Tmax và AUC phụ thuộc mạnh vào formulation và enantiomer; vì vậy mỗi số được giữ nguyên context. Chưa xác minh canonical human Vd, protein binding, total/renal/hepatic clearance số học, complete mass-balance, PK người cao tuổi, thai kỳ hoặc suy thận/suy gan. Tỷ lệ 12,4% trong nước tiểu là tổng chất mẹ + chất chuyển hóa và không được diễn giải thành phần trăm thải nguyên dạng hay đường thải trừ chính. |
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Acid alpha-lipoic (acid thioctic)
Acid alpha-lipoic/thioctic là chất có hoạt tính oxy hóa–khử và dạng R tự nhiên tham gia như đồng yếu tố trong các phức hợp dehydrogenase. Trong SmPC, các mô hình đái tháo đường thực nghiệm cho thấy giảm hình thành sản phẩm glycat hóa cuối, tăng tưới máu endoneurial, tăng glutathione và giảm gốc oxy tự do ở dây thần kinh bị ảnh hưởng; các quan sát này hỗ trợ tác dụng chống oxy hóa và bảo vệ chức năng thần kinh nhưng không xác lập một receptor hoặc enzyme đích duy nhất. Ở tế bào cơ L6 và adipocyte 3T3-L1, R-thioctic acid làm tăng thu nhận glucose theo cơ chế phụ thuộc hoạt tính PI3K và liên quan tái phân bố GLUT1/GLUT4; hiệu ứng của R-enantiomer mạnh hơn S-enantiomer hoặc hỗn hợp racemic trong mô hình này. Đây là downstream signaling, không phải bằng chứng gắn trực tiếp vào PI3K, GLUT hoặc insulin receptor. Ở người bệnh đa dây thần kinh do đái tháo đường, RCT SYDNEY 2 cho thấy các liều uống 600–1800 mg/ngày trong 5 tuần cải thiện Total Symptom Score so với placebo; hiệu quả lâm sàng không được dùng để suy ngược một molecular target.
Phần I: Phân loại và phạm vi tác dụng
Thông tin phân loại dược lý
| Phân loại theo cơ chế | Điều biến oxy hóa–khử/chống oxy hóa; dạng R sinh học liên quan vai trò đồng yếu tố của phức hợp dehydrogenase. Không ép cơ chế của racemate vào mô hình agonist/antagonist receptor. |
|---|---|
| Phân loại theo tác dụng | Chất chống oxy hóa; tác dụng hỗ trợ chức năng thần kinh ngoại biên trong bối cảnh bệnh lý thần kinh do đái tháo đường. |
| Vị trí tác dụng | Tác dụng ở mức nội bào/chuyển hóa và hệ redox; downstream effect đã được mô tả ở mô thần kinh ngoại biên thực nghiệm và các mô hình tế bào đáp ứng insulin. |
| Cơ quan / hệ cơ quan chịu tác động | Dây thần kinh ngoại biên trong bệnh lý thần kinh do đái tháo đường; mô hình cơ và mô mỡ được dùng để khảo sát tín hiệu thu nhận glucose. |
Phần II: Đích tác dụng và tương tác thuốc–đích
Thông tin đích tác dụng
| Ghi chú về đích | Không xác lập một direct molecular target duy nhất cho exact racemic alpha-lipoic acid từ các nguồn ưu tiên đã rà soát. PI3K, GLUT1/GLUT4 và insulin signaling là downstream pathway/readout trong nghiên cứu tế bào, không được ghi như direct target. |
|---|
Phần III: Cơ chế tác dụng
Acid Alpha Lipoic hoạt động như coenzyme của các phức hợp enzyme trong ty thể. Hoạt chất có khả năng tham gia phản ứng oxy hóa khử, tái sinh một số chất chống oxy hóa nội sinh (như glutathione và vitamin C), đồng thời góp phần giảm stress oxy hóa. Tuy nhiên, mối liên hệ giữa các tác dụng sinh hóa này và hiệu quả lâm sàng vẫn đang được tiếp tục nghiên cứu ở một số chỉ định.
Chuỗi cơ chế tác dụng
| Cơ chế tác dụng tóm tắt | Điều biến cân bằng redox và stress oxy hóa, cùng vai trò cofactor sinh học của hệ lipoyl; trong mô hình đái tháo đường thực nghiệm, các thay đổi redox/tưới máu endoneurial liên quan cải thiện chức năng thần kinh. |
|---|---|
| Sự kiện khởi đầu ở mức phân tử | Không có một molecular initiating event duy nhất được xác lập cho hiệu quả điều trị của racemate; các cơ chế được hỗ trợ gồm cặp redox lipoic/dihydrolipoic và vai trò của R-lipoyl trong chuyển hóa oxy hóa. |
| Đường truyền tín hiệu | Trong mô hình tế bào, tăng thu nhận glucose phụ thuộc PI3K và đi kèm tái phân bố GLUT1/GLUT4; các quan sát này là downstream signaling, không chứng minh gắn trực tiếp vào các protein đó. |
| Biến đổi sinh hóa | Ở mô hình chuột đái tháo đường: giảm sản phẩm glycat hóa cuối, tăng glutathione sinh lý và giảm gốc oxy tự do; dữ liệu này là tiền lâm sàng. |
| Đáp ứng tế bào | Trong tế bào L6 và 3T3-L1, thioctic acid làm tăng thu nhận glucose; R-enantiomer mạnh hơn S-enantiomer hoặc racemate và hiệu ứng bị ức chế bởi wortmannin. |
| Đáp ứng mô / cơ quan | Mô hình đái tháo đường thực nghiệm ghi nhận tăng tưới máu endoneurial và cải thiện chức năng dây thần kinh ngoại biên. |
| Tác dụng sinh lý | Giảm stress oxy hóa và hỗ trợ chức năng thần kinh ngoại biên; có tác dụng điều biến sử dụng glucose trong các mô hình tế bào/tiền lâm sàng. |
| Liên kết cơ chế với hiệu quả điều trị | Chuỗi cơ chế từ giảm stress oxy hóa/tăng tưới máu endoneurial đến cải thiện chức năng thần kinh có tính hợp lý sinh học và được hỗ trợ tiền lâm sàng; RCT chứng minh cải thiện triệu chứng nhưng không chứng minh chính pathway nào là nguyên nhân trực tiếp của hiệu quả lâm sàng. |
| Cơ chế thứ cấp | Điều biến insulin-signaling và thu nhận glucose qua PI3K/GLUT trong mô hình tế bào, chủ yếu rõ với R-enantiomer; ý nghĩa định lượng đối với racemate dùng lâm sàng còn chưa chắc chắn. |
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Trong RCT SYDNEY 2 ở 181 bệnh nhân đái tháo đường có distal symmetric polyneuropathy, acid alpha-lipoic uống 600, 1200 hoặc 1800 mg/ngày trong 5 tuần làm giảm Total Symptom Score nhiều hơn placebo. Liều 600 mg/ngày cho tỷ lệ đáp ứng TSS ≥50% là 62% so với 26% placebo và được tác giả đánh giá có cân bằng lợi ích/nguy cơ tốt nhất. Đây là bằng chứng endpoint lâm sàng; không được dùng để suy ra affinity hoặc direct molecular target.
Thông số dược lực học và diễn biến tác dụng
| Tổng quan ái lực và hiệu lực | Không có cặp direct drug–target canonical đủ chắc để chuẩn hóa Ki, Kd, IC50 hoặc EC50 cho exact racemic alpha-lipoic acid; các field định lượng gắn đích được để trống thay vì suy từ downstream assay. |
|---|---|
| Quan hệ liều–đáp ứng | SYDNEY 2: TSS giảm trung bình 51% với 600 mg/ngày, 48% với 1200 mg/ngày và 52% với 1800 mg/ngày so với 32% placebo sau 5 tuần; không thấy lợi ích tăng theo liều rõ, trong khi tác dụng không mong muốn tăng theo liều. |
| Thông số định lượng khác | SYDNEY 2: tỷ lệ đạt giảm TSS ≥50% là 62% với 600 mg/ngày, 50% với 1200 mg/ngày, 56% với 1800 mg/ngày và 26% với placebo. |
| Tác dụng dược lý chính | Chống oxy hóa/điều biến redox và cải thiện triệu chứng cảm giác của bệnh lý thần kinh ngoại biên do đái tháo đường trong các thử nghiệm lâm sàng. |
| Tác dụng dược lý thứ cấp | Tăng thu nhận glucose và tái phân bố GLUT1/GLUT4 trong mô hình tế bào; relevance đến hiệu quả lâm sàng của racemate chưa được định lượng. |
| Endpoint dược lực học / lâm sàng | Total Symptom Score (TSS; đau châm chích, bỏng rát, dị cảm và tê), cùng Neuropathy Symptoms and Change, Neuropathy Impairment Score và đánh giá toàn cục của bệnh nhân trong SYDNEY 2. |
Bối cảnh nghiên cứu và chất lượng bằng chứng
| Đường dùng | Đường uống trong RCT lâm sàng; mô hình tế bào in vitro và động vật cho nghiên cứu cơ chế; SmPC cũng mô tả bối cảnh dùng IV ở bệnh nặng. |
|---|---|
| Liều / nồng độ nghiên cứu | SYDNEY 2: 600, 1200 và 1800 mg uống mỗi ngày trong 5 tuần; nồng độ in vitro không được quy đổi thành liều lâm sàng. |
| Dạng bào chế | Viên uống trong SYDNEY 2; hệ tế bào/động vật không phải dạng bào chế lâm sàng. |
| Quần thể nghiên cứu | 181 bệnh nhân đái tháo đường có distal symmetric polyneuropathy trong SYDNEY 2; nghiên cứu cơ chế gồm tế bào L6, 3T3-L1 và mô hình động vật đái tháo đường. |
| Loài / mô hình nghiên cứu | RCT mù đôi đối chứng placebo ở người; nghiên cứu in vitro; mô hình động vật. |
| Assay / phương pháp đo | Lâm sàng: TSS/NSC/NIS. Cơ chế: định lượng thu nhận glucose, phân bố GLUT1/GLUT4 và ức chế pathway bằng wortmannin; SmPC tổng hợp marker stress oxy hóa/tưới máu endoneurial trong mô hình động vật. |
| Định nghĩa endpoint và thời điểm đo | TSS trong SYDNEY 2 tổng hợp mức độ đau châm chích, đau bỏng rát, dị cảm và tê ở bàn chân; endpoint chính là thay đổi TSS so với baseline. |
| Đối chứng / chất so sánh | Placebo trong SYDNEY 2; insulin và chất ức chế PI3K wortmannin được dùng làm đối chiếu chức năng trong nghiên cứu tế bào. |
| Nguồn dữ liệu | https://www.patikaradar.hu/alkalmazasi-eloirasok/thioctic-acid-zentiva-600-mg-filmtabletta-6b32444c88f6/; https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8922368/; https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17065669/ |
| Trạng thái chuẩn hóa | Bản nháp |
| Giới hạn và độ không chắc chắn | Cơ chế điều trị không quy về một direct protein target duy nhất; phần lớn dữ liệu pathway/biochemical là tiền lâm sàng và có khác biệt stereochemical rõ giữa R, S và racemate. Hiệu quả lâm sàng trên TSS không chứng minh cơ chế nhân quả ở một pathway cụ thể. Không có bộ Ki/Kd/IC50/EC50 canonical đủ context cho exact racemate; các select field về phạm vi/loại/mức bằng chứng được để trống khi không có runtime choice map. |
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Acid alpha-lipoic (acid thioctic)
Tại Hungary, các SmPC hiện hành được rà soát ghi thioctic/alpha-lipoic acid có chỉ định điều trị triệu chứng bệnh lý thần kinh ngoại biên do đái tháo đường; cơ sở dữ liệu NNGYK/OGYÉI xác nhận các sản phẩm thioctic acid 600 mg và ATC A16AX01 đang được đăng ký. Chỉ định phải được hiểu theo jurisdiction và formulation cụ thể, không suy rộng thành phê duyệt toàn cầu. Dạng uống Thioctic Acid Zentiva 600 mg được chỉ định cho triệu chứng diabetic peripheral neuropathy. Dạng IV Thiogamma Turbo-Set 600 mg được dùng trong diabetic polyneuropathy, với phần liều nêu rõ giai đoạn khởi đầu ở người lớn có dị cảm nặng. RCT như SYDNEY 2 hỗ trợ hiệu quả triệu chứng nhưng không tự tạo hoặc nâng cấp trạng thái regulatory.
Điều trị triệu chứng bệnh lý thần kinh ngoại biên do đái tháo đường
Được phê duyệtBệnh lý liên quan: Bệnh lý thần kinh ngoại biên do đái tháo đường
SmPC hiện hành ghi rõ chỉ định điều trị triệu chứng diabetic peripheral neuropathy; NNGYK/OGYÉI xác nhận sản phẩm, hoạt chất và ATC trong cơ sở dữ liệu thuốc.
Điều trị bệnh đa dây thần kinh do đái tháo đường bằng thioctic acid đường tĩnh mạch
Được phê duyệtBệnh lý liên quan: Bệnh đa dây thần kinh do đái tháo đường
SmPC hiện hành của Thiogamma Turbo-Set ghi chỉ định diabetic polyneuropathy và regimen IV giai đoạn đầu.
Liều dùng và cách sử dụng Acid alpha-lipoic (acid thioctic)
Các regimen được lưu đều lấy từ SmPC độc lập với liều nghiên cứu PK/PD. Với dạng uống Thioctic Acid Zentiva tại Hungary, liều khuyến cáo là 600 mg acid alpha-lipoic một lần mỗi ngày, nuốt nguyên viên với ít nước khi đói, ưu tiên khoảng 30 phút trước bữa sáng; điều trị có thể kéo dài vì neuropathy là bệnh mạn. Với diabetic polyneuropathy có dị cảm nặng, Thiogamma Turbo-Set có regimen khởi đầu 600 mg IV mỗi ngày trong 2–4 tuần, truyền chậm ít nhất 30 phút, sau đó chuyển sang 600 mg/ngày dạng viên theo SmPC. SmPC Zentiva ghi không dùng sản phẩm uống ở suy thận hoặc suy gan vì thiếu dữ liệu, và không khuyến cáo trẻ em/thanh thiếu niên do thiếu kinh nghiệm. Các khuyến cáo này là product-/jurisdiction-specific, không được suy từ PK study dose và không được ngoại suy sang mọi chế phẩm alpha-lipoic acid.
Phác đồ / liều dùng
| Chỉ định / đối tượng | Liều & lịch dùng | Cách dùng & theo dõi | Nguồn / rà soát |
|---|---|---|---|
|
Điều trị triệu chứng bệnh lý thần kinh ngoại biên do đái tháo đường Bệnh lý thần kinh ngoại biên do đái tháo đường Đối tượng: Người lớn Người lớn; sản phẩm không được khuyến cáo cho trẻ em/thanh thiếu niên do thiếu kinh nghiệm lâm sàng. Giai đoạn: Điều trị liên tục | 600 mg acid alpha-lipoic (acid thioctic) Cơ sở: Liều cố định Tần suất: 1 lần/ngày Thời gian / chu kỳ: Có thể cần điều trị dài hạn vì bệnh lý thần kinh ngoại biên là bệnh mạn; thời gian cụ thể do bác sĩ quyết định. Duy trì: 600 mg/ngày đường uống | Đường dùng: Uống Dạng: Thioctic Acid Zentiva 600 mg viên nén bao phim. Cách dùng: Nuốt nguyên viên với ít nước khi đói; dùng toàn bộ liều khoảng 30 phút trước bữa sáng vì thức ăn làm giảm hấp thu. Theo dõi: Điều trị neuropathy cần đi kèm kiểm soát đường huyết tối ưu theo SmPC. Ghi chú: Regimen có nhãn tại Hungary cho sản phẩm cụ thể; không ngoại suy thành liều chuẩn toàn cầu. | |
|
Điều trị khởi đầu đường tĩnh mạch ở diabetic polyneuropathy nặng Bệnh đa dây thần kinh do đái tháo đường có dị cảm nặng Đối tượng: Người lớn Người lớn có dị cảm nặng/rất rõ; trẻ em và thanh thiếu niên dưới 18 tuổi không được khuyến cáo do thiếu kinh nghiệm. Giai đoạn: Khởi trị / induction | 600 mg thioctic acid Cơ sở: Liều cố định Tần suất: 1 lần/ngày Thời gian / chu kỳ: 2–4 tuần trong giai đoạn điều trị khởi đầu. Duy trì: Sau khi kết thúc truyền, SmPC khuyến cáo tiếp tục 600 mg thioctic acid/ngày dạng viên uống. | Đường dùng: Tĩnh mạch Dạng: Thiogamma Turbo-Set dung dịch truyền 600 mg thioctic acid/50 mL. Cách dùng: Truyền tĩnh mạch chậm trong ít nhất 30 phút; sản phẩm nhạy sáng, dùng hệ truyền và túi bảo vệ ánh sáng theo SmPC. Theo dõi: Theo dõi trong khi dùng đường tĩnh mạch theo quy trình cơ sở; SmPC yêu cầu lưu ý phản ứng quá mẫn khi dùng parenteral. Ghi chú: Regimen product-specific tại Hungary; không suy từ DDD 0,6 g hoặc từ liều nghiên cứu. |
Hiệu chỉnh liều
| Tình huống | Hành động | Liều / phác đồ sau hiệu chỉnh | Cơ sở / nguồn |
|---|---|---|---|
|
Chức năng thận Suy thận | Tránh sử dụng | Cơ sở: SmPC Thioctic Acid Zentiva ghi sản phẩm không được dùng ở bệnh nhân suy thận vì không có đủ dữ liệu. | |
|
Chức năng gan Suy gan | Tránh sử dụng | Cơ sở: SmPC Thioctic Acid Zentiva ghi sản phẩm không được dùng ở bệnh nhân suy gan vì không có đủ dữ liệu. | |
|
Tuổi Trẻ em và thanh thiếu niên | Chưa đủ dữ liệu | Cơ sở: Không có đủ kinh nghiệm lâm sàng; SmPC sản phẩm uống và IV được rà soát không khuyến cáo sử dụng ở nhóm tuổi này. |
Hướng dẫn sử dụng chung
Đường uống: dùng lúc đói, nuốt nguyên viên với ít nước, ưu tiên khoảng 30 phút trước bữa sáng. Đường IV product-specific: truyền chậm theo SmPC, bảo vệ khỏi ánh sáng và tuân thủ dung môi/thời gian truyền của chế phẩm.
Xử trí khi quên liều
Với Thioctic Acid Zentiva dạng uống: không dùng liều gấp đôi để bù liều đã quên; dùng liều tiếp theo theo lịch thông thường và tiếp tục điều trị theo chỉ định.
Cảnh báo và lưu ý về Acid alpha-lipoic (acid thioctic)
Quá mẫn với Acid Alpha Lipoic hoặc bất kỳ thành phần nào của chế phẩm.
Có thể gặp:
- Buồn nôn.
- Đau bụng.
- Nôn.
- Tiêu chảy.
- Phát ban.
- Ngứa.
- Đau đầu.
Hiếm gặp:
- Phản ứng quá mẫn nghiêm trọng.
- Hạ đường huyết, đặc biệt khi dùng đồng thời với thuốc điều trị đái tháo đường hoặc insulin.
- Không sử dụng để thay thế điều trị chuẩn của bệnh đái tháo đường.
- Thận trọng ở người có nguy cơ hạ đường huyết.
- Đánh giá nguyên nhân bệnh thần kinh trước khi điều trị.
- Không tự ý sử dụng nếu chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.
Quá liều có thể gây buồn nôn, nôn, co giật, nhiễm toan lactic hoặc các biến chứng nghiêm trọng khác trong những trường hợp nặng. Xử trí chủ yếu là điều trị hỗ trợ và theo dõi tại cơ sở y tế.
Bảo quản theo hướng dẫn trên nhãn hoặc tờ hướng dẫn sử dụng của từng chế phẩm.
Đối tượng đặc biệt
Chưa có đủ dữ liệu về hiệu quả và an toàn; chỉ sử dụng khi có chỉ định của bác sĩ.
Có thể sử dụng theo chỉ định; cần lưu ý các bệnh lý đi kèm và thuốc đang dùng.
Dữ liệu trên phụ nữ mang thai còn hạn chế. Chỉ sử dụng khi lợi ích vượt trội nguy cơ theo đánh giá của bác sĩ.
Chưa có đủ dữ liệu về việc bài tiết vào sữa mẹ; cần thận trọng.
Cần thận trọng; dữ liệu về điều chỉnh liều còn hạn chế.
Việc sử dụng cần được bác sĩ đánh giá trên từng trường hợp cụ thể.
Chưa có bằng chứng cho thấy ALA ảnh hưởng đáng kể đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc. Tuy nhiên, nếu xuất hiện chóng mặt hoặc hạ đường huyết, cần tránh thực hiện các công việc đòi hỏi sự tỉnh táo.
Tương tác thuốc của Acid alpha-lipoic (acid thioctic)
Có thể tương tác với:
- Insulin và thuốc hạ đường huyết: có thể làm tăng nguy cơ hạ đường huyết, cần theo dõi theo chỉ định của bác sĩ.
- Các chế phẩm chứa sắt, magnesi hoặc calci: có thể làm giảm hấp thu ALA nếu dùng đồng thời; khoảng cách dùng phụ thuộc hướng dẫn của từng chế phẩm.
- Cisplatin: một số tài liệu ghi nhận ALA có thể ảnh hưởng đến hiệu quả của cisplatin, cần tham khảo ý kiến bác sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Acid alpha-lipoic (acid thioctic)
Đây là hợp chất có vai trò như coenzyme trong chuyển hóa năng lượng của tế bào và có đặc tính chống oxy hóa. Ở một số quốc gia, hoạt chất được sử dụng để điều trị triệu chứng bệnh thần kinh do đái tháo đường.
Không. Acid Alpha Lipoic không được phân loại là vitamin.
Không có bằng chứng cho thấy hoạt chất này chữa khỏi bệnh. Thuốc được sử dụng nhằm cải thiện triệu chứng ở một số người bệnh theo chỉ định đã được phê duyệt.
Có. Cần theo dõi đường huyết theo hướng dẫn của bác sĩ vì hoạt chất có thể ảnh hưởng đến kiểm soát glucose ở một số trường hợp.
Không nên. Việc sử dụng cần dựa trên chỉ định phù hợp và không nên thay thế chế độ điều trị hoặc tư vấn của bác sĩ.

