Xanomeline

Xanomeline là chất chủ vận thụ thể acetylcholine muscarinic, có ái lực với cả năm phân nhóm M1–M5 nhưng thể hiện hoạt tính chủ vận cao hơn tại M1 và M4. Cơ chế chính xác trong điều trị tâm thần phân liệt chưa được xác định đầy đủ. Xanomeline hiện không được xác minh là thuốc đơn chất được phê duyệt; thuốc được FDA Hoa Kỳ phê duyệt trong phối hợp cố định với trospium chloride dưới tên Cobenfy để điều trị tâm thần phân liệt ở người lớn. Trospium là chất đối kháng muscarinic chủ yếu tác động ngoại biên, được phối hợp nhằm hạn chế các phản ứng cholinergic ngoại biên của xanomeline. Trong các thử nghiệm kéo dài 5 tuần, phối hợp này làm giảm điểm PANSS nhiều hơn giả dược, nhưng các nghiên cứu không thiết lập hiệu quả của riêng xanomeline khi tách khỏi trospium. Tác dụng không mong muốn thường gặp gồm buồn nôn, khó tiêu, táo bón, nôn, đau bụng, tiêu chảy, tăng huyết áp, nhịp tim nhanh và chóng mặt. Thuốc kê đơn này phải được bác sĩ chuyên khoa chỉ định và theo dõi.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Xanomeline là gì?: Chất chủ vận muscarinic gắn với M1–M5 và có hoạt tính chủ vận cao hơn tại M1, M4.
  • Thuốc được phê duyệt: FDA phê duyệt phối hợp xanomeline–trospium để điều trị tâm thần phân liệt ở người lớn ngày 26 tháng 9 năm 2024.
  • Xanomeline đơn chất: Chưa xác minh được chỉ định hoặc sản phẩm xanomeline đơn chất đang được cơ quan quản lý phê duyệt.
  • Vai trò của trospium: Đối kháng thụ thể muscarinic chủ yếu ở ngoại biên, nhằm giảm phản ứng cholinergic ngoại biên do xanomeline.
  • Hiệu quả lâm sàng: Ba thử nghiệm EMERGENT kéo dài 5 tuần đều ghi nhận cải thiện điểm PANSS so với giả dược.
  • Tác dụng phụ thường gặp: Chủ yếu là phản ứng tiêu hóa, tăng huyết áp, nhịp tim nhanh và chóng mặt.
  • Nguy cơ quan trọng: Bí tiểu, bệnh gan hoặc đường mật, giảm nhu động tiêu hóa, phù mạch, tăng nhịp tim và tác dụng kháng cholinergic thần kinh trung ương.
  • Theo dõi: Đánh giá enzym gan, bilirubin và nhịp tim trước hoặc trong điều trị theo chỉ định.
  • Tình trạng tại Việt Nam

Hoạt chất Xanomeline là gì?

Xanomeline là chất kích hoạt thụ thể acetylcholine muscarinic trong não. Thuốc gắn với các thụ thể M1–M5 với ái lực tương đối gần nhau nhưng có hoạt tính chủ vận cao hơn ở M1 và M4. Phối hợp xanomeline–trospium tạo một cơ chế điều trị tâm thần phân liệt không dựa trên việc trực tiếp phong bế thụ thể dopamine D2.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Xanomeline

CAS 131986-45-3

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Xanomeline

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Xanomeline

Tên IUPAC

3-hexoxy-4-(1-methyl-3,6-dihydro-2H-pyridin-5-yl)-1,2,5-thiadiazole

Tên khác / tên đồng nghĩa

Xanomeline tartrate là dạng muối được sử dụng trong thuốc phối hợp. KarXT là tên phát triển trước đây của phối hợp xanomeline–trospium, không phải tên khác của riêng xanomeline.

Tên Latinh / tên dược điển

Xanomelinum

Tên USAN

xanomeline

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

131986-45-3

UNII

9ORI6L73CJ

PubChem CID

60809

RxNorm CUI

Chưa xác minh

Dược động học của Xanomeline

Các dữ liệu dưới đây được xác lập khi xanomeline được dùng trong phối hợp với trospium. Xanomeline đạt trạng thái ổn định sau khoảng 3–5 ngày, tích lũy khoảng 2–3 lần, đạt nồng độ đỉnh sau khoảng 2 giờ, liên kết protein huyết tương khoảng 95% và có thời gian bán thải khoảng 5 giờ.

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau khi uống phối hợp xanomeline–trospium, thời gian đạt nồng độ đỉnh của xanomeline khoảng 2 giờ. Bữa ăn giàu chất béo không làm thay đổi Cmax của xanomeline nhưng làm tăng AUC khoảng 30%; bữa ăn ít chất béo không làm thay đổi đáng kể AUC hoặc Cmax của xanomeline.

Mặc dù vậy, thuốc phối hợp phải được uống khi bụng đói vì thức ăn làm giảm mạnh mức phơi nhiễm trospium.

Giai đoạn II: Phân bố

Thể tích phân bố trung tâm biểu kiến sau khi uống của xanomeline được ước tính khoảng 10.800 lít. Khoảng 95% xanomeline liên kết với protein huyết tương. Các thông số này được xác lập trong nghiên cứu thuốc phối hợp.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Xanomeline được chuyển hóa qua nhiều enzym cytochrome P450, gồm CYP2D6, CYP2B6, CYP1A2, CYP2C9 và CYP2C19. Flavin monooxygenase FMO1 và FMO3 cũng tham gia chuyển hóa. CYP2D6 là enzym có vai trò đáng kể.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Khoảng 78% liều đánh dấu liên quan đến xanomeline được thu hồi trong nước tiểu và khoảng 12% trong phân. Dưới 0,01% được thải dưới dạng xanomeline không đổi trong nước tiểu, cho thấy phần lớn thuốc trải qua chuyển hóa trước khi đào thải.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải của xanomeline khoảng 5 giờ khi sử dụng trong phối hợp với trospium.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải biểu kiến của xanomeline khoảng 1.950 lít/giờ; độ thanh thải qua thận khoảng 0,085 lít/giờ theo dữ liệu dược động học của thuốc phối hợp.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng mức phơi nhiễm xanomeline gồm:

  • Suy gan: Cmax và AUC tăng khoảng 2,8 và 2,6 lần ở suy gan nhẹ; tăng ít nhất 7 lần ở suy gan trung bình.
  • Suy thận: Cmax và AUC tăng dần theo mức suy giảm chức năng thận.
  • Thuốc ức chế mạnh CYP2D6: có thể làm tăng nồng độ xanomeline.
  • Kiểu hình CYP2D6: mức phơi nhiễm thay đổi ở người chuyển hóa trung gian hoặc siêu nhanh; dữ liệu ở người chuyển hóa kém chưa đầy đủ.
  • Thức ăn: có thể làm thay đổi AUC xanomeline và làm giảm mạnh hấp thu trospium trong thuốc phối hợp.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Xanomeline

Xanomeline thuộc nhóm chất chủ vận muscarinic tác động trung ương. M1 và M4 là các thụ thể được cho là liên quan đến tác dụng đối với triệu chứng tâm thần phân liệt. Trospium là chất đối kháng muscarinic, hoạt động chủ yếu ở ngoại biên và được phối hợp để giảm các tác động cholinergic ngoài hệ thần kinh trung ương.

Trong hệ thống ATC, phối hợp xanomeline–trospium thuộc nhóm thuốc chống loạn thần khác, mã N05AX50.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế chính xác giúp điều trị tâm thần phân liệt chưa được làm rõ. Nhãn thuốc cho rằng hiệu quả liên quan đến hoạt tính chủ vận của xanomeline tại thụ thể muscarinic M1 và M4 trong hệ thần kinh trung ương.

Xanomeline gắn vào M1–M5 với giá trị Ki lần lượt khoảng 10, 12, 17, 7 và 22 nM, đồng thời có hoạt tính chủ vận cao hơn tại M1 và M4. Thuốc không được mô tả là chất phong bế trực tiếp dopamine D2.

Trospium đối kháng thụ thể muscarinic chủ yếu tại mô ngoại biên, với mục đích giảm phản ứng ngoại biên như buồn nôn, nôn, tiết nước bọt hoặc các tác dụng cholinergic khác.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Xanomeline thể hiện hoạt tính chủ vận tại các thụ thể muscarinic, mạnh hơn về chức năng tại M1 và M4. Tác dụng dược lực học lâm sàng được đánh giá trong thuốc phối hợp qua mức giảm triệu chứng tâm thần phân liệt trên thang PANSS.

Ở liều phối hợp tối đa được khuyến nghị là xanomeline 125 mg/trospium chloride 30 mg hai lần mỗi ngày, thuốc không kéo dài khoảng QT ở mức được xem là có ý nghĩa lâm sàng.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Xanomeline

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Xanomeline

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Xanomeline

Các tương tác quan trọng theo nhãn thuốc phối hợp gồm:

  • Chất ức chế mạnh CYP2D6 có thể làm tăng nồng độ xanomeline và tăng phản ứng bất lợi.
  • Xanomeline có thể ức chế tạm thời CYP3A4 tại ruột, làm tăng mức phơi nhiễm của thuốc uống là cơ chất nhạy cảm CYP3A4.
  • Xanomeline có thể ức chế tạm thời P-glycoprotein tại ruột; cần theo dõi chặt thuốc có khoảng điều trị hẹp là cơ chất P-glycoprotein.
  • Thuốc thải trừ qua bài tiết tích cực ở ống thận có thể cạnh tranh với trospium.
  • Thuốc kháng muscarinic khác có thể làm tăng khô miệng, táo bón, bí tiểu và các phản ứng kháng cholinergic.
  • Thay đổi nhu động tiêu hóa có thể ảnh hưởng hấp thu thuốc uống dùng kèm.

Không tự phối hợp thuốc tâm thần, thuốc bàng quang, thuốc dị ứng, thuốc ngủ hoặc thực phẩm bổ sung trước khi bác sĩ hoặc dược sĩ kiểm tra tương tác.

Thắc mắc về hoạt chất Xanomeline

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 0 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *