Xylo-oligosaccharides, viết tắt là XOS, là hỗn hợp các chuỗi xylose ngắn liên kết chủ yếu bằng liên kết β-(1→4). Nguyên liệu XOS được EFSA đánh giá có độ polymer hóa chủ yếu từ 2 đến 7 và được sản xuất từ xylan của lõi ngô bằng quá trình thủy phân. XOS khó bị enzym tiêu hóa của người phân giải hoàn toàn, vì vậy có thể đi đến đại tràng và được một số vi sinh vật sử dụng. Theo định nghĩa đồng thuận của ISAPP, một chất chỉ được gọi là prebiotic khi được vi sinh vật chủ sử dụng có chọn lọc và mang lại lợi ích sức khỏe đã được chứng minh. Các thử nghiệm nhỏ ở người trưởng thành cho thấy XOS có thể làm tăng Bifidobacterium trong phân, nhưng tác động lên triệu chứng tiêu hóa, axit béo chuỗi ngắn và các kết quả sức khỏe khác chưa hoàn toàn nhất quán. XOS không phải thuốc và chưa có chỉ định điều trị táo bón hoặc bệnh đường ruột được xác minh. Lượng cao có thể gây đầy hơi, đau bụng hoặc tiêu chảy thoáng qua.
Nội dung chính
- XOS là gì?: Hỗn hợp oligosaccharide gồm các đơn vị xylose, thường có độ polymer hóa 2–7 và liên kết β-(1→4).
- Có phải thuốc không?: Không. XOS là nguyên liệu thực phẩm hoặc thành phần bổ sung dinh dưỡng, không phải dược chất điều trị bệnh.
- Cơ chế chính: Kháng tiêu hóa ở đường tiêu hóa trên và được vi sinh vật đại tràng lên men; một số nghiên cứu ghi nhận tăng Bifidobacterium.
- Bằng chứng ở người: Nghiên cứu nhỏ cho thấy tác động bifidogenic, nhưng hiệu quả lâm sàng đối với táo bón và các bệnh lý khác chưa được xác lập chắc chắn.
- Lượng nghiên cứu: Các thử nghiệm đã dùng 1,4–10 g/ngày; đây không phải liều khuyến nghị chung.
- Quy định tại EU: Một nguyên liệu XOS cụ thể được phép dùng trong thực phẩm bổ sung cho người lớn với mức tối đa 2 g/ngày.
- Tác dụng phụ: Có thể gặp đầy hơi, chướng bụng, đau bụng hoặc tiêu chảy, đặc biệt khi dùng lượng cao.
- Trẻ em và thai kỳ: Chưa có lượng bổ sung chuẩn áp dụng chung; cần đánh giá theo sản phẩm và đối tượng cụ thể.
Hoạt chất Xylo-oligosaccharides là gì?
XOS là nhóm carbohydrate gồm nhiều phân tử xylose nối thành chuỗi ngắn. Do khó bị enzym tiêu hóa của người phân giải hoàn toàn, XOS có thể trở thành cơ chất cho vi sinh vật đại tràng. XOS không phải probiotic vì không chứa vi sinh vật sống và không phải thuốc nhuận tràng.
Xylo-oligosaccharides
INN Xylo-oligosaccharides; xylooligosaccharides.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Xylo-oligosaccharides |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Xylo-oligosaccharides; xylooligosaccharides. |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | XOS; xylooligosaccharide; xylo-oligosaccharide; oligomer xylose. Các thành phần thường gặp trong hỗn hợp gồm xylobiose, xylotriose và các chuỗi xylose dài hơn. |
| Tên viết tắt | XOS |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | Không áp dụng |
|---|---|
| UNII | Không áp dụng |
| PubChem CID | Không áp dụng |
| RxNorm CUI | Không áp dụng |
Dược động học của Xylo-oligosaccharides
Không có hồ sơ dược động học chuẩn như đối với một thuốc đơn chất. XOS tương đối kháng tiêu hóa ở đường tiêu hóa trên, đi đến đại tràng và được hệ vi sinh lên men ở mức độ phụ thuộc cấu trúc, liều lượng và thành phần hệ vi sinh của từng người.
Giai đoạn I: Hấp thu
XOS được xem là oligosaccharide khó tiêu hóa và phần lớn tác động dự kiến diễn ra sau khi nguyên liệu đến đại tràng. Dữ liệu định lượng về tỷ lệ XOS nguyên vẹn được hấp thu vào tuần hoàn ở người.
| F · Sinh khả dụng | Không áp dụng khái niệm sinh khả dụng toàn thân như đối với thuốc. XOS được sử dụng chủ yếu tại lòng ruột thông qua tương tác với hệ vi sinh; tỷ lệ hấp thu nguyên vẹn và giá trị sinh khả dụng chuẩn hóa. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Không xác định thể tích phân bố như đối với thuốc. XOS chủ yếu hiện diện trong lòng đường tiêu hóa trước khi được lên men hoặc thải ra ngoài. Dữ liệu về phân bố toàn thân của XOS nguyên vẹn.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
XOS có thể được một số vi sinh vật đại tràng sử dụng làm cơ chất lên men. Quá trình này có thể tạo axit béo chuỗi ngắn và khí, nhưng mức thay đổi khác nhau giữa cá nhân và nghiên cứu. Trong thử nghiệm Finegold và cộng sự, XOS làm tăng Bifidobacterium nhưng không tạo thay đổi có ý nghĩa về tổng axit béo chuỗi ngắn hoặc pH phân.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Phần XOS không được vi sinh vật sử dụng có thể được đào thải qua phân. Các sản phẩm lên men được hấp thu hoặc xử lý theo chuyển hóa sinh lý thông thường. Tỷ lệ đào thải định lượng dành riêng cho XOS ở người.
| t½ · Thời gian bán thải | Không áp dụng vì XOS không phải một phân tử thuốc đơn lẻ có thời gian bán thải xác định. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Không áp dụng khái niệm độ thanh thải thuốc cho hỗn hợp XOS sử dụng như thực phẩm. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Mức lên men và đáp ứng với XOS có thể chịu ảnh hưởng bởi độ polymer hóa, độ tinh khiết, nguồn nguyên liệu, khẩu phần, chế độ ăn nền, thời gian sử dụng, thuốc kháng sinh và thành phần hệ vi sinh của từng người. Không có mô hình dược động học được chuẩn hóa để điều chỉnh lượng XOS theo các yếu tố này.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Xylo-oligosaccharides
Không áp dụng phân nhóm dược lý. Xét theo dinh dưỡng, XOS thuộc nhóm oligosaccharide không tiêu hóa và chất xơ có khả năng lên men. XOS có thể được mô tả là prebiotic khi nguyên liệu cụ thể có bằng chứng cho thấy được vi sinh vật sử dụng có chọn lọc và mang lại lợi ích sức khỏe cho đối tượng sử dụng.
Phần III: Cơ chế tác dụng
XOS đi qua phần trên của đường tiêu hóa mà không bị tiêu hóa hoàn toàn, sau đó được một số vi khuẩn đại tràng sử dụng. Các thử nghiệm ở người ghi nhận số lượng Bifidobacterium trong phân tăng sau khi bổ sung XOS, thể hiện tác động bifidogenic.
Sự thay đổi một nhóm vi khuẩn hoặc chỉ dấu trong phân không tự động chứng minh lợi ích điều trị. Theo đồng thuận ISAPP, lợi ích sức khỏe phải được xác nhận ở đúng đối tượng dự kiến sử dụng và phải liên quan đến cơ chế qua hệ vi sinh để một chất được công nhận là prebiotic.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Trong thử nghiệm ngẫu nhiên ở 32 người trưởng thành khỏe mạnh, XOS 1,4 g hoặc 2,8 g mỗi ngày trong 8 tuần làm tăng Bifidobacterium; đáp ứng với 2,8 g lớn hơn 1,4 g. Nghiên cứu không ghi nhận thay đổi đáng kể về Lactobacillus, pH phân hoặc tổng axit béo chuỗi ngắn.
Một thử nghiệm bắt chéo khác sử dụng 8 g/ngày trong 21 ngày ghi nhận tác động lên Bifidobacterium và một số chỉ dấu sinh học, nhưng tác giả nhấn mạnh cần thêm nghiên cứu để xác định ý nghĩa lâm sàng.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Xylo-oligosaccharides
XOS chưa có chỉ định điều trị được xác minh như một thuốc. Mục đích sử dụng trong thực phẩm thường gồm:
- Bổ sung carbohydrate không tiêu hóa hoặc chất xơ lên men.
- Thành phần trong sản phẩm được thiết kế hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột.
- Thành phần tạo cấu trúc hoặc bổ sung trong một số thực phẩm.
Không được diễn giải những mục đích này thành chỉ định chữa táo bón, hội chứng ruột kích thích, rối loạn lipid máu, đái tháo đường hoặc bệnh miễn dịch.
XOS đang được nghiên cứu trong các lĩnh vực:
- Điều chỉnh hệ vi sinh, đặc biệt tăng Bifidobacterium.
- Hỗ trợ triệu chứng táo bón chức năng.
- Ảnh hưởng đến axit béo chuỗi ngắn, lipid máu và các chỉ dấu miễn dịch.
Các kết quả còn phụ thuộc liều, công thức, quần thể và thiết kế nghiên cứu. Thay đổi vi sinh hoặc chỉ dấu xét nghiệm không đồng nghĩa với phòng ngừa hay điều trị bệnh. Những ứng dụng này không phải chỉ định thuốc được phê duyệt.
Liều dùng và cách sử dụng
Không có liều thuốc hoặc nhu cầu dinh dưỡng XOS chuẩn áp dụng cho mọi người.
Các mức từng được nghiên cứu gồm:
- 1,4 g hoặc 2,8 g/ngày trong 8 tuần ở người trưởng thành khỏe mạnh.
- 8 g/ngày trong 21 ngày ở người trưởng thành khỏe mạnh.
- 3 g, 5 g hoặc 10 g/ngày trong một tháng ở người bị táo bón chức năng.
Tại EU, mức tối đa 2 g/ngày được cho phép đối với thực phẩm bổ sung cho người trưởng thành áp dụng cho nguyên liệu XOS đáp ứng đặc tính kỹ thuật trong quy định. Đây là giới hạn quản lý của một nguyên liệu cụ thể, không phải liều điều trị hoặc khuyến nghị toàn cầu.
Các mức 10–12 g/ngày có liên quan đến phản ứng tiêu hóa cấp tính, thoáng qua trong các nghiên cứu can thiệp được cơ quan quản lý EU xem xét. Không tự áp dụng lượng dùng từ nghiên cứu.
Sử dụng đúng khẩu phần và đối tượng ghi trên nhãn của sản phẩm đã được công bố hợp lệ. Cần xác định lượng XOS thực tế, không chỉ dựa trên tổng khối lượng bột hoặc hỗn hợp prebiotic.
Không tự tăng lượng dùng theo các thử nghiệm lâm sàng. Khi sản phẩm chứa thêm probiotic, inulin, fructo-oligosaccharide, chất tạo ngọt hoặc thảo dược, tác dụng và khả năng dung nạp không thể quy hoàn toàn cho XOS.
Người đang có triệu chứng tiêu hóa nên được đánh giá nguyên nhân thay vì sử dụng XOS để trì hoãn việc khám bệnh.
Theo dõi:
- Đầy hơi, chướng bụng, sôi bụng hoặc đau quặn bụng.
- Thay đổi số lần đại tiện và dạng phân.
- Tiêu chảy, đặc biệt sau khi tăng khẩu phần.
- Thành phần phối hợp và tổng lượng chất xơ lên men từ chế độ ăn.
- Dấu hiệu dị ứng với thành phần hoặc nguồn nguyên liệu của sản phẩm.
Ngừng sử dụng và liên hệ nhân viên y tế nếu triệu chứng nặng, kéo dài hoặc xuất hiện mất nước, sốt, nôn, phân có máu hay đau bụng dữ dội.
Cảnh báo và lưu ý về Xylo-oligosaccharides
Chưa xác minh được danh sách chống chỉ định chính thức áp dụng chung cho mọi nguyên liệu XOS.
Không sử dụng sản phẩm nếu đã biết dị ứng hoặc quá mẫn với bất kỳ thành phần nào của sản phẩm. Người có bệnh tiêu hóa nặng, tắc nghẽn đường tiêu hóa hoặc đang cần chế độ ăn điều trị cần hỏi bác sĩ trước khi bổ sung chất xơ lên men.
Tác dụng không mong muốn có thể gồm đầy hơi, chướng bụng, sôi bụng, đau bụng và tiêu chảy. EFSA mô tả phản ứng tiêu hóa cấp tính, thoáng qua trong các nghiên cứu sử dụng khoảng 10–12 g XOS/ngày.
Trong thử nghiệm sử dụng 1,4 g hoặc 2,8 g/ngày, các triệu chứng tiêu hóa không tăng có ý nghĩa so với giả dược. XOS 8 g/ngày trong 21 ngày cũng được dung nạp ở người trưởng thành khỏe mạnh trong một thử nghiệm nhỏ. Các kết quả này không chứng minh mọi sản phẩm hoặc mọi người đều dung nạp tốt.
XOS không phải thuốc và không được dùng thay thế chẩn đoán hoặc điều trị táo bón, tiêu chảy, đau bụng hay bệnh đường ruột.
Cần thận trọng khi:
- Có hội chứng ruột kích thích hoặc dễ đầy hơi do carbohydrate lên men.
- Đang tiêu chảy, mất nước hoặc đau bụng chưa rõ nguyên nhân.
- Đang thay đổi đồng thời nhiều sản phẩm prebiotic hoặc probiotic.
- Sản phẩm không ghi rõ lượng XOS và nguồn nguyên liệu.
- Có bệnh mạn tính cần chế độ ăn cá thể hóa.
- Dùng cho trẻ em, phụ nữ mang thai hoặc phụ nữ cho con bú.
Bằng chứng về tăng Bifidobacterium không được diễn giải thành khả năng “thải độc”, tăng miễn dịch tuyệt đối, chữa táo bón hoặc phòng ngừa bệnh.
Không có định nghĩa chuẩn về quá liều XOS hoặc thuốc giải độc đặc hiệu. Lượng 10–12 g/ngày đã liên quan đến phản ứng tiêu hóa cấp tính và thoáng qua trong dữ liệu được EU xem xét.
Khi dùng quá lượng và xuất hiện đầy hơi, đau bụng hoặc tiêu chảy, ngừng sản phẩm, bù nước phù hợp và theo dõi. Cần khám ngay nếu có tiêu chảy nặng, dấu hiệu mất nước, nôn kéo dài, đau bụng dữ dội, sốt hoặc phân có máu. Không tự dùng thuốc cầm tiêu chảy khi chưa đánh giá nguyên nhân.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc dạng bột, siro, viên và công thức của từng sản phẩm. Bảo quản theo đúng nhãn, đậy kín và tránh độ ẩm hoặc nhiệt độ không phù hợp. Điều kiện bảo quản chuẩn hóa cho mọi nguyên liệu XOS.
Đối tượng đặc biệt
Chưa có lượng XOS bổ sung chuẩn áp dụng chung cho trẻ em.
Quy định EU cho phép XOS trong một số nhóm thực phẩm dành cho dân số nói chung, nhưng mức 2 g/ngày đối với thực phẩm bổ sung được quy định riêng cho người trưởng thành. GRN 816 của FDA đối với XOS từ mía không bao gồm sữa công thức trẻ sơ sinh; đây là điều kiện của nguyên liệu cụ thể, không phải kết luận chung cho mọi XOS.
Không tự áp dụng lượng nghiên cứu ở người lớn cho trẻ em. Trẻ có táo bón kéo dài, chậm tăng trưởng, đau bụng hoặc bệnh tiêu hóa cần được bác sĩ nhi khoa đánh giá.
Chưa có liều bổ sung XOS chuẩn dành riêng cho người cao tuổi. Khả năng dung nạp có thể bị ảnh hưởng bởi chế độ ăn, thuốc, mức vận động và bệnh tiêu hóa đồng mắc.
Người cao tuổi bị táo bón cần được đánh giá thuốc đang dùng, lượng nước, vận động, chế độ ăn và các dấu hiệu cảnh báo trước khi sử dụng sản phẩm bổ sung. Dữ liệu lâm sàng dài hạn dành riêng cho người cao tuổi.
Dữ liệu an toàn của XOS bổ sung trong thai kỳ chưa đủ để thiết lập lượng dùng chuẩn. Không tự sử dụng XOS liều cao để điều trị táo bón khi mang thai. Cần hỏi bác sĩ sản khoa, đặc biệt khi có đau bụng, nôn, chảy máu, thay đổi đại tiện kéo dài hoặc đang dùng sản phẩm phối hợp.
Dữ liệu về XOS bổ sung trong thời kỳ cho con bú và mức phơi nhiễm của trẻ qua sữa mẹ. Cần đánh giá thành phần đầy đủ của sản phẩm và hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng thường xuyên.
Chưa có khuyến nghị điều chỉnh lượng XOS theo mức độ suy gan. Người bệnh gan cần tránh tự dùng sản phẩm phối hợp không rõ thành phần và nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng. Dữ liệu dành riêng cho XOS.
Không có lượng XOS chuẩn cho người đồng thời suy gan và suy thận. Việc sử dụng phải dựa trên tình trạng tiêu hóa, chế độ ăn điều trị và toàn bộ thành phần của sản phẩm. Dữ liệu chuyên biệt.
XOS đơn thành phần không được dự kiến gây tác động trực tiếp lên khả năng lái xe hoặc vận hành máy. Không nên lái xe nếu sản phẩm gây đau bụng, tiêu chảy, chóng mặt do mất nước hoặc chứa thêm thành phần có tác dụng lên thần kinh.
Tương tác thuốc của Xylo-oligosaccharides
Chưa xác minh được tương tác dược động học hoặc dược lực học có ý nghĩa lâm sàng giữa XOS đơn thành phần và thuốc.
Sản phẩm chứa XOS thường là công thức phối hợp; probiotic, khoáng chất, thảo dược hoặc các chất xơ khác có thể có lưu ý riêng. Người sử dụng thuốc điều trị bệnh mạn tính nên cung cấp toàn bộ nhãn sản phẩm cho bác sĩ hoặc dược sĩ kiểm tra.
Thắc mắc về hoạt chất Xylo-oligosaccharides
XOS là hỗn hợp các chuỗi xylose ngắn, thường liên kết bằng liên kết β-(1→4). Do khó bị tiêu hóa hoàn toàn ở đường tiêu hóa trên, XOS có thể đi đến đại tràng và được vi sinh vật lên men. XOS là thành phần thực phẩm, không phải thuốc hoặc vi khuẩn probiotic.
XOS có khả năng tạo tác động prebiotic và các thử nghiệm ở người ghi nhận tăng Bifidobacterium. Tuy nhiên, theo ISAPP, một nguyên liệu chỉ được gọi là prebiotic khi có bằng chứng cho thấy được vi sinh vật chủ sử dụng có chọn lọc và mang lại lợi ích sức khỏe. Vì vậy, không nên suy diễn rằng mọi sản phẩm ghi “XOS” đều có hiệu quả giống nhau.
Chưa có chỉ định thuốc được xác minh cho XOS trong điều trị táo bón. Một thử nghiệm ở người bị táo bón chức năng sử dụng XOS 3 g, 5 g hoặc 10 g/ngày trong một tháng ghi nhận cải thiện một số điểm số triệu chứng và tăng Bifidobacterium. Tuy nhiên, một nghiên cứu đơn lẻ chưa đủ để thiết lập phác đồ điều trị chuẩn hoặc chứng minh XOS phù hợp với mọi nguyên nhân táo bón.
Không có lượng XOS chuẩn áp dụng cho mọi sản phẩm và mọi người. Các nghiên cứu đã dùng từ 1,4 đến 10 g/ngày, nhưng đây là liều nghiên cứu.
EU cho phép một nguyên liệu XOS cụ thể trong thực phẩm bổ sung dành cho người trưởng thành với mức tối đa 2 g/ngày. Giới hạn này không phải liều điều trị hoặc khuyến nghị toàn cầu. Cần dùng đúng nhãn của sản phẩm đã được công bố hợp lệ.
Có thể. XOS là carbohydrate lên men nên có thể gây đầy hơi, chướng bụng, đau bụng hoặc tiêu chảy, đặc biệt khi dùng lượng cao. Dữ liệu được EU xem xét cho thấy phản ứng tiêu hóa cấp tính và thoáng qua ở mức khoảng 10–12 g/ngày.
Trong một số thử nghiệm nhỏ, mức 1,4–8 g/ngày được dung nạp ở người trưởng thành khỏe mạnh, nhưng kết quả này không bảo đảm mọi người hoặc mọi sản phẩm đều không gây triệu chứng.

