Umbralisib là một thuốc chống ung thư dạng phân tử nhỏ, dùng đường uống, có tác dụng ức chế phosphatidylinositol-3-kinase delta — PI3Kδ — và casein kinase 1 epsilon — CK1ε. Thuốc từng được FDA phê duyệt nhanh với tên biệt dược Ukoniq để điều trị một số trường hợp u lympho vùng biên và u lympho nang tái phát hoặc kháng trị. Tuy nhiên, phê duyệt này đã bị rút có hiệu lực từ ngày 31 tháng 5 năm 2022. FDA kết luận các phát hiện cập nhật từ thử nghiệm UNITY-CLL cho thấy nguy cơ tử vong có thể tăng và rủi ro điều trị lớn hơn lợi ích. Vì vậy, các chỉ định, liều dùng và cách theo dõi trong nhãn năm 2021 chỉ có giá trị tham khảo lịch sử, không phải khuyến nghị sử dụng hiện hành. Người bệnh không được tự tìm mua, dùng lại hoặc ngừng một thuốc ung thư mà chưa trao đổi trực tiếp với bác sĩ chuyên khoa.
Nội dung chính
- Thuốc chống ung thư phân tử nhỏ, ức chế PI3Kδ và CK1ε.
- Viên nén bao phim 200 mg, dùng đường uống cùng thức ăn.
- U lympho vùng biên tái phát/kháng trị sau ít nhất một phác đồ chứa kháng thể kháng CD20; u lympho nang tái phát/kháng trị sau ít nhất ba dòng điều trị toàn thân.
- Phê duyệt Ukoniq đã bị rút có hiệu lực ngày 31 tháng 5 năm 2022.
- Dữ liệu cập nhật cho thấy nguy cơ tử vong có thể tăng; FDA xác định rủi ro lớn hơn lợi ích.
- Nhiễm trùng, giảm bạch cầu trung tính, tiêu chảy hoặc viêm đại tràng, độc tính gan và phản ứng da nghiêm trọng.
- Không tự sử dụng liều trong nhãn lịch sử; cần trao đổi với bác sĩ chuyên khoa ung bướu.
Hoạt chất Umbralisib là gì?
Umbralisib là thuốc chống ung thư phân tử nhỏ, có khả năng dùng đường uống và ức chế chọn lọc PI3Kδ, đồng thời ức chế CK1ε. Việc ức chế các đường truyền tín hiệu này có thể làm giảm tăng sinh và khả năng sống sót của một số tế bào u lympho.
Umbralisib
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Umbralisib |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Umbralisib |
| Tên IUPAC | 2-[(1S)-1-[4-amino-3-(3-fluoro-4-propan-2-yloxyphenyl)pyrazolo[3,4-d]pyrimidin-1-yl]ethyl]-6-fluoro-3-(3-fluorophenyl)chromen-4-one |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Umbralisib tosylate; TGR-1202. Ukoniq là tên biệt dược lịch sử tại Hoa Kỳ. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Umbralisibum |
| Tên USAN | umbralisib |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 1532533-67-7 |
|---|---|
| UNII | 38073MQB2A |
| PubChem CID | 72950888 |
| RxNorm CUI | Chưa xác minh |
Dược động học của Umbralisib
Theo nhãn lịch sử, nồng độ umbralisib tăng tương ứng với liều trong khoảng 200–1.000 mg mỗi ngày. Ở liều 800 mg, AUC và Cmax tích lũy lần lượt khoảng 6,4 lần và 3,8 lần. Thuốc đạt nồng độ đỉnh sau khoảng 4 giờ, liên kết protein huyết tương rất cao, được chuyển hóa bởi nhiều enzym CYP và thải trừ chủ yếu qua phân.
Giai đoạn I: Hấp thu
Thời gian trung vị để đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương khoảng 4 giờ. Một bữa ăn nhiều chất béo và năng lượng làm tăng AUC khoảng 61% và Cmax khoảng 115% so với khi nhịn đói; đây là cơ sở để nhãn lịch sử hướng dẫn dùng cùng thức ăn.
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố trung tâm biểu kiến trung bình khoảng 312 lít. Tỷ lệ liên kết protein huyết tương từ 99,7% trở lên; tỷ lệ nồng độ trong máu toàn phần so với huyết tương trung bình là 0,6.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Các nghiên cứu in vitro cho thấy umbralisib được chuyển hóa bởi CYP2C9, CYP3A4 và CYP1A2. Thuốc đồng thời là cơ chất của các enzym này.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau một liều umbralisib đánh dấu phóng xạ 800 mg ở người khỏe mạnh, khoảng 81% liều được thu hồi trong phân, gồm 17% ở dạng không đổi; khoảng 3% được thu hồi trong nước tiểu, gồm 0,02% ở dạng không đổi.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải hiệu dụng trung bình khoảng 91 giờ, với hệ số biến thiên 42%. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải biểu kiến trung bình khoảng 15,5 lít/giờ, với hệ số biến thiên 52%. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thức ăn nhiều chất béo làm tăng đáng kể mức phơi nhiễm umbralisib. Không ghi nhận khác biệt dược động học có ý nghĩa lâm sàng theo tuổi 18–87, giới tính, cân nặng 44–165 kg, suy gan nhẹ hoặc suy thận nhẹ đến trung bình. Ảnh hưởng của suy thận nặng, lọc máu và suy gan trung bình hoặc nặng chưa được xác định. Omeprazole không tạo khác biệt có ý nghĩa lâm sàng trong nghiên cứu được ghi trên nhãn.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Umbralisib
Umbralisib thuộc nhóm thuốc ức chế kinase, có tác dụng kép trên phosphatidylinositol-3-kinase delta và casein kinase 1 epsilon. Trong hệ thống ATC, thuốc được xếp mã L01EX25, nhóm các thuốc ức chế protein kinase khác.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Umbralisib ức chế PI3Kδ và CK1ε trong các thử nghiệm sinh hóa và tế bào. PI3Kδ hiện diện ở tế bào B bình thường và ác tính; CK1ε có liên quan đến sinh bệnh học của một số ung thư dòng lympho. Trong nghiên cứu in vitro, thuốc làm giảm tăng sinh tế bào, sự bám dính qua trung gian CXCL12 và sự di chuyển qua trung gian CCL19 của tế bào u lympho.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Nhãn lịch sử ghi nhận mối liên quan giữa mức phơi nhiễm umbralisib và tỷ lệ đáp ứng ở người bệnh u lympho nang. Mức phơi nhiễm ở trạng thái ổn định cao hơn cũng liên quan đến tỷ lệ tiêu chảy và tăng AST/ALT cao hơn. Tác động của thuốc lên khoảng QT chưa được mô tả đầy đủ.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Umbralisib
Các chỉ định lịch sử từng được FDA phê duyệt nhanh gồm:
- Người lớn mắc u lympho vùng biên tái phát hoặc kháng trị, đã dùng ít nhất một phác đồ có kháng thể kháng CD20.
- Người lớn mắc u lympho nang tái phát hoặc kháng trị, đã dùng ít nhất ba dòng điều trị toàn thân.
Cả hai chỉ định này đã bị FDA rút phê duyệt có hiệu lực từ ngày 31 tháng 5 năm 2022; không được trình bày như chỉ định hiện hành.
Umbralisib từng được nghiên cứu đơn trị hoặc phối hợp, đặc biệt với ublituximab, trong bệnh bạch cầu lympho mạn, u lympho lympho nhỏ và các bệnh ác tính tế bào B khác. Đây là các ứng dụng nghiên cứu, không phải chỉ định được phê duyệt. Dữ liệu cập nhật từ UNITY-CLL cho thấy nguy cơ tử vong có thể tăng và có ý nghĩa đối với đánh giá an toàn của thuốc.
Liều dùng và cách sử dụng
Thông tin lịch sử từ nhãn FDA năm 2021: 800 mg uống một lần mỗi ngày cùng thức ăn, tiếp tục đến khi bệnh tiến triển hoặc xuất hiện độc tính không chấp nhận được. Các mức giảm liều trên nhãn lần lượt là 600 mg và 400 mg mỗi ngày; người bệnh không dung nạp 400 mg được hướng dẫn ngừng vĩnh viễn.
Liều trên không phải khuyến nghị điều trị hiện hành vì FDA đã rút phê duyệt và khuyến cáo nhân viên y tế ngừng kê Ukoniq. Không tự áp dụng, dùng lại hoặc điều chỉnh liều.
Theo nhãn lịch sử, viên thuốc được uống nguyên viên cùng thức ăn, vào cùng thời điểm mỗi ngày; không nghiền, bẻ, cắt hoặc nhai. Nếu nôn sau khi uống, không dùng thêm liều bù. Liều quên chỉ được uống khi còn ít nhất 12 giờ trước liều kế tiếp. Nhãn cũng yêu cầu dự phòng viêm phổi do Pneumocystis jirovecii và cân nhắc thuốc kháng virus dự phòng CMV.
Các hướng dẫn này không được tự áp dụng sau khi phê duyệt đã bị rút.
Nhãn lịch sử yêu cầu:
- Theo dõi dấu hiệu nhiễm trùng mới hoặc nặng lên; đánh giá PJP và CMV khi phù hợp.
- Kiểm tra bạch cầu trung tính ít nhất mỗi hai tuần trong hai tháng đầu; kiểm tra ít nhất hàng tuần khi số lượng dưới 1 × 10⁹/L.
- Đánh giá chức năng gan trước điều trị và định kỳ trong quá trình dùng.
- Theo dõi tiêu chảy, đau bụng, phân có máu hoặc nhầy, thay đổi thói quen đại tiện.
- Theo dõi phát ban hoặc phản ứng da mới xuất hiện và các biểu hiện SJS, TEN hoặc DRESS.
Đây là thông tin từ nhãn trước khi rút phê duyệt, không thay thế kế hoạch theo dõi của bác sĩ chuyên khoa.
Cảnh báo và lưu ý về Umbralisib
Nhãn FDA năm 2021 không liệt kê chống chỉ định chính thức. Tuy nhiên, việc không có chống chỉ định được liệt kê không đồng nghĩa thuốc an toàn cho mọi người; thuốc có nhiều cảnh báo nghiêm trọng và phê duyệt đã bị rút vì đánh giá rủi ro–lợi ích không còn thuận lợi.
Các phản ứng bất lợi hoặc bất thường xét nghiệm thường gặp từ 15% trở lên trong dữ liệu nhãn lịch sử gồm: tăng creatinin, tiêu chảy hoặc viêm đại tràng, mệt mỏi, buồn nôn, giảm bạch cầu trung tính, tăng transaminase, đau cơ xương, thiếu máu, giảm tiểu cầu, nhiễm trùng đường hô hấp trên, nôn, đau bụng, giảm cảm giác thèm ăn và phát ban.
Các nguy cơ nghiêm trọng trong nhãn lịch sử gồm:
- Nhiễm trùng nặng, kể cả nhiễm trùng gây tử vong.
- Giảm bạch cầu trung tính độ 3–4.
- Tiêu chảy hoặc viêm đại tràng không nhiễm trùng nghiêm trọng.
- Độc tính gan với tăng ALT hoặc AST nặng.
- Phản ứng da nặng, gồm viêm da tróc vảy gây tử vong, SJS, TEN và DRESS.
- Độc tính đối với phôi thai.
- Phản ứng dị ứng với tartrazine ở người nhạy cảm.
Ngoài các độc tính trong nhãn, dữ liệu UNITY-CLL dẫn đến lo ngại về nguy cơ tử vong tăng và là căn cứ quan trọng để FDA rút phê duyệt.
Cảnh báo quan trọng nhất hiện nay là phê duyệt Ukoniq tại Hoa Kỳ đã bị rút. FDA xác định các phát hiện cập nhật từ UNITY-CLL tiếp tục cho thấy nguy cơ tử vong có thể tăng và rủi ro điều trị lớn hơn lợi ích. FDA đã yêu cầu nhân viên y tế ngừng kê Ukoniq và chuyển người bệnh sang phương án thay thế.
Theo nhãn lịch sử, cần đặc biệt thận trọng với nhiễm trùng cơ hội, giảm bạch cầu trung tính, tiêu chảy hoặc viêm đại tràng, độc tính gan, phản ứng da nghiêm trọng, dị ứng tartrazine và nguy cơ gây hại cho thai.
Theo nhãn của sản phẩm lịch sử, bảo quản viên nén ở 20–25°C; cho phép dao động trong khoảng 15–30°C. Thông tin này không xác nhận sản phẩm đang được lưu hành.
Đối tượng đặc biệt
Tính an toàn và hiệu quả của umbralisib chưa được xác lập ở người bệnh nhi.
Trong dữ liệu nhãn gồm 221 người bệnh u lympho vùng biên hoặc u lympho nang, 56% từ 65 tuổi trở lên. Không ghi nhận khác biệt tổng thể về hiệu quả hoặc dược động học so với người trẻ hơn; tuy nhiên, phản ứng bất lợi nghiêm trọng xảy ra ở 23% người từ 65 tuổi trở lên so với 12% ở nhóm trẻ hơn. Nhiễm trùng nghiêm trọng tương ứng là 13% và 4%.
Umbralisib có thể gây hại cho thai dựa trên cơ chế tác dụng và dữ liệu động vật; chưa có dữ liệu đầy đủ ở phụ nữ mang thai. Nhãn lịch sử yêu cầu kiểm tra tình trạng mang thai trước điều trị và sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả trong quá trình dùng cũng như một tháng sau liều cuối đối với phụ nữ có khả năng mang thai và nam giới có bạn tình có khả năng mang thai.
Chưa có dữ liệu về sự hiện diện của umbralisib trong sữa mẹ, tác động lên trẻ bú mẹ hoặc quá trình tạo sữa. Nhãn lịch sử khuyến cáo không cho con bú trong thời gian điều trị và một tháng sau liều cuối do nguy cơ phản ứng bất lợi nghiêm trọng ở trẻ.
Nhãn lịch sử không yêu cầu điều chỉnh liều ở người suy gan nhẹ. Umbralisib chưa được nghiên cứu đầy đủ ở người suy gan trung bình hoặc nặng; không có cơ sở để tự suy luận liều cho các nhóm này.
Dược động học không thay đổi có ý nghĩa lâm sàng ở suy gan nhẹ hoặc suy thận nhẹ đến trung bình trong dữ liệu nhãn. Chưa xác định được ảnh hưởng của suy gan trung bình–nặng, suy thận nặng hoặc lọc máu. Người bệnh không được tự điều chỉnh liều dựa trên các số liệu lịch sử này.
Tương tác thuốc của Umbralisib
Nhãn lịch sử cho biết:
- Dùng cùng omeprazole không làm thay đổi dược động học umbralisib ở mức có ý nghĩa lâm sàng.
- Việc phối hợp với chất ức chế hoặc cảm ứng CYP3A4 mạnh và chất ức chế hoặc cảm ứng CYP2C9 trung bình chưa được nghiên cứu đầy đủ.
- Umbralisib là cơ chất của CYP1A2, CYP2C9 và CYP3A4.
- Trong nghiên cứu in vitro, thuốc ức chế CYP2C8, CYP2C9, CYP2C19 và CYP3A4, đồng thời cảm ứng CYP3A4.
- Tương tác với các cơ chất nhạy của CYP và P-glycoprotein chưa được mô tả đầy đủ.
Không tự phối hợp với thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn hoặc dược liệu.
Thắc mắc về hoạt chất Umbralisib
Umbralisib là thuốc chống ung thư phân tử nhỏ dùng đường uống, ức chế PI3Kδ và CK1ε. Thuốc từng được phát triển để điều trị một số ung thư tế bào B nhưng phê duyệt Ukoniq tại Hoa Kỳ đã bị rút.
Không. Phê duyệt đối với Ukoniq đã bị rút có hiệu lực từ ngày 31 tháng 5 năm 2022. FDA cho biết dữ liệu cập nhật cho thấy nguy cơ tử vong có thể tăng và rủi ro điều trị lớn hơn lợi ích.
Thuốc từng được FDA phê duyệt nhanh cho u lympho vùng biên tái phát hoặc kháng trị sau ít nhất một phác đồ chứa kháng thể kháng CD20 và u lympho nang tái phát hoặc kháng trị sau ít nhất ba dòng điều trị toàn thân. Hai chỉ định này hiện đã bị rút.
Các nguy cơ được ghi trong nhãn lịch sử gồm nhiễm trùng nặng, giảm bạch cầu trung tính, tiêu chảy hoặc viêm đại tràng, độc tính gan và phản ứng da nghiêm trọng như SJS, TEN hoặc DRESS. Dữ liệu hậu phê duyệt còn làm phát sinh lo ngại về nguy cơ tử vong tăng.
Không tự mua, dùng lại, tăng giảm liều hoặc tiếp tục một nguồn thuốc không được kiểm soát. FDA đã khuyến cáo nhân viên y tế ngừng kê Ukoniq và chuyển sang phương án thay thế. Người đang hoặc từng sử dụng umbralisib cần liên hệ bác sĩ chuyên khoa ung bướu để được đánh giá trực tiếp, không tự ngừng một phác đồ đang dùng mà chưa nhận hướng dẫn y tế.

