U máu gan là tổn thương mạch máu lành tính gồm các khoang chứa máu trong nhu mô gan. Phần lớn u máu không gây triệu chứng, không biến thành ung thư và được phát hiện tình cờ trên siêu âm, CT hoặc MRI. Khi khối lớn hoặc nằm sát bao gan, người bệnh đôi khi cảm thấy nặng hạ sườn phải, đầy bụng hoặc nhanh no; các biểu hiện này không đặc hiệu nên cần loại trừ bệnh dạ dày, túi mật và nguyên nhân gan khác. Chẩn đoán chủ yếu dựa vào kiểu tăng quang điển hình trên hình ảnh, thường không cần sinh thiết. Khi đã xác định chắc chắn u máu điển hình ở người không có nguy cơ ung thư gan, đa số trường hợp không cần thuốc, phẫu thuật hay theo dõi định kỳ. Can thiệp chỉ dành cho tình huống chọn lọc như triệu chứng rõ, chèn ép, biến chứng hiếm hoặc chẩn đoán còn nghi ngờ.
U máu gan là bệnh gì?
U máu gan (Hepatic hemangioma) là một khối gồm các khoang mạch máu giãn rộng, được lót bởi tế bào nội mô và nằm trong nhu mô gan. Tổn thương này lành tính, không xâm lấn như ung thư và thường không ảnh hưởng chức năng gan. Nhiều người chỉ có một khối nhỏ; một số có nhiều khối hoặc khối kích thước lớn. Thuật ngữ “u” dễ gây lo lắng, nhưng u máu gan không đồng nghĩa với ung thư gan và không phải tổn thương tiền ung thư.

Khái niệm này cũng khác với u máu ở trẻ sơ sinh, một thực thể có thể tăng sinh nhanh và liên quan suy tim do shunt mạch. Ở người lớn, chẩn đoán thường được xác lập bằng hình ảnh tương phản điển hình. Khi đặc điểm không điển hình, bác sĩ cần phân biệt với di căn, ung thư biểu mô tế bào gan, u tuyến gan, tăng sản nốt khu trú hoặc u mạch hiếm trước khi quyết định theo dõi hay can thiệp.
| Tên bệnh | U máu gan |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Hepatic hemangioma |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Hemangioma gan; u mạch máu gan; hepatic cavernous hemangioma |
| Mã ICD-10 | D18.0 (ICD-10 WHO; mã chi tiết theo vị trí có thể khác giữa các hệ thống quốc gia) |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Gan - Mật - Tụy; tổn thương mạch máu lành tính của gan |
| Cơ quan ảnh hưởng | Nhu mô gan là vị trí chính; khối lớn có thể chèn ép dạ dày, tá tràng, cơ hoành, tĩnh mạch hoặc đường mật lân cận. |
| Tính chất bệnh | Tổn thương mạch máu lành tính, không lây, không phải ung thư và đa số diễn tiến ổn định; biến chứng nghiêm trọng rất hiếm. |
| Mức độ phổ biến | Đây là một trong những tổn thương lành tính ở gan thường gặp nhất và thường được phát hiện tình cờ khi siêu âm, CT hoặc MRI vì lý do khác. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về U máu gan
Cơ chế hình thành chưa được hiểu hoàn toàn. Tổn thương gồm các hồ mạch máu giãn, dòng chảy chậm và được ngăn bởi vách xơ. Khi tiêm thuốc tương phản, máu đi vào các nốt mạch ở ngoại vi rồi lấp dần vào trung tâm, tạo kiểu tăng quang đặc trưng. Một số khối lớn có thể xuất hiện huyết khối, xơ hóa, vôi hóa hoặc thoái hóa, làm hình ảnh khác đi. Hormone có thể liên quan đến tăng kích thước ở một số người, nhưng bằng chứng không đủ để coi estrogen là nguyên nhân trực tiếp hay yêu cầu mọi bệnh nhân tránh thai hoặc tránh mang thai.
U máu gan có thể được mô tả theo kích thước, số lượng, vị trí và đặc điểm hình ảnh. Thể hang là dạng thường gặp ở người lớn; khối có thể nhỏ, lớn, ngoại vi, dưới bao hoặc xơ hóa. Thuật ngữ “u máu khổng lồ” được dùng không thống nhất giữa các tài liệu, vì vậy quyết định điều trị không nên dựa vào một ngưỡng kích thước đơn độc. Điều quan trọng hơn là triệu chứng, tốc độ thay đổi, vị trí chèn ép, biến chứng và mức độ chắc chắn của chẩn đoán.
U máu gan được phát hiện ở người trưởng thành nhiều hơn nhờ sử dụng rộng rãi siêu âm và chụp cắt lớp. Nữ giới được báo cáo nhiều hơn nam giới trong nhiều nghiên cứu, nhưng tổn thương có thể gặp ở mọi giới và mọi tuổi. Phần lớn người bệnh có gan bình thường và không có triệu chứng. Dữ liệu tỷ lệ thay đổi theo phương pháp khảo sát và định nghĩa, vì nhiều khối nhỏ không bao giờ được phát hiện.
Không áp dụng
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của U máu gan
Nguyên nhân chính xác chưa rõ. U máu được cho là liên quan bất thường phát triển hoặc cấu trúc mạch máu hơn là lối sống, ăn uống hay nhiễm trùng. Không có bằng chứng rằng rượu bia, thức ăn dầu mỡ hoặc tập thể dục thông thường trực tiếp tạo ra u máu. Mang thai và hormone có thể ảnh hưởng kích thước trong một số trường hợp, nhưng mối liên hệ không đồng nhất.
- Giới nữ và độ tuổi trưởng thành được ghi nhận nhiều hơn trong các chuỗi ca, nhưng đây không phải yếu tố đủ để dự đoán cá nhân sẽ có u máu.
- Mang thai hoặc sử dụng hormone có thể đi kèm tăng kích thước ở một số trường hợp, song không phải nguyên nhân chắc chắn và không luôn yêu cầu ngừng thuốc.
- Một số hội chứng mạch máu hoặc u máu nhiều cơ quan hiếm gặp có thể liên quan tổn thương gan.
- Bệnh gan mạn không làm phát sinh u máu nhưng khiến việc phân biệt với ung thư gan cần thận trọng hơn.
Bất kỳ ai cũng có thể có u máu gan, kể cả người không có bệnh gan hoặc triệu chứng. Nhóm cần đánh giá kỹ hơn không hẳn là người dễ mắc mà là người có xơ gan, viêm gan mạn, tiền sử ung thư ngoài gan, khối tăng nhanh, triệu chứng rõ hoặc hình ảnh không điển hình. Trẻ sơ sinh có u máu gan là nhóm riêng và cần chuyên khoa nhi.
Triệu chứng và dấu hiệu của U máu gan
Đa số u máu gan hoàn toàn không gây triệu chứng. Khi có biểu hiện, triệu chứng thường mơ hồ và có thể do bệnh khác: đau âm ỉ hạ sườn phải, đầy bụng hoặc nhanh no. Khối lớn có thể chèn ép cơ quan lân cận, nhưng chỉ nên quy triệu chứng cho u máu sau khi đã loại trừ nguyên nhân tiêu hóa, túi mật, cơ xương và gan khác. Biến chứng chảy máu tự phát hoặc rối loạn đông máu rất hiếm.
- Không có triệu chứng và phát hiện tình cờ trên siêu âm kiểm tra sức khỏe hoặc chụp bụng vì lý do khác.
- Cảm giác tức, nặng hoặc đau âm ỉ ở hạ sườn phải khi khối lớn hoặc căng bao gan.
- Đầy bụng, nhanh no, buồn nôn nhẹ do chèn ép dạ dày hoặc tá tràng trong một số trường hợp chọn lọc.
- Lo lắng kéo dài sau khi nghe từ “u”, dù chức năng gan và sức khỏe tổng thể vẫn bình thường.
- Đau cấp do huyết khối, xuất huyết trong khối hoặc biến chứng khác.
- Vàng da hoặc phù chân nếu khối rất lớn chèn ép đường mật hay tĩnh mạch.
- Rối loạn đông máu kiểu Kasabach–Merritt ở u máu khổng lồ, cực hiếm ở người lớn.
- Vỡ u và chảy máu trong ổ bụng, thường liên quan khối lớn, vị trí ngoại vi hoặc chấn thương.
Nên đặt lịch khám khi lần đầu phát hiện khối gan, có đau kéo dài, đầy bụng hoặc kết quả siêu âm chưa xác định chắc chắn. Cần khám trong ngày nếu đau tăng, nôn nhiều, vàng da, sốt hoặc khối được báo cáo thay đổi kích thước nhanh. Cần tái khám sớm khi có xơ gan, viêm gan mạn, tiền sử ung thư, đang mang thai với u lớn hoặc bác sĩ yêu cầu đánh giá hình ảnh chuyên sâu.
- Gọi 115 nếu đau bụng dữ dội đột ngột kèm choáng, ngất, da lạnh, mạch nhanh hoặc bụng chướng vì có thể là chảy máu trong.
- Sau chấn thương mạnh vùng bụng, người có u máu lớn cần đi cấp cứu nếu đau tăng, chóng mặt hoặc yếu lả.
- Khó thở, tụt huyết áp, lơ mơ hoặc nôn ra máu không phải biểu hiện thông thường của u máu và cần đánh giá khẩn.
- Không tự lái xe khi có dấu hiệu choáng và không trì hoãn để theo dõi tại nhà.
Chẩn đoán U máu gan
Bác sĩ đánh giá bối cảnh nguy cơ ung thư, triệu chứng và đặc điểm khối trên hình ảnh. Siêu âm có thể gợi ý u máu điển hình, nhưng tổn thương không rõ thường cần MRI có thuốc tương phản hoặc CT đa thì. Mục tiêu là nhận diện kiểu tăng quang đặc trưng và loại trừ tổn thương ác tính. Khi hình ảnh chắc chắn, sinh thiết không cần thiết và việc theo dõi có thể kết thúc ở nhiều người.
Khám thường không phát hiện bất thường vì khối nằm sâu trong gan. Bác sĩ hỏi tính chất đau, mối liên hệ với ăn uống, chấn thương, tiền sử viêm gan, xơ gan, ung thư và sử dụng hormone. Khám bụng tìm gan to, khối, điểm đau, vàng da hoặc dấu thiếu máu. Những dấu hiệu này không đặc hiệu và nếu xuất hiện cần tìm thêm nguyên nhân.
Chức năng gan, công thức máu và đông máu thường bình thường ở u máu không biến chứng. Xét nghiệm chủ yếu giúp đánh giá bệnh gan nền, thiếu máu hoặc biến chứng hiếm, chứ không có dấu ấn máu đặc hiệu cho u máu. AFP hoặc các dấu ấn ung thư không dùng để xác nhận u máu; kết quả bất thường cần được diễn giải trong bối cảnh riêng.
Siêu âm thường thấy khối tăng âm, bờ rõ, đôi khi tăng âm phía sau. CT hoặc MRI có thuốc tương phản điển hình cho thấy các nốt tăng quang gián đoạn ở ngoại vi trong thì động mạch và lấp đầy dần hướng tâm ở các thì muộn. MRI thường hữu ích khi siêu âm hoặc CT chưa rõ. U máu xơ hóa, rất nhỏ hoặc rất lớn có thể không điển hình và cần bác sĩ chẩn đoán hình ảnh gan mật đánh giá.
Chẩn đoán được xem là đáng tin cậy khi hình ảnh tương phản có kiểu u máu điển hình trong bối cảnh lâm sàng phù hợp và không có dấu hiệu nghi ngờ ác tính. Hướng dẫn ACG nhấn mạnh chụp đa pha để xác nhận tổn thương nghi ngờ; khi đã chắc chắn, không cần sinh thiết thường quy. Ở người có xơ gan hoặc nguy cơ ung thư gan, bác sĩ có thể theo dõi hoặc đánh giá bổ sung vì một số ung thư nhỏ bắt chước u máu.
Điều trị U máu gan
Không điều trị chỉ vì có u máu hoặc vì kích thước lớn nếu người bệnh không có triệu chứng và chẩn đoán chắc chắn. Mục tiêu là tránh can thiệp không cần thiết, xác định triệu chứng có thực sự do khối, và xử trí biến chứng hiếm. Hội chẩn đa chuyên khoa cần thiết khi hình ảnh không điển hình, khối tăng nhanh, chèn ép, gây đau rõ hoặc có nguy cơ chảy máu.
Không có thuốc uống nào làm u máu người lớn biến mất hoặc thu nhỏ một cách đáng tin cậy. Thuốc giảm đau chỉ dùng ngắn hạn theo đánh giá nguyên nhân, không che lấp triệu chứng cấp. Liệu pháp hormone không được dùng để điều trị u máu gan; việc tiếp tục hay thay đổi thuốc tránh thai phải dựa trên chỉ định gốc và tư vấn bác sĩ, không tự ngừng.
Nút động mạch nuôi u có thể dùng để kiểm soát chảy máu, giảm tưới máu trước phẫu thuật hoặc điều trị một số người không phù hợp mổ. Đốt nhiệt hoặc kỹ thuật qua da chỉ dành cho trường hợp chọn lọc tại trung tâm có kinh nghiệm. Hiệu quả, nguy cơ tổn thương đường mật, hoại tử gan và tái tưới máu cần được cân nhắc.
Bóc u hoặc cắt gan được cân nhắc khi triệu chứng nặng và đã loại trừ nguyên nhân khác, khối chèn ép đáng kể, biến chứng, tăng trưởng đáng lo hoặc chẩn đoán vẫn nghi ngờ. Mổ u máu có nguy cơ mất máu và tổn thương nhu mô gan, vì vậy không thực hiện dự phòng chỉ dựa vào kích thước. Ghép gan chỉ được báo cáo trong tình huống cực hiếm, đe dọa tính mạng.
Phần lớn người bệnh chỉ cần được giải thích rõ tính lành tính để giảm lo lắng và tránh kiểm tra lặp lại không cần thiết. Có thể điều chỉnh bữa ăn nếu nhanh no, duy trì cân nặng phù hợp và điều trị riêng các bệnh dạ dày, túi mật hoặc cơ xương nếu chúng mới là nguồn đau. Không có sản phẩm bổ gan nào làm thay đổi u máu.
Sau khi hình ảnh điển hình được xác nhận, người không xơ gan và không có nguy cơ ác tính thường không cần theo dõi định kỳ. Theo dõi được cá thể hóa khi khối không hoàn toàn điển hình, có triệu chứng, đang tăng kích thước, có bệnh gan nền hoặc thai kỳ nguy cơ cao. Nếu đã can thiệp, bác sĩ theo dõi đau, công thức máu, chức năng gan và hình ảnh theo kế hoạch.
Với u máu không triệu chứng, không có “thời gian điều trị” vì không cần thuốc hay thủ thuật. Quá trình xác nhận chẩn đoán thường kết thúc sau khi có hình ảnh phù hợp. Nếu mổ hoặc nút mạch, thời gian hồi phục phụ thuộc kích thước, vị trí, lượng gan can thiệp, mất máu và bệnh nền; không thể cam kết một mốc cố định.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng hiếm gồm đau do huyết khối hoặc xuất huyết trong u, chèn ép đường mật hoặc tĩnh mạch, rối loạn đông máu tiêu thụ và vỡ gây chảy máu ổ bụng. Biến chứng do can thiệp có thể là mất máu, nhiễm trùng, rò mật, suy gan hoặc tổn thương cơ quan lân cận. Nguy cơ tuyệt đối thấp ở đa số u máu điển hình.
Tiên lượng nhìn chung rất tốt. U máu không làm tăng nguy cơ ung thư gan và đa số giữ ổn định hoặc thay đổi chậm mà không gây hậu quả. Chất lượng sống thường bị ảnh hưởng nhiều hơn bởi lo lắng hoặc chụp lặp lại không cần thiết. Tiên lượng sau can thiệp phụ thuộc chỉ định đúng và kinh nghiệm trung tâm.
U máu không “tái phát” theo nghĩa nhiễm trùng. Sau phẫu thuật, tổn thương đã lấy bỏ thường không mọc lại tại vị trí đó, nhưng người bệnh có thể có khối khác đã tồn tại hoặc phát hiện thêm về sau. Khối chưa can thiệp có thể tăng, giảm hoặc ổn định. Cần so sánh cùng kỹ thuật hình ảnh trước khi kết luận tăng trưởng.
Không có biện pháp phòng mắc u máu gan vì nguyên nhân chưa rõ và không liên quan một hành vi có thể tránh hoàn toàn. Có thể phòng biến chứng bằng cách xác nhận chẩn đoán đúng, tránh thủ thuật hoặc sinh thiết không cần thiết, kiểm soát bệnh gan nền và đi khám khi đau cấp hoặc sau chấn thương mạnh. Không cần sàng lọc dân số khỏe mạnh chỉ để tìm u máu.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc U máu gan
U máu không yêu cầu chế độ ăn kiêng riêng. Ăn cân đối, hạn chế rượu bia theo khuyến nghị sức khỏe gan chung và điều chỉnh bữa nhỏ nếu nhanh no. Không cần kiêng thịt, trứng, đạm hoặc chất béo chỉ vì có u máu. Thực phẩm chức năng, thuốc nam và chế độ “tiêu u” không có bằng chứng làm khối thu nhỏ.
Người có u máu nhỏ, xác định chắc chắn và không triệu chứng thường có thể tập luyện bình thường. Với khối rất lớn, nằm dưới bao hoặc có nguy cơ chấn thương, bác sĩ có thể khuyên tránh môn đối kháng và va đập mạnh. Tăng cường vận động từ từ nếu đang đau; ngừng tập và đi khám khi đau đột ngột, chóng mặt hoặc khó thở.
Không thể đo kích thước u máu tại nhà. Người bệnh chỉ cần để ý đau mới xuất hiện, cảm giác nhanh no tăng, vàng da, chóng mặt hoặc triệu chứng sau chấn thương. Lưu giữ báo cáo và hình ảnh cũ để bác sĩ so sánh, tránh chụp lại tại nhiều nơi với kỹ thuật khác nhau. Không tự sờ nắn sâu vùng gan để “kiểm tra khối”.
- Không tự coi mọi cơn đau hạ sườn phải là do u máu khi chưa loại trừ túi mật, dạ dày, cơ xương và bệnh gan khác.
- Không yêu cầu sinh thiết nếu hình ảnh điển hình và bác sĩ không thấy lợi ích vì thủ thuật có nguy cơ chảy máu.
- Không tự dùng thuốc, thảo dược hoặc thực phẩm chức năng quảng cáo làm tan u.
- Không chụp CT lặp lại nhiều lần chỉ để trấn an khi hướng dẫn không yêu cầu theo dõi.
- Không trì hoãn cấp cứu nếu đau dữ dội kèm choáng hoặc sau chấn thương mạnh.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
U máu gan ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có thể khác u máu hang ở người lớn. Một số trẻ có nhiều khối, shunt mạch, suy tim cung lượng cao, suy giáp hoặc u máu da kèm theo và cần bác sĩ nhi, tim mạch và gan mật đánh giá. Cha mẹ không áp dụng thông tin theo dõi của người lớn cho trẻ. Siêu âm Doppler và xét nghiệm chuyên biệt có thể cần thiết.
Ở người cao tuổi, mục tiêu chính là phân biệt u máu với di căn hoặc ung thư, nhất là khi có tiền sử ung thư hoặc bệnh gan. Suy thận, dị ứng thuốc cản quang và bệnh tim ảnh hưởng lựa chọn CT hay MRI. Can thiệp chỉ nên thực hiện khi lợi ích vượt nguy cơ gây mê, chảy máu và suy giảm chức năng.
U máu đã xác định không phải chống chỉ định mang thai. Phần lớn thai kỳ diễn ra không biến chứng. Với khối lớn, ngoại vi hoặc có triệu chứng, bác sĩ có thể theo dõi bằng siêu âm trong thai kỳ vì nguy cơ tăng kích thước hoặc vỡ tuy hiếm. Không tự ngừng thuốc nội tiết hoặc quyết định mổ chỉ vì mang thai; cần hội chẩn sản khoa và gan mật.
Cho con bú không làm u máu trở thành ác tính và thường không cần hạn chế. Nếu người mẹ cần thuốc giảm đau, chụp có thuốc tương phản hoặc can thiệp, bác sĩ sẽ tư vấn tương thích với cho bú dựa trên loại thuốc và tình trạng lâm sàng. Không mặc định phải ngừng sữa mẹ chỉ vì có u máu gan.
Suy giảm miễn dịch không được xem là yếu tố làm u máu tiến triển. Tuy vậy, người bệnh có thể có nguy cơ nhiễm trùng, ung thư hoặc dùng thuốc khiến hình ảnh gan phức tạp hơn. Khối không điển hình cần được xác nhận kỹ trước khi kết luận là u máu. Quyết định sinh thiết hoặc can thiệp phải cân nhắc nguy cơ chảy máu và nhiễm trùng.
Xơ gan, viêm gan B hoặc C, ung thư ngoài gan và rối loạn đông máu làm thay đổi mức độ cảnh giác khi thấy khối gan. Trong nhóm nguy cơ ung thư gan, một tổn thương giống u máu có thể cần theo dõi chặt hơn. Bệnh tim, thận và thuốc chống đông ảnh hưởng lựa chọn hình ảnh và can thiệp; không tự ngừng thuốc chống đông.
Sau bóc u hoặc cắt gan, người bệnh theo dõi sốt, đau tăng, vàng da, chảy dịch vết mổ, khó thở và dấu mất máu. Vận động, ăn uống và trở lại làm việc cần theo chỉ dẫn ngoại khoa. Lịch hình ảnh sau mổ phụ thuộc lý do phẫu thuật và kết quả mô bệnh học, không nhất thiết kéo dài nếu chẩn đoán đã chắc chắn.
Câu hỏi thường gặp về U máu gan
U máu gan điển hình là tổn thương lành tính và không được xem là tiền ung thư. Vấn đề quan trọng là xác định đúng chẩn đoán, vì một số khối gan khác có thể bắt chước u máu trên hình ảnh không đầy đủ. Khi CT hoặc MRI đa thì cho đặc điểm điển hình và bối cảnh nguy cơ thấp, người bệnh thường không cần lo về chuyển dạng ác tính hay phải chụp lặp lại chỉ để kiểm tra.
Không có một ngưỡng kích thước áp dụng cho mọi người. Nhiều u máu lớn vẫn không cần mổ nếu không triệu chứng, không chèn ép và chẩn đoán chắc chắn. Phẫu thuật được cân nhắc dựa trên đau hoặc triệu chứng rõ ràng, tăng trưởng đáng kể, vị trí nguy cơ, biến chứng và mức độ nghi ngờ chẩn đoán. Chỉ dựa vào con số centimet có thể dẫn đến can thiệp không cần thiết.
Thường không cần nếu u máu đã được xác nhận bằng hình ảnh điển hình, người bệnh không có xơ gan hoặc nguy cơ ung thư và không có triệu chứng. Bác sĩ có thể hẹn theo dõi khi chẩn đoán chưa hoàn toàn chắc, khối có thay đổi, người bệnh có bệnh gan nền hoặc đang mang thai với khối nguy cơ cao. Lịch theo dõi nên cá thể hóa thay vì mặc định hằng năm.
Đa số người có u máu nhỏ và không triệu chứng vẫn tập gym, chạy bộ và sinh hoạt bình thường. Nếu khối rất lớn, nằm sát bao gan hoặc từng gây đau, bác sĩ có thể khuyên hạn chế nâng quá nặng hay môn có va chạm vùng bụng. Khi đang tập mà đau đột ngột, choáng hoặc khó thở, cần dừng và đi khám thay vì cố tiếp tục.
Không có khuyến cáo bắt buộc mọi người có u máu phải ngừng thuốc tránh thai. Một số u máu có thể thay đổi kích thước trong bối cảnh hormone, nhưng bằng chứng không nhất quán và lợi ích tránh thai cũng cần được cân nhắc. Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ nếu khối lớn, có triệu chứng hoặc tăng nhanh; không tự ngừng thuốc và để xảy ra mang thai ngoài ý muốn.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

