Túi thừa Zenker là một túi phình hình thành ở vùng nối giữa hạ họng và thực quản cổ, nơi niêm mạc bị đẩy qua điểm yếu của thành cơ. Người bệnh thường nuốt nghẹn, ợ hoặc trào ngược thức ăn chưa tiêu, hôi miệng, ho khi ăn và đôi khi nghe tiếng ọc ở cổ. Thức ăn đọng trong túi có thể làm tăng nguy cơ sụt cân, suy dinh dưỡng hoặc viêm phổi hít, đặc biệt ở người cao tuổi. Chẩn đoán thường dựa vào phim nuốt cản quang; nội soi được cân nhắc thận trọng để đánh giá thêm và lập kế hoạch điều trị. Túi nhỏ không gây triệu chứng có thể chỉ cần theo dõi, trong khi trường hợp có khó nuốt đáng kể thường được điều trị bằng cắt vách và mở cơ nhẫn–hầu qua nội soi hoặc phẫu thuật. Nhận biết sớm giúp giảm hít sặc và cải thiện khả năng ăn uống.
Túi thừa Zenker là bệnh gì?
Túi thừa Zenker (Zenker’s diverticulum) là một túi phình mắc phải xuất phát từ thành sau hạ họng, thường xuyên qua tam giác Killian nằm giữa các bó cơ của cơ khít hầu dưới. Đây không phải túi thừa “thật” vì lớp cơ không tạo thành đầy đủ thành túi. Bệnh khác với túi thừa giữa hoặc đoạn thấp thực quản, vốn có vị trí và cơ chế hình thành khác. Khi nuốt, áp lực trong hầu tăng nhưng cơ nhẫn–hầu mở không đồng bộ, khiến niêm mạc dần lồi ra và tạo khoang giữ thức ăn. Túi có thể nhỏ và không gây triệu chứng trong thời gian dài, hoặc lớn dần gây khó nuốt, trào ngược thức ăn lên miệng và hít sặc. Mục tiêu điều trị không phải cắt bỏ mọi túi thừa, mà làm giảm cản trở tại cơ nhẫn–hầu và tạo đường thoát chung giữa túi với lòng thực quản.
| Tên bệnh | Túi thừa Zenker |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Zenker’s diverticulum |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Túi thừa hầu–thực quản; túi thừa hạ họng; pharyngeal pouch |
| Mã ICD-10 | K22.5 – Túi thừa thực quản mắc phải |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Tiêu hóa; bệnh hầu–thực quản và rối loạn nuốt |
| Cơ quan ảnh hưởng | Vùng nối hạ họng với thực quản cổ, cơ nhẫn–hầu và đường hô hấp có thể bị ảnh hưởng thứ phát do hít sặc. |
| Tính chất bệnh | Bệnh mắc phải, không lây, thường tiến triển chậm; là túi thừa giả vì thành túi chủ yếu gồm niêm mạc và dưới niêm mạc. |
| Mức độ phổ biến | Hiếm gặp; chủ yếu được ghi nhận ở người lớn tuổi. Dữ liệu dịch tễ riêng tại Việt Nam còn hạn chế. |
| Bệnh có lây không? | Không |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Túi thừa Zenker
Trong quá trình nuốt bình thường, cơ thắt thực quản trên phải giãn đúng thời điểm để thức ăn đi xuống. Ở túi thừa Zenker, độ giãn hoặc tính đàn hồi của cơ nhẫn–hầu suy giảm, tạo chênh lệch áp lực cao trong hạ họng. Áp lực lặp lại đẩy niêm mạc và lớp dưới niêm mạc xuyên qua vùng yếu tam giác Killian. Khi túi lớn lên, thức ăn và nước bọt bị giữ lại, làm căng túi, gây trào ngược sau ăn, kích thích ho và tăng nguy cơ hít vào đường thở. Viêm mạn do ứ đọng có thể gây loét, chảy máu hoặc rất hiếm khi biến đổi ác tính.
Có nhiều hệ thống phân loại theo kích thước và hình dạng, như Lahey, Brombart hoặc Morton, nhưng chưa có một hệ thống duy nhất được dùng trên toàn thế giới. Trong thực hành, bác sĩ thường mô tả túi nhỏ, trung bình hoặc lớn; đánh giá cổ túi, chiều dài vách chung và mức độ chèn ép lòng thực quản. Phân loại có ý nghĩa khi chọn nội soi mềm, nội soi cứng, Z-POEM hay phẫu thuật mở, nhưng triệu chứng và tình trạng toàn thân vẫn quan trọng hơn kích thước đơn thuần.
Túi thừa Zenker là bệnh hiếm và gặp nhiều nhất ở người trên 60–70 tuổi, thường được chẩn đoán ở nam nhiều hơn nữ trong một số quần thể. Bệnh được báo cáo phổ biến hơn tại châu Âu và Bắc Mỹ, nhưng có thể xuất hiện ở mọi khu vực. Tỷ lệ thực tế có thể bị đánh giá thấp vì túi nhỏ không gây triệu chứng. Chưa có số liệu dịch tễ đại diện cho toàn bộ dân số Việt Nam.
Bệnh hình thành từ bên trong do áp lực khi nuốt lặp lại tác động lên điểm yếu giải phẫu. Niêm mạc dần thoát vị qua tam giác Killian, tạo túi chứa thông với lòng hạ họng. Đây không phải quá trình phơi nhiễm hoặc lây truyền từ người sang người.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Túi thừa Zenker
Nguyên nhân trực tiếp là rối loạn chức năng cơ nhẫn–hầu và tăng áp lực trong hạ họng khi nuốt. Thay đổi thoái hóa cơ theo tuổi, giảm độ đàn hồi mô và phối hợp nuốt kém có thể góp phần. Bệnh không phải do nhiễm trùng và không phải dị tật bẩm sinh điển hình. Trào ngược dạ dày thực quản được nghiên cứu như yếu tố liên quan nhưng chưa chứng minh là nguyên nhân duy nhất.
Không thay đổi được: tuổi cao, đặc điểm giải phẫu vùng hầu–thực quản và thoái hóa chức năng nuốt. Có thể can thiệp một phần: sức khỏe răng miệng kém, suy dinh dưỡng hoặc bệnh thần kinh làm phối hợp nuốt giảm có thể làm hậu quả nặng hơn, nhưng không phải lúc nào cũng là nguyên nhân tạo túi.
Người cao tuổi có nuốt nghẹn tiến triển, trào thức ăn chưa tiêu nhiều giờ sau bữa ăn, ho về đêm hoặc viêm phổi hít tái diễn là nhóm cần được đánh giá. Người có bệnh thần kinh, yếu cơ, nhiều bệnh nền hoặc dự trữ hô hấp kém dễ chịu hậu quả nghiêm trọng hơn khi hít sặc.
Triệu chứng và dấu hiệu của Túi thừa Zenker
Bệnh thường khởi phát từ từ. Nuốt nghẹn với thức ăn đặc có thể xuất hiện trước, sau đó ảnh hưởng cả chất lỏng khi túi lớn. Một số người tự điều chỉnh bằng cách ăn chậm, nhai kỹ hoặc ấn cổ nên chẩn đoán bị trì hoãn. Triệu chứng có thể dao động theo lượng thức ăn mắc trong túi. Người cao tuổi đôi khi biểu hiện chủ yếu bằng ho, sặc, viêm phổi tái diễn hoặc sụt cân thay vì than khó nuốt rõ.
- Nuốt nghẹn: cảm giác thức ăn dừng ở cổ hoặc phải nuốt nhiều lần.
- Trào thức ăn chưa tiêu: thức ăn có thể trở lại miệng ngay hoặc nhiều giờ sau bữa ăn.
- Hôi miệng: liên quan đến thức ăn và dịch ứ đọng trong túi.
- Ho hoặc sặc khi ăn: đặc biệt khi nằm hoặc vào ban đêm.
- Tiếng ọc ở cổ: có thể nghe thấy khi nuốt hoặc ấn nhẹ vùng cổ.
- Sụt cân: do ăn chậm, sợ nghẹn hoặc giảm lượng ăn.
- Khàn tiếng hoặc thay đổi giọng do kích thích vùng thanh quản.
- Đau cổ, đau sau xương ức hoặc cảm giác khối ở cổ.
- Nôn ra máu hoặc thiếu máu khi niêm mạc túi bị loét, nhưng hiếm gặp.
- Viêm phổi hít tái diễn có thể là biểu hiện đầu tiên ở người ít than khó nuốt.
Nên đặt lịch khám: nuốt nghẹn kéo dài, hôi miệng không giải thích được, trào thức ăn chưa tiêu hoặc ho khi ăn. Cần khám trong ngày: ăn uống giảm rõ, sốt kèm ho sau sặc, đau ngực hoặc nghi thức ăn mắc. Cần tái khám sớm: triệu chứng trở lại sau can thiệp, sụt cân tiếp diễn hoặc xuất hiện viêm phổi tái phát.
- Không nuốt được nước bọt, chảy dãi hoặc nghẹn hoàn toàn: đến cơ sở cấp cứu ngay.
- Khó thở, tím tái, thở rít hoặc sặc nặng: gọi 115 và không tự lái xe.
- Sốt cao, đau ngực, thở nhanh hoặc lơ mơ sau một đợt hít sặc: cần loại trừ viêm phổi nặng.
- Nôn ra máu nhiều, choáng hoặc ngất: không trì hoãn để thử mẹo dân gian.
Chẩn đoán Túi thừa Zenker
Chẩn đoán dựa trên bệnh sử nuốt nghẹn vùng cổ, trào thức ăn chưa tiêu và hình ảnh túi thừa. Phim nuốt cản quang thường xác định tốt vị trí, kích thước và dòng lưu thông. Nội soi có thể đánh giá niêm mạc, loại trừ u hoặc hẹp và hỗ trợ lập kế hoạch điều trị, nhưng phải do người có kinh nghiệm thực hiện vì ống soi có thể đi nhầm vào túi. Không nên tự suy đoán túi thừa chỉ dựa vào cảm giác nghẹn.
Bác sĩ hỏi thời điểm khó nuốt, loại thức ăn gây nghẹn, trào ngược, sặc, viêm phổi, sụt cân và bệnh thần kinh kèm theo. Khám tập trung vào tình trạng dinh dưỡng, răng miệng, giọng nói, phổi và dấu hiệu mất nước. Tiếng ọc vùng cổ khi nuốt có thể gợi ý nhưng không phải lúc nào cũng có. Đánh giá nguy cơ gây mê và khả năng duỗi cổ quan trọng trước can thiệp.
Không có xét nghiệm máu đặc hiệu. Công thức máu có thể phát hiện thiếu máu hoặc nhiễm trùng; CRP và các chỉ số viêm được dùng khi nghi viêm phổi hít. Điện giải, chức năng thận và albumin hỗ trợ đánh giá mất nước hoặc suy dinh dưỡng trước thủ thuật. Các xét nghiệm này không thay thế chụp nuốt.
Chụp thực quản có cản quang khi nuốt là phương tiện chủ đạo, cho thấy túi phía sau hạ họng, kích thước, cổ túi và lượng cản quang lưu giữ. Quay nuốt động có thể đánh giá hít sặc và phối hợp nuốt. CT cổ–ngực không phải xét nghiệm thường quy nhưng hữu ích khi nghi biến chứng, khối u hoặc giải phẫu bất thường.
Chẩn đoán được xác lập khi hình ảnh học chứng minh túi thừa hầu–thực quản điển hình ở vùng trên cơ nhẫn–hầu, phù hợp với triệu chứng. Không có ngưỡng kích thước duy nhất bắt buộc điều trị. Quyết định can thiệp dựa vào mức độ khó nuốt, hít sặc, dinh dưỡng, bệnh nền và khả năng thực hiện kỹ thuật an toàn.
Điều trị Túi thừa Zenker
Mục tiêu là cải thiện đường nuốt, giảm ứ đọng và phòng hít sặc. Túi nhỏ không triệu chứng có thể theo dõi. Người có triệu chứng đáng kể thường được cắt vách chung giữa túi và thực quản đồng thời mở cơ nhẫn–hầu. Lựa chọn nội soi mềm, nội soi cứng, Z-POEM hoặc phẫu thuật mở tùy giải phẫu, kinh nghiệm trung tâm, nguy cơ gây mê và điều trị trước đó. Viêm phổi hít, mất nước hoặc suy dinh dưỡng cần được ổn định song song.
Không có thuốc làm túi thừa biến mất hoặc sửa được rối loạn cơ nhẫn–hầu. Thuốc chỉ có vai trò xử trí vấn đề đi kèm như nhiễm trùng hô hấp, trào ngược hoặc đau sau thủ thuật theo chỉ định bác sĩ. Người bệnh không nên tự dùng thuốc chống co thắt, kháng sinh hay thuốc giảm tiết acid để trì hoãn đánh giá nguyên nhân khó nuốt.
Nội soi cắt vách túi thừa bằng ống mềm được nhiều hướng dẫn ưu tiên ở người có triệu chứng vì ít xâm lấn và có thể áp dụng cho nhiều kích thước. Các kỹ thuật gồm septotomy, dùng stapler qua nội soi cứng hoặc Z-POEM tạo đường hầm dưới niêm mạc. Nguy cơ gồm chảy máu, thủng, khí dưới da, viêm trung thất và tái phát; cần thực hiện tại cơ sở có khả năng xử trí biến chứng.
Phẫu thuật mở qua cổ có thể gồm cắt túi hoặc treo túi kết hợp mở cơ nhẫn–hầu. Phương pháp này được cân nhắc khi giải phẫu không phù hợp nội soi, túi rất lớn, nghi tổn thương ác tính, đã thất bại nhiều lần hoặc cần sửa chữa đồng thời cấu trúc khác. Thời gian hồi phục thường dài hơn và nguy cơ tổn thương thần kinh quặt ngược, rò hoặc nhiễm trùng cần được thảo luận.
Trong khi chờ điều trị, người bệnh nên ăn chậm, nhai kỹ, chọn miếng nhỏ, ngồi thẳng khi ăn và giữ tư thế đầu cao sau bữa. Đánh giá của chuyên viên âm ngữ trị liệu hoặc dinh dưỡng hữu ích khi có hít sặc, sụt cân hoặc bệnh thần kinh. Vệ sinh răng miệng giúp giảm lượng vi khuẩn có thể đi vào phổi khi sặc.
Theo dõi tập trung vào mức độ nuốt nghẹn, trào thức ăn, ho khi ăn, cân nặng và viêm phổi. Sau can thiệp, bác sĩ đánh giá đau, sốt, khó thở, khí dưới da và khả năng dung nạp thức ăn. Khi triệu chứng quay lại, có thể cần chụp nuốt hoặc nội soi để xác định vách còn lại, sẹo hẹp hay nguyên nhân khác.
Thời gian nằm viện và hồi phục thay đổi theo kỹ thuật và bệnh nền. Một số thủ thuật nội soi cho phép bắt đầu chế độ lỏng sớm và xuất viện trong thời gian ngắn nếu không biến chứng; phẫu thuật mở thường cần theo dõi lâu hơn. Cải thiện nuốt có thể nhận thấy sớm nhưng quá trình tăng dần độ đặc thức ăn phải theo kế hoạch của cơ sở điều trị.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng của bệnh gồm viêm phổi hít, suy dinh dưỡng, mất nước, tắc nghẽn do thức ăn, loét và chảy máu trong túi. Ung thư biểu mô vảy phát sinh trong túi rất hiếm nhưng cần nghĩ đến khi đau tăng, sụt cân nhanh hoặc chảy máu. Biến chứng điều trị gồm thủng, rò, viêm trung thất, chảy máu, tổn thương thần kinh thanh quản và tái phát khó nuốt.
Phần lớn người được điều trị đúng chỉ định cải thiện rõ khả năng nuốt và chất lượng cuộc sống. Kết quả phụ thuộc kích thước túi, kỹ thuật, kinh nghiệm người thực hiện, bệnh thần kinh kèm theo và mức độ hít sặc trước điều trị. Nội soi ít xâm lấn có thể cần can thiệp lại ở một số trường hợp, trong khi phẫu thuật mở có tỷ lệ tái phát thấp hơn nhưng gánh nặng thủ thuật lớn hơn.
Triệu chứng có thể tái phát do mở cơ chưa đủ, vách còn lại, túi tiếp tục giãn hoặc sẹo hẹp. Nguy cơ khác nhau giữa các kỹ thuật và thời gian theo dõi. Người bệnh nên tái khám khi nuốt nghẹn, trào thức ăn hoặc ho khi ăn quay lại; nhiều trường hợp có thể điều trị lại bằng nội soi.
Chưa có biện pháp được chứng minh ngăn hình thành túi thừa Zenker. Phòng biến chứng gồm khám sớm khi khó nuốt, điều chỉnh kết cấu thức ăn, duy trì vệ sinh răng miệng, xử trí bệnh thần kinh nuốt và không nằm ngay sau ăn. Sau điều trị, tuân thủ chế độ ăn chuyển tiếp và lịch tái khám giúp phát hiện rò, hẹp hoặc tái phát.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Túi thừa Zenker
Thức ăn nên mềm, ẩm, cắt nhỏ và ăn từng miếng chậm nếu còn khó nuốt. Uống từng ngụm theo hướng dẫn đánh giá nuốt; không cố nuốt nhiều nước để đẩy thức ăn mắc. Sau thủ thuật, chế độ trong, lỏng hoặc mềm được tăng dần theo kế hoạch của bác sĩ. Người sụt cân cần chuyên gia dinh dưỡng xây dựng khẩu phần đủ năng lượng và đạm.
Duy trì vận động phù hợp tuổi và bệnh nền, nhưng tránh tập ngay sau bữa ăn hoặc khi đang chóng mặt vì ăn uống kém. Ngủ kê cao đầu nếu hay trào và ho về đêm. Công việc có nguy cơ té ngã, lái xe hoặc vận hành máy cần tạm dừng khi suy nhược, thiếu oxy hoặc đang dùng thuốc an thần sau thủ thuật.
Ghi lại loại thức ăn gây nghẹn, số lần trào, cơn ho khi ăn, nhiệt độ, cân nặng và lượng ăn uống. Theo dõi không thay thế đánh giá y tế vì hít sặc có thể diễn ra âm thầm. Sau can thiệp, đau tăng, sốt, khó thở, sưng cổ hoặc không uống được là lý do liên hệ cơ sở điều trị ngay.
- Không tự móc họng, dùng dụng cụ hoặc ấn mạnh cổ để lấy thức ăn mắc.
- Không nằm ngay sau ăn hoặc ăn khi quá buồn ngủ nếu thường xuyên hít sặc.
- Không cố nuốt miếng lớn, xương hoặc thức ăn khô cứng để kiểm tra khả năng nuốt.
- Không trì hoãn khám khi sụt cân, viêm phổi tái diễn hoặc nuốt nghẹn tăng dần.
- Không tự dùng kháng sinh hoặc thuốc chống co thắt với mục đích làm hết túi thừa.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Túi thừa Zenker điển hình rất hiếm ở trẻ em. Khó nuốt ở trẻ cần loại trừ dị tật bẩm sinh, rối loạn thần kinh–cơ, dị vật hoặc bệnh viêm thực quản. Chẩn đoán và điều trị nên do đội ngũ nhi tiêu hóa, tai mũi họng và chẩn đoán hình ảnh phối hợp.
Đây là nhóm mắc chủ yếu và dễ có biểu hiện âm thầm như ho, suy dinh dưỡng, lú lẫn khi nhiễm trùng hoặc viêm phổi hít. Cần đánh giá frailty, chức năng tim phổi, thuốc chống đông, răng miệng và khả năng tự chăm sóc trước khi chọn kỹ thuật.
Bệnh hiếm trong thai kỳ. Nếu đã có túi thừa, nôn nhiều và thay đổi chế độ ăn có thể làm triệu chứng rõ hơn. Chụp chiếu và can thiệp phải cân nhắc lợi ích–nguy cơ với sản khoa, tiêu hóa và gây mê; không tự trì hoãn cấp cứu khi khó thở hoặc tắc nghẽn.
Bản thân túi thừa không ảnh hưởng trực tiếp đến sữa mẹ. Khi cần gây mê, kháng sinh hoặc giảm đau, bác sĩ sẽ chọn thuốc và thời điểm cho bú phù hợp. Người mẹ cần đủ nước và dinh dưỡng, đặc biệt nếu ăn uống hạn chế do nuốt nghẹn.
Suy giảm miễn dịch không phải nguyên nhân điển hình, nhưng làm tăng nguy cơ nhiễm trùng nặng nếu hít sặc hoặc thủng. Ngưỡng đánh giá sốt, đau ngực và khó thở nên thấp hơn; kế hoạch thủ thuật cần phối hợp với chuyên khoa đang quản lý miễn dịch.
Sau điều trị nội soi hoặc phẫu thuật, người bệnh cần tuân thủ nhịn ăn và tăng dần chế độ ăn đúng hướng dẫn. Sốt, đau cổ hoặc ngực tăng, khó thở, sưng cổ, tiếng lạo xạo dưới da hay không nuốt được cần báo ngay vì có thể gợi ý rò hoặc thủng.
Câu hỏi thường gặp về Túi thừa Zenker
Túi thừa nhỏ không triệu chứng có thể không gây nguy hiểm ngay. Tuy nhiên, túi giữ thức ăn có thể làm người bệnh sặc, viêm phổi hít, sụt cân hoặc mất nước. Nguy cơ tăng ở người cao tuổi, bệnh phổi mạn hoặc nuốt yếu do thần kinh. Dấu hiệu như khó thở, sốt sau sặc, không nuốt được nước bọt hay nghẹn hoàn toàn cần cấp cứu. Đánh giá sớm giúp xác định người chỉ cần theo dõi và người nên can thiệp để giảm biến chứng.
Túi thừa đã hình thành thường không tự biến mất và thuốc không làm thành túi co lại. Điều trị nội soi hoặc phẫu thuật nhằm cắt vách và mở cơ nhẫn–hầu, nhờ đó thức ăn đi thẳng xuống thực quản và ít đọng trong túi. Nhiều người cải thiện rõ sau can thiệp, nhưng vẫn có khả năng còn hoặc tái xuất hiện triệu chứng. Kết quả phụ thuộc giải phẫu, kỹ thuật, bệnh nền và mức độ rối loạn nuốt kèm theo.
Túi thừa Zenker là tổn thương lành tính, không phải ung thư. Ung thư biểu mô vảy phát sinh trong lòng túi đã được báo cáo nhưng rất hiếm. Bác sĩ sẽ chú ý hơn nếu người bệnh sụt cân nhanh, đau tăng, chảy máu, thiếu máu hoặc triệu chứng thay đổi bất thường. Không nên vì lo ung thư mà tự yêu cầu phẫu thuật; quyết định nội soi, sinh thiết hay điều trị dựa trên hình ảnh, triệu chứng và đánh giá chuyên khoa.
Khi còn nuốt nghẹn, nên ưu tiên thức ăn mềm, ẩm, cắt nhỏ; ăn chậm và ngồi thẳng. Tránh miếng khô cứng, nhiều xương hoặc quá lớn vì dễ mắc trong túi. Không có thực phẩm nào làm túi thừa biến mất. Nếu sụt cân, chuyên gia dinh dưỡng có thể điều chỉnh năng lượng và độ đặc phù hợp với kết quả đánh giá nuốt. Sau thủ thuật, cần tuân thủ đúng các bước từ lỏng đến mềm rồi ăn bình thường theo hướng dẫn.
Có thể. Tái phát xảy ra khi phần cơ nhẫn–hầu chưa được mở đủ, vách chung còn dài, túi tiếp tục giãn hoặc hình thành sẹo hẹp. Tỷ lệ khác nhau giữa kỹ thuật và thời gian theo dõi nên không thể dự đoán chính xác cho từng người. Khi nuốt nghẹn, trào thức ăn hoặc ho khi ăn quay lại, bác sĩ có thể chỉ định chụp nuốt và cân nhắc nội soi điều trị lại, thay vì tự thay đổi chế độ ăn kéo dài.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

