Tramadol là thuốc giảm đau opioid tác dụng trung ương có cơ chế kép: thuốc mẹ và chất chuyển hóa M1 hoạt hóa thụ thể μ-opioid, trong khi tramadol đồng thời ức chế tái hấp thu norepinephrine và serotonin. Thuốc được dùng ở người lớn cho đau đủ nặng cần opioid khi lựa chọn thay thế không đáp ứng đầy đủ. Sau uống, sinh khả dụng khoảng 75%; CYP2D6 tạo M1 có hoạt tính mạnh hơn, còn CYP3A4 và CYP2B6 tham gia các đường chuyển hóa khác. Biến thiên CYP2D6 có thể làm thay đổi hiệu quả và độc tính. Các nguy cơ quan trọng gồm nghiện/lạm dụng, an thần, ức chế hô hấp, co giật và hội chứng serotonin; benzodiazepine, rượu, thuốc serotonergic và thuốc ảnh hưởng CYP có thể làm tăng rủi ro. Liều cần được cá thể hóa và giảm từ từ khi ngừng ở người đã lệ thuộc thể chất.
Nội dung chính
- Tramadol là opioid giảm đau trung ương với cơ chế kép μ-opioid + ức chế tái hấp thu NE/5-HT.
- M1 (O-desmethyltramadol) là chất chuyển hóa hoạt tính quan trọng được tạo chủ yếu bởi CYP2D6.
- Sinh khả dụng uống khoảng 75%; Tmax tramadol khoảng 2 giờ và t1/2 khoảng 6–7 giờ.
- CYP2D6, CYP3A4 và CYP2B6 tham gia chuyển hóa; CYP2D6 có ý nghĩa pharmacogenetic nổi bật nhất.
- Liều IR thường dùng sau chuẩn độ: 50–100 mg mỗi 4–6 giờ khi cần, tối đa 400 mg/ngày ở người lớn thông thường.
- Nguy cơ nổi bật: ức chế hô hấp, co giật, hội chứng serotonin, an thần, nghiện/lạm dụng và quá liều.
- Suy thận, suy gan, tuổi >75 và thuốc ảnh hưởng CYP cần chế độ liều/theo dõi riêng.
Hoạt chất Tramadol là gì?
Tramadol là thuốc giảm đau opioid tác dụng trung ương có cơ chế kép. Thuốc mẹ và chất chuyển hóa O-desmethyltramadol (M1) góp phần vào hoạt tính opioid tại thụ thể μ, đồng thời tramadol ức chế tái hấp thu norepinephrine và serotonin. Hiệu quả và độc tính biến thiên đáng kể theo phơi nhiễm của thuốc mẹ/M1, đặc biệt do CYP2D6; CYP3A4 và CYP2B6 cũng tham gia chuyển hóa. Hồ sơ an toàn quan trọng gồm nguy cơ nghiện/lạm dụng, ức chế hô hấp, co giật, hội chứng serotonin, an thần và tương tác với các thuốc ức chế thần kinh trung ương hoặc thuốc ảnh hưởng CYP.
Tramadol
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Tramadol |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Tramadol |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Tramadol racemate; (±)-Tramadol; Tramadolum |
| Tên Latinh / tên dược điển | Tramadolum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 27203-92-5 |
|---|---|
| UNII | 39J1LGJ30J |
| PubChem CID | 33741 |
| Công thức phân tử | C16H25NO2 |
| Khối lượng phân tử | 263.37 g/mol |
Tính chất lý – hóa
Các thông số lý–hóa có ý nghĩa dược học
| logP / logD | XLogP3 = 2.6 (PubChem; computed value for tramadol record CID 33741). |
|---|
Tiêu chuẩn dược điển & kiểm nghiệm
Chuyên luận và các chỉ tiêu kiểm nghiệm
| Dược điển / chuyên luận liên quan | Các chế phẩm tramadol hydrochloride hiện hành được ghi là Tramadol Hydrochloride Tablets, USP trên DailyMed. |
|---|
Nhóm thuốc và phân loại dược học
| Đích phân tử | SERT – Serotonin transporter |
|---|---|
| Đích phân tử | NET – Norepinephrine transporter |
Dược động học của Tramadol
Sau uống viên tramadol hydrochloride giải phóng tức thì, sinh khả dụng tuyệt đối trung bình của liều 100 mg khoảng 75%. Tramadol đạt đỉnh huyết tương khoảng 2 giờ và M1 khoảng 3 giờ; PK tuyến tính được ghi nhận với liều lặp 50–100 mg đến trạng thái ổn định. Thuốc phân bố rộng, gắn protein huyết tương khoảng 20%. Chuyển hóa chủ yếu tại gan qua O-demethyl hóa (CYP2D6 → M1) và N-demethyl hóa (CYP2B6/CYP3A4 → M2), cùng glucuronid/sulfat. Khoảng 30% liều thải qua nước tiểu dưới dạng không đổi và khoảng 60% dưới dạng chất chuyển hóa.
Giai đoạn I: Hấp thu
Hấp thu đường uống tương đối nhanh; nồng độ đỉnh của tramadol và M1 xuất hiện lần lượt khoảng 2 và 3 giờ ở người lớn khỏe mạnh. Thức ăn không ảnh hưởng có ý nghĩa đến tốc độ hoặc mức độ hấp thu viên giải phóng tức thì.
| F · Sinh khả dụng | F tuyệt đối trung bình ≈75% sau liều uống 100 mg ở người lớn khỏe mạnh. |
|---|---|
| Tmax · Thời gian đạt nồng độ đỉnh | Tramadol khoảng 2 giờ; M1 khoảng 3 giờ sau uống. Bảng PK nhãn: liều đơn 100 mg, Tmax tramadol trung bình 1,6 giờ. |
| Cmax · Nồng độ đỉnh | Nhãn DailyMed: người lớn khỏe mạnh sau liều đơn 100 mg uống, Cmax trung bình tramadol 308 ng/mL và M1 55 ng/mL; sau 100 mg x 4 lần/ngày đến trạng thái ổn định, Cmax tramadol 592 ng/mL và M1 110 ng/mL. |
| Chuyển hóa bước đầu | Sinh khả dụng uống khoảng 75% cho thấy phơi nhiễm toàn thân thấp hơn liều IV; nguồn nhãn không tách riêng tỷ lệ mất do first-pass khỏi hấp thu không hoàn toàn. |
| Ảnh hưởng của thức ăn | Thức ăn không ảnh hưởng có ý nghĩa đến tốc độ hoặc mức độ hấp thu của viên tramadol hydrochloride giải phóng tức thì. |
| Ảnh hưởng dạng bào chế | Nhãn cảnh báo sinh khả dụng tương đối giữa tramadol IR và dạng extended-release chưa xác định đầy đủ; chuyển đổi giữa dạng bào chế có thể thay đổi phơi nhiễm và nguy cơ an thần/ức chế hô hấp. |
| So sánh đường dùng | WHO công nhận sử dụng đường uống, đường tiêm và trực tràng trong ATC/DDD. Bộ nguồn hiện hành dùng cho định lượng PK chủ yếu là viên uống IR và một số dữ liệu IV; không chuẩn hóa hệ số sinh khả dụng giữa mọi đường. |
Giai đoạn II: Phân bố
Phân bố rộng. Sau liều IV 100 mg, thể tích phân bố khoảng 2,6 L/kg ở nam và 2,9 L/kg ở nữ; gắn protein huyết tương khoảng 20% và không phụ thuộc nồng độ trong khoảng lâm sàng.
Các thông số phân bố
| Vd / Vss · Thể tích phân bố | 2,6 L/kg ở nam và 2,9 L/kg ở nữ sau liều IV 100 mg. |
|---|---|
| Gắn protein huyết tương | Khoảng 20%; không phụ thuộc nồng độ đến khoảng 10 mcg/mL trong nguồn nhãn. |
| Phân bố tại mô và dịch cơ thể | Phân bố rộng; tác dụng trung ương cho thấy thuốc/M1 tiếp cận hệ thần kinh trung ương, nhưng nhãn không cung cấp tỷ lệ mô định lượng. |
| Hàng rào máu–não | Có tác dụng tại hệ thần kinh trung ương và thụ thể μ ở CNS; nhãn không cung cấp hệ số BBB/CSF định lượng. |
| Qua nhau thai | Nhãn cảnh báo nguy cơ trên thai và hội chứng cai opioid sơ sinh khi dùng kéo dài; không có hệ số vận chuyển nhau thai chuẩn hóa trong nguồn rà soát. |
| Vào sữa mẹ | Tramadol và M1 hiện diện trong sữa mẹ. Nhãn hiện hành không khuyến cáo cho con bú do nguy cơ an thần quá mức và ức chế hô hấp ở trẻ; mức phơi nhiễm phụ thuộc liều và CYP2D6 của mẹ. |
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Chuyển hóa mạnh tại gan. CYP2D6 tạo O-desmethyltramadol (M1), chất chuyển hóa có hoạt tính opioid mạnh hơn; CYP2B6 và CYP3A4 tham gia N-demethyl hóa tạo M2. Các đường tiếp theo gồm demethyl hóa bổ sung và liên hợp glucuronid/sulfat.
| Cơ quan chuyển hóa | Gan. |
|---|---|
| Enzym chuyển hóa | CYP2D6 (M1/O-demethyl hóa); CYP2B6 và CYP3A4 (M2/N-demethyl hóa); các đường liên hợp tiếp theo. |
| Con đường chuyển hóa | O-demethyl hóa → M1; N-demethyl hóa → M2; N,O-didesmethyl hóa; glucuronid hóa và sulfat hóa. |
| Chất chuyển hóa hoạt tính | O-desmethyltramadol (M1) là chất chuyển hóa có hoạt tính; có ái lực với thụ thể μ cao hơn thuốc mẹ và đóng góp đáng kể vào giảm đau. |
| Chất chuyển hóa không hoạt tính | N-desmethyltramadol (M2) và các chất chuyển hóa demethyl/liên hợp khác không được xem là thành phần opioid chính của hiệu quả giảm đau. |
| Tỷ lệ chuyển hóa / fm | Khoảng 60% liều được thải qua nước tiểu dưới dạng chất chuyển hóa; nhãn không cung cấp phân suất chuyển hóa riêng tuyệt đối cho từng CYP. |
| Dược động học di truyền | CYP2D6 polymorphism ảnh hưởng mạnh sự hình thành M1. Systematic review cho thấy đây là yếu tố dược di truyền có bằng chứng lâm sàng vững nhất đối với chuyển hóa và đáp ứng tramadol. |
Giai đoạn IV: Thải trừ
Thuốc mẹ và chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua thận. Khoảng 30% liều được thải trong nước tiểu dưới dạng tramadol không đổi và khoảng 60% dưới dạng chất chuyển hóa; phần còn lại là chất chuyển hóa chưa định danh/không chiết được.
| t½ · Thời gian bán thải | Tramadol 6,3 ± 1,4 giờ; M1 7,4 ± 1,4 giờ. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | CL/F biểu kiến 8,50 mL/phút/kg sau liều đơn 100 mg uống ở người lớn khỏe mạnh. |
| Đường thải chính | Thận/nước tiểu sau chuyển hóa gan. |
| Tỷ lệ thải qua nước tiểu | Khoảng 90% liều được mô tả dưới dạng thuốc mẹ + chất chuyển hóa có thể thu hồi trong nước tiểu (30% không đổi, 60% metabolites). |
| Tỷ lệ thải nguyên dạng | Khoảng 30% liều được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng tramadol không đổi. |
| Cân bằng khối lượng | Khoảng 30% nước tiểu dưới dạng không đổi + 60% chất chuyển hóa; phần còn lại chưa định danh/không chiết được theo nhãn. |
| Thời gian bán thải hiệu dụng | Khoảng 7 giờ với tramadol khi dùng lặp lại theo nhãn. |
| Khả năng thẩm tách | Thẩm tách máu loại bỏ ≤7% liều đã dùng; bệnh nhân lọc máu có thể nhận liều thường lệ vào ngày lọc sau khi áp dụng chế độ cho suy thận. |
Dược động học quần thể và nhóm đặc biệt
| Tuyến tính theo liều | PK tuyến tính được ghi nhận sau liều lặp 50 mg và 100 mg đến trạng thái ổn định. |
|---|---|
| Tuyến tính theo thời gian | Không có bằng chứng tự cảm ứng; trạng thái ổn định đạt trong khoảng 2 ngày với liều 4 lần/ngày. |
| Thời gian đạt trạng thái ổn định | Khoảng 2 ngày khi dùng 4 lần/ngày. |
| Tích lũy | Có tăng nồng độ khi dùng lặp đến steady state; nhãn không cung cấp accumulation ratio canonical riêng. |
| Biến thiên giữa các cá thể | Biến thiên đáng kể liên quan CYP2D6 genotype/phenotype, tuổi, suy gan, suy thận và giới; bảng nhãn cho thấy CV của nhiều thông số khoảng 15–63%. |
| Suy thận | Suy thận làm giảm thải tramadol/M1. Với CrCl <30 mL/phút: kéo dài khoảng cách liều đến 12 giờ và tối đa 200 mg/ngày; t1/2 tramadol/M1 tăng ở suy thận nặng. |
| Suy gan | Suy gan nặng làm giảm chuyển hóa và kéo dài t1/2; nhãn dùng liều 50 mg mỗi 12 giờ. Bảng PK ghi t1/2 khoảng 13,3 giờ cho tramadol và 18,5 giờ cho M1 ở suy gan. |
| Trẻ em | Nhãn không cho phép dùng viên tramadol ở trẻ <12 tuổi; dữ liệu PK nhi không được dùng để suy ra liều từ hồ sơ người lớn. |
| Người cao tuổi | Ở người >75 tuổi, Cmax và t1/2 tramadol tăng (bảng nhãn: Cmax ~208 ng/mL sau 50 mg; t1/2 ~7 giờ); tổng liều không vượt 300 mg/ngày. |
| Thai kỳ | Không có khuyến cáo điều chỉnh PK theo thai kỳ; sử dụng kéo dài opioid có thể gây hội chứng cai opioid sơ sinh. |
| Tương tác ảnh hưởng dược động học | Chất ức chế CYP2D6 làm tăng tramadol và giảm M1; chất ức chế CYP3A4 có thể tăng tramadol và tăng nguy cơ độc tính; chất cảm ứng CYP3A4 có thể giảm tramadol/hiệu quả và khi ngừng cảm ứng có thể tăng phơi nhiễm. Carbamazepine không được khuyến cáo phối hợp. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
CYP2D6 phenotype, chất ức chế CYP2D6, chất ức chế/cảm ứng CYP3A4, suy gan, suy thận và tuổi cao có thể thay đổi phơi nhiễm tramadol/M1. CYP2D6 poor metabolizer tăng tramadol và giảm M1; ultrarapid metabolizer có thể tăng hình thành M1.
Nguồn và chất lượng bằng chứng
| Đường dùng | Uống; một số thông số phân bố/suy thận từ dữ liệu IV. |
|---|---|
| Liều nghiên cứu | Liều đơn 50–100 mg và liều lặp 100 mg bốn lần/ngày trong bảng PK nhãn; các nghiên cứu lâm sàng dùng nhiều chế độ khác. |
| Dạng bào chế | Tramadol hydrochloride immediate-release tablets; dữ liệu hỗ trợ khác gồm IV và sustained-release trong literature review. |
| Quần thể | Người lớn khỏe mạnh; người cao tuổi >75; người suy gan; người suy thận; dữ liệu human liver microsomes cho phenotyping CYP. |
| Loại dữ liệu | Tổng hợp nhiều loại dữ liệu |
| Phương pháp | Tổng hợp PK nhãn regulatory ở người, bảng nồng độ–thời gian sau liều đơn/lặp, nghiên cứu human liver microsomes để phenotyping CYP, và systematic review pharmacogenetics. |
| Nguồn dữ liệu | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=9f0e33bd-65f8-446a-886f-e7e16a142ce5; https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11454734/; https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15509185/; https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25910878/ |
| Ngày rà soát | 27/08/2026 |
| Trạng thái chuẩn hóa | Bản nháp |
| Giới hạn dữ liệu | Các giá trị định lượng được giữ kèm liều/quần thể khi có. Không suy AUC, renal clearance, blood/plasma ratio hoặc transporter values khi nguồn hiện tại không hỗ trợ trực tiếp. |
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Tramadol
Tramadol là opioid giảm đau trung ương có cơ chế kép: hoạt tính chủ vận μ-opioid của thuốc mẹ/M1 và ức chế tái hấp thu norepinephrine/serotonin. M1 có ái lực μ cao hơn thuốc mẹ và đóng góp đáng kể vào giảm đau. Tramadol đồng thời có các tác dụng dược lực liên quan opioid như ức chế hô hấp, buồn ngủ, giảm nhu động tiêu hóa và hạ huyết áp.
Phần I: Phân loại và phạm vi tác dụng
Thông tin phân loại dược lý
| Phân loại theo cơ chế | Chủ vận opioid μ kết hợp ức chế tái hấp thu serotonin và norepinephrine. |
|---|---|
| Phân loại theo tác dụng | Thuốc giảm đau opioid tác dụng trung ương. |
| Phạm vi tác dụng | Chủ yếu trung ương |
| Vị trí tác dụng | Hệ thần kinh trung ương, bao gồm các đường dẫn truyền đau và trung tâm hô hấp ở thân não. |
| Cơ quan / hệ cơ quan chịu tác động | Não/thân não và tủy sống là các vị trí chức năng chính; hệ tiêu hóa và tim mạch chịu các hiệu ứng opioid ngoại vi/thứ phát. |
Phần II: Đích tác dụng và tương tác thuốc–đích
Thông tin đích tác dụng
| Đích tác dụng chính | Thụ thể μ-opioid (MOR/OPRM1); hoạt tính opioid của M1 mạnh hơn thuốc mẹ. |
|---|---|
| Ký hiệu gene / protein | OPRM1 |
| Mã định danh đích | OPRM1 / μ-opioid receptor; exact site B1 target term_id chưa được resolve. |
| Loại đích | Thụ thể |
| Loài của đích | G protein-coupled μ-opioid receptor; các transporter monoamine SERT và NET là đích chức năng bổ sung đã được site B1 xác nhận. |
| Đích tác dụng phụ / bổ sung | SERT (SLC6A4) và NET (SLC6A2) — ức chế tái hấp thu serotonin/norepinephrine. |
| Off-target có ý nghĩa | Không chuẩn hóa thêm off-target phân tử nếu không có exact nguồn/target cần thiết cho hồ sơ production. |
| Kiểu tác động lên đích chính | Chủ vận |
| Vị trí / kiểu gắn | Chưa xác định |
| Tính thuận nghịch | Thuận nghịch |
| Độ chọn lọc dược lý | Thuốc mẹ có ái lực μ thấp; M1 có ái lực μ cao hơn đáng kể. Hai enantiomer của tramadol đóng góp khác nhau vào thành phần opioid và ức chế tái hấp thu monoamine. |
| Biểu hiện đích tại mô / tế bào | OPRM1 là thụ thể màng thuộc họ GPCR; SERT/NET là transporter màng monoamine. |
| Mức chắc chắn của đích | Đã xác lập |
| Ghi chú về đích | Site hiện đã VERIFIED TARGETS→SERT (967) và TARGETS→NET (968). Exact μ-opioid receptor target term_id chưa được resolve nên không bịa B1 TARGETS. |
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế kép phụ thuộc cả thuốc mẹ và M1: CYP2D6 quyết định một phần tỷ lệ M1, do đó liên kết trực tiếp PK–PD giữa genotype/phơi nhiễm và hiệu quả opioid.
Chuỗi cơ chế tác dụng
| Cơ chế tác dụng tóm tắt | Tramadol/M1 hoạt hóa thụ thể μ-opioid và tramadol ức chế tái hấp thu norepinephrine/serotonin. Hai thành phần này cùng làm giảm dẫn truyền/cảm nhận đau. Thành phần opioid cũng gây ức chế hô hấp, an thần và giảm nhu động tiêu hóa. |
|---|---|
| Sự kiện khởi đầu ở mức phân tử | Gắn/hoạt hóa μ-opioid receptor và ức chế transporter tái hấp thu norepinephrine/serotonin. |
| Đường truyền tín hiệu | Hoạt hóa thụ thể μ-opioid làm giảm tín hiệu dẫn truyền đau qua cơ chế GPCR Gi/o; đồng thời tăng norepinephrine/serotonin synap do ức chế tái hấp thu góp phần điều biến đường đau trung ương. |
| Biến đổi sinh hóa | Tăng hoạt tính opioid và tăng monoamine synap (NE/5-HT) tại các đường dẫn truyền trung ương. |
| Đáp ứng tế bào | Giảm tính kích thích/giải phóng chất dẫn truyền đau qua signaling opioid; giảm tái hấp thu NE/5-HT. |
| Đáp ứng mô / cơ quan | Giảm dẫn truyền đau ở CNS; ức chế trung tâm hô hấp; giảm nhu động ruột; có thể gây giãn mạch/hạ huyết áp tư thế. |
| Tác dụng sinh lý | Giảm đau; buồn ngủ/an thần; ức chế hô hấp; giảm nhu động tiêu hóa; hạ huyết áp; tăng hoạt tính serotonergic. |
| Liên kết cơ chế với hiệu quả điều trị | Giảm đau xuất hiện nhờ phối hợp hoạt tính μ-opioid của tramadol/M1 và ức chế tái hấp thu monoamine; sự hình thành M1 phụ thuộc CYP2D6 giải thích một phần biến thiên hiệu quả/độc tính. |
| Cơ chế thứ cấp | Ức chế tái hấp thu serotonin và norepinephrine là cơ chế không-opioid bổ sung cho chủ vận μ. |
| Cơ chế liên quan độc tính | Hoạt tính opioid quá mức gây an thần và ức chế hô hấp; tăng serotonergic góp phần nguy cơ hội chứng serotonin; tramadol có thể gây co giật và trong postmarketing có báo cáo kéo dài QT/TdP, thường kèm yếu tố nguy cơ hoặc quá liều. |
| Cơ chế giảm đáp ứng / kháng thuốc | Dung nạp opioid có thể phát triển, làm tăng nồng độ/liều tối thiểu cần cho giảm đau ở một số người; không được tự tăng liều vì tăng nguy cơ độc tính. |
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Giảm đau ở người thường bắt đầu trong khoảng 1 giờ và đạt đỉnh khoảng 2–3 giờ sau dùng viên IR. Tác dụng dược lực và độc tính liên quan cả thuốc mẹ lẫn M1 và thay đổi theo CYP2D6.
Thông số dược lực học và diễn biến tác dụng
| Tổng quan ái lực và hiệu lực | Nhãn cho biết M1 mạnh hơn tramadol tới khoảng 6 lần về giảm đau và khoảng 200 lần về gắn μ-opioid trong mô hình động vật; không chuyển các tỷ lệ tương đối này thành Ki/Kd tuyệt đối. |
|---|---|
| Quan hệ liều–đáp ứng | Nhãn ghi hiệu quả giảm đau sau liều đơn 50–100 mg trong các mô hình đau sau phẫu thuật; 100 mg có xu hướng hiệu quả hơn liều thấp hơn nhưng liều cao làm tăng nguy cơ ADR. Liều phải cá thể hóa ở mức thấp nhất có hiệu quả. |
| Quan hệ nồng độ–đáp ứng | Nồng độ tramadol tăng liên quan tần suất ADR opioid phụ thuộc liều như buồn nôn, nôn, tác dụng CNS và ức chế hô hấp; đóng góp giảm đau phụ thuộc cả tramadol và M1. |
| Thông số định lượng khác | M1: trong mô hình động vật, hiệu lực giảm đau tới ~6 lần và ái lực μ-opioid tới ~200 lần so với tramadol. |
| Tác dụng dược lý chính | Giảm đau trung ương thông qua chủ vận μ-opioid và điều biến monoamine. |
| Tác dụng dược lý thứ cấp | Buồn ngủ/an thần, ức chế hô hấp, giảm nhu động tiêu hóa, giãn mạch/hạ huyết áp và tăng serotonergic. |
| Biomarker dược lực học | Không có biomarker bắt buộc duy nhất; CYP2D6 phenotype/genotype có thể giải thích biến thiên M1 và đáp ứng. |
| Endpoint dược lực học / lâm sàng | Mức giảm đau và nhu cầu opioid; đồng thời theo dõi an thần, nhịp thở, co giật và dấu hiệu độc tính serotonergic. |
| Khởi phát tác dụng | Khoảng 1 giờ sau dùng đường uống IR. |
| Thời gian đạt tác dụng tối đa | Khoảng 2–3 giờ sau dùng viên IR. |
| Thời gian tác dụng | Khoảng cách dùng PRN trên nhãn là 4–6 giờ, nhưng thời gian tác dụng lâm sàng thay đổi giữa người bệnh. |
| Độ trễ PK–PD / hysteresis | Tmax tramadol khoảng 2 giờ và đỉnh giảm đau khoảng 2–3 giờ; M1 đạt Tmax khoảng 3 giờ. Đóng góp của M1 tạo thành phần PK–PD phụ thuộc chuyển hóa. |
| Dung nạp / tachyphylaxis / giảm nhạy | Dung nạp opioid có thể phát triển trong quá trình điều trị; không có bằng chứng tachyphylaxis cấp riêng biệt được chuẩn hóa. |
| Rebound / đáp ứng sau ngừng | Ngừng nhanh ở người lệ thuộc thể chất có thể gây hội chứng cai và đau trở lại; nhãn yêu cầu giảm liều từ từ. |
| Biến thiên dược lực học | Biến thiên đáp ứng lớn do mức đau, tiền sử dùng opioid, CYP2D6 phenotype, chức năng gan/thận, tuổi, thuốc phối hợp và dung nạp. |
| Dược di truyền liên quan đáp ứng | CYP2D6 poor metabolizer giảm hình thành M1 và có thể giảm giảm đau; ultrarapid metabolizer tăng M1 và có nguy cơ độc tính opioid cao hơn. Đây là yếu tố PGx có bằng chứng lâm sàng tốt nhất trong systematic review. |
Bối cảnh nghiên cứu và chất lượng bằng chứng
| Đường dùng | Đường uống là chủ yếu trong nhãn; literature có đường IV/IM/SC/rectal tùy chế phẩm/quốc gia. |
|---|---|
| Liều / nồng độ nghiên cứu | Các liều 50, 75 và 100 mg đơn trong mô hình đau cấp; liều trung bình khoảng 250 mg/ngày trong một số thử nghiệm dài hạn lịch sử. |
| Dạng bào chế | Immediate-release tablets; literature có sustained-release và các dạng khác. |
| Quần thể nghiên cứu | Người lớn đau sau phẫu thuật/nhổ răng và các tình trạng đau mạn trong thử nghiệm nhãn; dữ liệu cơ chế bổ sung từ mô hình tiền lâm sàng. |
| Loài / mô hình nghiên cứu | Clinical analgesic trials + regulatory pharmacology + human/in vitro metabolism evidence. |
| Assay / phương pháp đo | Thang điểm giảm đau/nhu cầu giảm đau trong clinical studies; receptor/transport and CYP assays trong nghiên cứu cơ chế. |
| Định nghĩa endpoint và thời điểm đo | Giảm đau lâm sàng, thời điểm khởi phát/đỉnh tác dụng; an toàn gồm respiratory depression, CNS effects, seizures và serotonin syndrome. |
| Đối chứng / chất so sánh | Một số thử nghiệm lịch sử so sánh placebo và các opioid/combination analgesics; không có một comparator canonical duy nhất. |
| Loại bằng chứng | Kết hợp |
| Nguồn dữ liệu | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=9f0e33bd-65f8-446a-886f-e7e16a142ce5; https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15509185/; https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25910878/ |
| Ngày rà soát | 27/08/2026 |
| Mức bằng chứng | Cao |
| Trạng thái chuẩn hóa | Bản nháp |
| Giới hạn và độ không chắc chắn | Không suy Ki/Kd/IC50/occupancy tuyệt đối từ tỷ lệ potency/affinity tương đối. Một số dữ liệu cơ chế đến từ mô hình động vật hoặc literature cũ; các B1 positive chỉ dùng khi exact site target và axis đã resolve. |
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Tramadol
Nhãn DailyMed hiện hành chỉ định tramadol hydrochloride tablets ở người lớn để xử trí đau đủ nặng cần thuốc giảm đau opioid và khi các lựa chọn điều trị thay thế không hiệu quả, không dung nạp hoặc không đủ để kiểm soát đau. Do nguy cơ nghiện, lạm dụng, quá liều và tử vong, opioid chỉ nên được dùng khi lợi ích vượt nguy cơ và phải đánh giá lại thường xuyên.
Đau đủ nặng cần thuốc giảm đau opioid khi các lựa chọn thay thế không đầy đủ
Được phê duyệtChỉ định hiện hành trên nhãn DailyMed; opioid analgesic reserved for severe pain requiring opioid.
Liều dùng và cách sử dụng Tramadol
Viên tramadol hydrochloride IR ở người lớn: sau giai đoạn chuẩn độ nếu cần, 50–100 mg mỗi 4–6 giờ khi cần, tối đa 400 mg/ngày. Để cải thiện dung nạp khi không cần khởi phát nhanh, nhãn cho phép bắt đầu 25 mg/ngày và tăng từng bước đến 100 mg/ngày, sau đó tăng 50 mg tổng liều mỗi 3 ngày đến 200 mg/ngày trước khi dùng PRN. Suy gan nặng: 50 mg mỗi 12 giờ. CrCl 75 tuổi: tối đa 300 mg/ngày.
Phác đồ / liều dùng
| Chỉ định / đối tượng | Liều & lịch dùng | Cách dùng & theo dõi | Nguồn / rà soát |
|---|---|---|---|
|
Đau đủ nặng cần opioid — chế độ IR thông thường Đối tượng: Người lớn Người lớn cần kiểm soát đau và đã đánh giá lợi ích–nguy cơ opioid. Giai đoạn: Điều trị liên tục | 50–100 mg khi cần để giảm đau. Cơ sở: Chuẩn độ theo đáp ứng Tần suất: Mỗi 4–6 giờ khi cần. Thời gian / chu kỳ: Cá thể hóa; đánh giá lại định kỳ nhu cầu tiếp tục opioid. Duy trì: Dùng liều thấp nhất đạt giảm đau phù hợp và giảm ADR. Liều tối đa: 400 mg/ngày ở người lớn không thuộc nhóm cần giới hạn thấp hơn. Chuẩn độ: Chuẩn độ theo đáp ứng và ADR; không tự tăng liều. | Đường dùng: Uống Dạng: Tramadol hydrochloride immediate-release tablets. Cách dùng: Uống theo nhãn; có thể dùng không phụ thuộc bữa ăn. Theo dõi: Đau, an thần, nhịp thở, dấu hiệu nghiện/lạm dụng, co giật, serotonin syndrome và tương tác. Ghi chú: dose_disease để trống vì chưa resolve Disease Post ID. | Rà soát: 27/08/2026 |
|
Đau — khởi đầu chậm để cải thiện dung nạp Đối tượng: Người lớn Người lớn không cần khởi phát giảm đau nhanh. Giai đoạn: Khác | Bắt đầu 25 mg/ngày; tăng 25 mg mỗi 3 ngày đến 100 mg/ngày; sau đó tăng tổng liều 50 mg mỗi 3 ngày đến 200 mg/ngày nếu dung nạp. Cơ sở: Chuẩn độ theo đáp ứng Tần suất: Trong giai đoạn đầu chia theo sơ đồ nhãn; sau chuẩn độ có thể 50–100 mg mỗi 4–6 giờ PRN. Thời gian / chu kỳ: Giai đoạn chuẩn độ khoảng nhiều ngày; sau đó duy trì theo đáp ứng. Duy trì: Sau chuẩn độ: 50–100 mg mỗi 4–6 giờ PRN, tối đa theo giới hạn nhóm bệnh nhân. Liều tối đa: 400 mg/ngày ở người lớn thông thường. Chuẩn độ: 25 mg increments mỗi 3 ngày đến 100 mg/ngày; sau đó +50 mg tổng liều mỗi 3 ngày đến 200 mg/ngày. | Đường dùng: Uống Dạng: Tramadol hydrochloride immediate-release tablets. Cách dùng: Uống. Theo dõi: Đau và ADR trong từng bước tăng liều. Ghi chú: Chế độ chuẩn độ chính thức trên nhãn nhằm cải thiện dung nạp. | Rà soát: 27/08/2026 |
Hiệu chỉnh liều
| Tình huống | Hành động | Liều / phác đồ sau hiệu chỉnh | Cơ sở / nguồn |
|---|---|---|---|
|
Chức năng thận Creatinine clearance <30 mL/phút. | Kéo dài khoảng cách liều | Kéo dài khoảng cách liều đến 12 giờ; tối đa 200 mg/ngày. | Cơ sở: Suy thận làm giảm thải tramadol/M1 và kéo dài t1/2. Rà soát: 27/08/2026 |
|
Chức năng gan Suy gan nặng. | Giảm liều | 50 mg mỗi 12 giờ. | Cơ sở: Suy gan nặng làm giảm chuyển hóa và kéo dài t1/2 tramadol/M1. Rà soát: 27/08/2026 |
|
Tuổi Tuổi >75. | Giảm liều | Không vượt quá 300 mg/ngày. | Cơ sở: Người >75 tuổi có thay đổi PK và tăng nhạy cảm ADR opioid. Rà soát: 27/08/2026 |
|
Thẩm tách Bệnh nhân đang thẩm tách máu, sau khi đã áp dụng chế độ liều phù hợp suy thận. | Không cần hiệu chỉnh | Chỉ ≤7% liều được loại bỏ bởi hemodialysis; có thể dùng liều thường lệ vào ngày lọc theo nhãn. | Cơ sở: Hemodialysis loại bỏ rất ít tramadol/M1. Rà soát: 27/08/2026 |
|
Tương tác thuốc Dùng cùng chất ức chế CYP2D6 hoặc CYP3A4, hoặc thay đổi thuốc cảm ứng CYP3A4. | Cá thể hóa / theo dõi | Theo dõi sát hiệu quả/độc tính và cân nhắc điều chỉnh liều theo hướng dẫn nhãn khi bắt đầu/ngừng thuốc tương tác; không dùng một mức giảm cố định cho mọi tương tác. | Cơ sở: Các thuốc này thay đổi cân bằng tramadol–M1 và có thể gây withdrawal, co giật, serotonin syndrome, an thần hoặc ức chế hô hấp. Rà soát: 27/08/2026 |
|
Dược di truyền CYP2D6 poor hoặc ultrarapid metabolizer. | Cá thể hóa / theo dõi | Không suy ra liều genotype cố định từ nhãn; tránh tự tăng/giảm liều và cân nhắc lựa chọn giảm đau thay thế theo hướng dẫn pharmacogenetic khi có genotype. | Cơ sở: Poor metabolizer giảm M1/giảm hiệu quả; ultrarapid metabolizer tăng M1/nguy cơ độc tính. Rà soát: 27/08/2026 |
Hướng dẫn sử dụng chung
Uống đúng liều được kê; không dùng quá giới hạn ngày. Dùng cùng hoặc không cùng thức ăn đều được đối với viên IR. Không tự chuyển đổi sang dạng extended-release vì sinh khả dụng tương đối không xác định đầy đủ. Khi ngừng ở người lệ thuộc thể chất phải giảm liều từ từ.
Xử trí khi quên liều
Nhãn tập trung vào dùng PRN/điều chỉnh cá thể và không đưa một quy tắc missed-dose chung cho mọi chế độ. Không dùng bù gấp đôi; với điều trị lịch cố định cần theo hướng dẫn của chế phẩm/người kê đơn.
Cảnh báo và lưu ý về Tramadol
Quá mẫn với tramadol hoặc thành phần thuốc; ức chế hô hấp đáng kể; hen phế quản cấp/nặng trong môi trường không được theo dõi hoặc không có phương tiện hồi sức; tắc nghẽn tiêu hóa đã biết/nghi ngờ gồm liệt ruột; dùng MAOI trong vòng 14 ngày. Trẻ <12 tuổi và dùng sau cắt amidan/nạo VA ở người <18 tuổi thuộc các chống chỉ định/cảnh báo nhi khoa của nhãn.
Các ADR thường gặp trong thử nghiệm gồm chóng mặt/vertigo, buồn nôn, táo bón, đau đầu, buồn ngủ, nôn và ngứa. Có thể gặp khô miệng, toát mồ hôi, khó tiêu và các tác dụng opioid khác.
Ức chế hô hấp đe dọa tính mạng, nghiện/lạm dụng/quá liều, co giật, hội chứng serotonin, phản vệ, hạ huyết áp nặng, suy thượng thận, SIADH/hạ natri máu, hạ đường huyết; postmarketing có kéo dài QT/TdP, đặc biệt khi có thuốc/yếu tố nguy cơ QT hoặc quá liều.
Đánh giá nguy cơ nghiện/lạm dụng và ức chế hô hấp; tránh hoặc giới hạn phối hợp benzodiazepine/CNS depressants. Rà soát thuốc serotonergic, MAOI, thuốc ảnh hưởng CYP2D6/CYP3A4 và yếu tố co giật. Theo dõi người cao tuổi, suy hô hấp, bệnh nội tiết, bệnh gan/thận và nguy cơ QT.
Quá liều có thể gây ức chế hô hấp, ngủ gà đến hôn mê, giảm trương lực cơ, phù phổi, nhịp chậm, kéo dài QT, hạ huyết áp, tắc nghẽn đường thở, co giật và tử vong. Ưu tiên đường thở–thông khí–tuần hoàn, dùng thuốc đảo ngược opioid khi phù hợp và theo dõi kéo dài vì thời gian đảo ngược có thể ngắn hơn tác dụng tramadol; phối hợp trung tâm chống độc/cấp cứu.
Theo nhãn DailyMed: bảo quản viên ở 20–25°C; cho phép dao động 15–30°C; giữ an toàn tránh trẻ em và nguy cơ sử dụng sai.
Đối tượng đặc biệt
Chống chỉ định ở trẻ <12 tuổi và sau cắt amidan/nạo VA ở người <18 tuổi. Nhãn cảnh báo tránh ở một số thanh thiếu niên 12–18 tuổi có yếu tố tăng nguy cơ ức chế hô hấp; không suy liều nhi từ liều người lớn.
Người >75 tuổi không vượt 300 mg/ngày; cần tăng thận trọng, theo dõi ức chế hô hấp, an thần, té ngã và chức năng gan/thận.
Nhãn hiện hành cảnh báo có thể gây hại cho thai; dùng opioid kéo dài trong thai kỳ có thể gây hội chứng cai opioid sơ sinh cần nhận diện và điều trị.
Không khuyến cáo cho con bú trong khi điều trị tramadol. Tramadol và M1 vào sữa; CYP2D6 ultrarapid metabolizer có thể tạo M1 cao hơn và làm tăng nguy cơ an thần/ức chế hô hấp ở trẻ bú mẹ.
Suy gan nặng: 50 mg mỗi 12 giờ theo nhãn; t1/2 tramadol/M1 kéo dài đáng kể.
CrCl <30 mL/phút: mỗi 12 giờ, tối đa 200 mg/ngày; hemodialysis chỉ loại bỏ ≤7% liều.
dc_lai_xe_van_hanh_may
Tương tác thuốc của Tramadol
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Desipramine
Tramadol có thể làm tăng nguy cơ hội chứng serotonin và co giật khi dùng với desipramine. | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học do cộng hợp hoạt tính serotonergic; cả hai thuốc có thể làm hạ ngưỡng co giật. Ảnh hưởng: Nguy cơ kích động, tăng thân nhiệt, clonus/tăng phản xạ và co giật, có thể nghiêm trọng. | Khuyến nghị: use_alternative Xử trí: Ưu tiên thuốc giảm đau không serotonergic. Nếu không thể tránh, dùng liều thấp, theo dõi sát và ngừng ngay khi có dấu hiệu độc tính. | Theo dõi trạng thái tâm thần, nhiệt độ, clonus/tăng phản xạ, run và co giật. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Contraindications; Warnings—Serotonin Syndrome; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
|
Chlordiazepoxide
Phối hợp chlordiazepoxide với opioid làm tăng mạnh ức chế thần kinh trung ương và hô hấp, có thể gây an thần sâu, suy hô hấp, hôn mê và tử vong. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học cộng hợp tại các hệ kiểm soát hô hấp ở thần kinh trung ương: chlordiazepoxide tăng dẫn truyền GABA-A, còn opioid chủ yếu tác động trên thụ thể µ. Ảnh hưởng: Buồn ngủ sâu, giảm mức độ tỉnh táo, giảm thông khí, giảm oxy máu, hôn mê hoặc tử vong. Nguy cơ cao hơn ở người cao tuổi, suy hô hấp, dùng liều cao hoặc có thêm chất ức chế thần kinh trung ương. | Khuyến nghị: use_alternative Xử trí: Ưu tiên phương án thay thế. Chỉ phối hợp khi lựa chọn khác không phù hợp; dùng liều hiệu quả thấp nhất và thời gian ngắn nhất, chỉnh liều thận trọng và tư vấn người bệnh/người chăm sóc. | Nhịp thở, SpO2, mức độ an thần, tri giác, dấu hiệu giảm thông khí hoặc khó đánh thức. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Chlordiazepoxide Hydrochloride capsule | Boxed Warning; Warnings and Precautions; Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=dd5f82b0-5a56-4728-941a-c8c2a0d51cc4 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
Thắc mắc về hoạt chất Tramadol
Tramadol có cơ chế kép. Thuốc mẹ và đặc biệt chất chuyển hóa O-desmethyltramadol (M1) có hoạt tính chủ vận tại thụ thể μ-opioid, trong khi tramadol còn ức chế tái hấp thu norepinephrine và serotonin. Nhãn DailyMed cho biết giảm đau ở người thường bắt đầu trong khoảng một giờ và đạt đỉnh khoảng 2–3 giờ sau viên giải phóng tức thì. M1 được tạo chủ yếu qua CYP2D6, vì vậy khác biệt di truyền hoặc thuốc ức chế CYP2D6 có thể thay đổi cân bằng giữa tramadol và M1, từ đó ảnh hưởng cả hiệu quả lẫn độc tính.
Có. Nhãn hiện hành ghi nhận hội chứng serotonin có thể xảy ra với tramadol, đặc biệt khi phối hợp các thuốc serotonergic như SSRI, SNRI, TCA, triptan hoặc thuốc ảnh hưởng chuyển hóa serotonin. Co giật cũng đã được báo cáo ngay trong khoảng liều khuyến cáo và nguy cơ tăng khi dùng quá liều hoặc phối hợp các thuốc làm giảm ngưỡng co giật. Vì vậy cần rà toàn bộ thuốc dùng kèm và không tự phối hợp tramadol với thuốc chống trầm cảm hoặc các tác nhân serotonergic mà không có đánh giá chuyên môn.
CYP2D6 chuyển tramadol thành M1, chất chuyển hóa có hoạt tính opioid mạnh hơn thuốc mẹ. Người chuyển hóa kém CYP2D6 thường tạo ít M1 hơn và có thể giảm hiệu quả giảm đau, trong khi người chuyển hóa cực nhanh có thể tạo M1 nhiều hơn và tăng nguy cơ độc tính opioid. Chất ức chế CYP2D6 cũng có thể làm tăng tramadol nhưng giảm M1. Systematic review pharmacogenetics xác định CYP2D6 là yếu tố di truyền được nghiên cứu và xác lập rõ nhất đối với chuyển hóa/đáp ứng tramadol.
Cần hiệu chỉnh theo nhãn. Với creatinine clearance dưới 30 mL/phút, khoảng cách liều viên IR được kéo dài đến 12 giờ và tổng liều tối đa 200 mg/ngày. Hemodialysis chỉ loại bỏ một phần rất nhỏ liều. Ở suy gan nặng, nhãn khuyến cáo 50 mg mỗi 12 giờ vì chuyển hóa giảm và thời gian bán thải kéo dài. Các con số này áp dụng cho chế phẩm nhãn được trích dẫn; không nên tự áp dụng cho dạng giải phóng kéo dài hoặc chế phẩm khác mà không kiểm tra nhãn tương ứng.
Benzodiazepine, rượu và các thuốc ức chế thần kinh trung ương có thể làm tăng an thần, ức chế hô hấp, hôn mê và tử vong. Thuốc serotonergic làm tăng nguy cơ hội chứng serotonin và có thể liên quan co giật. Chất ức chế CYP2D6 hoặc CYP3A4 và chất cảm ứng CYP3A4 có thể làm thay đổi nồng độ tramadol/M1, dẫn đến mất hiệu quả, hội chứng cai hoặc độc tính. MAOI không được dùng đồng thời theo nhãn. Việc xử lý tương tác phải dựa trên thuốc cụ thể, thời điểm bắt đầu/ngừng và tình trạng người bệnh.

