Thiopental, thường được sử dụng dưới dạng thiopental natri, là thuốc gây mê toàn thân đường tĩnh mạch thuộc nhóm thiobarbiturate. Thuốc khởi phát tác dụng rất nhanh, gây mất ý thức trong khoảng vài chục giây nhưng không tạo tác dụng giảm đau đầy đủ. Thiopental chủ yếu được dùng để khởi mê, hỗ trợ gây mê cân bằng và trong một số tình huống chuyên khoa như kiểm soát co giật kháng trị hoặc giảm áp lực nội sọ khi có thông khí kiểm soát. Chỉ định cụ thể có thể khác nhau giữa các nhãn thuốc và quốc gia.[1][2]
Do có thể gây ngừng thở, tụt huyết áp, suy tuần hoàn và phản ứng quá mẫn nghiêm trọng, Thiopental chỉ được sử dụng bởi nhân viên y tế được đào tạo về gây mê, tại nơi có đầy đủ phương tiện kiểm soát đường thở, oxy, thông khí và hồi sức.[1]
Nội dung chính
- Thiopental là barbiturate tiêm tĩnh mạch tác dụng rất ngắn.
- Thường dùng trong gây mê hoặc tình huống hồi sức chuyên khoa theo chỉ định.
- Chỉ được sử dụng bởi nhân viên y tế có phương tiện theo dõi và hỗ trợ hô hấp.
- Nguy cơ chính gồm suy hô hấp, tụt huyết áp, ức chế tim mạch hoặc phản ứng tại chỗ.
- Cần khai báo bệnh tim phổi, bệnh gan, thuốc đang dùng, thai kỳ hoặc cho con bú.
Hoạt chất Thiopental là gì?
Thiopental là thuốc gây mê toàn thân đường tĩnh mạch tác dụng nhanh. Thuốc gây ngủ và mất ý thức nhưng không cung cấp tác dụng giảm đau đầy đủ, vì vậy thường phải phối hợp với thuốc giảm đau và các thuốc gây mê khác trong gây mê cân bằng.[1][2]
Thiopental
INN Thiopental; Thiopental sodium.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Thiopental |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Thiopental; Thiopental sodium. |
| Tên IUPAC | 5-ethyl-5-pentan-2-yl-2-sulfanylidene-1,3-diazinane-4,6-dione |
| Tên hóa học khác | Thiopentobarbituric acid | 2-Thio-5-ethyl-5-sec-pentylbarbituric acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Thiopentone; sodium thiopental; thiopentone sodium.[5] |
| Tên viết tắt | THP |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 76-75-5 |
|---|---|
| UNII | JI8Z5M7NA3 |
| PubChem CID | 3000715 |
| RxNorm CUI | 10493 |
Dược động học của Thiopental
Sau tiêm tĩnh mạch, Thiopental nhanh chóng đi vào não và gây mất ý thức trong khoảng 30 giây. Tác dụng sau một liều đơn thường kéo dài khoảng 20–30 phút, chủ yếu nhờ sự tái phân bố thuốc từ não sang cơ, mô ngoại vi và mô mỡ. Thuốc gắn protein huyết tương khoảng 80–90%, được chuyển hóa gần như hoàn toàn, chủ yếu tại gan, và chỉ khoảng 0,3% được thải nguyên dạng qua nước tiểu.[1]
Giai đoạn I: Hấp thu
Do được tiêm trực tiếp vào tĩnh mạch, thuốc không trải qua giai đoạn hấp thu qua đường tiêu hóa hoặc mô. Nồng độ có hiệu lực trong não đạt được rất nhanh sau khi tiêm.[1][2]
| F · Sinh khả dụng | Với đường tiêm tĩnh mạch, Thiopental đi trực tiếp vào tuần hoàn hệ thống nên sinh khả dụng được xem là 100%. Dữ liệu sinh khả dụng cho các đường dùng khác trong SmPC hiện hành.[1] |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thiopental nhanh chóng phân bố đến các cơ quan có tưới máu cao, đặc biệt là não, sau đó tái phân bố sang mô ngoại vi và mô mỡ. Thuốc rất tan trong lipid và gắn protein huyết tương khoảng 80–90% ở nồng độ điều trị.[1]
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Thuốc được chuyển hóa gần như hoàn toàn, chủ yếu tại gan. SmPC ghi nhận khoảng 10–15% lượng thuốc được chuyển hóa trong giờ đầu tiên.[1]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 0,3% liều Thiopental được bài tiết nguyên dạng qua nước tiểu. Phần lớn thuốc được thải trừ sau khi chuyển hóa; sự giải phóng chậm từ mô mỡ có thể kéo dài quá trình thải trừ sau liều lặp lại hoặc truyền kéo dài.[1]
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải của pha phân bố sau một liều tĩnh mạch khoảng 2–4 giờ; thời gian bán thải của pha thải trừ khoảng 9–11 giờ.[1] |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Tuổi cao có thể làm chậm chuyển hóa và giảm nhu cầu liều. Khối lượng mô mỡ, béo phì, liều lặp lại hoặc truyền kéo dài làm tăng tích lũy trong mô mỡ và kéo dài hồi tỉnh. Suy gan có thể làm giảm chuyển hóa; bệnh thận nặng, giảm thể tích tuần hoàn, sốc, thiếu máu nặng và rối loạn chuyển hóa làm tăng nguy cơ đáp ứng quá mức hoặc biến cố huyết động.[1][2]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Thiopental
Thiopental thuộc nhóm thuốc gây mê toàn thân mã ATC N01A, phân nhóm barbiturate đơn chất N01AF và mã hoạt chất N01AF03.[3]
Phần III: Cơ chế tác dụng
Thiopental tác động lên hệ thần kinh trung ương, đặc biệt là hệ lưới hoạt hóa ở trung não. Thuốc làm tăng dẫn truyền ức chế phụ thuộc GABA và ức chế có hồi phục hoạt động của các mô kích thích, từ đó nhanh chóng gây ngủ và mất ý thức.[1]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Sau tiêm tĩnh mạch, trạng thái thôi miên và gây mê có thể xuất hiện trong khoảng 30–40 giây. Thiopental không có tác dụng giảm đau đáng kể. Hồi tỉnh sau một liều khởi mê phù hợp thường xảy ra trong khoảng 30 phút, nhưng liều lặp lại hoặc truyền kéo dài có thể làm tác dụng kéo dài do tích lũy trong mô mỡ. Thuốc có thể gây ức chế hô hấp, giảm cung lượng tim và tụt huyết áp phụ thuộc liều.[1]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Thiopental
Các chỉ định được nêu trong SmPC hiện hành gồm:
- Khởi mê trong gây mê toàn thân.
- Hỗ trợ tạo trạng thái ngủ trong gây mê cân bằng cùng thuốc giảm đau, thuốc giãn cơ và các thuốc gây mê khác.
- Hỗ trợ kiểm soát các rối loạn co giật kháng trị, kể cả co giật do thuốc gây tê tại chỗ.
- Giảm áp lực nội sọ ở người bệnh tăng áp lực nội sọ khi có thông khí kiểm soát.[1]
Chỉ định được phê duyệt có thể khác nhau giữa từng sản phẩm và quốc gia; cần đối chiếu tờ hướng dẫn sử dụng đã được cơ quan quản lý phê duyệt.[1][2]
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ mang tính tham khảo từ SmPC, không được tự áp dụng:
- Khởi mê ở người lớn: SmPC Panpharma ghi nhận liều thông thường 4–6 mg/kg tiêm tĩnh mạch, điều chỉnh theo tuổi, giới, cân nặng, tình trạng toàn thân và đáp ứng lâm sàng.[1]
- Liều thử: có thể dùng 25–75 mg tiêm tĩnh mạch, sau đó theo dõi ít nhất 60 giây để đánh giá độ nhạy và nguy cơ ức chế hô hấp.[1]
- Co giật: 75–125 mg dung dịch 2,5% có thể được sử dụng sau khi co giật bắt đầu; liều tiếp theo phụ thuộc đáp ứng và chỉ định chuyên khoa.[1]
- Trẻ em trong kiểm soát co giật theo SmPC: liều đầu 2 mg/kg, sau đó chuẩn độ; không vượt quá 5 mg/kg/giờ.[1]
- Tăng áp lực nội sọ: liều bolus ngắt quãng 1,5–3 mg/kg khi có thông khí kiểm soát.[1]
Các nhãn thuốc khác có thể sử dụng cách tính liều và giới hạn liều khác nhau. Việc lựa chọn liều phải do bác sĩ gây mê hoặc hồi sức quyết định.[1][2]
Thiopental phải được pha vô khuẩn và tiêm tĩnh mạch chậm, chuẩn độ từng phần theo đáp ứng. Cần xác nhận kim hoặc catheter nằm đúng trong lòng tĩnh mạch trước khi tiêm. Tránh tuyệt đối tiêm ngoài mạch hoặc tiêm vào động mạch vì dung dịch có tính kiềm cao, có thể gây đau dữ dội, co thắt mạch, hoại tử mô và thiếu máu chi.[1]
Không trộn Thiopental với dung dịch thay thế thể tích hoặc thuốc có tính acid vì có thể xảy ra kết tủa và tắc kim tiêm. Truyền liên tục chỉ nên thực hiện qua catheter tĩnh mạch trung tâm theo SmPC sản phẩm.[1]
Trong quá trình sử dụng cần theo dõi liên tục:
- Độ thông thoáng đường thở, nhịp thở, SpO₂, thông khí và nguy cơ ngừng thở.
- Huyết áp, nhịp tim, điện tâm đồ và dấu hiệu giảm cung lượng tim hoặc suy tuần hoàn.
- Mức độ an thần, mất ý thức và thời gian hồi tỉnh.
- Vị trí tiêm để phát hiện sớm thoát mạch hoặc tiêm nhầm động mạch.
- Kali huyết và chức năng thận khi truyền kéo dài hoặc dùng liều cao, do nguy cơ hạ kali máu trong điều trị và tăng kali máu bật lại khi ngừng truyền.[1]
Thiết bị đặt nội khí quản, oxy, thông khí và hồi sức phải luôn sẵn sàng.[1]
Cảnh báo và lưu ý về Thiopental
Chống chỉ định được nêu trong SmPC gồm:
- Quá mẫn với Thiopental, các barbiturate hoặc tá dược.
- Tắc nghẽn đường hô hấp.
- Hen cấp tính.
- Sốc nặng.
- Loạn dưỡng cơ tăng trương lực.
- Rối loạn chuyển hóa porphyrin hoặc porphyria.[1][2]
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm buồn ngủ kéo dài, chậm tỉnh, đau đầu, chóng mặt, lú lẫn, mất trí nhớ tạm thời, run hoặc vận động không tự chủ; tụt huyết áp, loạn nhịp và ức chế cơ tim; ức chế hô hấp, ho, hắt hơi, ngáy, co thắt phế quản hoặc thanh quản; buồn nôn, nôn, rét run, mệt mỏi, đau tại chỗ tiêm, viêm tĩnh mạch và huyết khối tĩnh mạch.[1][2]
Các biến cố nghiêm trọng có thể bao gồm:
- Ngừng thở hoặc suy hô hấp nặng.
- Tụt huyết áp nghiêm trọng, giảm cung lượng tim, sốc hoặc trụy tuần hoàn.
- Phản vệ, phản ứng dạng phản vệ, phù mạch và co thắt phế quản.
- Co thắt thanh quản gây tắc nghẽn đường thở.
- Hạ kali máu nặng trong truyền kéo dài và tăng kali máu bật lại khi ngừng truyền.
- Suy thận hoặc đa niệu khi dùng liều cao.
- Hoại tử mô sau thoát mạch; co thắt động mạch, huyết khối, thiếu máu chi hoặc hoại thư nếu tiêm nhầm động mạch.[1]
Thiopental chỉ được dùng khi có nhân viên đủ năng lực kiểm soát đường thở và hồi sức. Cần thận trọng hoặc giảm liều ở người bệnh giảm thể tích tuần hoàn, mất máu nặng, bỏng, bệnh tim mạch hoặc hô hấp nặng, tăng huyết áp, nhược cơ, suy vỏ thượng thận, suy kiệt, thiếu máu nặng, mất nước, tăng kali máu, nhiễm độc thai nghén, cường giáp, phù niêm hoặc đái tháo đường.[1][2]
Thuốc có thể gây lệ thuộc. Mỗi lọ 500 mg có thể chứa khoảng 53 mg natri; cần cân nhắc ở người phải hạn chế natri. Phải đặc biệt thận trọng khi có nguy cơ khó kiểm soát đường thở hoặc tổn thương vùng miệng, hàm và họng.[1]
Quá liều có thể xảy ra khi tiêm quá nhanh hoặc lặp liều quá gần, gây tụt huyết áp nghiêm trọng, sốc, ngừng thở, co thắt thanh quản, ho và suy hô hấp. Khi nghi ngờ quá liều, phải ngừng Thiopental, bảo đảm đường thở thông thoáng, theo dõi và hỗ trợ oxy hóa, thông khí và tuần hoàn. Không có thuốc giải độc đặc hiệu được nêu trong SmPC.[1]
Trước khi pha, sản phẩm Panpharma không yêu cầu điều kiện bảo quản đặc biệt. Sau pha, độ ổn định hóa lý được chứng minh trong 9 giờ dưới 25°C hoặc 24 giờ ở 2–8°C; tuy nhiên, xét về vi sinh, dung dịch nên được sử dụng ngay. Sản phẩm dùng một lần và phần còn thừa phải loại bỏ.[1]
Thời gian sử dụng sau pha có thể khác giữa các nhà sản xuất; phải tuân thủ đúng tờ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm thực tế.[1][2]
Đối tượng đặc biệt
Liều ở trẻ em phải được tính theo cân nặng, chuẩn độ theo đáp ứng và chỉ thực hiện bởi bác sĩ có kinh nghiệm. Một SmPC ghi nhận liều khởi mê ở trẻ em 2–7 mg/kg, không vượt quá 7 mg/kg; SmPC khác cung cấp liều riêng cho kiểm soát co giật.[1][2] Độ an toàn của Thiopental để điều trị tăng áp lực nội sọ ở trẻ em chưa được xác lập trong SmPC Panpharma.[1]
Người cao tuổi thường chuyển hóa Thiopental chậm hơn và cần liều thấp hơn người trẻ. Thuốc phải được tiêm chậm, chuẩn độ từng phần và theo dõi chặt huyết áp, hô hấp, mức độ lú lẫn và thời gian hồi tỉnh.[1][2]
Thiopental đi qua nhau thai. SmPC khuyến cáo chỉ sử dụng trong thai kỳ khi lợi ích dự kiến vượt trội nguy cơ tiềm ẩn; nghiên cứu trên động vật đã ghi nhận độc tính sinh sản. Việc lựa chọn thuốc và liều trong sản khoa phải do bác sĩ gây mê và bác sĩ sản khoa quyết định.[1][2]
Thiopental xuất hiện trong sữa mẹ. Theo SmPC Panpharma, nên tạm ngừng cho con bú ít nhất 12 giờ sau gây mê hoặc vắt sữa trước khi khởi mê. Khuyến cáo thực tế cần được đối chiếu với tờ hướng dẫn của sản phẩm sử dụng và đánh giá của bác sĩ gây mê, bác sĩ sản khoa hoặc nhi khoa.[1]
Thiopental được chuyển hóa chủ yếu tại gan. SmPC khuyến cáo giảm liều ở người suy gan và chuẩn độ thận trọng dựa trên đáp ứng lâm sàng, huyết động và mức độ ức chế hô hấp.[1][2]
Cần thận trọng khi dùng Thiopental ở người suy thận, đặc biệt bệnh thận nặng. SmPC không cung cấp bảng điều chỉnh liều cố định theo mức lọc cầu thận; liều phải được cá thể hóa bởi bác sĩ gây mê.[1][2]
Thiopental ảnh hưởng đáng kể đến khả năng lái xe và vận hành máy. Chóng mặt, mất định hướng và an thần sau phẫu thuật có thể kéo dài; SmPC khuyến cáo không lái xe hoặc vận hành máy móc trong ít nhất 24–36 giờ sau dùng thuốc.[1][2]
Tương tác thuốc của Thiopental
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Ubrogepant
Một số barbiturat cảm ứng mạnh CYP3A4 có thể làm giảm đáng kể hiệu quả ubrogepant. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Cảm ứng CYP3A4 làm tăng chuyển hóa ubrogepant. Ảnh hưởng: Nhãn Hoa Kỳ liệt kê barbiturat trong nhóm chất cảm ứng mạnh; mức độ cảm ứng thay đổi theo từng hoạt chất. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp khi barbiturat cụ thể là chất cảm ứng CYP3A4 mạnh; chọn thuốc thay thế. | Theo dõi thất bại điều trị; xác minh hoạt chất và cường độ cảm ứng. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | UBRELVY (ubrogepant) Prescribing Information, revised 06/2025 | Sections 2.2, 4, 7.1–7.3, 12.3, 17 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=fd9f9458-fd96-4688-be3f-f77b3d1af6ab | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Desipramine
Barbiturate có thể cảm ứng enzym gan làm giảm nồng độ desipramine; đồng thời có thể cộng hợp an thần. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác PK do cảm ứng chuyển hóa gan làm tăng thanh thải TCA; tương tác PD do cộng hợp ức chế thần kinh trung ương. Ảnh hưởng: Có thể giảm hiệu quả chống trầm cảm, xuất hiện tái phát triệu chứng; đồng thời tăng buồn ngủ và suy giảm phối hợp vận động. | Khuyến nghị: monitor Xử trí: Theo dõi hiệu quả, tránh thay đổi đột ngột barbiturate và chỉnh liều desipramine theo đáp ứng/nồng độ; đánh giá lại khi ngừng chất cảm ứng. | Theo dõi triệu chứng trầm cảm, nồng độ desipramine nếu có, mức độ an thần, nhịp thở và té ngã. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Clinical Pharmacology—Metabolism; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
|
Chlordiazepoxide
Barbiturate có thể làm tăng tác dụng an thần và độc tính thần kinh trung ương khi dùng cùng chlordiazepoxide. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Ức chế thần kinh trung ương cộng hợp; đồng thời có khả năng ảnh hưởng chuyển hóa khi dùng kéo dài. Ảnh hưởng: Buồn ngủ quá mức, mất điều hòa, lú lẫn, giảm tri giác và có thể ức chế hô hấp. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Tránh phối hợp không cần thiết; nếu bắt buộc, dùng liều thấp và theo dõi sát khi khởi trị hoặc thay đổi liều. | Tri giác, mức độ an thần, nhịp thở, SpO2, dáng đi và té ngã. | Bằng chứng: low Nguồn: emc/MHRA | Librium 10 mg Capsules SmPC | Section 4.5 Interaction with other medicinal products and other forms of interaction | https://www.medicines.org.uk/emc/product/1729/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
Thắc mắc về hoạt chất Thiopental
Thiopental là thuốc gây mê toàn thân đường tĩnh mạch thuộc nhóm thiobarbiturate. Thuốc gây mất ý thức rất nhanh nhưng không có tác dụng giảm đau đầy đủ.[1][3]
Thiopental chủ yếu được dùng để khởi mê hoặc hỗ trợ gây mê cân bằng. Một số nhãn thuốc còn cho phép dùng trong kiểm soát co giật kháng trị và giảm áp lực nội sọ khi người bệnh được thông khí kiểm soát.[1][2]
Không. Thiopental gây ngủ và mất ý thức nhưng không cung cấp tác dụng giảm đau đáng kể. Khi cần giảm đau trong phẫu thuật, thuốc thường được phối hợp với opioid hoặc thuốc giảm đau khác dưới sự kiểm soát của bác sĩ gây mê.[1][2]
Mất ý thức có thể xuất hiện trong khoảng 30 giây sau tiêm tĩnh mạch. Sau một liều đơn, tác dụng gây mê thường kéo dài khoảng 20–30 phút, nhưng có thể kéo dài hơn khi dùng liều lặp lại hoặc truyền liên tục do thuốc tích lũy trong mô mỡ.[1]
Không. Thiopental có thể gây ngừng thở, tụt huyết áp, suy tuần hoàn, phản vệ và tổn thương nghiêm trọng nếu tiêm sai vị trí. Thuốc chỉ được sử dụng tại cơ sở y tế bởi người được đào tạo về gây mê, với đầy đủ phương tiện đặt nội khí quản, thông khí và hồi sức.[1]

