Rizatriptan là thuốc kê đơn thuộc nhóm triptan, có tác dụng chủ vận chọn lọc trên thụ thể serotonin 5-HT1B và 5-HT1D. Thuốc được dùng để điều trị cấp cơn đau nửa đầu có hoặc không có aura sau khi chẩn đoán migraine đã được xác lập rõ. Rizatriptan không được chỉ định để phòng ngừa migraine thường quy hoặc điều trị đau đầu cụm.[1][2]
Tại Hoa Kỳ, một số sản phẩm rizatriptan được phê duyệt cho người lớn và trẻ từ 6 đến 17 tuổi; tại Anh, SmPC của Maxalt dạng viên được trích dẫn chỉ có chỉ định cho người lớn.[1][3][6] Các tác dụng phụ thường gặp gồm chóng mặt, buồn ngủ, mệt mỏi, buồn nôn và cảm giác đau, nặng hoặc thắt ở ngực, cổ, họng hay hàm. Nguy cơ nghiêm trọng gồm co thắt động mạch vành, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, tăng huyết áp, thiếu máu cục bộ ngoại vi và hội chứng serotonin.[1][2] Người bệnh không được tự mua, tự tăng liều hoặc phối hợp rizatriptan với triptan hay thuốc ergot khác.
Nội dung chính
- Rizatriptan là thuốc chủ vận 5-HT1B/1D thuộc nhóm triptan.
- Thuốc liên quan đến điều trị cơn migraine cấp, không thay thế kế hoạch phòng ngừa nếu migraine tái phát nhiều.
- Cần dùng đúng chỉ định và không tự phối hợp với ergotamine hoặc triptan khác.
- Cảnh báo gồm co mạch, đau tức ngực, tăng huyết áp, hội chứng serotonin và buồn ngủ.
- Báo bác sĩ về bệnh tim mạch, tiền sử đột quỵ, thuốc chống trầm cảm hoặc thai kỳ.
Hoạt chất Rizatriptan là gì?
Rizatriptan là thuốc triptan dùng để điều trị cấp cơn đau nửa đầu có hoặc không có aura. Thuốc hoạt hóa chọn lọc thụ thể serotonin 5-HT1B và 5-HT1D trên mạch máu nội sọ và hệ thần kinh sinh ba. Rizatriptan không phải thuốc giảm đau thông thường và không được dùng để dự phòng migraine thường quy.[1][2][3]
Rizatriptan
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Rizatriptan |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Rizatriptan |
| Tên IUPAC | N,N-dimethyl-2-[5-(1,2,4-triazol-1-ylmethyl)-1H-indol-3-yl]ethanamine |
| Tên hóa học khác | N,N-Dimethyl-5-(1H-1,2,4-triazol-1-ylmethyl)-1H-indole-3-ethanamine | 1H-Indole-3-ethanamine, N,N-dimethyl-5-(1H-1,2,4-triazol-1-ylmethyl)- |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Rizatriptan benzoate, còn viết là rizatriptan benzoat, là dạng muối thường được sử dụng trong thuốc thành phẩm. Rizatriptan là tên INN của phần hoạt chất có tác dụng.[1][3] |
| Tên Latinh / tên dược điển | Rizatriptanum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 144034-80-0 |
|---|---|
| UNII | 8SKN0B0MIM |
| PubChem CID | 5078 |
| RxNorm CUI | 88014 |
Dược động học của Rizatriptan
Rizatriptan được hấp thu gần như hoàn toàn sau khi uống nhưng có chuyển hóa bước đầu, nên sinh khả dụng tuyệt đối trung bình khoảng 40–45%. Nồng độ đỉnh thường đạt sau khoảng 1–1,5 giờ. Thuốc gắn protein huyết tương khoảng 14% và được chuyển hóa chủ yếu qua monoamine oxidase A thành chất chuyển hóa indole acetic acid không có hoạt tính. Thời gian bán thải trung bình khoảng 2–3 giờ.[1][3]
Khoảng 80–82% hoạt tính phóng xạ của liều được thu hồi trong nước tiểu và khoảng 10–12% trong phân. Khoảng 14% liều được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng rizatriptan không đổi.[1][3]
Giai đoạn I: Hấp thu
Rizatriptan được hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn sau khi uống. Nồng độ tối đa trong huyết tương thường đạt sau khoảng 1–1,5 giờ đối với viên thông thường. Viên phân rã trong miệng có mức phơi nhiễm tương tự nhưng tốc độ hấp thu chậm hơn nhẹ, với Tmax có thể muộn hơn khoảng 0,7 giờ.[1]
Thức ăn không làm thay đổi đáng kể mức độ hấp thu nhưng có thể làm chậm thời gian đạt nồng độ đỉnh khoảng 1 giờ, do đó khởi phát tác dụng có thể chậm hơn.[1][3]
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối đường uống trung bình khoảng 40–45%.[1][3] |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố trung bình khoảng 140 lít ở nam và 110 lít ở nữ. Rizatriptan gắn với protein huyết tương ở mức thấp, khoảng 14%.[1][3]
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Rizatriptan được chuyển hóa chủ yếu bằng phản ứng khử amin oxy hóa qua monoamine oxidase A, tạo thành chất chuyển hóa indole acetic acid không có hoạt tính dược lý.[1][3]
N-monodesmethyl-rizatriptan là chất chuyển hóa có hoạt tính tương tự hoạt chất mẹ trên thụ thể 5-HT1B/1D nhưng chỉ được tạo thành với lượng nhỏ. Nồng độ huyết tương của chất này khoảng 14% nồng độ rizatriptan và không được xem là đóng góp đáng kể vào tác dụng chung.[1][3]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau một liều rizatriptan đánh dấu phóng xạ, khoảng 80–82% hoạt tính phóng xạ được bài tiết trong nước tiểu và khoảng 10–12% trong phân.[1][3]
Khoảng 14% liều uống được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng rizatriptan không đổi; khoảng 51% được bài tiết dưới dạng chất chuyển hóa indole acetic acid. Không quá 1% được bài tiết dưới dạng chất chuyển hóa N-monodesmethyl có hoạt tính.[3]
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trong huyết tương trung bình khoảng 2–3 giờ ở cả nam và nữ.[1][3] |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải huyết tương trung bình của rizatriptan khoảng 1.000–1.500 mL/phút ở nam và 900–1.100 mL/phút ở nữ. Khoảng 20–30% là thanh thải qua thận.[3] |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến dược động học gồm:
- Thức ăn làm chậm Tmax khoảng 1 giờ nhưng không làm thay đổi đáng kể sinh khả dụng.[1][3]
- Mức phơi nhiễm trung bình ở nữ cao hơn nam khoảng 25–30%, nhưng khác biệt này chưa được xem là có ý nghĩa lâm sàng.[1][3]
- Suy gan mức độ vừa làm tăng AUC khoảng 30–50% và Cmax khoảng 25% tùy nguồn, thiết kế nghiên cứu và cách phân loại.[1][3]
- Người chạy thận nhân tạo có AUC cao hơn khoảng 44% so với người có chức năng thận bình thường.[1][3]
- Propranolol làm tăng AUC rizatriptan trung bình khoảng 70% và có thể làm tăng Cmax khoảng 70–80%.[1][3]
- Tuổi cao không tạo khác biệt dược động học đáng kể trong nghiên cứu ở người khỏe mạnh.[1][3]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Rizatriptan
Rizatriptan thuộc nhóm chủ vận chọn lọc thụ thể serotonin 5-HT1, còn gọi là nhóm triptan. Thuốc có ái lực cao với thụ thể 5-HT1B và 5-HT1D, nhưng có ít hoặc không có hoạt tính đáng kể trên thụ thể 5-HT2, 5-HT3, adrenergic, dopamine, histamine H1, muscarinic hoặc benzodiazepine.[3]
Phần III: Cơ chế tác dụng
Rizatriptan gắn với thụ thể 5-HT1B và 5-HT1D nằm trên các mạch máu nội sọ ngoài não và dây thần kinh cảm giác của hệ sinh ba. Việc hoạt hóa các thụ thể này được cho là gây co các mạch nội sọ đang giãn, ức chế giải phóng neuropeptide và làm giảm truyền tín hiệu đau từ hệ sinh ba.[1][3]
Cơ chế co mạch cũng liên quan đến nguy cơ co thắt động mạch vành, thiếu máu cục bộ ngoại vi hoặc biến cố mạch máu ở người có yếu tố nguy cơ.[1][2]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Rizatriptan và chất chuyển hóa N-monodesmethyl-rizatriptan có hoạt tính chủ vận trên thụ thể 5-HT1B/1D. Tác dụng dược lực liên quan đến co mạch nội sọ và ức chế truyền tín hiệu đau của hệ sinh ba.[1][3]
Trong thử nghiệm lâm sàng, giảm đau đầu có thể xuất hiện từ khoảng 30 phút sau khi uống, nhưng thời điểm và mức độ đáp ứng thay đổi giữa từng người. Không đáp ứng ở một cơn không đồng nghĩa chắc chắn thuốc sẽ không có tác dụng ở cơn migraine khác.[3]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Rizatriptan
Theo nhãn Hoa Kỳ, rizatriptan được chỉ định để điều trị cấp cơn migraine có hoặc không có aura ở người lớn và trẻ từ 6 đến 17 tuổi.[1][2][6]
Theo SmPC Maxalt tại Anh, chỉ định được trích dẫn là điều trị cấp giai đoạn đau đầu của cơn migraine có hoặc không có aura ở người từ 18 tuổi trở lên.[3]
Rizatriptan chỉ nên được dùng sau khi chẩn đoán migraine đã được xác lập rõ. Thuốc không được chỉ định để phòng ngừa migraine, điều trị đau đầu cụm hoặc điều trị đau đầu chưa được chẩn đoán.[1][2][3]
NICE khuyến nghị triptan đường uống có thể được dùng đơn độc hoặc phối hợp với NSAID hay paracetamol trong điều trị cấp migraine, sau khi cân nhắc bệnh kèm và nguy cơ tác dụng không mong muốn. Đây là khuyến nghị theo nhóm thuốc, không phải chỉ định riêng mở rộng cho mọi sản phẩm rizatriptan.[4]
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn hoặc SmPC và không phải liều cá nhân hóa:
- Người lớn theo nhãn Hoa Kỳ: liều khởi đầu 5 mg hoặc 10 mg. Liều 10 mg có thể có tác dụng cao hơn nhưng cũng có nguy cơ phản ứng bất lợi cao hơn.[1][2]
- Nếu cơn đau đã giảm rồi tái phát, người lớn có thể dùng liều tiếp theo sau ít nhất 2 giờ. Tổng liều tối đa theo nhãn Hoa Kỳ là 30 mg trong 24 giờ.[1][2]
- Độ an toàn của việc điều trị trung bình trên 4 cơn đau đầu trong 30 ngày chưa được xác lập theo nhãn Hoa Kỳ.[1][2]
- Theo SmPC Anh: liều người lớn thường dùng là 10 mg. Nếu cơn tái phát sau khi đã đáp ứng, có thể dùng thêm một liều sau ít nhất 2 giờ; không quá 2 liều trong 24 giờ. Nếu liều đầu hoàn toàn không đáp ứng, không dùng liều thứ hai để điều trị cùng cơn.[3]
- Trẻ từ 6 đến 17 tuổi theo nhãn Hoa Kỳ: 5 mg nếu cân nặng dưới 40 kg và 10 mg nếu cân nặng từ 40 kg trở lên. Độ an toàn và hiệu quả của việc dùng trên một liều trong 24 giờ ở nhóm tuổi này chưa được xác lập.[1]
- Người lớn đang dùng propranolol theo nhãn Hoa Kỳ: chỉ sử dụng liều 5 mg, tối đa 15 mg trong 24 giờ.[1][2]
- Trẻ từ 6 đến 17 tuổi đang dùng propranolol: nếu cân nặng từ 40 kg trở lên, nhãn Hoa Kỳ khuyến nghị một liều duy nhất 5 mg trong 24 giờ; không kê rizatriptan cho trẻ dưới 40 kg đang dùng propranolol.[1]
Giới hạn liều khác nhau giữa nhãn quản lý thuốc. Người bệnh không được tự chọn liều, tự dùng lại hoặc chuyển đổi dạng thuốc mà không có chỉ định của bác sĩ.
Viên nén thông thường được nuốt nguyên viên với chất lỏng theo hướng dẫn của sản phẩm. Dùng cùng thức ăn có thể làm chậm khởi phát tác dụng khoảng 1 giờ.[3]
Với viên phân rã trong miệng:
- Giữ viên trong vỉ và túi nhôm đến ngay trước khi dùng.
- Mở vỉ bằng tay khô.
- Đặt viên lên lưỡi để thuốc tan rồi nuốt cùng nước bọt.
- Không cần uống thêm nước.[1]
Với màng phim uống RizaFilm:
- Mở túi bảo vệ ngay trước khi dùng.
- Đặt màng phim trên lưỡi.
- Màng phim phân rã trong khoảng 2 phút và được nuốt cùng nước bọt.
- Không cần dùng nước.[6]
Rizatriptan được dùng khi cơn migraine đã bắt đầu, không dùng dự phòng trước cơn. Không tự uống liều thứ hai nếu đau đầu không đáp ứng, trừ khi hướng dẫn của sản phẩm và bác sĩ cho phép.
Cần theo dõi:
- Đáp ứng giảm đau và triệu chứng kèm theo của migraine.
- Tần suất cơn đau đầu và số ngày dùng thuốc điều trị cấp.
- Huyết áp trong và sau điều trị ở người có nguy cơ.
- Đau, nặng hoặc thắt ở ngực, cổ, họng hay hàm.
- Khó thở, rối loạn nhịp tim, ngất hoặc hồi hộp.
- Yếu liệt, nói khó, mất thăng bằng hoặc thay đổi thị lực.
- Đau bụng dữ dội hoặc tiêu chảy có máu, có thể gợi ý thiếu máu cục bộ đường tiêu hóa.
- Kích động, sốt, vã mồ hôi, tim nhanh, tăng phản xạ, run hoặc cứng cơ gợi ý hội chứng serotonin.
- Phát ban, phù mặt, lưỡi hoặc họng và dấu hiệu phản vệ.[1][2]
Sử dụng triptan từ 10 ngày mỗi tháng trở lên trong ít nhất 3 tháng có thể liên quan đến đau đầu do lạm dụng thuốc.[1][2][4]
Cảnh báo và lưu ý về Rizatriptan
Theo nhãn Hoa Kỳ, rizatriptan chống chỉ định trong các trường hợp:
- Bệnh động mạch vành thiếu máu cục bộ, tiền sử nhồi máu cơ tim hoặc bệnh tim mạch nghiêm trọng khác.
- Co thắt động mạch vành, bao gồm đau thắt ngực Prinzmetal.
- Tiền sử đột quỵ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua.
- Bệnh mạch máu ngoại biên.
- Bệnh ruột thiếu máu cục bộ.
- Tăng huyết áp không kiểm soát.
- Migraine liệt nửa người hoặc migraine thân não, trước đây gọi là migraine nền.
- Dùng triptan khác, ergotamine hoặc dẫn xuất ergot trong vòng 24 giờ.
- Đang dùng thuốc ức chế MAO-A hoặc mới ngừng trong vòng 2 tuần.
- Quá mẫn với rizatriptan hoặc tá dược của sản phẩm.[1][2]
SmPC Anh còn chống chỉ định ở người suy gan nặng, suy thận nặng, tăng huyết áp mức vừa đến nặng hoặc tăng huyết áp nhẹ chưa điều trị.[3] Phạm vi chống chỉ định cần được áp dụng theo nhãn của sản phẩm cụ thể.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp gồm:
- Chóng mặt.
- Buồn ngủ.
- Mệt mỏi hoặc suy nhược.
- Dị cảm, tê rần hoặc giảm cảm giác.
- Buồn nôn, nôn, khô miệng, khó tiêu hoặc tiêu chảy.
- Cảm giác nóng bừng.
- Đánh trống ngực.
- Cảm giác đau, nặng, thắt hoặc áp lực ở ngực, cổ, họng, hàm hoặc các vùng khác.
- Đau cổ, cứng cơ hoặc cảm giác nặng vùng chi.[1][2][3]
Trong thử nghiệm ở người lớn, các phản ứng được báo cáo với tỷ lệ từ 5% trở lên và cao hơn giả dược gồm mệt mỏi, buồn ngủ, cảm giác đau hoặc áp lực và chóng mặt. Một số phản ứng tăng theo liều.[1]
Các tác dụng phụ nghiêm trọng hoặc có ý nghĩa lâm sàng gồm:
- Co thắt động mạch vành, thiếu máu cơ tim hoặc nhồi máu cơ tim.
- Nhịp nhanh thất, rung thất hoặc rối loạn nhịp đe dọa tính mạng.
- Xuất huyết não, xuất huyết dưới nhện, đột quỵ hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua.
- Thiếu máu cục bộ mạch ngoại vi, hội chứng Raynaud, nhồi máu lách hoặc thiếu máu cục bộ đường tiêu hóa.
- Tăng huyết áp nghiêm trọng hoặc cơn tăng huyết áp có tổn thương cơ quan.
- Hội chứng serotonin.
- Co giật.
- Phản vệ, phù mạch, co thắt phế quản hoặc hoại tử thượng bì nhiễm độc.[1][2][3]
Cần tìm trợ giúp y tế khẩn cấp khi có đau ngực dữ dội, khó thở, ngất, yếu liệt, nói khó, đau bụng kèm tiêu chảy ra máu, phù lưỡi hoặc họng, phát ban nặng hay dấu hiệu phản vệ.
Chỉ sử dụng rizatriptan khi chẩn đoán migraine đã được xác lập. Nếu người bệnh không đáp ứng với liều đầu trong cơn đầu tiên, cần xem xét lại chẩn đoán trước khi tiếp tục dùng cho các cơn sau.[1][2]
Người chưa từng dùng triptan và có nhiều yếu tố nguy cơ tim mạch như tuổi cao, đái tháo đường, tăng huyết áp, hút thuốc, béo phì hoặc tiền sử gia đình mắc bệnh động mạch vành cần được đánh giá tim mạch trước khi dùng. Nếu đánh giá không phát hiện bệnh tim nhưng nguy cơ vẫn cao, nhãn Hoa Kỳ đề nghị cân nhắc dùng liều đầu trong môi trường có giám sát y tế và thực hiện điện tâm đồ ngay sau dùng.[1][2]
Các lưu ý khác:
- Không dùng cho đau đầu mới xuất hiện, đau đầu có tính chất bất thường hoặc kèm dấu hiệu thần kinh chưa được đánh giá.
- Theo dõi huyết áp.
- Ngừng thuốc và đánh giá ngay khi nghi ngờ thiếu máu cơ tim, đột quỵ, co thắt mạch hoặc hội chứng serotonin.
- Viên phân rã Maxalt-MLT chứa aspartame và phenylalanine; cần lưu ý ở người mắc phenylketon niệu.[1]
- Một số viên nén chứa lactose; SmPC khuyến cáo không dùng cho người có một số rối loạn di truyền hiếm về dung nạp galactose hoặc hấp thu glucose-galactose.[3]
- Dùng thuốc điều trị cấp quá thường xuyên có thể gây đau đầu do lạm dụng thuốc.[1][2][4]
Các biểu hiện được ghi nhận khi dùng liều cao gồm chóng mặt, buồn ngủ, nôn, ngất, nhịp tim chậm, block nhĩ thất độ ba, tiểu không tự chủ và khoảng ngừng tâm thu. Tăng huyết áp hoặc thiếu máu cơ tim cũng có thể xảy ra do đặc tính dược lý của thuốc.[1][3]
Không có thuốc giải độc đặc hiệu. Xử trí quá liều phải được thực hiện tại cơ sở y tế, gồm hỗ trợ đường thở, tuần hoàn, theo dõi lâm sàng và điện tâm đồ. Nhãn khuyến nghị theo dõi ít nhất 12 giờ, kể cả khi chưa có triệu chứng.[1][3]
Rửa dạ dày hoặc than hoạt tính chỉ được cân nhắc bởi nhân viên y tế trong hoàn cảnh phù hợp. Chưa xác định thẩm tách máu hoặc thẩm phân phúc mạc có loại bỏ rizatriptan hiệu quả hay không.[1][3] Không tự gây nôn khi nghi ngờ quá liều.
Theo nhãn Maxalt và Maxalt-MLT tại Hoa Kỳ, bảo quản ở nhiệt độ phòng từ 15°C đến 30°C.[1]
Một nhãn generic tại Hoa Kỳ quy định bảo quản ở 20°C đến 25°C, có thể dao động từ 15°C đến 30°C.[2] SmPC Anh quy định không bảo quản trên 30°C.[3]
Giữ thuốc trong bao bì gốc, bảo vệ viên phân rã hoặc màng phim khỏi độ ẩm và chỉ mở ngay trước khi dùng. Để thuốc ngoài tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Theo nhãn Maxalt và Maxalt-MLT tại Hoa Kỳ, hiệu quả và độ an toàn trong điều trị cấp migraine đã được xác lập ở trẻ từ 6 đến 17 tuổi. Liều dựa trên cân nặng: 5 mg nếu dưới 40 kg và 10 mg nếu từ 40 kg trở lên. Độ an toàn và hiệu quả của việc dùng trên một liều trong 24 giờ chưa được xác lập ở nhóm tuổi này.[1]
Nhãn RizaFilm sửa đổi năm 2025 cũng có chỉ định cho trẻ từ 6 đến 17 tuổi với liều dựa trên cân nặng.[6]
Ngược lại, SmPC Maxalt dạng viên tại Anh ghi nhận chưa xác lập đầy đủ độ an toàn và hiệu quả ở người dưới 18 tuổi và không đưa ra khuyến nghị liều.[3] Phạm vi phê duyệt phụ thuộc sản phẩm và quốc gia. Không tự sử dụng rizatriptan cho trẻ em.
Các thử nghiệm lâm sàng không có đủ số người từ 65 tuổi trở lên để xác định chắc chắn liệu đáp ứng có khác người trẻ hay không. Dược động học ở người cao tuổi khỏe mạnh nhìn chung tương tự người trẻ.[1][3]
Việc lựa chọn liều cần thận trọng vì người cao tuổi có tỷ lệ suy gan, suy thận, bệnh tim mạch và sử dụng nhiều thuốc cao hơn. Người cao tuổi có yếu tố nguy cơ tim mạch cần được đánh giá trước khi dùng rizatriptan.[1]
Nhãn Hoa Kỳ ghi nhận dữ liệu ở phụ nữ mang thai chưa đủ để kết luận về nguy cơ dị tật bẩm sinh hoặc sảy thai liên quan đến rizatriptan. Cơ sở dữ liệu thai kỳ Maxalt giai đoạn 1998–2018 không phát hiện một kiểu dị tật đặc hiệu, nhưng số trường hợp theo dõi đầy đủ còn thấp nên không đủ khả năng loại trừ nguy cơ.[1]
SmPC Anh ghi nhận dữ liệu từ khoảng 300–1.000 kết quả thai kỳ không cho thấy độc tính gây dị tật sau phơi nhiễm trong ba tháng đầu, nhưng dữ liệu ở quý hai và quý ba còn hạn chế. SmPC cho phép cân nhắc sử dụng khi thật sự cần thiết về lâm sàng.[3]
Hai nguồn có cách diễn đạt khác nhau do phạm vi dữ liệu và cách đánh giá của cơ quan quản lý. Phụ nữ mang thai hoặc dự định mang thai chỉ sử dụng rizatriptan sau khi bác sĩ cân nhắc nhu cầu điều trị và nguy cơ. NICE khuyến nghị paracetamol là lựa chọn được đề nghị trước trong điều trị cấp migraine khi mang thai; triptan chỉ được cân nhắc sau khi thảo luận về lợi ích và nguy cơ.[4]
Nhãn Maxalt tại Hoa Kỳ chưa có dữ liệu đầy đủ về nồng độ rizatriptan trong sữa người hoặc ảnh hưởng đối với trẻ bú mẹ và quá trình tạo sữa.[1]
Dữ liệu LactMed cập nhật năm 2025 từ 5 phụ nữ dùng một liều 10 mg cho thấy nồng độ rizatriptan trong sữa thấp, thời gian bán thải trong sữa trung bình khoảng 2,2 giờ và liều tương đối trẻ nhận được trung bình khoảng 0,9% liều của mẹ đã hiệu chỉnh theo cân nặng.[5]
SmPC Anh ghi nhận liều tương đối trung bình dưới 1% và cho rằng có thể giảm phơi nhiễm của trẻ bằng cách tránh cho bú trong 12 giờ sau điều trị.[3] Tuy nhiên, quyết định tạm ngừng cho bú cần được bác sĩ đánh giá theo tuổi của trẻ, tình trạng sinh non, lợi ích nuôi con bằng sữa mẹ và nhu cầu điều trị của mẹ.
Đau rát núm vú, căng đau vú hoặc giảm tiết sữa đã được báo cáo với nhóm triptan, dù chưa xác định chắc chắn tần suất và mức độ liên quan riêng của rizatriptan.[5]
Ở người suy gan nhẹ do xơ gan rượu, nồng độ rizatriptan gần tương tự người có chức năng gan bình thường. Ở suy gan mức độ vừa, AUC tăng khoảng 30–50% và Cmax tăng khoảng 25%.[1][3]
SmPC Anh khuyến nghị liều thấp hơn 5 mg ở suy gan nhẹ hoặc vừa và chống chỉ định ở suy gan nặng.[3] Nhãn Hoa Kỳ không đưa ra một chế độ điều chỉnh liều riêng dựa trên suy gan trong phần liều dùng được trích dẫn, nhưng ghi nhận tăng mức phơi nhiễm ở suy gan vừa.[1]
Không tự giảm liều hoặc dùng thuốc khi suy gan; bác sĩ phải áp dụng hướng dẫn của sản phẩm cụ thể.
Ở người có độ thanh thải creatinin từ 10 đến 60 mL/phút/1,73 m², AUC rizatriptan không khác biệt đáng kể so với người có chức năng thận bình thường. Ở người chạy thận nhân tạo hoặc suy thận rất nặng, AUC tăng khoảng 44%.[1][3]
SmPC Anh khuyến nghị liều 5 mg ở suy thận nhẹ hoặc vừa và chống chỉ định ở suy thận nặng.[3] Nhãn Hoa Kỳ không đưa ra điều chỉnh liều riêng cho suy thận trong phần liều dùng được trích dẫn.[1]
Cần áp dụng nhãn của sản phẩm cụ thể và đánh giá đồng thời nguy cơ tim mạch, huyết áp và các thuốc đang sử dụng.
Bản thân cơn migraine và rizatriptan đều có thể gây buồn ngủ, chóng mặt, mệt mỏi hoặc giảm khả năng tập trung.[1][3]
Không lái xe, vận hành máy hoặc thực hiện công việc nguy hiểm khi đang chóng mặt, buồn ngủ, yếu, rối loạn thị giác hoặc chưa biết cơ thể phản ứng với thuốc như thế nào.
Tương tác thuốc của Rizatriptan
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Zolmitriptan
Không dùng zolmitriptan cùng một triptan hoặc thuốc chủ vận 5-HT1B/1D khác trong vòng 24 giờ vì nguy cơ phản ứng co mạch cộng hợp. Kế thừa từ nhóm: | Mức 4: Phối hợp nguy hiểm | Cơ chế: Tương tác dược lực học: kích hoạt 5-HT1B/1D cộng hợp làm tăng co mạch và các tác dụng tim mạch. Ảnh hưởng: Tăng nguy cơ co thắt mạch vành, tăng huyết áp, đau ngực và các biến cố thiếu máu cục bộ. | Khuyến nghị: avoid_combination Xử trí: Tránh phối hợp; bảo đảm tối thiểu 24 giờ giữa zolmitriptan và một thuốc chủ vận 5-HT1B/1D khác. | Nếu dùng nhầm: theo dõi đau ngực, huyết áp, nhịp tim, triệu chứng thần kinh khu trú và dấu hiệu thiếu máu ngoại biên. | Bằng chứng: high Nguồn: [DailyMed/FDA label] | Zolmitriptan Tablets, current SPL version | Contraindications; Warnings 5.7; Drug Interactions 7.1–7.5; Clinical Pharmacology 12.3 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5fcdc5d6-38fa-458d-a581-4e3678a9e8fd | Kiểm tra ngày 2026-08-02 |
|
Desipramine
Triptan phối hợp với desipramine có thể làm tăng nguy cơ hội chứng serotonin. Kế thừa từ nhóm: | Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích | Cơ chế: Tương tác dược lực học do cộng hợp hoạt tính serotonergic tại hệ thần kinh trung ương. Ảnh hưởng: Có thể gây kích động, lú lẫn, vã mồ hôi, tăng thân nhiệt, nhịp tim nhanh, huyết áp dao động, run, clonus hoặc tăng phản xạ. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Cân nhắc lựa chọn khác; nếu bắt buộc phối hợp, tư vấn người bệnh và theo dõi sát khi khởi trị hoặc tăng liều. | Theo dõi trạng thái tâm thần, nhiệt độ, huyết áp, nhịp tim, clonus/tăng phản xạ và run. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Contraindications; Warnings—Serotonin Syndrome; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
Thắc mắc về hoạt chất Rizatriptan
Rizatriptan là thuốc kê đơn thuộc nhóm triptan, chủ vận chọn lọc thụ thể serotonin 5-HT1B và 5-HT1D. Thuốc được dùng để điều trị cấp cơn migraine có hoặc không có aura, không phải thuốc giảm đau dùng chung và không dùng để phòng ngừa migraine thường quy.[1][2][3]
Không. Rizatriptan không được phê duyệt để phòng ngừa migraine thường quy.[1][2][3] Dùng triptan từ 10 ngày mỗi tháng trở lên trong ít nhất 3 tháng có thể gây hoặc làm nặng đau đầu do lạm dụng thuốc.[1][2][4] Người bệnh cần ghi lại số ngày đau đầu và số ngày dùng thuốc để bác sĩ đánh giá.
Propranolol làm tăng mức phơi nhiễm rizatriptan trung bình khoảng 70%, nên cần giảm liều theo nhãn sản phẩm.[1][2][3] Nhãn Hoa Kỳ khuyến nghị người lớn đang dùng propranolol chỉ dùng liều rizatriptan 5 mg và tối đa 15 mg trong 24 giờ.[1] Không tự phối hợp hoặc tự điều chỉnh liều.
Không dùng rizatriptan cùng triptan khác hoặc thuốc chứa ergot trong khoảng thời gian bị chống chỉ định. Nhãn Hoa Kỳ chống chỉ định dùng rizatriptan trong vòng 24 giờ với triptan khác, ergotamine hoặc dẫn xuất ergot do nguy cơ co thắt mạch cộng hợp.[1][2] Việc chuyển đổi thuốc phải do bác sĩ hướng dẫn.
Cần tìm trợ giúp y tế ngay khi có đau hoặc thắt ngực dữ dội, khó thở, ngất, tim đập bất thường, yếu liệt, nói khó, mất thị lực, đau bụng dữ dội, tiêu chảy có máu, phù mặt hoặc họng, phát ban nghiêm trọng hoặc các dấu hiệu hội chứng serotonin như sốt, kích động, run, cứng cơ và tăng phản xạ.[1][2][3]

