Rizatriptan

Rizatriptan là thuốc kê đơn thuộc nhóm triptan, có tác dụng chủ vận chọn lọc trên thụ thể serotonin 5-HT1B và 5-HT1D. Thuốc được dùng để điều trị cấp cơn đau nửa đầu có hoặc không có aura sau khi chẩn đoán migraine đã được xác lập rõ. Rizatriptan không được chỉ định để phòng ngừa migraine thường quy hoặc điều trị đau đầu cụm.[1][2]

Tại Hoa Kỳ, một số sản phẩm rizatriptan được phê duyệt cho người lớn và trẻ từ 6 đến 17 tuổi; tại Anh, SmPC của Maxalt dạng viên được trích dẫn chỉ có chỉ định cho người lớn.[1][3][6] Các tác dụng phụ thường gặp gồm chóng mặt, buồn ngủ, mệt mỏi, buồn nôn và cảm giác đau, nặng hoặc thắt ở ngực, cổ, họng hay hàm. Nguy cơ nghiêm trọng gồm co thắt động mạch vành, nhồi máu cơ tim, đột quỵ, tăng huyết áp, thiếu máu cục bộ ngoại vi và hội chứng serotonin.[1][2] Người bệnh không được tự mua, tự tăng liều hoặc phối hợp rizatriptan với triptan hay thuốc ergot khác.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 14/07/2026

Nội dung chính

  • Rizatriptan là thuốc chủ vận 5-HT1B/1D thuộc nhóm triptan.
  • Thuốc liên quan đến điều trị cơn migraine cấp, không thay thế kế hoạch phòng ngừa nếu migraine tái phát nhiều.
  • Cần dùng đúng chỉ định và không tự phối hợp với ergotamine hoặc triptan khác.
  • Cảnh báo gồm co mạch, đau tức ngực, tăng huyết áp, hội chứng serotonin và buồn ngủ.
  • Báo bác sĩ về bệnh tim mạch, tiền sử đột quỵ, thuốc chống trầm cảm hoặc thai kỳ.

Hoạt chất Rizatriptan là gì?

Rizatriptan là thuốc triptan dùng để điều trị cấp cơn đau nửa đầu có hoặc không có aura. Thuốc hoạt hóa chọn lọc thụ thể serotonin 5-HT1B và 5-HT1D trên mạch máu nội sọ và hệ thần kinh sinh ba. Rizatriptan không phải thuốc giảm đau thông thường và không được dùng để dự phòng migraine thường quy.[1][2][3]

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Rizatriptan

CAS 144034-80-0

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Rizatriptan

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Rizatriptan

Tên IUPAC

N,N-dimethyl-2-[5-(1,2,4-triazol-1-ylmethyl)-1H-indol-3-yl]ethanamine

Tên hóa học khác

N,N-Dimethyl-5-(1H-1,2,4-triazol-1-ylmethyl)-1H-indole-3-ethanamine | 1H-Indole-3-ethanamine, N,N-dimethyl-5-(1H-1,2,4-triazol-1-ylmethyl)-

Tên khác / tên đồng nghĩa

Rizatriptan benzoate, còn viết là rizatriptan benzoat, là dạng muối thường được sử dụng trong thuốc thành phẩm. Rizatriptan là tên INN của phần hoạt chất có tác dụng.[1][3]

Tên Latinh / tên dược điển

Rizatriptanum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

144034-80-0

UNII

8SKN0B0MIM

PubChem CID

5078

RxNorm CUI

88014

Dược động học của Rizatriptan

Rizatriptan được hấp thu gần như hoàn toàn sau khi uống nhưng có chuyển hóa bước đầu, nên sinh khả dụng tuyệt đối trung bình khoảng 40–45%. Nồng độ đỉnh thường đạt sau khoảng 1–1,5 giờ. Thuốc gắn protein huyết tương khoảng 14% và được chuyển hóa chủ yếu qua monoamine oxidase A thành chất chuyển hóa indole acetic acid không có hoạt tính. Thời gian bán thải trung bình khoảng 2–3 giờ.[1][3]

Khoảng 80–82% hoạt tính phóng xạ của liều được thu hồi trong nước tiểu và khoảng 10–12% trong phân. Khoảng 14% liều được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng rizatriptan không đổi.[1][3]

Giai đoạn I: Hấp thu

Rizatriptan được hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn sau khi uống. Nồng độ tối đa trong huyết tương thường đạt sau khoảng 1–1,5 giờ đối với viên thông thường. Viên phân rã trong miệng có mức phơi nhiễm tương tự nhưng tốc độ hấp thu chậm hơn nhẹ, với Tmax có thể muộn hơn khoảng 0,7 giờ.[1]

Thức ăn không làm thay đổi đáng kể mức độ hấp thu nhưng có thể làm chậm thời gian đạt nồng độ đỉnh khoảng 1 giờ, do đó khởi phát tác dụng có thể chậm hơn.[1][3]

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối đường uống trung bình khoảng 40–45%.[1][3]

Giai đoạn II: Phân bố

Thể tích phân bố trung bình khoảng 140 lít ở nam và 110 lít ở nữ. Rizatriptan gắn với protein huyết tương ở mức thấp, khoảng 14%.[1][3]

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Rizatriptan được chuyển hóa chủ yếu bằng phản ứng khử amin oxy hóa qua monoamine oxidase A, tạo thành chất chuyển hóa indole acetic acid không có hoạt tính dược lý.[1][3]

N-monodesmethyl-rizatriptan là chất chuyển hóa có hoạt tính tương tự hoạt chất mẹ trên thụ thể 5-HT1B/1D nhưng chỉ được tạo thành với lượng nhỏ. Nồng độ huyết tương của chất này khoảng 14% nồng độ rizatriptan và không được xem là đóng góp đáng kể vào tác dụng chung.[1][3]

Giai đoạn IV: Thải trừ

Sau một liều rizatriptan đánh dấu phóng xạ, khoảng 80–82% hoạt tính phóng xạ được bài tiết trong nước tiểu và khoảng 10–12% trong phân.[1][3]

Khoảng 14% liều uống được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng rizatriptan không đổi; khoảng 51% được bài tiết dưới dạng chất chuyển hóa indole acetic acid. Không quá 1% được bài tiết dưới dạng chất chuyển hóa N-monodesmethyl có hoạt tính.[3]

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải trong huyết tương trung bình khoảng 2–3 giờ ở cả nam và nữ.[1][3]

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải huyết tương trung bình của rizatriptan khoảng 1.000–1.500 mL/phút ở nam và 900–1.100 mL/phút ở nữ. Khoảng 20–30% là thanh thải qua thận.[3]

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến dược động học gồm:

  • Thức ăn làm chậm Tmax khoảng 1 giờ nhưng không làm thay đổi đáng kể sinh khả dụng.[1][3]
  • Mức phơi nhiễm trung bình ở nữ cao hơn nam khoảng 25–30%, nhưng khác biệt này chưa được xem là có ý nghĩa lâm sàng.[1][3]
  • Suy gan mức độ vừa làm tăng AUC khoảng 30–50% và Cmax khoảng 25% tùy nguồn, thiết kế nghiên cứu và cách phân loại.[1][3]
  • Người chạy thận nhân tạo có AUC cao hơn khoảng 44% so với người có chức năng thận bình thường.[1][3]
  • Propranolol làm tăng AUC rizatriptan trung bình khoảng 70% và có thể làm tăng Cmax khoảng 70–80%.[1][3]
  • Tuổi cao không tạo khác biệt dược động học đáng kể trong nghiên cứu ở người khỏe mạnh.[1][3]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Rizatriptan

Rizatriptan thuộc nhóm chủ vận chọn lọc thụ thể serotonin 5-HT1, còn gọi là nhóm triptan. Thuốc có ái lực cao với thụ thể 5-HT1B và 5-HT1D, nhưng có ít hoặc không có hoạt tính đáng kể trên thụ thể 5-HT2, 5-HT3, adrenergic, dopamine, histamine H1, muscarinic hoặc benzodiazepine.[3]

Phần III: Cơ chế tác dụng

Rizatriptan gắn với thụ thể 5-HT1B và 5-HT1D nằm trên các mạch máu nội sọ ngoài não và dây thần kinh cảm giác của hệ sinh ba. Việc hoạt hóa các thụ thể này được cho là gây co các mạch nội sọ đang giãn, ức chế giải phóng neuropeptide và làm giảm truyền tín hiệu đau từ hệ sinh ba.[1][3]

Cơ chế co mạch cũng liên quan đến nguy cơ co thắt động mạch vành, thiếu máu cục bộ ngoại vi hoặc biến cố mạch máu ở người có yếu tố nguy cơ.[1][2]

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Rizatriptan và chất chuyển hóa N-monodesmethyl-rizatriptan có hoạt tính chủ vận trên thụ thể 5-HT1B/1D. Tác dụng dược lực liên quan đến co mạch nội sọ và ức chế truyền tín hiệu đau của hệ sinh ba.[1][3]

Trong thử nghiệm lâm sàng, giảm đau đầu có thể xuất hiện từ khoảng 30 phút sau khi uống, nhưng thời điểm và mức độ đáp ứng thay đổi giữa từng người. Không đáp ứng ở một cơn không đồng nghĩa chắc chắn thuốc sẽ không có tác dụng ở cơn migraine khác.[3]

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Rizatriptan

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Rizatriptan

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Rizatriptan

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Zolmitriptan

Không dùng zolmitriptan cùng một triptan hoặc thuốc chủ vận 5-HT1B/1D khác trong vòng 24 giờ vì nguy cơ phản ứng co mạch cộng hợp.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 4: Phối hợp nguy hiểm
Cơ chế:

Tương tác dược lực học: kích hoạt 5-HT1B/1D cộng hợp làm tăng co mạch và các tác dụng tim mạch.

Ảnh hưởng:

Tăng nguy cơ co thắt mạch vành, tăng huyết áp, đau ngực và các biến cố thiếu máu cục bộ.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Tránh phối hợp; bảo đảm tối thiểu 24 giờ giữa zolmitriptan và một thuốc chủ vận 5-HT1B/1D khác.

Nếu dùng nhầm: theo dõi đau ngực, huyết áp, nhịp tim, triệu chứng thần kinh khu trú và dấu hiệu thiếu máu ngoại biên.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[DailyMed/FDA label] | Zolmitriptan Tablets, current SPL version | Contraindications; Warnings 5.7; Drug Interactions 7.1–7.5; Clinical Pharmacology 12.3 | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=5fcdc5d6-38fa-458d-a581-4e3678a9e8fd | Kiểm tra ngày 2026-08-02
[UK SmPC] | Zomig Tablets 2.5 mg | Sections 4.3–4.5 | https://www.medicines.org.uk/emc/product/1372/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-02

Desipramine

Triptan phối hợp với desipramine có thể làm tăng nguy cơ hội chứng serotonin.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Tương tác dược lực học do cộng hợp hoạt tính serotonergic tại hệ thần kinh trung ương.

Ảnh hưởng:

Có thể gây kích động, lú lẫn, vã mồ hôi, tăng thân nhiệt, nhịp tim nhanh, huyết áp dao động, run, clonus hoặc tăng phản xạ.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Cân nhắc lựa chọn khác; nếu bắt buộc phối hợp, tư vấn người bệnh và theo dõi sát khi khởi trị hoặc tăng liều.

Theo dõi trạng thái tâm thần, nhiệt độ, huyết áp, nhịp tim, clonus/tăng phản xạ và run.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Contraindications; Warnings—Serotonin Syndrome; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04

Thắc mắc về hoạt chất Rizatriptan

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 1 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *