Rivastigmine

Rivastigmine là thuốc chống sa sút trí tuệ thuộc nhóm ức chế cholinesterase. Thuốc làm chậm sự phân hủy acetylcholine trong não, qua đó có thể hỗ trợ cải thiện hoặc duy trì tạm thời nhận thức, khả năng thực hiện hoạt động hằng ngày và một số triệu chứng hành vi. Rivastigmine được dùng điều trị triệu chứng sa sút trí tuệ do bệnh Alzheimer và sa sút trí tuệ liên quan đến bệnh Parkinson; phạm vi mức độ bệnh được phê duyệt khác nhau giữa dạng uống, miếng dán và từng quốc gia. Thuốc không chữa khỏi bệnh, không phục hồi các tế bào thần kinh đã mất và chưa được chứng minh làm thay đổi tiến triển nền của quá trình sa sút trí tuệ. Các tác dụng phụ đáng chú ý gồm buồn nôn, nôn, tiêu chảy, chán ăn, giảm cân, chóng mặt, run, nhịp tim chậm và phản ứng da. Liều cần được tăng từ từ và theo dõi bởi bác sĩ, với sự hỗ trợ thường xuyên của người chăm sóc.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Nhóm thuốc: Thuốc chống sa sút trí tuệ, ức chế acetylcholinesterase và butyrylcholinesterase
  • Chỉ định chính: Sa sút trí tuệ do Alzheimer; sa sút trí tuệ liên quan đến Parkinson
  • Tác dụng: Điều trị triệu chứng, không chữa khỏi hoặc làm ngừng tiến triển bệnh
  • Dạng dùng: Viên nang, dung dịch uống và miếng dán qua da
  • Liều khởi đầu đường uống: 1,5 mg, ngày 2 lần, dùng cùng bữa ăn
  • Liều khởi đầu miếng dán: 4,6 mg/24 giờ, thay một lần mỗi ngày
  • Tác dụng phụ nổi bật: Buồn nôn, nôn, tiêu chảy, chán ăn, giảm cân, chóng mặt và phản ứng tại vị trí dán
  • Cảnh báo đặc biệt: Nhịp tim chậm, ngất, xuất huyết tiêu hóa, co giật, nặng thêm run và quá liều do dán nhiều miếng
  • Nguyên tắc quan trọng: Nếu ngừng thuốc trên 3 ngày, phải hỏi bác sĩ trước khi dùng lại và thường cần khởi động lại từ liều thấp
  • Phân loại: Thuốc kê đơn

Hoạt chất Rivastigmine là gì?

Rivastigmine là thuốc điều trị triệu chứng sa sút trí tuệ bằng cách tăng hoạt động cholinergic trong não. Thuốc có thể giúp một số người bệnh duy trì hoặc cải thiện tạm thời nhận thức, khả năng thực hiện hoạt động hằng ngày và đánh giá lâm sàng tổng thể.

Rivastigmine không chữa khỏi Alzheimer hoặc Parkinson, không phục hồi tế bào thần kinh đã mất và chưa được chứng minh làm thay đổi tiến trình nền của bệnh sa sút trí tuệ.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Rivastigmine

CAS 123441-03-2

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Rivastigmine

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Rivastigmine

Tên IUPAC

[3-[(1S)-1-(dimethylamino)ethyl]phenyl] N-ethyl-N-methylcarbamate

Tên hóa học khác

Carbamic acid, N-ethyl-N-methyl-, 3-[(1S)-1-(dimethylamino)ethyl]phenyl ester

Tên khác / tên đồng nghĩa

Rivastigmine tartrate; Rivastigmine hydrogentartrate; ENA 713; SDZ ENA 713.

Rivastigmine tartrate là dạng muối thường được sử dụng trong viên nang và dung dịch uống. Miếng dán chứa Rivastigmine dạng base.

Tên Latinh / tên dược điển

Rivastigminum

Tên USAN

rivastigmine

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

123441-03-2

UNII

PKI06M3IW0

PubChem CID

77991

RxNorm CUI

183379

Dược động học của Rivastigmine

Rivastigmine đường uống được hấp thu nhanh, đạt nồng độ đỉnh sau khoảng một giờ, có sinh khả dụng phụ thuộc liều và được chuyển hóa chủ yếu bằng thủy phân qua cholinesterase. Thuốc ít gắn protein huyết tương, qua được hàng rào máu–não và được đào thải gần như hoàn toàn qua nước tiểu dưới dạng chất chuyển hóa.

Miếng dán tạo nồng độ huyết tương tăng chậm và ít dao động hơn đường uống. Miếng dán 9,5 mg/24 giờ tạo mức phơi nhiễm gần tương đương với viên uống 6 mg, ngày 2 lần.

Giai đoạn I: Hấp thu

Đường uống:

  • Hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn.
  • Thời gian đạt nồng độ đỉnh khoảng một giờ.
  • Thức ăn làm chậm hấp thu khoảng 90 phút, giảm Cmax khoảng 30% nhưng tăng AUC khoảng 30%.

Miếng dán:

  • Có thời gian trễ hấp thu khoảng 0,5–1 giờ.
  • Nồng độ thường đạt đỉnh sau khoảng 8 giờ, đôi khi 10–16 giờ.
  • Nồng độ giảm từ từ trong phần còn lại của thời gian dán 24 giờ.
Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối của Rivastigmine đường uống sau liều 3 mg khoảng 36%. Do dược động học không tuyến tính ở liều cao hơn, mức phơi nhiễm tăng nhiều hơn tỷ lệ tăng liều.

Đối với miếng dán, nhãn không trình bày một giá trị sinh khả dụng tuyệt đối duy nhất; miếng dán 9,5 mg/24 giờ cho mức phơi nhiễm gần tương đương viên uống 6 mg, ngày 2 lần.

Giai đoạn II: Phân bố

Rivastigmine gắn với protein huyết tương khoảng 40%, dễ qua hàng rào máu–não và có thể tích phân bố biểu kiến khoảng 1,8–2,7 L/kg.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Rivastigmine được chuyển hóa nhanh và rộng, chủ yếu bằng thủy phân qua trung gian cholinesterase thành chất chuyển hóa decarbamyl hóa có hoạt tính ức chế acetylcholinesterase rất thấp. Các enzyme cytochrome P450 chỉ tham gia tối thiểu, vì vậy nguy cơ tương tác dược động học qua CYP nhìn chung thấp.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Các chất chuyển hóa của Rivastigmine được thải trừ chủ yếu qua thận. Sau khi dùng thuốc có đánh dấu phóng xạ, khoảng 97% lượng phóng xạ được tìm thấy trong nước tiểu trong vòng 120 giờ đối với đường uống; dưới 1% được thải qua phân. Rivastigmine nguyên dạng hầu như không được phát hiện trong nước tiểu.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải huyết tương khoảng 1–1,5 giờ sau khi uống và khoảng 3–3,4 giờ sau khi tháo miếng dán. Tác dụng ức chế acetylcholinesterase kéo dài lâu hơn thời gian bán thải huyết tương, khoảng 8–10 giờ sau đường uống và khoảng 9 giờ sau đường dán.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải biểu kiến trung bình của Rivastigmine đường uống khoảng 1,8 ± 0,6 L/phút sau liều 6 mg, ngày 2 lần. Độ thanh thải có thể giảm ở người cao tuổi, người suy gan và một số người suy thận.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến mức phơi nhiễm Rivastigmine gồm:

  • Thức ăn làm chậm hấp thu viên uống và thay đổi Cmax, AUC.
  • Người cao tuổi có độ thanh thải đường uống thấp hơn khoảng 30% so với người trẻ trong nghiên cứu liều đơn.
  • Cân nặng thấp làm tăng nồng độ thuốc; ở người 35 kg, nồng độ ổn định ước tính có thể gấp khoảng hai lần người 65 kg.
  • Suy gan nhẹ hoặc vừa làm giảm độ thanh thải và có thể khiến người bệnh chỉ dung nạp được liều thấp.
  • Suy thận có dữ liệu dược động học biến thiên; nhãn khuyến cáo chỉnh liều theo dung nạp thay vì áp dụng một mức giảm liều cố định.
  • Hút thuốc lá có thể làm tăng độ thanh thải đường uống khoảng 23%.
  • Vị trí dán ảnh hưởng hấp thu; vùng lưng trên, ngực hoặc cánh tay trên tạo mức phơi nhiễm cao hơn bụng hoặc đùi.
  • Tiếp xúc kéo dài với nguồn nhiệt bên ngoài khi đang dán thuốc cần tránh.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Rivastigmine

Rivastigmine là thuốc chống sa sút trí tuệ thuộc nhóm ức chế cholinesterase kiểu carbamate. Thuốc ức chế cả acetylcholinesterase và butyrylcholinesterase, làm chậm quá trình phân hủy acetylcholine trong hệ thần kinh trung ương.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Trong bệnh Alzheimer và sa sút trí tuệ liên quan đến Parkinson, sự suy giảm các neuron cholinergic dẫn đến giảm acetylcholine. Rivastigmine ức chế acetylcholinesterase và butyrylcholinesterase, làm tăng lượng acetylcholine có thể tham gia dẫn truyền thần kinh.

Tác dụng của thuốc phụ thuộc vào số neuron cholinergic còn hoạt động và có thể giảm khi bệnh tiến triển nặng hơn.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Sau một liều uống 6 mg, hoạt tính kháng cholinesterase được phát hiện trong dịch não tủy khoảng 10 giờ. Mức ức chế tối đa khoảng 60% được ghi nhận sau khoảng 5 giờ.

Việc phối hợp Memantine không cho thấy ảnh hưởng đến tác dụng ức chế cholinesterase của Rivastigmine trong các nghiên cứu in vitro và in vivo được mô tả trong nhãn.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Rivastigmine

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Rivastigmine

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Rivastigmine

Các tương tác đáng chú ý gồm:

  • Metoclopramide: có thể làm tăng tác dụng phụ ngoại tháp; phối hợp không được khuyến cáo.
  • Thuốc cường cholinergic: có thể làm tăng buồn nôn, tiêu chảy, tiết nước bọt, nhịp tim chậm và các tác dụng cholinergic khác.
  • Thuốc kháng cholinergic như Oxybutynin hoặc Tolterodine: Rivastigmine có thể làm giảm tác dụng của các thuốc này và ngược lại.
  • Thuốc chẹn beta, đặc biệt Atenolol và các thuốc chọn lọc beta-1: tăng nguy cơ nhịp tim chậm và ngất.
  • Succinylcholine và thuốc giãn cơ kiểu succinylcholine: Rivastigmine có thể làm kéo dài hoặc tăng giãn cơ trong gây mê.
  • NSAID hoặc người có tiền sử loét: tăng mức độ cần theo dõi xuất huyết tiêu hóa, dù đây chủ yếu là tương tác nguy cơ lâm sàng.
  • Memantine: nhãn không ghi nhận ảnh hưởng đến tác dụng ức chế cholinesterase của Rivastigmine.

Rivastigmine ít chuyển hóa qua CYP450 nên các thuốc ức chế hoặc cảm ứng CYP thường không làm thay đổi đáng kể chuyển hóa thuốc.

Thắc mắc về hoạt chất Rivastigmine

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *