Memantine

Memantine là thuốc điều trị triệu chứng sa sút trí tuệ do bệnh Alzheimer mức độ vừa đến nặng. Thuốc đối kháng không cạnh tranh, ái lực trung bình tại thụ thể N-methyl-D-aspartate — NMDA — và điều hòa tác động của glutamate tăng bệnh lý trong hệ thần kinh trung ương. Memantine có thể tạo lợi ích nhỏ đối với nhận thức, khả năng thực hiện hoạt động hằng ngày và đánh giá lâm sàng ở một số người bệnh, nhưng không chữa khỏi Alzheimer và chưa có bằng chứng cho thấy thuốc ngăn hoặc làm chậm quá trình thoái hóa thần kinh. Thuốc có dạng giải phóng tức thì và giải phóng kéo dài với lịch tăng liều khác nhau. Memantine được đào thải chủ yếu qua thận nên phải giảm liều trong suy thận nặng. Các nguy cơ cần lưu ý gồm chóng mặt, lú lẫn, táo bón, ảo giác, tăng huyết áp, phản ứng da nghiêm trọng và tương tác với thuốc đối kháng NMDA hoặc các yếu tố làm kiềm hóa nước tiểu.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Memantine là gì?: Thuốc đối kháng NMDA dùng điều trị triệu chứng Alzheimer mức độ vừa đến nặng.
  • Thuốc có chữa khỏi Alzheimer không?: Không. Thuốc không được chứng minh ngăn hoặc làm chậm quá trình thoái hóa thần kinh.
  • Liều giải phóng tức thì: Khởi đầu 5 mg/ngày, tăng dần đến 10 mg hai lần mỗi ngày theo nhãn Hoa Kỳ.
  • Liều giải phóng kéo dài: Khởi đầu 7 mg/ngày, tăng dần đến 28 mg một lần mỗi ngày.
  • Suy thận nặng: Giới hạn ở 5 mg hai lần/ngày với dạng thường hoặc 14 mg/ngày với dạng kéo dài theo nhãn Hoa Kỳ.
  • Tác dụng phụ thường gặp: Chóng mặt, đau đầu, lú lẫn, táo bón; dạng kéo dài còn thường gặp tiêu chảy.
  • Tương tác nổi bật: Amantadine, ketamine, dextromethorphan và các yếu tố làm tăng pH nước tiểu.
  • Tình trạng tại Việt Nam: pms-Memantine 5 mg và 10 mg được ghi nhận trong quyết định cấp đăng ký năm 2023; tình trạng hiệu lực và sẵn có thực tế hiện nay.

Hoạt chất Memantine là gì?

Memantine là thuốc điều trị triệu chứng nhận thức và chức năng ở người mắc bệnh Alzheimer mức độ vừa đến nặng. Thuốc điều hòa dẫn truyền glutamate bằng cách chẹn kênh thụ thể NMDA đang hoạt hóa quá mức.

Memantine không phục hồi các tế bào thần kinh đã mất, không chữa khỏi bệnh Alzheimer và chưa được chứng minh có tác dụng ngăn hoặc làm chậm quá trình thoái hóa thần kinh.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Memantine

CAS 19982-08-2

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Memantine

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Memantine

Tên IUPAC

3,5-dimethyladamantan-1-amine

Tên hóa học khác

1-Amino-3,5-dimethyladamantane

Tên khác / tên đồng nghĩa

Memantine hydrochloride; memantine hydroclorid; 1-amino-3,5-dimethyladamantane hydrochloride.

Namenda, Namenda XR và Ebixa là tên biệt dược, không phải tên INN khác của hoạt chất.

Tên Latinh / tên dược điển

Memantinum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

19982-08-2

UNII

JY0WD0UA60

PubChem CID

4054

RxNorm CUI

6719

Dược động học của Memantine

Memantine được hấp thu tốt sau khi uống, đạt nồng độ đỉnh trong khoảng 3–8 giờ và có dược động học tuyến tính trong phạm vi liều điều trị. Sinh khả dụng tuyệt đối xấp xỉ 100%; thức ăn không ảnh hưởng đáng kể đến hấp thu.

Thuốc phân bố rộng, gắn protein huyết tương khoảng 45%, chuyển hóa một phần và được thải chủ yếu qua thận. Thời gian bán thải cuối khoảng 60–100 giờ tùy nguồn và quần thể.

Giai đoạn I: Hấp thu

Memantine được hấp thu tốt sau khi uống. Dạng giải phóng tức thì thường đạt nồng độ đỉnh sau khoảng 3–7 giờ; tài liệu EMA ghi Tmax khoảng 3–8 giờ.

Thuốc có thể được dùng cùng hoặc không cùng thức ăn.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối đường uống khoảng 100%. Thức ăn không làm thay đổi đáng kể mức hấp thu memantine.

Giai đoạn II: Phân bố

Thể tích phân bố trung bình khoảng 9–11 L/kg, cho thấy thuốc phân bố rộng vào các mô. Tỷ lệ gắn protein huyết tương khoảng 45%, tương đối thấp so với nhiều thuốc khác.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Memantine chỉ được chuyển hóa một phần tại gan. Hệ enzym CYP450 ở microsome gan không giữ vai trò đáng kể trong chuyển hóa thuốc.

Các chất chuyển hóa chính gồm liên hợp N-glucuronide, 6-hydroxy memantine và 1-nitroso-deaminated memantine; các chất này có hoạt tính đối kháng NMDA rất thấp hoặc không đáng kể.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Khoảng 48% liều memantine được bài tiết dưới dạng không đổi qua nước tiểu. Tổng lượng hoạt chất mẹ và chất liên hợp N-glucuronide được bài tiết chiếm khoảng 74% liều.

Thải trừ qua thận gồm bài tiết chủ động ở ống thận và tái hấp thu phụ thuộc pH. Nước tiểu kiềm làm giảm đáng kể độ thanh thải và có thể gây tích lũy thuốc.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải cuối của memantine khoảng 60–80 giờ theo nhãn Hoa Kỳ; tài liệu EMA mô tả khoảng 60–100 giờ.

Thời gian bán thải kéo dài hơn đáng kể ở người suy thận, đặc biệt suy thận nặng.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Giá trị độ thanh thải toàn thân trung bình áp dụng chung.

Độ thanh thải memantine phụ thuộc đáng kể vào chức năng thận và pH nước tiểu. Khi pH nước tiểu tăng đến khoảng 8, độ thanh thải có thể giảm khoảng 80%.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố quan trọng gồm:

  • Suy thận: AUC tăng khoảng 60% ở suy thận vừa và 115% ở suy thận nặng so với người có chức năng thận bình thường.
  • Nước tiểu kiềm: làm giảm thải trừ và tăng nguy cơ tích lũy.
  • Suy gan vừa: không làm thay đổi đáng kể Cmax hoặc AUC, nhưng thời gian bán thải tăng khoảng 16%.
  • Tuổi cao: dược động học ở người trẻ và người cao tuổi nhìn chung tương tự.
  • Giới tính: mức phơi nhiễm cao hơn ở nữ trong một phân tích, nhưng khác biệt không còn rõ sau khi hiệu chỉnh theo cân nặng.
  • Thức ăn: không ảnh hưởng đáng kể đến hấp thu.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Memantine

Memantine là thuốc đối kháng NMDA không cạnh tranh, phụ thuộc điện thế, có ái lực thấp đến trung bình và tác động kiểu chẹn kênh mở.

Đặc tính ái lực trung bình cho phép thuốc hạn chế hoạt hóa glutamate tăng bệnh lý nhưng không chẹn hoàn toàn hoạt động sinh lý của NMDA liên quan đến học tập và trí nhớ.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Sự hoạt hóa kéo dài thụ thể NMDA bởi glutamate được cho là góp phần gây rối loạn chức năng thần kinh và biểu hiện triệu chứng trong Alzheimer.

Memantine gắn ưu tiên vào kênh cation của thụ thể NMDA khi kênh đang mở, qua đó hạn chế dòng ion liên quan đến kích thích glutamate quá mức. Cơ chế chính xác tạo ra lợi ích lâm sàng vẫn chưa được xác lập hoàn toàn.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Memantine có ái lực thấp hoặc không đáng kể với các thụ thể GABA, benzodiazepine, dopamine, adrenergic, histamine và glycine. Thuốc cũng có tác dụng đối kháng tại thụ thể 5-HT3 và chẹn thụ thể nicotinic acetylcholine ở mức thấp hơn.

Memantine không làm thay đổi sự ức chế acetylcholinesterase có hồi phục của donepezil, galantamine hoặc tacrine trong nghiên cứu in vitro.

Tổng quan Cochrane ghi nhận lợi ích trung bình nhỏ ở người mắc Alzheimer vừa đến nặng đối với nhận thức, hoạt động hằng ngày và các triệu chứng hành vi; lợi ích rõ ràng chưa được chứng minh ở Alzheimer nhẹ.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Memantine

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Memantine

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Memantine

Các tương tác quan trọng gồm:

  • Thuốc đối kháng NMDA khác như amantadine, ketamine và dextromethorphan: có thể làm tăng phản ứng trên hệ thần kinh trung ương; cần tránh hoặc đặc biệt thận trọng.
  • Thuốc hoặc tình trạng làm kiềm hóa nước tiểu, gồm sodium bicarbonate, thuốc ức chế carbonic anhydrase, toan hóa ống thận, nhiễm trùng tiết niệu nặng do Proteus hoặc thay đổi chế độ ăn làm tăng mạnh pH nước tiểu: có thể làm giảm thải trừ và tăng nồng độ memantine.
  • Levodopa, thuốc chủ vận dopaminergic và thuốc kháng cholinergic: tác dụng có thể tăng theo tài liệu EMA.
  • Barbiturate và thuốc an thần kinh: tác dụng có thể giảm.
  • Cimetidine, ranitidine, procainamide, quinidine, quinine, nicotine, metformin, hydrochlorothiazide hoặc triamterene có thể cạnh tranh cơ chế vận chuyển cation tại thận; ý nghĩa lâm sàng khác nhau giữa từng phối hợp.
  • Theo dõi INR có thể cần thiết ở người dùng thuốc chống đông đường uống vì đã có báo cáo tăng INR sau lưu hành, dù nghiên cứu với warfarin không ghi nhận tương tác dược động học đáng kể.

Memantine ít có khả năng gây tương tác qua CYP450.

Thắc mắc về hoạt chất Memantine

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 1 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *