Protriptyline

Protriptyline là thuốc chống trầm cảm ba vòng, thường viết tắt là TCA. Nhãn thuốc Hoa Kỳ chỉ định protriptyline hydrochloride để điều trị triệu chứng trầm cảm ở người bệnh được giám sát y tế chặt chẽ. Thuốc có tính hoạt hóa, ít đặc tính an thần hơn một số TCA khác và có thể làm lo âu, kích động hoặc mất ngủ nặng hơn.

Protriptyline có cảnh báo đóng khung về nguy cơ tăng ý nghĩ và hành vi tự sát ở trẻ em, thanh thiếu niên và người trẻ tuổi dùng thuốc chống trầm cảm. Thuốc không được phê duyệt cho bệnh nhi. TCA cũng có độc tính cao khi quá liều, đặc biệt gây rối loạn nhịp, tụt huyết áp, co giật và hôn mê.

Protriptyline chống chỉ định với thuốc ức chế monoamine oxidase, cisapride và trong giai đoạn hồi phục cấp sau nhồi máu cơ tim. Đây là thuốc kê đơn; không tự mua, tự tăng liều, ngừng đột ngột hoặc phối hợp với thuốc khác.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Protriptyline là thuốc chống trầm cảm ba vòng, ảnh hưởng tái thu hồi monoamine.
  • Thuốc liên quan đến điều trị trầm cảm khi bác sĩ đánh giá phù hợp.
  • Cần dùng theo chỉ định; không tự ngừng đột ngột hoặc phối hợp với MAOI khi chưa được hướng dẫn.
  • Cảnh báo gồm khô miệng, táo bón, bí tiểu, rối loạn nhịp, hạ huyết áp tư thế và ý nghĩ tự hại ở một số người.
  • Báo bác sĩ về bệnh tim, glaucoma, động kinh, thuốc tâm thần khác, thai kỳ hoặc cho con bú.

Hoạt chất Protriptyline là gì?

Protriptyline là thuốc chống trầm cảm ba vòng có tính hoạt hóa. Thuốc được phê duyệt để điều trị triệu chứng trầm cảm ở người bệnh được theo dõi y tế chặt chẽ. So với một số TCA khác, protriptyline ít có đặc tính an thần và có thể gây kích thích, lo âu hoặc mất ngủ rõ hơn.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Protriptyline

CAS 438-60-8

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Protriptyline

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Protriptyline

Tên IUPAC

N-methyl-3-(2-tricyclo[9.4.0.0^{3,8}]pentadeca-1(15),3,5,7,9,11,13-heptaenyl)propan-1-amine

Tên hóa học khác

3-(5H-dibenzo[a,d][7]annulen-5-yl)-N-methylpropan-1-amine | 3-(5H-dibenzo[a,d]cyclohepten-5-yl)-N-methyl-1-propanamine

Tên khác / tên đồng nghĩa

Dạng muối thường dùng trong thuốc thành phẩm là protriptyline hydrochloride. Tên gọi theo nhóm gồm thuốc chống trầm cảm ba vòng, TCA amin bậc hai và chất ức chế tái thu hồi monoamin không chọn lọc.

Tên Latinh / tên dược điển

Protriptylinum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

438-60-8

UNII

4NDU154T12

PubChem CID

4976

RxNorm CUI

8886

Dược động học của Protriptyline

Protriptyline được hấp thu qua đường tiêu hóa và nhanh chóng được giữ lại tại mô. Trong nghiên cứu dùng thuốc đánh dấu phóng xạ ở người, nồng độ trong huyết tương xuất hiện đáng kể trong vòng hai giờ, đạt đỉnh sau khoảng 8–12 giờ rồi giảm từ từ. Thuốc được chuyển hóa chủ yếu tại gan và đào thải chậm qua nước tiểu.

Giai đoạn I: Hấp thu

Nhãn thuốc mô tả protriptyline được hấp thu tốt qua đường tiêu hóa. Nồng độ thuốc đánh dấu trong huyết tương xuất hiện đáng kể trong vòng hai giờ và đạt đỉnh sau khoảng 8–12 giờ. Ảnh hưởng của thức ăn đến mức phơi nhiễm.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

.

Giai đoạn II: Phân bố

Protriptyline được giữ lại nhanh trong các mô. Dữ liệu tiền lâm sàng cho thấy thuốc đi vào não nhanh và phần lớn thuốc trong não ở dạng không đổi.

Thể tích phân bố và tỷ lệ gắn protein huyết tương được xác minh từ nhãn hiện hành.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Nhãn thuốc cho biết protriptyline trải qua khử methyl ở nhóm amin bậc hai và quá trình chuyển hóa có thể diễn ra chủ yếu tại gan. CYP2D6 có ý nghĩa đối với chuyển hóa TCA; người chuyển hóa kém hoặc dùng thuốc ức chế CYP2D6 có thể có nồng độ TCA cao hơn dự kiến.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Nghiên cứu thuốc đánh dấu ở người ghi nhận khoảng 50% liều được bài tiết qua nước tiểu trong 16 ngày. Tốc độ đào thải chậm và đường thải qua phân dường như không đáng kể. Chỉ một lượng nhỏ thuốc không đổi được ghi nhận trong nước tiểu ở nghiên cứu động vật.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

.

CL · Độ thanh thải toàn phần

.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể làm thay đổi mức phơi nhiễm hoặc nguy cơ độc tính gồm:

  • Kiểu hình chuyển hóa kém qua CYP2D6.
  • Thuốc ức chế CYP2D6 như quinidin, cimetidin, fluoxetin, paroxetin, sertralin, phenothiazin, propafenon và flecainid.
  • Thời gian bán thải dài của fluoxetin và chất chuyển hóa khiến nhãn khuyến cáo có thể cần chờ ít nhất năm tuần trước khi bắt đầu TCA.
  • Suy giảm chức năng gan, thận hoặc tim ở người cao tuổi có thể làm tăng nguy cơ không dung nạp và cần lựa chọn liều thận trọng.
  • Cimetidin có thể làm chậm chuyển hóa ở gan và làm tăng nồng độ TCA ở trạng thái ổn định.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Protriptyline

Protriptyline là TCA amin bậc hai và được phân loại ATC trong nhóm chất ức chế tái thu hồi monoamin không chọn lọc. Ngoài tác dụng lên chất dẫn truyền monoamin, thuốc còn có tác dụng kháng cholinergic và ảnh hưởng tim mạch, tạo nên nhiều chống chỉ định và phản ứng bất lợi đặc trưng của TCA.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế chống trầm cảm chính xác của protriptyline ở người chưa được xác định đầy đủ trong nhãn thuốc. Tác dụng được cho là liên quan đến ức chế tái thu hồi norepinephrin và, ở mức độ khác nhau, serotonin tại đầu tận cùng thần kinh, làm tăng dẫn truyền monoamin trong hệ thần kinh trung ương.

Thuốc không phải chất ức chế monoamine oxidase và không tác động chủ yếu bằng cách kích thích trực tiếp hệ thần kinh trung ương.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Một số nghiên cứu được nhãn thuốc đề cập cho thấy tác dụng lâm sàng ban đầu có thể xuất hiện trong vòng một tuần. Tuy nhiên, đáp ứng điều trị đầy đủ khác nhau giữa từng người và cần được đánh giá qua các lần tái khám.

Protriptyline thiếu đặc tính an thần và an thần kinh rõ rệt, nhưng có xu hướng gây nhịp tim nhanh, hạ huyết áp, kích động hoặc lo âu nhiều hơn một số thuốc chống trầm cảm khác.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Protriptyline

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Protriptyline

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Protriptyline

Các tương tác quan trọng gồm:

  • Thuốc MAOI: chống chỉ định vì đã xảy ra sốt cao nguy kịch, co giật nặng và tử vong khi phối hợp TCA với MAOI. Cần cách tối thiểu 14 ngày sau khi ngừng MAOI trước khi bắt đầu protriptyline.
  • Cisapride: chống chỉ định do nguy cơ kéo dài QT, rối loạn nhịp và rối loạn dẫn truyền.
  • Thuốc ức chế CYP2D6 như fluoxetin, paroxetin, sertralin, quinidin, cimetidin, phenothiazin, propafenon và flecainid có thể làm tăng nồng độ hoặc độc tính TCA.
  • Sau khi ngừng fluoxetin, nhãn cho biết có thể cần chờ ít nhất năm tuần trước khi bắt đầu TCA.
  • Cimetidin có thể làm giảm chuyển hóa tại gan, tăng nồng độ TCA và làm nặng tác dụng kháng cholinergic.
  • Thuốc kháng cholinergic hoặc thuốc cường giao cảm, kể cả epinephrin trong thuốc tê tại chỗ, cần giám sát và điều chỉnh liều cẩn thận.
  • Tramadol có thể làm tăng nguy cơ co giật.
  • Rượu, barbiturat và các thuốc ức chế thần kinh trung ương có thể được tăng cường tác dụng.
  • Protriptyline có thể làm giảm tác dụng hạ huyết áp của guanethidin và các thuốc có cơ chế tương tự.
  • Thuốc hormon tuyến giáp có thể làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp ở người nhạy cảm.

Không tự phối hợp, đổi thuốc hoặc ngừng thuốc.

Thắc mắc về hoạt chất Protriptyline

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *