Propofol là thuốc gây mê và an thần tác dụng nhanh, chỉ dùng qua đường tĩnh mạch. Thuốc thường được sử dụng để khởi mê, duy trì gây mê toàn thân, an thần trong thủ thuật và an thần người lớn đang đặt nội khí quản, thở máy tại đơn vị hồi sức tích cực.[1][2] Propofol gây mất ý thức nhanh, thường trong khoảng 40 giây, nhưng không có tác dụng giảm đau đầy đủ; bác sĩ có thể phải phối hợp thuốc giảm đau phù hợp.[1] Thuốc có thể gây tụt huyết áp, ngừng thở, tắc nghẽn đường thở, nhịp tim chậm, ngừng tim hoặc phản vệ. Truyền liều cao kéo dài còn liên quan đến hội chứng truyền propofol, một biến cố hiếm nhưng có thể tử vong.[1][2] Vì vậy, propofol chỉ được sử dụng bởi nhân viên được đào tạo về gây mê hoặc hồi sức, trong điều kiện có theo dõi liên tục và thiết bị kiểm soát đường thở, thông khí cùng hồi sức tim mạch sẵn sàng.[1] Không được dùng propofol như thuốc ngủ tại nhà.
Nội dung chính
- Propofol là thuốc gây mê/an thần tiêm tĩnh mạch, khởi phát nhanh.
- Thường dùng trong gây mê, thủ thuật có an thần hoặc hồi sức theo chỉ định.
- Chỉ sử dụng bởi nhân viên y tế có phương tiện theo dõi hô hấp-tim mạch.
- Nguy cơ gồm suy hô hấp, tụt huyết áp, đau tại chỗ tiêm hoặc phản ứng dị ứng.
- Cần khai báo bệnh tim phổi, dị ứng, thuốc đang dùng, thai kỳ hoặc cho con bú.
Hoạt chất Propofol là gì?
Propofol là thuốc gây mê tĩnh mạch tác dụng nhanh, tạo trạng thái mất ý thức hoặc an thần có thể điều chỉnh bằng cách thay đổi tốc độ tiêm truyền.[1][2]
Thuốc không phải opioid và không cung cấp tác dụng giảm đau đầy đủ. Khi thủ thuật gây đau, bác sĩ thường phải phối hợp phương pháp giảm đau khác.[1][2]
Propofol
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Propofol |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Propofol |
| Tên IUPAC | 2,6-di(propan-2-yl)phenol |
| Tên hóa học khác | 2,6-Diisopropylphenol | 2,6-Bis(1-methylethyl)phenol | Phenol, 2,6-bis(1-methylethyl)- |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | 2,6-diisopropylphenol hoặc 2,6-bis(1-methylethyl)phenol là tên hóa học của propofol.[1][3]; Diprivan và Propofol-Lipuro là tên thương mại, không phải tên đồng nghĩa của hoạt chất. |
| Tên viết tắt | PRO |
| Tên Latinh / tên dược điển | Propofolum |
| Tên USAN | propofol |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 2078-54-8 |
|---|---|
| UNII | YI7VU623SF |
| PubChem CID | 4943 |
| RxNorm CUI | 8782 |
Dược động học của Propofol
Sau tiêm tĩnh mạch, propofol phân bố rất nhanh từ máu đến não và các mô được tưới máu tốt. Nồng độ thuốc sau một liều bolus hoặc kết thúc truyền giảm theo mô hình ba khoang: phân bố nhanh, thải trừ nhanh và tái phân bố chậm từ các mô ngoại vi.[1]
Sau gây mê hoặc truyền ngắn, sự tỉnh lại thường nhanh do tái phân bố và độ thanh thải cao. Sau truyền kéo dài, thuốc tích lũy nhiều hơn trong mô, vì vậy thời gian hồi tỉnh có thể lâu hơn.[1][2]
Giai đoạn I: Hấp thu
Propofol không trải qua giai đoạn hấp thu qua đường tiêu hóa hoặc mô dưới da vì được đưa trực tiếp vào tuần hoàn tĩnh mạch.[1]
Tác dụng gây ngủ thường xuất hiện trong khoảng 40 giây; thời gian cân bằng giữa máu và não được ước tính khoảng 1–3 phút.[1]
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng về mặt hệ thống được xem là 100% khi propofol được tiêm hoặc truyền trực tiếp vào tĩnh mạch.[1] |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Propofol có tính thân lipid cao, phân bố nhanh vào não rồi tái phân bố đến cơ và mô mỡ. Thể tích phân bố tăng khi truyền kéo dài; sau truyền ICU kéo dài nhiều ngày, thể tích phân bố ở trạng thái ổn định được báo cáo khoảng 60 lít/kg.[1]
Mức phân bố và hồi tỉnh chịu ảnh hưởng bởi lưu lượng tim, tốc độ tiêm, thời gian truyền và thành phần cơ thể.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Propofol được chuyển hóa nhanh, chủ yếu qua liên hợp tại gan để tạo propofol glucuronide và các chất chuyển hóa quinol liên hợp không còn hoạt tính gây mê đáng kể.[1][2]
Độ thanh thải toàn thân cao hơn lưu lượng máu qua gan ở một số nghiên cứu, gợi ý có thể tồn tại thêm chuyển hóa ngoài gan.[1]
Giai đoạn IV: Thải trừ
Các chất chuyển hóa không hoạt tính được thải chủ yếu qua nước tiểu. Khoảng 50% liều có thể được thu hồi dưới dạng chất liên hợp glucuronide của propofol; lượng hoạt chất nguyên vẹn trong nước tiểu rất thấp.[1]
| t½ · Thời gian bán thải | Dược động học của propofol có nhiều pha:
Thời gian bán thải cuối dài không đồng nghĩa người bệnh luôn ngủ kéo dài, vì sự hồi tỉnh sau dùng ngắn chủ yếu phụ thuộc vào tái phân bố nhanh. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải propofol ở người trưởng thành được ghi nhận khoảng 23–50 ml/kg/phút, tương đương khoảng 1,6–3,4 lít/phút ở người nặng 70 kg.[1] Độ thanh thải có thể giảm ở người cao tuổi, người có lưu lượng tim thấp hoặc tình trạng tuần hoàn không ổn định. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến nồng độ và đáp ứng gồm:
- Tuổi cao: giảm độ thanh thải, tăng nồng độ đỉnh và tăng nhạy cảm với tụt huyết áp hoặc ngừng thở.[1]
- Lưu lượng tim thấp hoặc giảm thể tích tuần hoàn: có thể làm tăng nồng độ thuốc sau bolus.
- Tốc độ tiêm nhanh: làm tăng nguy cơ ức chế tim mạch và hô hấp.[1]
- Truyền kéo dài: tăng tích lũy tại các mô ngoại vi và kéo dài hồi tỉnh.
- Opioid, benzodiazepine, thuốc mê khác hoặc valproate: có thể làm tăng tác dụng hoặc mức phơi nhiễm propofol.[1][2]
- Xơ gan mạn và suy thận mạn không làm thay đổi rõ dược động học trong dữ liệu nhãn; suy gan hoặc suy thận cấp chưa được nghiên cứu đầy đủ.[1]
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Propofol
Propofol thuộc nhóm thuốc gây mê toàn thân không barbiturate, dùng đường tĩnh mạch. Thuốc chủ yếu có tác dụng gây ngủ, an thần, mất trí nhớ trong thời gian dùng thuốc và giảm đáp ứng với kích thích.[1]
Propofol khác với thuốc tê tại chỗ và thuốc giảm đau. Thuốc có thể làm người bệnh mất ý thức nhưng không tự bảo đảm kiểm soát đau, đường thở hoặc thông khí.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế đầy đủ chưa được xác định hoàn toàn. Propofol được cho là tăng cường dẫn truyền ức chế qua thụ thể gamma-aminobutyric acid loại A — GABA-A — làm tăng tác dụng của GABA và giảm hoạt động neuron tại hệ thần kinh trung ương.[1]
Khi nồng độ tăng hoặc thuốc được tiêm nhanh, mức ức chế thần kinh trung ương sâu hơn và có thể gây mất phản xạ bảo vệ đường thở, ngừng thở cùng ức chế tim mạch.[1]
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Propofol gây mất ý thức nhanh và cho phép hồi tỉnh tương đối nhanh sau liều đơn hoặc truyền ngắn.[1]
Các tác động phụ thuộc liều gồm:
- Giảm mức tỉnh táo và đáp ứng với kích thích.
- Mất phản xạ bảo vệ đường thở khi an thần sâu hoặc gây mê.
- Giảm huyết áp do giãn mạch và giảm hoạt động giao cảm.
- Giảm thông khí, ngừng thở hoặc tắc nghẽn đường thở.
- Giảm lưu lượng máu não, chuyển hóa não và áp lực nội sọ trong điều kiện thông khí phù hợp.[1][2]
Propofol không có tác dụng giảm đau đáng kể; kích thích đau có thể làm thay đổi độ sâu gây mê nếu không có phương pháp giảm đau bổ sung.[1]
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Propofol
Theo nhãn Diprivan tại Hoa Kỳ, propofol được chỉ định cho:
- Khởi mê toàn thân ở người từ 3 tuổi.
- Duy trì gây mê toàn thân ở người từ 2 tháng tuổi.
- Khởi đầu và duy trì an thần trong chăm sóc gây mê có theo dõi ở người lớn.
- An thần người lớn kết hợp gây tê vùng.
- An thần người lớn đã đặt nội khí quản và thở máy trong ICU.[1]
Theo SmPC tại Vương quốc Anh, propofol 1% được chỉ định cho:
- Khởi mê và duy trì gây mê ở người lớn cùng trẻ trên 1 tháng.
- An thần trong thủ thuật chẩn đoán hoặc phẫu thuật ở người lớn cùng trẻ trên 1 tháng.
- An thần người bệnh thở máy trong ICU từ trên 16 tuổi.[2]
Propofol không được phê duyệt làm thuốc điều trị mất ngủ tại nhà và không được sử dụng để gây bất tỉnh ngoài môi trường y tế có kiểm soát.
Propofol được sử dụng ngoài chỉ định trong một số phác đồ hồi sức thần kinh để kiểm soát trạng thái động kinh kháng trị ở người đã đặt nội khí quản, với theo dõi điện não đồ liên tục.[6]
Đây không phải chỉ định được phê duyệt trong nhãn Diprivan. Việc sử dụng đòi hỏi chăm sóc hồi sức chuyên sâu và phải cân nhắc nguy cơ tụt huyết áp, ức chế hô hấp, tăng triglycerid và hội chứng truyền propofol.[1][6]
Liều dùng và cách sử dụng
Các liều dưới đây chỉ tóm tắt nhãn Diprivan tại Hoa Kỳ. Propofol phải được chuẩn độ theo đáp ứng bởi bác sĩ gây mê hoặc nhân viên hồi sức được đào tạo; không được tự áp dụng:
- Khởi mê ở người lớn dưới 65 tuổi, ASA I–II: thường 2–2,5 mg/kg đường tĩnh mạch.[1]
- Khởi mê ở người cao tuổi, suy nhược hoặc ASA III–IV: thường 1–1,5 mg/kg, dùng chậm và chuẩn độ.[1]
- Khởi mê ở trẻ 3–16 tuổi, ASA I–II: thường 2,5–3,5 mg/kg; trẻ nhỏ hơn có thể cần liều cao hơn tính theo cân nặng.[1]
- Duy trì gây mê ở người lớn: thường truyền 100–200 microgam/kg/phút, tương đương 6–12 mg/kg/giờ; có thể dùng bolus 20–50 mg trong điều kiện phù hợp.[1]
- Duy trì gây mê ở người cao tuổi hoặc suy nhược: thường 50–100 microgam/kg/phút và phải chuẩn độ chậm.[1]
- Duy trì gây mê ở trẻ từ 2 tháng: thường 125–300 microgam/kg/phút theo nhãn Hoa Kỳ.[1]
- Khởi đầu an thần MAC ở người lớn: khoảng 0,5 mg/kg trong 3–5 phút hoặc truyền 100–150 microgam/kg/phút trong 3–5 phút.[1]
- Duy trì an thần MAC: thường 25–75 microgam/kg/phút, sau đó giảm đến mức thấp nhất duy trì được đáp ứng mong muốn.[1]
- An thần ICU ở người lớn đã đặt nội khí quản: có thể bắt đầu khoảng 5 microgam/kg/phút và tăng từng bước; nhiều người bệnh được duy trì trong khoảng 5–50 microgam/kg/phút.[1]
- Trong an thần ICU, nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo không vượt quá 4 mg/kg/giờ, trừ khi lợi ích được đánh giá cao hơn nguy cơ.[1]
Liều phụ thuộc tuổi, tình trạng tuần hoàn, bệnh nền, thuốc phối hợp, kích thích của thủ thuật và mục tiêu độ sâu gây mê hoặc an thần.
Propofol chỉ được dùng khi có nhân viên đủ năng lực kiểm soát đường thở, thông khí và hồi sức tim mạch. Người thực hiện gây mê hoặc an thần sâu không nên đồng thời là người tập trung thực hiện thủ thuật chẩn đoán hoặc phẫu thuật.[1][2]
Lưu ý kỹ thuật:
- Lắc kỹ nhũ tương và kiểm tra bằng mắt trước khi dùng.
- Không sử dụng nếu nhũ tương tách lớp, kết tụ, có giọt dầu lớn, đổi màu hoặc nghi nhiễm bẩn.
- Áp dụng kỹ thuật vô khuẩn nghiêm ngặt vì nhũ tương lipid có thể hỗ trợ vi sinh vật phát triển.
- Diprivan là sản phẩm đơn liều cho một người bệnh; bắt đầu sử dụng ngay sau khi mở và hoàn tất trong thời gian quy định.
- Theo nhãn Diprivan, thuốc còn thừa, bơm chứa và dây truyền phải được loại bỏ khi kết thúc thủ thuật hoặc sau 12 giờ, tùy thời điểm nào đến trước.[1]
- Không tự pha chung với thuốc khác. Chỉ pha loãng hoặc phối hợp khi nhãn của đúng sản phẩm cho phép.
- Khi truyền liên tục nên dùng bơm tiêm điện hoặc bơm truyền định lượng.[1]
Trong gây mê hoặc an thần, cần theo dõi liên tục hoặc thường xuyên:
- Mức tỉnh táo và độ sâu an thần.
- Nhịp thở, độ thông thoáng đường thở, độ bão hòa oxy và thông khí; theo dõi CO2 cuối thì thở ra khi phù hợp.
- Huyết áp, nhịp tim và điện tâm đồ.
- Dấu hiệu ngừng thở, tắc nghẽn đường thở, tụt huyết áp hoặc phản ứng quá mẫn.
- Đáp ứng đau và nhu cầu thuốc giảm đau bổ sung.[1][2]
Khi truyền kéo dài trong ICU, có thể cần theo dõi thêm:
- Triglycerid và tổng lượng lipid nhận vào.
- Khí máu, lactat, cân bằng acid–base và kali.
- Creatine kinase, dấu hiệu tiêu cơ vân và màu nước tiểu.
- Chức năng thận, chức năng gan và huyết động.
- Điện tâm đồ để phát hiện thay đổi dạng Brugada.
- Dấu hiệu suy tim, loạn nhịp hoặc hội chứng truyền propofol.
- Nhu cầu an thần mỗi ngày và khả năng giảm hoặc tạm ngừng truyền.[1][2]
Cảnh báo và lưu ý về Propofol
Theo nhãn Diprivan tại Hoa Kỳ, chống chỉ định trong trường hợp:
- Quá mẫn với propofol hoặc thành phần của sản phẩm.
- Có tiền sử phản vệ với trứng, sản phẩm từ trứng, đậu nành hoặc sản phẩm từ đậu nành.[1]
Theo SmPC của propofol 1% tại Vương quốc Anh:
- Chống chỉ định khi quá mẫn với propofol hoặc tá dược.
- Vì sản phẩm chứa dầu đậu nành, không dùng cho người quá mẫn với đậu phộng hoặc đậu nành.
- Chống chỉ định an thần ICU cho người từ 16 tuổi trở xuống.[2]
Thành phần tá dược và cách diễn đạt chống chỉ định khác nhau giữa sản phẩm, vì vậy phải kiểm tra nhãn của thuốc thực tế thay vì áp dụng một danh sách chung cho mọi nhũ tương propofol.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp hoặc có ý nghĩa lâm sàng gồm:
- Đau, rát hoặc châm chích tại vị trí tiêm.
- Tụt huyết áp.
- Nhịp tim chậm, nhịp nhanh hoặc rối loạn nhịp.
- Ngừng thở tạm thời, giảm thông khí hoặc tắc nghẽn đường thở.
- Cử động không chủ ý, rung giật cơ hoặc kích động khi tỉnh.
- Buồn nôn hoặc nôn sau thủ thuật.
- Đau đầu, chóng mặt hoặc buồn ngủ khi hồi tỉnh.
- Phát ban, ngứa.
- Viêm tĩnh mạch.
- Tăng lipid hoặc triglycerid máu khi truyền kéo dài.[1][2]
Mức độ và tần suất phụ thuộc liều, tốc độ tiêm, tình trạng người bệnh cùng các thuốc dùng đồng thời.
Các biến cố nghiêm trọng gồm:
- Ngừng thở, tắc nghẽn đường thở, giảm oxy máu hoặc suy hô hấp.
- Tụt huyết áp nặng, nhịp tim chậm, vô tâm thu và ngừng tim.
- Phản vệ, phù mạch hoặc co thắt phế quản.
- Hội chứng truyền propofol.
- Co giật, rung giật cơ hoặc hiện tượng giống động kinh.
- Phù phổi.
- Viêm tụy chưa giải thích được.
- Tổn thương mô hoặc hoại tử khi thuốc thoát mạch.
- Nhiễm khuẩn huyết và tử vong do sản phẩm hoặc hệ thống truyền bị nhiễm bẩn.
- Lạm dụng hoặc tự tiêm propofol, đã có báo cáo gây tử vong.[1]
Hội chứng truyền propofol có thể biểu hiện bằng toan chuyển hóa nặng, tăng kali máu, tăng lipid máu, tiêu cơ vân, gan to, suy thận, thay đổi điện tâm đồ kiểu Brugada, loạn nhịp và suy tim. Hội chứng thường liên quan truyền liều cao kéo dài, nhưng không có ngưỡng nào bảo đảm loại trừ hoàn toàn nguy cơ.[1][2]
Propofol phải được sử dụng đặc biệt thận trọng ở:
- Người cao tuổi, suy nhược hoặc thuộc ASA III–IV.
- Người giảm thể tích tuần hoàn, tụt huyết áp, suy tim hoặc lưu lượng tim thấp.
- Người có nguy cơ tắc nghẽn đường thở hoặc suy hô hấp.
- Người đang dùng opioid, benzodiazepine hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương khác.
- Người rối loạn chuyển hóa lipid hoặc đang nhận nhiều lipid qua đường tĩnh mạch.
- Người có bệnh ty thể hoặc yếu tố nguy cơ hội chứng truyền propofol.
- Trẻ nhỏ cần gây mê lặp lại hoặc kéo dài.[1][2]
Các yếu tố liên quan đến hội chứng truyền propofol gồm giảm cung cấp oxy đến mô, tổn thương thần kinh nặng, nhiễm khuẩn huyết, dùng thuốc co mạch, steroid hoặc thuốc tăng co bóp tim và truyền liều cao kéo dài. FDA ghi nhận nhiều trường hợp liên quan tốc độ trên 5 mg/kg/giờ trong hơn 48 giờ; SmPC châu Âu đặc biệt cảnh báo khi vượt 4 mg/kg/giờ trong hơn 48 giờ.[1][2]
Nếu xuất hiện toan chuyển hóa, tiêu cơ vân, tăng kali máu, loạn nhịp, suy thận hoặc suy tim không giải thích được, phải ngừng propofol và xử trí hồi sức ngay.[1][2]
Quá liều hoặc tiêm quá nhanh có thể gây ức chế hô hấp và tim mạch nặng.[1]
Xử trí tại cơ sở y tế gồm:
- Ngừng propofol ngay.
- Bảo đảm đường thở và cung cấp oxy.
- Hỗ trợ hoặc kiểm soát thông khí.
- Đặt người bệnh ở tư thế phù hợp, truyền dịch và dùng thuốc vận mạch khi cần.
- Điều trị nhịp tim chậm bằng biện pháp hồi sức và thuốc thích hợp.
- Theo dõi liên tục huyết áp, điện tâm đồ, oxy hóa và thông khí.[1]
Không có thuốc giải độc đặc hiệu cho propofol.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc từng sản phẩm:
- Diprivan theo nhãn Hoa Kỳ: bảo quản ở 4–25°C, không để đông đá và lắc kỹ trước khi sử dụng.[1]
- Propofol 1% trong SmPC được tham khảo tại Vương quốc Anh: bảo quản trong khoảng 2–25°C và không để đông đá.[2]
Sau khi mở, thời gian sử dụng và thay dây truyền phải tuân theo đúng nhãn. Với Diprivan, thuốc và hệ thống truyền còn lại phải được loại bỏ sau tối đa 12 giờ hoặc khi kết thúc thủ thuật, tùy thời điểm nào đến trước.[1]
Không sử dụng nhũ tương bị tách lớp, đông đá, nghi nhiễm bẩn hoặc bảo quản sai điều kiện.
Đối tượng đặc biệt
Khuyến nghị theo độ tuổi khác nhau giữa các nhãn:
Theo nhãn Diprivan tại Hoa Kỳ:
- Khởi mê: được xác lập từ 3 tuổi.
- Duy trì gây mê: được xác lập từ 2 tháng tuổi.
- Chưa xác lập an toàn và hiệu quả cho an thần MAC ở trẻ em.
- Không được chỉ định cho an thần ICU ở trẻ em; một nghiên cứu ở ICU nhi khoa ghi nhận tỷ lệ tử vong cao hơn ở nhóm dùng propofol.[1]
Theo SmPC tại Vương quốc Anh, propofol 1% có thể dùng để gây mê và an thần thủ thuật ở trẻ trên 1 tháng, nhưng chống chỉ định an thần ICU từ 16 tuổi trở xuống.[2]
Trẻ em có thể cần liều tính theo cân nặng cao hơn người lớn nhưng cũng có nguy cơ nhịp tim chậm, ngừng thở và biến cố thần kinh. Chỉ bác sĩ gây mê nhi khoa hoặc nhân viên có chuyên môn phù hợp mới được quyết định liều.
Người cao tuổi thường cần liều thấp hơn và tốc độ tiêm chậm hơn do giảm độ thanh thải, nồng độ đỉnh cao hơn và tăng nhạy cảm với propofol.[1][2]
Cần tránh bolus nhanh vì làm tăng nguy cơ ngừng thở, tắc nghẽn đường thở, tụt huyết áp, giảm cung lượng tim và ngừng tim. Liều phải được chuẩn độ theo đáp ứng, tình trạng thể tích tuần hoàn và bệnh tim mạch.
Dữ liệu quan sát qua nhiều thập kỷ trong nhãn Hoa Kỳ không xác định được sự gia tăng rõ ràng của dị tật bẩm sinh lớn hoặc sảy thai do propofol. Tuy nhiên, thuốc qua nhau thai và đã có báo cáo ức chế hô hấp hoặc thần kinh ở trẻ sơ sinh khi dùng gần thời điểm sinh.[1]
SmPC tại Vương quốc Anh khuyến nghị không dùng propofol trong thai kỳ trừ khi thực sự cần thiết; liều cao nên tránh trong gây mê sản khoa.[2]
Việc sử dụng phải do bác sĩ gây mê và bác sĩ sản khoa cân nhắc dựa trên nhu cầu thủ thuật, tuổi thai, liều, thời gian tiếp xúc và nguy cơ nếu trì hoãn điều trị.
Propofol hiện diện trong sữa mẹ. Nhãn Hoa Kỳ cho biết dữ liệu hiện có chưa ghi nhận phản ứng bất lợi rõ ràng ở trẻ bú mẹ, nhưng chưa có dữ liệu đầy đủ về ảnh hưởng lên sản xuất sữa.[1]
SmPC tại Vương quốc Anh khuyến nghị ngừng cho bú trong 24 giờ sau khi dùng propofol và loại bỏ sữa vắt ra trong thời gian này.[2]
Do hướng dẫn khác nhau giữa các nhãn, người mẹ cần làm theo chỉ định của bác sĩ gây mê, bác sĩ sản khoa hoặc nhi khoa dựa trên sản phẩm sử dụng, liều và tình trạng trẻ.
Dược động học của propofol ở người xơ gan mạn không khác rõ rệt so với người có chức năng gan bình thường. Ảnh hưởng của suy gan cấp chưa được nghiên cứu đầy đủ; việc truyền kéo dài ở người suy gan cũng chưa được đánh giá toàn diện.[1]
Không có khuyến nghị điều chỉnh liều cố định chỉ dựa trên xơ gan mạn, nhưng phải chuẩn độ thận trọng theo huyết động, mức albumin, bệnh não gan, thuốc phối hợp và đáp ứng lâm sàng.
Dược động học của propofol ở người suy thận mạn không khác rõ rệt so với người có chức năng thận bình thường. Ảnh hưởng của suy thận cấp và việc truyền kéo dài ở người suy thận chưa được nghiên cứu đầy đủ.[1]
Một số chế phẩm Diprivan chứa EDTA. Ở người có nguy cơ tổn thương thận, nhãn khuyến nghị theo dõi nước tiểu và cặn lắng trong quá trình an thần kéo dài.[1]
Không có liều cố định áp dụng cho mọi người suy thận; bác sĩ phải chuẩn độ dựa trên huyết động, tình trạng dịch, thuốc phối hợp và nguy cơ hội chứng truyền propofol.
Sau gây mê hoặc an thần bằng propofol, khả năng phán đoán, phối hợp vận động và phản ứng có thể bị suy giảm dù người bệnh cảm thấy đã tỉnh.[1][2]
Người bệnh cần:
- Có người trưởng thành đưa về và giám sát theo hướng dẫn của cơ sở y tế.
- Không tự lái xe, vận hành máy, làm việc trên cao hoặc tham gia hoạt động nguy hiểm cho đến khi bác sĩ xác nhận đã hồi phục.
- Không uống rượu hoặc dùng thêm thuốc an thần ngoài chỉ định.
- Không ký giấy tờ pháp lý hoặc đưa ra quyết định quan trọng trong thời gian còn ảnh hưởng của thuốc.[1]
SmPC tham khảo cho biết ảnh hưởng do propofol thường không còn rõ sau khoảng 12 giờ, nhưng hướng dẫn xuất viện của cơ sở điều trị phải được ưu tiên.[2]
Tương tác thuốc của Propofol
- Opioid, benzodiazepine, thuốc mê đường hô hấp, thuốc an thần khác và rượu có thể làm tăng tác dụng gây ngủ, ngừng thở, tụt huyết áp và ức chế tim mạch của propofol.[1][2]
- Valproate có thể làm tăng nồng độ propofol trong máu; có thể cần giảm liều và chuẩn độ thận trọng hơn.[1][2]
- Midazolam và dexmedetomidine có tác dụng an thần cộng hợp; liều của một hoặc nhiều thuốc có thể phải giảm.[2]
- Rifampicin đã liên quan đến tụt huyết áp nặng khi khởi mê bằng propofol ở một số trường hợp.[2]
- Thuốc làm giảm lưu lượng tim có thể làm giảm độ thanh thải và tăng nồng độ propofol.
- Opioid có thể giảm nhu cầu propofol nhưng làm tăng nguy cơ ngừng thở, tắc nghẽn đường thở và nhịp tim chậm.[1]
Propofol không có tác dụng giảm đau đầy đủ; phối hợp thuốc giảm đau phải được bác sĩ cân bằng với nguy cơ ức chế hô hấp.
Thắc mắc về hoạt chất Propofol
Propofol là thuốc gây mê và an thần tác dụng nhanh dùng qua đường tĩnh mạch. Thuốc được sử dụng để khởi mê, duy trì gây mê, an thần thủ thuật và an thần một số người bệnh thở máy trong ICU.[1][2] Propofol chỉ được sử dụng trong môi trường có theo dõi và phương tiện hồi sức.
Không. Propofol có thể gây mất ý thức, ngừng thở, tụt huyết áp và ngừng tim chỉ trong thời gian ngắn sau khi tiêm.[1] Thuốc không được dùng để điều trị mất ngủ tại nhà và không được tự tiêm trong bất kỳ trường hợp nào.
Mất ý thức thường xuất hiện trong khoảng 40 giây sau khi tiêm liều khởi mê phù hợp.[1] Sau liều đơn hoặc truyền ngắn, người bệnh thường tỉnh tương đối nhanh; thời gian hồi phục lâu hơn khi truyền kéo dài, dùng liều cao hoặc phối hợp opioid, benzodiazepine và thuốc mê khác.
Hội chứng truyền propofol là biến cố hiếm nhưng nghiêm trọng, thường liên quan truyền liều cao kéo dài. Biểu hiện có thể gồm toan chuyển hóa, tăng kali máu, tiêu cơ vân, tăng lipid máu, suy thận, loạn nhịp và suy tim.[1][2] Khi nghi ngờ, phải ngừng propofol và tiến hành hồi sức ngay.
Không nên tự lái xe sau gây mê hoặc an thần bằng propofol cho đến khi đã hồi phục hoàn toàn và được cơ sở y tế cho phép.[1][2] Người bệnh cần có người đưa về, tránh rượu, máy móc nguy hiểm và các quyết định quan trọng trong thời gian được dặn dò.

