Propofol

Propofol là thuốc gây mê và an thần tác dụng nhanh, chỉ dùng qua đường tĩnh mạch. Thuốc thường được sử dụng để khởi mê, duy trì gây mê toàn thân, an thần trong thủ thuật và an thần người lớn đang đặt nội khí quản, thở máy tại đơn vị hồi sức tích cực.[1][2] Propofol gây mất ý thức nhanh, thường trong khoảng 40 giây, nhưng không có tác dụng giảm đau đầy đủ; bác sĩ có thể phải phối hợp thuốc giảm đau phù hợp.[1] Thuốc có thể gây tụt huyết áp, ngừng thở, tắc nghẽn đường thở, nhịp tim chậm, ngừng tim hoặc phản vệ. Truyền liều cao kéo dài còn liên quan đến hội chứng truyền propofol, một biến cố hiếm nhưng có thể tử vong.[1][2] Vì vậy, propofol chỉ được sử dụng bởi nhân viên được đào tạo về gây mê hoặc hồi sức, trong điều kiện có theo dõi liên tục và thiết bị kiểm soát đường thở, thông khí cùng hồi sức tim mạch sẵn sàng.[1] Không được dùng propofol như thuốc ngủ tại nhà.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Propofol là thuốc gây mê/an thần tiêm tĩnh mạch, khởi phát nhanh.
  • Thường dùng trong gây mê, thủ thuật có an thần hoặc hồi sức theo chỉ định.
  • Chỉ sử dụng bởi nhân viên y tế có phương tiện theo dõi hô hấp-tim mạch.
  • Nguy cơ gồm suy hô hấp, tụt huyết áp, đau tại chỗ tiêm hoặc phản ứng dị ứng.
  • Cần khai báo bệnh tim phổi, dị ứng, thuốc đang dùng, thai kỳ hoặc cho con bú.

Hoạt chất Propofol là gì?

Propofol là thuốc gây mê tĩnh mạch tác dụng nhanh, tạo trạng thái mất ý thức hoặc an thần có thể điều chỉnh bằng cách thay đổi tốc độ tiêm truyền.[1][2]

Thuốc không phải opioid và không cung cấp tác dụng giảm đau đầy đủ. Khi thủ thuật gây đau, bác sĩ thường phải phối hợp phương pháp giảm đau khác.[1][2]

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Propofol

CAS 2078-54-8

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Propofol

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Propofol

Tên IUPAC

2,6-di(propan-2-yl)phenol

Tên hóa học khác

2,6-Diisopropylphenol | 2,6-Bis(1-methylethyl)phenol | Phenol, 2,6-bis(1-methylethyl)-

Tên khác / tên đồng nghĩa

2,6-diisopropylphenol hoặc 2,6-bis(1-methylethyl)phenol là tên hóa học của propofol.[1][3]; Diprivan và Propofol-Lipuro là tên thương mại, không phải tên đồng nghĩa của hoạt chất.

Tên viết tắt

PRO

Tên Latinh / tên dược điển

Propofolum

Tên USAN

propofol

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

2078-54-8

UNII

YI7VU623SF

PubChem CID

4943

RxNorm CUI

8782

Dược động học của Propofol

Sau tiêm tĩnh mạch, propofol phân bố rất nhanh từ máu đến não và các mô được tưới máu tốt. Nồng độ thuốc sau một liều bolus hoặc kết thúc truyền giảm theo mô hình ba khoang: phân bố nhanh, thải trừ nhanh và tái phân bố chậm từ các mô ngoại vi.[1]

Sau gây mê hoặc truyền ngắn, sự tỉnh lại thường nhanh do tái phân bố và độ thanh thải cao. Sau truyền kéo dài, thuốc tích lũy nhiều hơn trong mô, vì vậy thời gian hồi tỉnh có thể lâu hơn.[1][2]

Giai đoạn I: Hấp thu

Propofol không trải qua giai đoạn hấp thu qua đường tiêu hóa hoặc mô dưới da vì được đưa trực tiếp vào tuần hoàn tĩnh mạch.[1]

Tác dụng gây ngủ thường xuất hiện trong khoảng 40 giây; thời gian cân bằng giữa máu và não được ước tính khoảng 1–3 phút.[1]

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng về mặt hệ thống được xem là 100% khi propofol được tiêm hoặc truyền trực tiếp vào tĩnh mạch.[1]

Giai đoạn II: Phân bố

Propofol có tính thân lipid cao, phân bố nhanh vào não rồi tái phân bố đến cơ và mô mỡ. Thể tích phân bố tăng khi truyền kéo dài; sau truyền ICU kéo dài nhiều ngày, thể tích phân bố ở trạng thái ổn định được báo cáo khoảng 60 lít/kg.[1]

Mức phân bố và hồi tỉnh chịu ảnh hưởng bởi lưu lượng tim, tốc độ tiêm, thời gian truyền và thành phần cơ thể.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Propofol được chuyển hóa nhanh, chủ yếu qua liên hợp tại gan để tạo propofol glucuronide và các chất chuyển hóa quinol liên hợp không còn hoạt tính gây mê đáng kể.[1][2]

Độ thanh thải toàn thân cao hơn lưu lượng máu qua gan ở một số nghiên cứu, gợi ý có thể tồn tại thêm chuyển hóa ngoài gan.[1]

Giai đoạn IV: Thải trừ

Các chất chuyển hóa không hoạt tính được thải chủ yếu qua nước tiểu. Khoảng 50% liều có thể được thu hồi dưới dạng chất liên hợp glucuronide của propofol; lượng hoạt chất nguyên vẹn trong nước tiểu rất thấp.[1]

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Dược động học của propofol có nhiều pha:

  • Pha phân bố rất nhanh: khoảng 2–4 phút.
  • Pha thải trừ nhanh: khoảng 30–60 phút.
  • Pha cuối liên quan giải phóng chậm từ mô ngoại vi có thể kéo dài nhiều giờ; sau truyền ICU khoảng 10 ngày, thời gian bán thải cuối được ghi nhận khoảng 1–3 ngày.[1][2]

Thời gian bán thải cuối dài không đồng nghĩa người bệnh luôn ngủ kéo dài, vì sự hồi tỉnh sau dùng ngắn chủ yếu phụ thuộc vào tái phân bố nhanh.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải propofol ở người trưởng thành được ghi nhận khoảng 23–50 ml/kg/phút, tương đương khoảng 1,6–3,4 lít/phút ở người nặng 70 kg.[1]

Độ thanh thải có thể giảm ở người cao tuổi, người có lưu lượng tim thấp hoặc tình trạng tuần hoàn không ổn định.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến nồng độ và đáp ứng gồm:

  • Tuổi cao: giảm độ thanh thải, tăng nồng độ đỉnh và tăng nhạy cảm với tụt huyết áp hoặc ngừng thở.[1]
  • Lưu lượng tim thấp hoặc giảm thể tích tuần hoàn: có thể làm tăng nồng độ thuốc sau bolus.
  • Tốc độ tiêm nhanh: làm tăng nguy cơ ức chế tim mạch và hô hấp.[1]
  • Truyền kéo dài: tăng tích lũy tại các mô ngoại vi và kéo dài hồi tỉnh.
  • Opioid, benzodiazepine, thuốc mê khác hoặc valproate: có thể làm tăng tác dụng hoặc mức phơi nhiễm propofol.[1][2]
  • Xơ gan mạn và suy thận mạn không làm thay đổi rõ dược động học trong dữ liệu nhãn; suy gan hoặc suy thận cấp chưa được nghiên cứu đầy đủ.[1]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Propofol

Propofol thuộc nhóm thuốc gây mê toàn thân không barbiturate, dùng đường tĩnh mạch. Thuốc chủ yếu có tác dụng gây ngủ, an thần, mất trí nhớ trong thời gian dùng thuốc và giảm đáp ứng với kích thích.[1]

Propofol khác với thuốc tê tại chỗ và thuốc giảm đau. Thuốc có thể làm người bệnh mất ý thức nhưng không tự bảo đảm kiểm soát đau, đường thở hoặc thông khí.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế đầy đủ chưa được xác định hoàn toàn. Propofol được cho là tăng cường dẫn truyền ức chế qua thụ thể gamma-aminobutyric acid loại A — GABA-A — làm tăng tác dụng của GABA và giảm hoạt động neuron tại hệ thần kinh trung ương.[1]

Khi nồng độ tăng hoặc thuốc được tiêm nhanh, mức ức chế thần kinh trung ương sâu hơn và có thể gây mất phản xạ bảo vệ đường thở, ngừng thở cùng ức chế tim mạch.[1]

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Propofol gây mất ý thức nhanh và cho phép hồi tỉnh tương đối nhanh sau liều đơn hoặc truyền ngắn.[1]

Các tác động phụ thuộc liều gồm:

  • Giảm mức tỉnh táo và đáp ứng với kích thích.
  • Mất phản xạ bảo vệ đường thở khi an thần sâu hoặc gây mê.
  • Giảm huyết áp do giãn mạch và giảm hoạt động giao cảm.
  • Giảm thông khí, ngừng thở hoặc tắc nghẽn đường thở.
  • Giảm lưu lượng máu não, chuyển hóa não và áp lực nội sọ trong điều kiện thông khí phù hợp.[1][2]

Propofol không có tác dụng giảm đau đáng kể; kích thích đau có thể làm thay đổi độ sâu gây mê nếu không có phương pháp giảm đau bổ sung.[1]

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Propofol

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Propofol

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Propofol

  • Opioid, benzodiazepine, thuốc mê đường hô hấp, thuốc an thần khác và rượu có thể làm tăng tác dụng gây ngủ, ngừng thở, tụt huyết áp và ức chế tim mạch của propofol.[1][2]
  • Valproate có thể làm tăng nồng độ propofol trong máu; có thể cần giảm liều và chuẩn độ thận trọng hơn.[1][2]
  • Midazolam và dexmedetomidine có tác dụng an thần cộng hợp; liều của một hoặc nhiều thuốc có thể phải giảm.[2]
  • Rifampicin đã liên quan đến tụt huyết áp nặng khi khởi mê bằng propofol ở một số trường hợp.[2]
  • Thuốc làm giảm lưu lượng tim có thể làm giảm độ thanh thải và tăng nồng độ propofol.
  • Opioid có thể giảm nhu cầu propofol nhưng làm tăng nguy cơ ngừng thở, tắc nghẽn đường thở và nhịp tim chậm.[1]

Propofol không có tác dụng giảm đau đầy đủ; phối hợp thuốc giảm đau phải được bác sĩ cân bằng với nguy cơ ức chế hô hấp.

Thắc mắc về hoạt chất Propofol

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 7 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *