Nhiễm Candida da là tình trạng nấm men Candida phát triển quá mức trên bề mặt da, thường tại những vùng nóng, ẩm và cọ xát như bẹn, nách, dưới vú, kẽ mông, kẽ ngón hoặc vùng mang tã. Tổn thương điển hình là mảng đỏ ẩm, rát hoặc ngứa, bờ tương đối rõ, có thể kèm các sẩn hay mụn mủ nhỏ “vệ tinh” nằm ngoài rìa chính. Candida vốn có thể hiện diện tự nhiên trên cơ thể nên bệnh thường liên quan đến ẩm kéo dài, béo phì, đái tháo đường, dùng kháng sinh, suy giảm miễn dịch hoặc da bị che kín hơn là lây trực tiếp. Điều trị cần đồng thời làm khô nếp da, giảm ma sát, xử lý yếu tố nền và dùng thuốc chống nấm phù hợp. Phát ban đau, lan nhanh, có sốt, mủ nhiều hoặc xảy ra ở người miễn dịch yếu cần được khám sớm để loại trừ nhiễm khuẩn và nhiễm Candida sâu.
Nhiễm Candida da là bệnh gì?
Nhiễm Candida da là nhiễm nấm men nông do các loài Candida, thường gặp nhất là Candida albicans, phát triển quá mức trên lớp ngoài của da. Candida có thể sống bình thường trên da và niêm mạc mà không gây triệu chứng. Bệnh xuất hiện khi độ ẩm kéo dài, ma sát, tổn thương hàng rào da, thay đổi hệ vi sinh hoặc suy giảm miễn dịch cho phép nấm bám dính và xâm nhập nông.
Biểu hiện hay gặp nhất là viêm kẽ do Candida tại hai bề mặt da áp sát nhau. Tình trạng này cần phân biệt với “hăm kẽ” đơn thuần do ma sát, vì hăm kẽ có thể không nhiễm nấm hoặc bị bội nhiễm bởi vi khuẩn. Nhiễm Candida da cũng không đồng nghĩa với Candida xâm lấn trong máu hoặc nội tạng; thể xâm lấn là bệnh cảnh khác, thường ở người bệnh nặng nằm viện. Chẩn đoán đúng vị trí và yếu tố nền quyết định việc điều trị có bền vững hay không.
| Tên bệnh | Nhiễm Candida da |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Cutaneous candidiasis |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Candida da; candidiasis da; viêm kẽ do Candida; hăm kẽ do nấm men; moniliasis da |
| Mã ICD-10 | B37.2 |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Nhiễm nấm men da và phần phụ da; chuyên khoa Da liễu |
| Cơ quan ảnh hưởng | Da, đặc biệt các nếp gấp ẩm như bẹn, nách, dưới vú, kẽ mông, kẽ ngón và vùng tã; có thể liên quan quanh móng |
| Tính chất bệnh | Nhiễm nấm men cơ hội, thường khu trú và lành tính; không phải bệnh lây qua tiếp xúc thông thường trong đa số trường hợp |
| Mức độ phổ biến | Thường gặp ở vùng da ẩm, người béo phì, đái tháo đường, trẻ mang tã và người suy giảm miễn dịch |
| Bệnh có lây không? | Tùy bối cảnh |
| Đường lây | Phần lớn trường hợp là Candida sẵn có trên da hoặc niêm mạc phát triển quá mức, không phải lây từ người khác. Tiếp xúc trực tiếp có thể góp phần trong một số vị trí hoặc hoàn cảnh, nhưng độ ẩm, ma sát và bệnh nền thường quan trọng hơn. |
Tổng quan chuyên môn về Nhiễm Candida da
Nếp da ẩm và bị cọ xát làm lớp sừng mềm, nứt vi thể và giảm chức năng hàng rào. Candida bám vào tế bào biểu bì, chuyển dạng từ men sang giả sợi hoặc sợi, tiết enzyme và kích hoạt phản ứng viêm tại chỗ. Mồ hôi, nước tiểu, phân, dịch tiết hoặc băng kín duy trì môi trường ẩm; đái tháo đường và suy giảm miễn dịch làm khả năng kiểm soát nấm yếu hơn. Viêm gây đỏ, nóng, ngứa và đau rát, còn sự lan ra ngoài bờ tạo các sẩn hoặc mụn mủ vệ tinh. Nếu gãi hoặc da nứt sâu, vi khuẩn có thể xâm nhập thứ phát.
Có thể phân loại theo vị trí và hình thái: viêm kẽ do Candida ở nách, bẹn, dưới vú hoặc kẽ mông; hăm tã do Candida; viêm kẽ kẽ ngón; viêm quanh móng mạn liên quan Candida; và tổn thương quanh lỗ mở hoặc vùng bị che kín. Phân loại giúp nhận diện yếu tố duy trì riêng, chẳng hạn tã ẩm ở trẻ, tiểu không tự chủ ở người cao tuổi hay tiếp xúc nước nghề nghiệp ở kẽ ngón. Nhiễm niêm mạc miệng, âm đạo và Candida xâm lấn không nằm trong phạm vi bài này.
Nhiễm Candida da có thể gặp ở mọi tuổi và mọi giới. Bệnh phổ biến hơn ở khí hậu nóng ẩm, người có nếp da sâu, trẻ sơ sinh mang tã, người hạn chế vận động, người tiểu không tự chủ và người làm việc thường xuyên tiếp xúc nước. Tỷ lệ cụ thể tại Việt Nam chưa có số liệu đại diện toàn quốc đáng tin cậy; tần suất trong bệnh viện hoặc nhóm đái tháo đường không nên áp dụng cho cộng đồng nói chung.
Candida thường phát triển từ quần thể nấm men sẵn có trên cơ thể. Khi nếp da bị ẩm và tổn thương, nấm lan tại chỗ qua bề mặt da, bám dính vào biểu bì rồi gây viêm nông. Một số trường hợp có thể liên quan tiếp xúc giữa các vùng cơ thể, từ người chăm sóc hoặc từ môi trường ẩm, nhưng đây không phải con đường chính ở người khỏe mạnh.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Nhiễm Candida da
Nguyên nhân trực tiếp là sự tăng sinh của Candida, thường là C. albicans nhưng cũng có thể là loài khác. Các nguyên nhân nền làm thay đổi môi trường da gồm hăm do ma sát, ẩm liên tục, băng kín, mang tã, tiết mồ hôi nhiều, vệ sinh không làm khô kỹ và tiếp xúc nước kéo dài. Kháng sinh phổ rộng, corticoid, thuốc ức chế miễn dịch, đái tháo đường, béo phì và suy dinh dưỡng có thể làm hệ vi sinh hoặc miễn dịch thay đổi. Không nên quy bệnh đơn giản cho “ở bẩn”.
Có thể thay đổi: để nếp da ẩm lâu, mặc đồ chật bí, tã không được thay phù hợp, kiểm soát đường huyết kém, tiếp xúc nước nghề nghiệp, dùng kháng sinh hoặc corticoid không cần thiết.
Khó thay đổi hoặc cần quản lý y khoa: béo phì với nếp da sâu, tuổi sơ sinh hoặc cao tuổi, thai kỳ, tiểu không tự chủ, hạn chế vận động, bệnh miễn dịch và điều trị ức chế miễn dịch.
Trẻ sơ sinh mang tã; người béo phì; người mắc đái tháo đường; người ra mồ hôi nhiều; người nằm lâu hoặc phải dùng tã người lớn; nhân viên làm nghề ngâm tay trong nước; người dùng kháng sinh kéo dài; người ghép tạng, hóa trị, nhiễm HIV hoặc dùng corticoid toàn thân; và người có vùng da bị băng kín đều dễ mắc hơn.
Triệu chứng và dấu hiệu của Nhiễm Candida da
Bệnh thường bắt đầu tại vùng da tiếp xúc nhau bằng cảm giác rát, ngứa hoặc đau nhẹ, sau đó xuất hiện mảng đỏ bóng, ẩm và có thể trợt. Rìa tổn thương thường có vảy mỏng hoặc các sẩn, mụn mủ nhỏ rải rác. Diễn tiến có thể cấp tính sau đợt nóng, dùng kháng sinh hoặc mang tã, hoặc mạn tính nếu ma sát và ẩm kéo dài. Ở người suy giảm miễn dịch, tổn thương có thể rộng, ít điển hình hoặc đi kèm nhiễm Candida ở vị trí khác.
- Mảng đỏ ẩm, bóng hoặc mềm nhũn tại nếp gấp da.
- Ngứa, châm chích, rát hoặc đau khi hai bề mặt da cọ vào nhau.
- Ranh giới tương đối rõ, có vảy trắng mỏng ở mép.
- Sẩn hoặc mụn mủ nhỏ nằm tách khỏi mảng chính, gọi là tổn thương vệ tinh.
- Nứt, trợt hoặc rỉ dịch nhẹ khi da bị ẩm và ma sát kéo dài.
- Vị trí hay gặp gồm bẹn, nách, dưới vú, kẽ mông, bụng gấp và vùng tã.
- Viêm kẽ kẽ ngón có thể trắng bợt, nứt đau và kéo dài ở người thường xuyên ngâm tay nước.
- Viêm quanh móng mạn gây sưng nếp móng, mất lớp biểu bì bảo vệ và biến đổi móng.
- Tổn thương lan rộng hoặc nhiều mụn mủ ở người suy giảm miễn dịch cần đánh giá nhiễm trùng sâu hay bệnh da khác.
Nên đặt lịch khám: phát ban ở nếp kéo dài quá vài ngày, tái phát nhiều, đau rát, có mụn mủ vệ tinh hoặc không rõ là nấm.
Cần khám trong ngày: đỏ lan nhanh, đau tăng, mùi hôi, mủ nhiều, sốt, đường huyết cao khó kiểm soát hoặc tổn thương ở người suy giảm miễn dịch.
Cần tái khám sớm: không cải thiện dù đã giữ khô và dùng thuốc đúng hướng dẫn, hoặc xuất hiện kích ứng, phù, phồng rộp sau bôi thuốc.
Gọi 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu khi có khó thở, phù mặt, choáng sau dùng thuốc; sốt cao kèm lơ mơ, tụt huyết áp, đỏ đau lan nhanh; hoặc dấu hiệu nhiễm trùng nặng ở người hóa trị, giảm bạch cầu hay ghép tạng. Không tự lái xe khi tình trạng toàn thân nặng và không trì hoãn để tiếp tục bôi mẹo dân gian.
Chẩn đoán Nhiễm Candida da
Bác sĩ kết hợp vị trí nếp da, hình thái mảng đỏ ẩm, tổn thương vệ tinh, yếu tố nguy cơ và đáp ứng trước đó. Vì nhiều bệnh giống Candida, như viêm da tiếp xúc, vảy nến đảo ngược, hắc lào, erythrasma và nhiễm khuẩn, xét nghiệm nấm được dùng khi chẩn đoán không rõ hoặc điều trị thất bại. Phát hiện Candida trên mẫu không luôn chứng minh đó là nguyên nhân duy nhất, vì nấm có thể cư trú bình thường.
Khám tập trung vào độ ẩm, mức trợt, mùi, đau, ranh giới và tổn thương vệ tinh ở tất cả nếp liên quan. Bác sĩ có thể kiểm tra móng, miệng, vùng sinh dục hoặc các dấu hiệu bệnh nền khi phù hợp. Nhiệt độ, dấu hiệu viêm mô tế bào và hạch được đánh giá nếu nghi bội nhiễm. Việc hỏi thuốc đang dùng, kiểm soát đường huyết, tiểu không tự chủ, nghề nghiệp và cách chăm sóc da thường quan trọng ngang với việc nhìn tổn thương.
Soi KOH hoặc nhuộm Gram: tìm tế bào nấm men nảy chồi và giả sợi; phù hợp khi tổn thương không điển hình hoặc cần phân biệt nấm sợi.
Nuôi cấy nấm: cân nhắc ở ca tái phát, thất bại điều trị, người miễn dịch yếu hoặc nghi loài Candida ít nhạy thuốc; kết quả phải được diễn giải cùng lâm sàng.
Đường huyết hoặc HbA1c: có thể được chỉ định khi bệnh tái diễn, lan rộng hoặc có dấu hiệu đái tháo đường. Xét nghiệm khác tùy bệnh nền, không làm thường quy cho mọi người.
Không áp dụng trong đa số trường hợp. Siêu âm hoặc chụp cắt lớp chỉ có vai trò nếu bác sĩ nghi áp xe sâu, viêm mô tế bào phức tạp hoặc bệnh khác, không dùng để chẩn đoán viêm kẽ Candida thông thường.
Không có thang điểm duy nhất cho nhiễm Candida da. Chẩn đoán dựa trên tổn thương phù hợp ở vùng ẩm, yếu tố thuận lợi và bằng chứng nấm khi cần. Mụn mủ vệ tinh gợi ý mạnh nhưng không phải lúc nào cũng có. Kết quả nuôi cấy dương tính đơn độc không đủ nếu hình ảnh lâm sàng không phù hợp, vì Candida có thể là vi sinh vật cư trú.
Điều trị Nhiễm Candida da
Điều trị gồm bốn trụ cột: làm khô và thông thoáng vùng da; giảm ma sát và chất kích thích; kiểm soát yếu tố nền như đường huyết, tã ẩm hoặc kháng sinh; và dùng thuốc chống nấm phù hợp. Thuốc bôi thường đủ cho bệnh khu trú. Bệnh lan rộng, tái phát, kháng trị hoặc ở người miễn dịch yếu cần bác sĩ xem xét thuốc toàn thân và lấy mẫu. Nhập viện chỉ khi có nhiễm trùng nặng, bệnh toàn thân hoặc nghi Candida xâm lấn.
Thuốc bôi thường dùng thuộc nhóm azole hoặc nystatin, lựa chọn tùy vị trí, tuổi và khả năng kích ứng. Thuốc chống nấm uống như fluconazole chỉ được cân nhắc cho trường hợp nặng, rộng hoặc không đáp ứng, sau khi đánh giá thai kỳ, gan, thận và tương tác thuốc. Corticoid nhẹ đôi khi được bác sĩ phối hợp ngắn hạn nếu viêm nhiều, nhưng corticoid mạnh hoặc dùng đơn độc có thể làm nấm nặng và gây teo da nếp. Kháng sinh chỉ dùng khi có bằng chứng bội nhiễm vi khuẩn.
Không áp dụng cho nhiễm Candida da đơn thuần. Nếu hình thành áp xe hoặc ổ mủ sâu do vi khuẩn hay nguyên nhân khác, dẫn lưu có thể cần thiết nhưng đó không phải điều trị thường quy của viêm kẽ Candida.
Không áp dụng. Phẫu thuật không điều trị Candida nông; trường hợp nếp da quá sâu gây viêm kẽ tái diễn có thể được đánh giá riêng về can thiệp tạo hình sau khi kiểm soát bệnh nền, không phải lựa chọn đầu tay.
Rửa dịu nhẹ, thấm khô thay vì chà, dùng quần áo thoáng, thay tã hoặc đồ ẩm kịp thời và tách hai bề mặt da bằng vật liệu sạch, thấm hút phù hợp giúp giảm ẩm. Kem bảo vệ da có thể hữu ích ở vùng tiếp xúc nước tiểu hoặc phân nếu được chọn đúng. Tránh bột rắc tạo vón cục trong nếp và tránh nước hoa, cồn hoặc chất tẩy mạnh trên vùng trợt.
Theo dõi mức đỏ, đau rát, trợt, số tổn thương vệ tinh, mùi và diện tích lan. Ghi nhận độ ẩm, thói quen thay tã, đường huyết và thuốc mới dùng để tìm yếu tố duy trì. Liên hệ bác sĩ nếu đau tăng, có sốt, vệt đỏ lan, mủ, hoại tử, tác dụng phụ hoặc không cải thiện theo thời gian được hướng dẫn. Người tái phát cần đánh giá lại chẩn đoán thay vì liên tục đổi thuốc chống nấm.
Nhiều trường hợp khu trú cải thiện trong vài ngày nhưng thời gian điều trị thường kéo dài đến khi hết tổn thương và thêm một khoảng ngắn theo chỉ dẫn. Nếp da mạn tính, móng, bệnh nền kiểm soát kém hoặc miễn dịch yếu có thể cần lâu hơn. Không nên ngừng ngay khi bớt ngứa nếu bác sĩ chưa hướng dẫn, cũng không tự kéo dài thuốc uống.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Nứt và gãi có thể dẫn đến bội nhiễm vi khuẩn, viêm mô tế bào hoặc áp xe. Viêm kéo dài gây tăng sắc tố, dày da, đau khi vận động và giảm chất lượng cuộc sống. Ở người suy giảm miễn dịch nặng, tổn thương da lan rộng có thể là dấu hiệu của tình trạng nghiêm trọng hơn nhưng nhiễm Candida da thông thường hiếm khi tự chuyển thành nhiễm máu. Thuốc bôi có thể gây viêm da tiếp xúc; corticoid mạnh gây teo và rạn da.
Tiên lượng tốt khi vừa loại bỏ nấm vừa xử lý độ ẩm, ma sát và bệnh nền. Tổn thương khu trú thường lành không để sẹo, dù vùng da có thể sẫm hoặc nhạt tạm thời. Tái phát dễ xảy ra nếu nếp da tiếp tục ẩm, đường huyết cao, tã không được thay phù hợp hoặc chẩn đoán ban đầu thực ra là bệnh khác.
Tái phát thường phản ánh yếu tố duy trì chưa được giải quyết hơn là “nấm không thể chữa”. Người bệnh nên xem lại kiểm soát đường huyết, cân nặng, độ ẩm nếp da, tiểu không tự chủ, thuốc kháng sinh và cách chăm sóc. Tái phát nhiều cần xét nghiệm hoặc khám chuyên khoa để loại trừ vảy nến đảo ngược, viêm da tiếp xúc, hắc lào và Candida ít nhạy thuốc.
Giữ nếp da sạch và khô, thay quần áo hoặc tã ẩm, chọn đồ rộng thoáng, giảm ma sát và kiểm soát đường huyết là biện pháp chính. Người làm việc với nước nên dùng găng phù hợp, làm khô kẽ ngón và có thời gian để da thoáng. Không tự dùng kháng sinh hoặc corticoid. Không có vaccine phòng Candida da và không cần khử khuẩn nhà ở theo kiểu bệnh lây truyền.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Nhiễm Candida da
Không có chế độ ăn “diệt Candida” đã được chứng minh điều trị nhiễm Candida da. Nên duy trì dinh dưỡng cân đối, đủ đạm, rau và vi chất; giảm năng lượng nếu cần kiểm soát cân nặng và tuân thủ kế hoạch ăn cho đái tháo đường. Không cần loại bỏ hoàn toàn đường, tinh bột, men hoặc trái cây nếu không có chỉ định riêng. Nhịn ăn hoặc dùng thực phẩm bổ sung thay thuốc có thể làm chậm điều trị.
Vận động vẫn có lợi, nhưng nên chọn đồ thoáng, giảm cọ xát tại nếp, tắm và thấm khô sau tập. Trong giai đoạn trợt đau, điều chỉnh hoạt động gây ma sát như chạy dài hoặc đạp xe đến khi da cải thiện. Người làm việc ngoài trời cần thay áo ướt và có khoảng nghỉ làm mát. Ngủ đủ hỗ trợ kiểm soát đường huyết và cân nặng nhưng không thay thế điều trị chống nấm.
Có thể chụp ảnh định kỳ, đo phạm vi đỏ, ghi mức đau ngứa và kiểm tra xem có mụn mủ mới, mùi hoặc rỉ dịch. Với đái tháo đường, theo dõi đường huyết theo kế hoạch đã được hướng dẫn. Không cạo sâu, chọc mụn mủ hoặc tự lấy mẫu. Nếu vùng đỏ vượt đường viền đánh dấu, có sốt hoặc đau tăng, cần khám ngay.
- Không giữ khăn, miếng lót hoặc quần áo ẩm lâu trong nếp da.
- Không tự bôi corticoid mạnh hay kem trộn để làm hết đỏ nhanh.
- Không dùng kháng sinh hoặc thuốc chống nấm uống khi chưa được đánh giá.
- Không chà bằng chanh, giấm, cồn hoặc chất tẩy lên vùng da trợt.
- Không rắc bột dày làm vón cục và tăng ma sát trong nếp.
- Không mặc định mọi hăm kẽ là Candida khi điều trị nhiều lần không hiệu quả.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Hăm tã do Candida thường xuất hiện sau khi da bị ẩm và kích ứng, tạo mảng đỏ ở nếp bẹn kèm tổn thương vệ tinh; khác hăm kích ứng đơn thuần thường chừa phần sâu của nếp. Cần thay tã thường xuyên, làm khô nhẹ và dùng thuốc phù hợp tuổi theo tư vấn. Trẻ sốt, bỏ bú, có mụn nước, loét hoặc phát ban lan cần khám sớm.
Người cao tuổi dễ mắc do nếp da sâu, giảm vận động, tiểu không tự chủ, dùng tã và đái tháo đường. Biểu hiện đau hoặc ngứa có thể ít rõ, trong khi nhiễm khuẩn thứ phát tiến triển nhanh hơn. Kế hoạch chăm sóc cần đơn giản, giảm ẩm, hỗ trợ thay đồ và xem xét tương tác thuốc nếu dùng chống nấm toàn thân.
Thai kỳ làm tăng mồ hôi, nếp da và thay đổi miễn dịch nhưng nhiễm Candida da khu trú thường không gây hại trực tiếp cho thai. Thuốc bôi được lựa chọn theo vị trí và hồ sơ an toàn; thuốc uống cần bác sĩ cân nhắc chặt chẽ. Không tự dùng fluconazole hoặc ngừng thuốc đang cần cho thai kỳ.
Điều trị tại chỗ thường có thể thực hiện khi cho con bú nếu chọn thuốc phù hợp. Tránh để trẻ tiếp xúc trực tiếp với vùng vừa bôi; không bôi lên núm vú nếu chưa được hướng dẫn và rửa tay kỹ. Nhiễm Candida ở núm vú hoặc đau vú khi cho bú cần đánh giá riêng vì nguyên nhân có thể không chỉ do Candida.
Người giảm bạch cầu, ghép tạng, hóa trị, HIV tiến triển hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch có nguy cơ tổn thương rộng và biểu hiện không điển hình. Sốt hoặc mụn mủ lan ở nhóm này cần khám khẩn để loại trừ nhiễm Candida xâm lấn và nhiễm khuẩn. Điều trị nên dựa trên mẫu xét nghiệm và phối hợp với chuyên khoa đang quản lý miễn dịch.
Đái tháo đường và béo phì là hai bệnh nền liên quan rõ nhất; tiểu không tự chủ, suy dinh dưỡng và bệnh gây giảm vận động cũng góp phần. Kiểm soát đường huyết, cân nặng và độ ẩm có thể quan trọng như thuốc chống nấm. Bệnh gan, thận và đa thuốc ảnh hưởng lựa chọn thuốc toàn thân, cần đánh giá cá thể hóa.
Băng kín, nằm lâu, kháng sinh và ẩm quanh nếp làm nguy cơ tăng sau phẫu thuật. Không bôi thuốc vào vết mổ hoặc dưới băng khi chưa có chỉ định. Đỏ quanh vết mổ, đau tăng, mủ, sốt hoặc tách mép vết thương không nên quy cho Candida nông mà cần được đội phẫu thuật đánh giá.
Câu hỏi thường gặp về Nhiễm Candida da
Đa số trường hợp không phải bệnh lây trực tiếp theo nghĩa thông thường. Candida thường đã có trên da hoặc niêm mạc và chỉ gây bệnh khi vùng da bị ẩm, cọ xát, bít tắc hoặc miễn dịch thay đổi. Vì vậy, điều trị người tiếp xúc thường không cần thiết. Tuy nhiên, nên dùng khăn riêng, rửa tay sau chăm sóc vùng tổn thương và giữ dụng cụ cá nhân sạch để giảm lây vi sinh vật nói chung. Nếu tổn thương ở vùng sinh dục, núm vú hoặc nhiều người trong nhà cùng có triệu chứng, cần khám để xác định nguồn và chẩn đoán chính xác.
Ở người khỏe mạnh, bệnh thường khu trú và đáp ứng tốt với chăm sóc khô thoáng cùng thuốc chống nấm. Nguy cơ chính là nứt da, đau, tái phát và bội nhiễm vi khuẩn. Tình trạng trở nên đáng lo khi đỏ lan nhanh, có sốt, mủ, mùi hôi, đau nhiều, hoại tử hoặc xuất hiện ở người hóa trị, giảm bạch cầu, ghép tạng hay đái tháo đường mất kiểm soát. Nhiễm Candida da thông thường không nên bị đánh đồng với Candida trong máu, nhưng bác sĩ cần loại trừ thể sâu khi có triệu chứng toàn thân.
Không có bằng chứng rằng loại bỏ hoàn toàn đường hoặc áp dụng chế độ “diệt Candida” có thể thay thế điều trị. Người mắc đái tháo đường cần kiểm soát glucose theo kế hoạch y tế vì đường huyết cao làm tăng nguy cơ và chậm lành da, nhưng điều đó khác với việc kiêng cực đoan mọi tinh bột hoặc trái cây. Chế độ ăn cân đối và giảm năng lượng khi thừa cân có thể giúp giảm nếp da và mồ hôi. Không nên dùng thực phẩm bổ sung, men vi sinh hoặc nhịn ăn như thuốc chống nấm khi chưa có chỉ định.
Thuốc có thể loại bỏ Candida tại thời điểm điều trị nhưng bệnh sẽ quay lại nếu nếp da vẫn ẩm, cọ xát, tã thay chưa phù hợp, đường huyết cao hoặc dùng kháng sinh kéo dài. Một nguyên nhân khác là chẩn đoán nhầm với vảy nến đảo ngược, viêm da tiếp xúc, erythrasma hoặc hắc lào. Tái phát nhiều cần bác sĩ xem lại hình thái, lấy mẫu soi hoặc nuôi cấy và đánh giá bệnh nền. Tự đổi nhiều loại thuốc hoặc bôi corticoid mạnh thường làm da mỏng và chẩn đoán khó hơn.
Không nên tự dùng. Một số kem phối hợp chứa corticoid mạnh có thể làm đỏ và ngứa giảm nhanh nhưng đồng thời che lấp nấm, làm teo da, rạn da và tăng tái phát, đặc biệt ở bẹn hoặc nách. Trong vài trường hợp viêm nhiều, bác sĩ có thể cân nhắc corticoid nhẹ trong thời gian ngắn cùng thuốc chống nấm, sau khi chắc chắn chẩn đoán. Người bệnh nên kiểm tra thành phần, tránh kem trộn và tái khám nếu phải dùng lặp lại. Thuốc phù hợp phụ thuộc tuổi, vị trí, thai kỳ và bệnh nền.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

