Mequitazine là thuốc kháng histamin H1 dùng đường uống, thuộc nhóm dẫn xuất phenothiazin. Thuốc được sử dụng để điều trị triệu chứng viêm mũi dị ứng, viêm kết mạc dị ứng và mày đay ở người lớn hoặc trẻ em thuộc độ tuổi phù hợp với từng dạng bào chế. Mequitazine có thể gây buồn ngủ, giảm tỉnh táo và tác dụng kháng cholinergic như khô miệng, táo bón hoặc bí tiểu. Một nguy cơ quan trọng là kéo dài khoảng QT và rối loạn nhịp thất, đặc biệt ở người có hội chứng QT dài, rối loạn điện giải, nhịp tim chậm, chuyển hóa CYP2D6 kém hoặc đang dùng thuốc tương tác. Tại Việt Nam, việc xác định thuốc kê đơn hay không kê đơn phải căn cứ hồ sơ được phê duyệt của từng sản phẩm; không nên suy luận chỉ từ tên hoạt chất. Người bệnh không tự mua, tăng liều, phối hợp thuốc hoặc sử dụng kéo dài khi chưa hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Nội dung chính
- Mequitazine là gì?: Thuốc đối kháng thụ thể histamin H1, thuộc nhóm dẫn xuất phenothiazin.
- Mã ATC: R06AD07.
- Công dụng theo nhãn: Điều trị triệu chứng viêm mũi dị ứng, viêm kết mạc dị ứng và mày đay.
- Dạng dùng: Viên nén 5 mg và siro uống 0,5 mg/mL là các dạng đã được xác minh.
- Liều người lớn theo RCP Pháp: Tổng liều 10 mg/ngày, dùng một hoặc hai lần.
- Nguy cơ quan trọng: Buồn ngủ, tác dụng kháng cholinergic, kéo dài khoảng QT, xoắn đỉnh và phản ứng quá mẫn.
- Tương tác đáng chú ý: Thuốc kéo dài QT, thuốc ức chế mạnh CYP2D6, rượu, thuốc an thần và thuốc có tác dụng kháng cholinergic.
- Thai kỳ và cho con bú: Không khuyến cáo trong thai kỳ; chống chỉ định khi cho con bú theo RCP được tra cứu.
- Nguyên tắc sử dụng: Không tự áp dụng liều tham khảo hoặc dùng kéo dài; cần kiểm tra thuốc dùng kèm với bác sĩ hoặc dược sĩ.
Hoạt chất Mequitazine là gì?
Mequitazine là thuốc kháng histamin H1 dùng đường uống để giảm triệu chứng của một số bệnh dị ứng. Thuốc làm giảm tác động của histamin tại thụ thể H1 nhưng không loại bỏ nguyên nhân gây dị ứng và không được xem là thuốc chữa khỏi bệnh dị ứng.
Mequitazine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Mequitazine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Mequitazine |
| Tên IUPAC | 10-(1-azabicyclo[2.2.2]octan-3-ylmethyl)phenothiazine |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Méquitazine là cách viết tiếng Pháp; mequitazin là cách ghi tên hoạt chất thường gặp trong tài liệu đăng ký thuốc tại Việt Nam.; Levomequitazine là đồng phân đối quang L của mequitazine, không phải tên đồng nghĩa hoàn toàn của hỗn hợp mequitazine racemic. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Mequitazinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 29216-28-2 |
|---|---|
| UNII | Y463242LY2 |
| PubChem CID | 4066 |
| RxNorm CUI | 29528 |
Dược động học của Mequitazine
Mequitazine được hấp thu nhanh sau khi uống, đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng 3–6 giờ. Thuốc phân bố rộng ngoài mạch, được chuyển hóa chủ yếu qua CYP2D6 và CYP3A4, sau đó thải trừ phần lớn qua đường mật. Thời gian bán thải được báo cáo khoảng 18–38 giờ.
Khi dùng 10 mg mỗi ngày, trạng thái ổn định đạt khoảng ngày thứ tám và có hiện tượng tích lũy đáng kể. Đặc điểm này là cơ sở của cảnh báo thận trọng khi sử dụng quá 10 ngày.
Giai đoạn I: Hấp thu
Mequitazine được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa. Nồng độ tối đa trong huyết tương thường đạt sau khoảng 3–6 giờ. Trong khoảng liều 5–10 mg, nồng độ tối đa và diện tích dưới đường cong tăng tương ứng với liều.
Giai đoạn II: Phân bố
Mequitazine có thể tích phân bố biểu kiến lớn, cho thấy thuốc phân bố rộng vào các mô ngoài lòng mạch. Giá trị thể tích phân bố định lượng cụ thể trong RCP được kiểm tra.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Mequitazine được chuyển hóa chủ yếu bằng:
- Hydroxyl hóa qua enzym CYP2D6.
- S-oxy hóa qua enzym CYP3A4.
Hoạt chất mẹ vẫn là thành phần chủ yếu trong tuần hoàn sau khi dùng lặp lại. Nồng độ tổng cộng của các chất chuyển hóa được báo cáo thấp hơn khoảng chín lần so với mequitazine.
Mequitazine ức chế CYP2D6 mạnh trong nghiên cứu in vitro, nhưng ý nghĩa lâm sàng đầy đủ của tác dụng này đối với mọi thuốc dùng kèm chưa được xác lập.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Mequitazine được thải trừ chủ yếu qua đường mật sau chuyển hóa. Lượng hoạt chất không đổi bài tiết qua nước tiểu rất thấp.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải của mequitazine được báo cáo trong khoảng 18–38 giờ. Khi dùng hằng ngày, thuốc có thể tích lũy; trạng thái ổn định đạt vào khoảng ngày điều trị thứ tám và hệ số tích lũy diện tích dưới đường cong được báo cáo khoảng 5–9. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể làm thay đổi mức phơi nhiễm hoặc nguy cơ tích lũy gồm:
- Kiểu hình chuyển hóa CYP2D6 kém.
- Dùng đồng thời thuốc ức chế mạnh CYP2D6.
- Suy gan nặng.
- Điều trị kéo dài quá 10 ngày.
- Tuổi cao và các bệnh đồng mắc có thể làm tăng nhạy cảm với tác dụng an thần hoặc kháng cholinergic.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Mequitazine
Mequitazine thuộc nhóm thuốc kháng histamin dùng toàn thân, phân nhóm dẫn xuất phenothiazin, mã ATC R06AD07.
Thuốc có thể đi vào hệ thần kinh trung ương và gây an thần. So với một số thuốc kháng histamin H1 thế hệ cũ khác, tác dụng an thần ở liều 5 mg có thể ít rõ hơn, nhưng khoảng cách giữa liều ít gây an thần và liều gây an thần tương đối hẹp.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Mequitazine đối kháng thụ thể histamin H1, qua đó làm giảm các biểu hiện do histamin như hắt hơi, chảy nước mũi, ngứa, đỏ mắt và nổi mày đay.
Thuốc cũng có tác dụng kháng cholinergic và tác động an thần liên quan đến hệ histaminergic cùng hệ adrenergic trung ương. Các tác dụng ngoài đích này góp phần gây khô miệng, táo bón, rối loạn điều tiết mắt, bí tiểu và buồn ngủ.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Mequitazine làm giảm đáp ứng sinh học qua thụ thể histamin H1. Tác dụng điều trị chủ yếu là kiểm soát triệu chứng dị ứng; thuốc không điều trị sốc phản vệ và không thay thế adrenalin trong cấp cứu phản vệ.
Đồng phân L, levomequitazine, có liên quan đến khả năng kéo dài khoảng QT rõ hơn trong dữ liệu an toàn, đặc biệt ở người chuyển hóa CYP2D6 kém. Ý nghĩa nguy cơ trên từng cá nhân còn phụ thuộc liều, bệnh tim, điện giải và thuốc phối hợp.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Mequitazine
Theo RCP của các chế phẩm PRIMALAN được tra cứu, mequitazine được chỉ định điều trị triệu chứng:
- Viêm mũi dị ứng theo mùa hoặc quanh năm.
- Viêm kết mạc dị ứng.
- Mày đay.
Độ tuổi được phê duyệt phụ thuộc dạng bào chế: siro được ghi nhận cho người lớn và trẻ từ hai tuổi; viên nén 5 mg được ghi nhận cho người lớn và trẻ từ sáu tuổi.
Hướng dẫn quốc tế về mày đay năm 2022 ưu tiên thuốc kháng histamin H1 thế hệ thứ hai làm điều trị hàng đầu. Đây là khuyến nghị chuyên môn đối với mày đay, không phải sự mở rộng hoặc thay đổi chỉ định được phê duyệt của mequitazine.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được tóm tắt từ RCP Pháp, chỉ có giá trị tham khảo và không được tự áp dụng:
| Đối tượng | Liều tham khảo theo RCP | | -------------------------------------------- | --------------------------------------------------------------------------------- | | Người lớn | Tổng liều 10 mg/ngày, dùng một lần hoặc chia hai lần. | | Trẻ vị thành niên trên 12 tuổi và trên 40 kg | Tổng liều 10 mg/ngày, dùng một lần hoặc chia hai lần. | | Trẻ 6–12 tuổi dùng viên 5 mg | Khoảng 2,5 mg cho mỗi 10 kg cân nặng mỗi ngày, dùng một lần hoặc chia hai lần. | | Trẻ 30–40 kg dùng siro 0,5 mg/mL | 7,5–10 mg/ngày. | | Trẻ 20–30 kg dùng siro 0,5 mg/mL | 5–7,5 mg/ngày. | | Trẻ 10–20 kg dùng siro 0,5 mg/mL | 2,5–5 mg/ngày. |
Liều thực tế phải căn cứ tuổi, cân nặng, dạng bào chế, bệnh đồng mắc, thuốc dùng kèm và nhãn được phê duyệt của đúng sản phẩm. Không tự tăng liều khi triệu chứng chưa giảm và không tự sử dụng kéo dài quá 10 ngày.
Mequitazine được dùng bằng đường uống. Viên nén được nuốt với nước; siro phải được đo bằng dụng cụ định liều đi kèm sản phẩm.
Do thuốc có thể gây buồn ngủ, RCP cho phép ưu tiên dùng liều vào buổi tối khi phù hợp. Không tự chuyển toàn bộ liều sang buổi tối nếu bác sĩ đã chỉ định cách dùng khác.
Cần lưu ý:
- Không uống rượu trong thời gian dùng thuốc.
- Không dùng chung với thuốc khác gây buồn ngủ hoặc kéo dài QT khi chưa được kiểm tra tương tác.
- Không tự dùng quá 10 ngày do nguy cơ tích lũy.
- Không dùng liều của người lớn cho trẻ em.
- Đọc đúng nồng độ siro vì số mililit không tương đương trực tiếp với số miligam.
Cần theo dõi:
- Buồn ngủ, giảm tỉnh táo, lú lẫn hoặc kích động.
- Khô miệng, táo bón, nhìn mờ hoặc bí tiểu.
- Hồi hộp, choáng, ngất hoặc nhịp tim bất thường.
- Phát ban, phù mặt, khó thở hoặc dấu hiệu phản vệ.
- Sốt, đau họng hoặc dấu hiệu nhiễm khuẩn có thể gợi ý giảm bạch cầu hạt.
Ở người có nguy cơ rối loạn nhịp, bác sĩ có thể cần đánh giá điện tâm đồ, kali máu, nhịp tim và danh sách thuốc đang sử dụng. Nếu xuất hiện sốt hoặc nhiễm khuẩn không giải thích được, cần khám sớm và cân nhắc xét nghiệm công thức máu.
Cảnh báo và lưu ý về Mequitazine
Mequitazine chống chỉ định trong các trường hợp được RCP nêu:
- Quá mẫn với mequitazine hoặc tá dược của sản phẩm.
- Đang dùng đồng thời thuốc có nguy cơ gây xoắn đỉnh hoặc kéo dài QT thuộc nhóm chống chỉ định.
- Hội chứng QT dài bẩm sinh.
- Khoảng QT kéo dài đã biết hoặc nghi ngờ.
- Rối loạn điện giải, đặc biệt hạ kali máu.
- Nhịp tim chậm có ý nghĩa lâm sàng.
- Tiền sử giảm bạch cầu hạt do phenothiazin.
- Nguy cơ glôcôm góc đóng.
- Nguy cơ bí tiểu liên quan bệnh niệu đạo hoặc tuyến tiền liệt.
- Đang cho con bú.
Siro PRIMALAN chống chỉ định ở trẻ dưới hai tuổi theo nhãn sản phẩm này.
Các tác dụng không mong muốn có tần suất chưa xác định được ghi nhận trong RCP gồm:
- Buồn ngủ hoặc an thần.
- Bồn chồn, kích động, mất ngủ.
- Lú lẫn hoặc ảo giác, đặc biệt ở người cao tuổi.
- Run, rối loạn vận động hoặc triệu chứng ngoại tháp.
- Rối loạn điều tiết mắt và giãn đồng tử.
- Khô miệng và táo bón.
- Nhịp tim nhanh.
- Bí tiểu.
- Nhạy cảm ánh sáng, ban đỏ, chàm, ngứa, ban xuất huyết hoặc mày đay.
Không phải mọi người đều gặp tác dụng phụ. Nguy cơ có thể tăng khi dùng liều cao, điều trị kéo dài, uống rượu hoặc phối hợp thuốc an thần và thuốc kháng cholinergic.
Các biến cố nghiêm trọng cần được đánh giá y tế ngay gồm:
- Sốc phản vệ hoặc phù mạch.
- Kéo dài khoảng QT, xoắn đỉnh hoặc rối loạn nhịp thất.
- Giảm bạch cầu hạt.
- Co giật, rối loạn ý thức hoặc hôn mê, đặc biệt khi quá liều.
- Bí tiểu cấp hoặc cơn glôcôm góc đóng ở người có nguy cơ.
Đã có một trường hợp xoắn đỉnh được báo cáo ở người có hội chứng QT dài bẩm sinh và dùng đồng thời một kháng sinh macrolid. Báo cáo này cho thấy nguy cơ có thể tăng khi nhiều yếu tố thuận lợi cùng hiện diện, nhưng không xác định tần suất xảy ra trong cộng đồng.
Cần đặc biệt thận trọng ở:
- Người chuyển hóa CYP2D6 kém hoặc chưa xác định kiểu hình chuyển hóa.
- Người đang dùng thuốc ức chế mạnh CYP2D6.
- Người có bệnh tim, tiền sử ngất hoặc yếu tố nguy cơ kéo dài QT.
- Người có hạ kali máu, nhịp tim chậm hoặc đang dùng nhiều thuốc tương tác.
- Người cao tuổi.
- Người suy gan nặng.
- Người mắc động kinh hoặc có nguy cơ co giật.
- Người có nguy cơ glôcôm góc đóng hoặc bí tiểu.
- Người cần lái xe hoặc vận hành máy móc.
Do mequitazine tích lũy khi dùng lặp lại, cần đánh giá lại nếu điều trị vượt quá 10 ngày.
Quá liều có thể gây tăng buồn ngủ, rối loạn ý thức, hôn mê, co giật — đặc biệt ở trẻ em — và rối loạn nhịp do kéo dài khoảng QT.
Xử trí cần được thực hiện tại cơ sở y tế, bao gồm điều trị triệu chứng, hỗ trợ chức năng sống và theo dõi tim mạch. Tài liệu an toàn khuyến cáo theo dõi điện tâm đồ, khoảng QT và nhịp tim trong 48 giờ sau quá liều.
Thuốc giải độc đặc hiệu.
Đối với PRIMALAN 5 mg dạng viên được tra cứu, thuốc được bảo quản ở nhiệt độ không quá 25°C và tránh ánh sáng; hạn dùng được ghi nhận là ba năm.
Điều kiện bảo quản siro và các sản phẩm đăng ký tại Việt Nam phải tuân theo nhãn của đúng sản phẩm. Không tự áp dụng điều kiện bảo quản của một biệt dược cho tất cả chế phẩm mequitazine.
Đối tượng đặc biệt
Độ tuổi sử dụng phụ thuộc dạng bào chế và nhãn sản phẩm:
- Siro PRIMALAN 0,5 mg/mL được chỉ định cho trẻ từ hai tuổi; chống chỉ định ở trẻ dưới hai tuổi.
- Viên PRIMALAN 5 mg được chỉ định cho trẻ từ sáu tuổi.
- Liều trẻ em được xác định theo cân nặng và có thể chia một hoặc hai lần mỗi ngày.
Trẻ em có thể xuất hiện kích động nghịch thường, co giật hoặc độc tính nghiêm trọng khi quá liều. Cha mẹ không tự dùng thìa gia đình để đo siro và không dùng liều của người lớn cho trẻ.
Người cao tuổi có thể nhạy cảm hơn với buồn ngủ, lú lẫn, ảo giác, hạ tỉnh táo và tác dụng kháng cholinergic như táo bón, bí tiểu hoặc rối loạn điều tiết mắt.
Cần rà soát thuốc đang sử dụng, đặc biệt thuốc an thần, thuốc chống trầm cảm, thuốc chống loạn thần, thuốc tim mạch và thuốc kéo dài khoảng QT. Không thể kết luận mequitazine phù hợp cho một người cao tuổi cụ thể nếu chưa đánh giá bệnh nền và tương tác.
Dữ liệu trên động vật chưa đầy đủ và chưa có đủ dữ liệu lâm sàng để đánh giá chắc chắn nguy cơ của mequitazine trong thai kỳ. RCP không khuyến cáo dùng thuốc cho phụ nữ mang thai hoặc phụ nữ có khả năng mang thai không sử dụng biện pháp tránh thai.
Nếu đã dùng thuốc vào cuối thai kỳ, trẻ sơ sinh có thể cần được theo dõi chức năng thần kinh và tiêu hóa do nguy cơ tác dụng atropin hoặc an thần. Quyết định sử dụng phải do bác sĩ cân nhắc lợi ích và nguy cơ.
Mequitazine chống chỉ định trong thời gian cho con bú theo RCP được tra cứu. Chưa xác định chắc chắn mức độ bài tiết thuốc vào sữa mẹ; nguy cơ được lưu ý gồm an thần, kích động nghịch thường hoặc ngưng thở khi ngủ ở trẻ bú mẹ.
Không tự ngừng cho con bú hoặc tự dùng thuốc khác thay thế; cần trao đổi với bác sĩ để lựa chọn phương án phù hợp.
Ở người suy gan nặng, độ thanh thải mequitazine có thể giảm và thuốc có thể tích lũy. RCP khuyến cáo thận trọng ở nhóm này.
Chế độ điều chỉnh liều định lượng riêng cho từng mức suy gan.
Dữ liệu điều chỉnh liều mequitazine theo từng mức suy thận trong các RCP đã kiểm tra.
Mặc dù lượng thuốc không đổi bài tiết qua nước tiểu được mô tả là rất thấp, không được suy luận rằng mọi người suy thận đều có thể dùng liều thông thường. Bác sĩ cần đánh giá tuổi, bệnh đồng mắc, tình trạng điện giải và các thuốc có nguy cơ kéo dài QT.
Mequitazine có thể ảnh hưởng đến khả năng lái xe và vận hành máy do gây buồn ngủ hoặc giảm tỉnh táo, đặc biệt khi mới bắt đầu điều trị. Rượu và thuốc an thần làm tăng tác động này.
Không lái xe, vận hành máy móc hoặc thực hiện công việc nguy hiểm nếu cảm thấy buồn ngủ, chóng mặt, nhìn mờ, lú lẫn hoặc giảm khả năng tập trung.
Tương tác thuốc của Mequitazine
Các tương tác quan trọng gồm:
- Thuốc kéo dài khoảng QT hoặc gây xoắn đỉnh: một số thuốc chống loạn nhịp nhóm IA và III, thuốc chống loạn thần, kháng sinh macrolid hoặc fluoroquinolon, thuốc chống sốt rét, methadone, citalopram, escitalopram, domperidone, hydroxyzine và mizolastine. Mức độ chống chỉ định, không khuyến cáo hoặc cần thận trọng phụ thuộc từng thuốc.
- Thuốc ức chế mạnh CYP2D6: paroxetine, fluoxetine, bupropion, duloxetine, terbinafine và cinacalcet có thể làm tăng mức phơi nhiễm mequitazine; phối hợp không được khuyến cáo.
- Thuốc gây nhịp tim chậm hoặc hạ kali máu: có thể làm tăng nguy cơ rối loạn nhịp.
- Rượu, natri oxybat và thuốc ức chế thần kinh trung ương: làm tăng buồn ngủ và giảm tỉnh táo.
- Thuốc có tác dụng kháng cholinergic: làm tăng khô miệng, táo bón, nhìn mờ và bí tiểu.
Danh sách không đầy đủ. Người bệnh cần cung cấp toàn bộ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bổ sung cho bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng mequitazine.
Thắc mắc về hoạt chất Mequitazine
Mequitazine là thuốc kháng histamin H1 thuộc nhóm dẫn xuất phenothiazin, dùng đường uống để giảm triệu chứng viêm mũi dị ứng, viêm kết mạc dị ứng và mày đay. Thuốc không điều trị nguyên nhân của mọi bệnh dị ứng và không thay thế điều trị cấp cứu phản vệ.
Có thể. Mequitazine có tác dụng an thần và buồn ngủ có thể xuất hiện ngay cả ở liều điều trị, đặc biệt khi mới dùng, tăng liều, uống rượu hoặc phối hợp thuốc ức chế thần kinh trung ương. Không lái xe nếu thuốc làm giảm tỉnh táo.
Không nên. Rượu làm tăng tác dụng an thần, buồn ngủ và suy giảm khả năng tập trung của mequitazine. RCP khuyến cáo tránh đồ uống có cồn và thuốc chứa cồn trong thời gian điều trị.
Mequitazine chống chỉ định ở người có hội chứng QT dài bẩm sinh, khoảng QT kéo dài đã biết hoặc nghi ngờ, nhịp tim chậm có ý nghĩa hay rối loạn điện giải như hạ kali máu. Người có bệnh tim không nên tự dùng; bác sĩ cần kiểm tra bệnh nền và thuốc phối hợp.
Có thể dùng ở độ tuổi phù hợp với từng dạng bào chế: siro PRIMALAN từ hai tuổi và viên 5 mg từ sáu tuổi theo các RCP được tra cứu. Liều phải tính theo cân nặng. Không tự lấy liều của các nhãn này để áp dụng cho sản phẩm khác hoặc cho một trẻ cụ thể.

