Lynestrenol là một progestogen tổng hợp thuộc nhóm steroid 19-nor, được dùng bằng đường uống. Sau khi hấp thu, hoạt chất được chuyển hóa thành norethisterone có hoạt tính, từ đó tạo tác dụng tương tự progesterone trên nội mạc tử cung và các cơ quan đích. Tùy hàm lượng và chế phẩm, Lynestrenol có thể được chỉ định cho một số rối loạn kinh nguyệt, rong kinh hoặc rong huyết, lạc nội mạc tử cung, ức chế hay trì hoãn kinh nguyệt, bảo vệ nội mạc tử cung khi bổ sung estrogen hoặc tránh thai bằng viên chỉ chứa progestogen.
Liều dùng khác biệt đáng kể giữa viên 5 mg dùng trong phụ khoa và viên 0,5 mg dùng để tránh thai. Lynestrenol có các chống chỉ định quan trọng liên quan đến thai kỳ, bệnh gan, huyết khối tĩnh mạch đang hoạt động và chảy máu âm đạo chưa xác định nguyên nhân. Người bệnh không nên tự sử dụng hoặc áp dụng liều của chế phẩm này cho chế phẩm khác.
Nội dung chính
- Bản chất: Progestogen tổng hợp, được chuyển hóa thành norethisterone có hoạt tính.
- Đường dùng: Đường uống; nguồn chính thức ghi nhận viên 5 mg và viên 0,5 mg.
- Ứng dụng: Điều trị một số rối loạn kinh nguyệt và lạc nội mạc tử cung; viên 0,5 mg có thể được dùng làm thuốc tránh thai chỉ chứa progestogen.
- Mã ATC: G03DC03 đối với Lynestrenol dùng trong phụ khoa; chế phẩm tránh thai Exlutena được ghi mã G03AC02 trong SmPC tương ứng.
- Cảnh báo chính: Không dùng khi có thai hoặc nghi ngờ có thai; thận trọng đặc biệt với bệnh gan, huyết khối, rối loạn tâm trạng và chảy máu âm đạo bất thường.
- Không tự dùng: Liều và lịch uống phụ thuộc chặt chẽ vào chỉ định, hàm lượng và loại chế phẩm.
Hoạt chất Lynestrenol là gì?
Lynestrenol là một progestogen tổng hợp dùng bằng đường uống. Trong cơ thể, hoạt chất được chuyển thành norethisterone, sau đó tác động lên thụ thể progesterone tại nội mạc tử cung và các mô đích.
Lynestrenol
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Lynestrenol |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Lynestrenol |
| Tên IUPAC | (8R,9S,10R,13S,14S,17R)-17-ethynyl-13-methyl-2,3,6,7,8,9,10,11,12,14,15,16-dodecahydro-1H-cyclopenta[a]phenanthren-17-ol |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Tên hoạt chất được ghi trong các tài liệu chính thức là Lynestrenol. Norethisterone là chất chuyển hóa có hoạt tính của Lynestrenol, không phải tên đồng nghĩa hoàn toàn của hoạt chất. |
| Tên Latinh / tên dược điển | lynestrenolum |
| Tên USAN | lynestrenol |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 52-76-6 |
|---|---|
| UNII | 3J8Q1747Z2 |
| PubChem CID | 5857 |
| RxNorm CUI | 6529 |
Dược động học của Lynestrenol
Sau khi uống, Lynestrenol được hấp thu và chuyển hóa nhanh thành norethisterone có hoạt tính. Nồng độ norethisterone tối đa trong huyết tương đạt sau khoảng 2–4 giờ. Theo SmPC Exlutena, norethisterone có sinh khả dụng tuyệt đối khoảng 64%, gắn protein huyết tương khoảng 96%, thời gian bán thải trung bình khoảng 15 giờ và độ thanh thải huyết tương khoảng 0,6 lít/giờ.
Giai đoạn I: Hấp thu
Lynestrenol được hấp thu nhanh sau khi uống và nhanh chóng chuyển thành norethisterone. Nồng độ đỉnh của norethisterone thường đạt trong khoảng 2–4 giờ sau khi dùng.
| F · Sinh khả dụng | SmPC của chế phẩm Lynestrenol 0,5 mg ghi nhận sinh khả dụng tuyệt đối của chất chuyển hóa có hoạt tính norethisterone là khoảng 64%. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Norethisterone tạo thành từ Lynestrenol gắn khoảng 96% với protein huyết tương, chủ yếu với albumin khoảng 61% và SHBG khoảng 35%. Thể tích phân bố cụ thể của Lynestrenol.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Lynestrenol được chuyển hóa tại gan thành norethisterone có hoạt tính. Chuyển hóa pha I của Lynestrenol gồm hydroxyl hóa tại vị trí 3 và phản ứng khử hydro; norethisterone tiếp tục được liên hợp với sulfate và glucuronide.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Lynestrenol và các chất chuyển hóa được thải qua nước tiểu và phân. SmPC Exlutena ghi nhận tỷ lệ bài tiết qua nước tiểu so với phân khoảng 1,5:1; phần qua nước tiểu chủ yếu dưới dạng glucuronide.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trung bình của norethisterone sau khi dùng Lynestrenol khoảng 15 giờ theo SmPC Exlutena. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải huyết tương trung bình của norethisterone hình thành từ Lynestrenol được ghi nhận khoảng 0,6 lít/giờ trong SmPC Exlutena. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Suy gan có thể làm chậm chuyển hóa hormone steroid. Thuốc cảm ứng enzym gan có thể làm tăng độ thanh thải hormone sinh dục và giảm hiệu lực của Lynestrenol, đặc biệt khi dùng với mục đích tránh thai. Rối loạn tiêu hóa, nôn hoặc tiêu chảy cũng có thể làm giảm hấp thu của viên tránh thai.
Ảnh hưởng của suy thận và khác biệt giữa các nhóm dân tộc chưa được nghiên cứu đầy đủ.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Lynestrenol
Lynestrenol thuộc nhóm progestogen tổng hợp có nguồn gốc 19-norsteroid. Trong phân loại ATC dùng cho điều trị phụ khoa, hoạt chất thuộc nhóm G03DC – dẫn xuất estren. Chế phẩm liều thấp dùng tránh thai được xếp trong nhóm thuốc tránh thai chỉ chứa progestogen.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Norethisterone được tạo thành từ Lynestrenol gắn vào thụ thể progesterone và tạo tác dụng progestogen trên nội mạc tử cung. Dùng liên tục ở liều điều trị phụ khoa có thể ức chế rụng trứng và kinh nguyệt.
Ở chế phẩm tránh thai 0,5 mg, tác dụng tránh thai chủ yếu liên quan đến tăng độ quánh của chất nhầy cổ tử cung, làm giảm sự xâm nhập của tinh trùng; đồng thời gây biến đổi nội mạc tử cung và ức chế rụng trứng ở khoảng 70% người dùng trong dữ liệu của SmPC Exlutena.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Lynestrenol tạo tác dụng progestogen rõ trên nội mạc tử cung. Mức độ ức chế rụng trứng phụ thuộc liều và chế phẩm; viên tránh thai liều thấp không ức chế rụng trứng ở tất cả người dùng. Lynestrenol cũng có hoạt tính androgen yếu, có thể liên quan đến mụn trứng cá hoặc tăng tiết bã nhờn ở một số người.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Lynestrenol
Theo SmPC Orgametril 5 mg, Lynestrenol được chỉ định trong:
- Đa kinh.
- Rong kinh và rong huyết.
- Một số trường hợp vô kinh hoặc thiểu kinh nguyên phát và thứ phát khi cơ thể tạo estrogen không đầy đủ.
- Lạc nội mạc tử cung.
- Một số trường hợp ung thư nội mạc tử cung.
- Ức chế rụng trứng, đau do rụng trứng và kinh nguyệt.
- Trì hoãn kinh nguyệt.
- Phối hợp với liệu pháp estrogen ở giai đoạn quanh hoặc sau mãn kinh nhằm phòng tăng sản nội mạc tử cung.
Chế phẩm Lynestrenol 0,5 mg Exlutena được chỉ định để tránh thai.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn thuốc nước ngoài và không phải hướng dẫn tự điều trị.
Đối với viên Lynestrenol 5 mg:
- Đa kinh: 5 mg/ngày, từ ngày 14 đến ngày 25 của chu kỳ.
- Rong kinh hoặc rong huyết: 10 mg/ngày trong 10 ngày; sau đó có thể dùng 5 mg/ngày từ ngày 14 đến ngày 25 trong ba chu kỳ tiếp theo.
- Lạc nội mạc tử cung: 5–10 mg/ngày trong ít nhất 6 tháng.
- Ức chế rụng trứng, đau do rụng trứng và kinh nguyệt: 5 mg/ngày, bắt đầu từ ngày đầu và không muộn hơn ngày thứ 5 của chu kỳ.
- Trì hoãn kinh nguyệt: thông thường 5 mg/ngày nếu bắt đầu khoảng hai tuần trước kỳ kinh dự kiến; lịch bắt đầu muộn sử dụng liều khác và làm tăng nguy cơ chảy máu đột phá.
- Bổ trợ liệu pháp estrogen: 5 mg/ngày trong 12–15 ngày mỗi tháng.
- Liều dùng cho vô kinh, thiểu kinh hoặc ung thư nội mạc tử cung phải do bác sĩ chuyên khoa chỉ định và giám sát.
Đối với viên tránh thai Lynestrenol 0,5 mg:
- Uống một viên mỗi ngày, liên tục, vào thời điểm gần giống nhau; bắt đầu vỉ tiếp theo ngay sau khi hết vỉ trước.
Không áp dụng liều của viên 5 mg cho viên 0,5 mg hoặc ngược lại.
Uống viên thuốc với nước hoặc chất lỏng phù hợp. Người dùng phải tuân thủ đúng lịch uống của chế phẩm được kê đơn.
Với viên tránh thai 0,5 mg, cần uống hằng ngày không ngắt quãng và gần cùng một thời điểm. Nếu khoảng cách giữa hai viên vượt quá 27 giờ, hiệu quả tránh thai có thể giảm và cần thực hiện hướng dẫn xử trí quên thuốc trong tờ thông tin sản phẩm.
Nếu nôn trong vòng 3–4 giờ sau khi uống viên tránh thai hoặc tiêu chảy nặng, thuốc có thể chưa được hấp thu đầy đủ. Không tự tăng liều hoặc uống bù nhiều viên nếu chưa kiểm tra hướng dẫn chính thức hay hỏi bác sĩ, dược sĩ.
Trước khi dùng cần loại trừ thai kỳ và đánh giá nguyên nhân của chảy máu âm đạo bất thường. Trong quá trình điều trị nên theo dõi:
- Kiểu chảy máu và thay đổi chu kỳ kinh.
- Chức năng gan nếu có nguy cơ hoặc triệu chứng bất thường.
- Huyết áp đối với người dùng thuốc tránh thai chỉ chứa progestogen.
- Dấu hiệu huyết khối.
- Tâm trạng, triệu chứng trầm cảm.
- Đường huyết ở người mắc đái tháo đường.
- Mỡ máu và các thông số chuyển hóa khi điều trị kéo dài.
- Khám định kỳ nếu dùng progestogen dài ngày.
Cảnh báo và lưu ý về Lynestrenol
Các chống chỉ định được ghi nhận trong nhãn sản phẩm gồm:
- Đang mang thai hoặc nghi ngờ mang thai.
- Huyết khối tĩnh mạch đang hoạt động.
- Bệnh gan nặng hoặc tiền sử bệnh gan khi chức năng gan chưa trở lại bình thường.
- Chảy máu âm đạo chưa xác định nguyên nhân.
- Quá mẫn với Lynestrenol hoặc thành phần của thuốc.
- Khối u đã biết hoặc nghi ngờ nhạy cảm với hormone sinh dục đối với chế phẩm tránh thai.
- Một số bệnh hiếm từng xuất hiện hoặc nặng lên trong thai kỳ hay khi dùng hormone sinh dục, tùy nhãn chế phẩm.
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm:
- Chảy máu đột phá, kinh nguyệt không đều hoặc vô kinh.
- Tăng cân, giữ nước, giảm dung nạp glucose hoặc thay đổi lipid máu.
- Đau đầu, đau nửa đầu, chóng mặt, căng thẳng hoặc thay đổi tâm trạng.
- Buồn nôn, nôn, đau bụng, tiêu chảy hoặc táo bón.
- Mụn trứng cá, tăng tiết bã nhờn, nám da, ngứa, phát ban hoặc mày đay.
- Căng đau vú, thay đổi ham muốn tình dục hoặc tiết dịch âm đạo.
- Bất thường xét nghiệm chức năng gan.
Tần suất và loại tác dụng phụ có thể khác giữa viên 5 mg điều trị phụ khoa và viên 0,5 mg tránh thai.
Cần được đánh giá y tế khẩn cấp nếu xuất hiện:
- Đau hoặc sưng một chân, đau ngực, khó thở hoặc ho ra máu, gợi ý huyết khối.
- Vàng da, đau bụng dữ dội hoặc xét nghiệm chức năng gan bất thường.
- Phản ứng quá mẫn nghiêm trọng.
- Đau bụng dưới đột ngột ở người dùng thuốc tránh thai kèm trễ kinh, do cần loại trừ thai ngoài tử cung.
- Thay đổi tâm trạng nặng, trầm cảm hoặc ý nghĩ tự làm hại bản thân.
- Chảy máu âm đạo nhiều hoặc kéo dài bất thường.
Thận trọng khi dùng Lynestrenol ở người có:
- Tiền sử huyết khối hoặc phải bất động kéo dài.
- Bệnh gan hoặc ung thư gan.
- Tăng huyết áp.
- Đái tháo đường.
- Trầm cảm hoặc rối loạn tâm trạng.
- Tiền sử ung thư vú hoặc khối u phụ thuộc hormone.
- Tiền sử thai ngoài tử cung hoặc tổn thương vòi trứng khi dùng để tránh thai.
- Tiền sử nám da.
- Rối loạn dung nạp lactose do một số chế phẩm chứa lactose.
Lynestrenol không bảo vệ khỏi HIV hoặc các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
Độc tính cấp của Lynestrenol được mô tả là thấp. Quá liều có thể gây buồn nôn, nôn và ở trẻ gái có thể gây chảy máu âm đạo nhẹ. Không có thuốc giải độc đặc hiệu; xử trí chủ yếu là theo dõi và điều trị triệu chứng.
Khi uống quá liều, đặc biệt ở trẻ em, cần liên hệ cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc; không tự gây nôn.
Orgametril 5 mg: bảo quản dưới 30°C, không để đông lạnh, giữ trong bao bì gốc để tránh ánh sáng và độ ẩm.
Exlutena 0,5 mg: SmPC ghi không yêu cầu điều kiện bảo quản đặc biệt; cần tuân theo thông tin trên bao bì của sản phẩm thực tế.
Để thuốc ngoài tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của Orgametril 5 mg ở người dưới 18 tuổi chưa được xác lập trong SmPC và chưa có dữ liệu đầy đủ.
Không tự dùng Lynestrenol cho trẻ em hoặc trẻ vị thành niên. Việc sử dụng cho người đã có kinh nguyệt cần được bác sĩ chuyên khoa đánh giá theo chỉ định, tuổi và chế phẩm cụ thể.
Không có khuyến cáo điều chỉnh liều riêng cho người cao tuổi trong các tài liệu đã kiểm chứng. Lynestrenol 5 mg có chỉ định bổ trợ estrogen ở một số phụ nữ quanh và sau mãn kinh, nhưng cần đánh giá cá thể hóa nguy cơ huyết khối, bệnh gan, tim mạch và khối u phụ thuộc hormone.
Dữ liệu chuyên biệt ở người cao tuổi.
Lynestrenol chống chỉ định khi đang mang thai hoặc nghi ngờ mang thai. Nếu có thai trong khi sử dụng chế phẩm tránh thai, phải ngừng thuốc và liên hệ bác sĩ.
Dữ liệu trên động vật ghi nhận bất thường khi phơi nhiễm liều cao trong giai đoạn hình thành cơ quan; ý nghĩa chính xác đối với người chưa được xác định đầy đủ.
Thông tin khác nhau theo chế phẩm:
- SmPC Orgametril 5 mg cho biết dữ liệu trong thời kỳ cho con bú chưa đủ để đánh giá nguy cơ.
- SmPC Exlutena 0,5 mg ghi nhận thuốc không ảnh hưởng rõ đến lượng hoặc chất lượng sữa; khoảng 0,14% liều hằng ngày của mẹ được bài tiết vào sữa và chưa ghi nhận ảnh hưởng bất lợi đến tăng trưởng hoặc phát triển của trẻ trong dữ liệu của sản phẩm.
Không nên ngoại suy dữ liệu của viên tránh thai 0,5 mg cho chế độ liều 5 mg. Phụ nữ cho con bú cần hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Chưa có nghiên cứu dược động học chuyên biệt ở người suy gan. Chuyển hóa hormone steroid có thể bị chậm khi chức năng gan suy giảm. Không dùng Lynestrenol khi có bệnh gan nặng hoặc khi xét nghiệm chức năng gan chưa trở lại bình thường; phải ngừng thuốc nếu xuất hiện bất thường chức năng gan trong điều trị.
Chưa có nghiên cứu lâm sàng hoặc dược động học đầy đủ để xác định ảnh hưởng của suy thận đối với Lynestrenol. Không có khuyến cáo điều chỉnh liều đã được xác lập trong các tài liệu kiểm chứng.
Orgametril có thể gây chóng mặt ở một số người; cần thận trọng khi lái xe hoặc vận hành máy nếu xuất hiện triệu chứng.
SmPC Exlutena 0,5 mg ghi nhận ảnh hưởng không đáng kể hoặc không có ảnh hưởng quan sát được lên khả năng lái xe và vận hành máy.
Tương tác thuốc của Lynestrenol
Thuốc cảm ứng enzym gan có thể làm tăng chuyển hóa hormone sinh dục và giảm hiệu lực của Lynestrenol, gồm phenytoin và các dẫn xuất hydantoin, phenobarbital, primidone, carbamazepine, rifampicin và có thể gồm oxcarbazepine, topiramate, rifabutin, felbamate, ritonavir, nelfinavir, griseofulvin và St. John’s wort.
Than hoạt có thể làm giảm hấp thu Lynestrenol. Thuốc tránh thai hormone cũng có thể ảnh hưởng đến nồng độ của cyclosporine hoặc lamotrigine.
SmPC Orgametril còn ghi nhận khả năng làm tăng tác dụng của cyclosporine, theophylline, troleandomycin và một số thuốc chẹn beta, đồng thời có thể làm giảm hiệu lực của insulin.
Danh sách tương tác không đầy đủ; cần cung cấp cho bác sĩ hoặc dược sĩ toàn bộ thuốc, thảo dược và thực phẩm bổ sung đang sử dụng.
Thắc mắc về hoạt chất Lynestrenol
Lynestrenol là progestogen tổng hợp dùng đường uống. Hoạt chất được chuyển hóa thành norethisterone và tạo tác dụng tương tự progesterone trên nội mạc tử cung cũng như các mô đích.
Tùy chế phẩm, Lynestrenol có thể được dùng cho rong kinh, rong huyết, một số rối loạn kinh nguyệt, lạc nội mạc tử cung, ức chế hoặc trì hoãn kinh nguyệt, bảo vệ nội mạc tử cung khi dùng estrogen hoặc tránh thai bằng viên chỉ chứa progestogen.
Có chế phẩm Lynestrenol 0,5 mg được phê duyệt làm thuốc tránh thai chỉ chứa progestogen. Tuy nhiên, viên Lynestrenol 5 mg dùng trong phụ khoa không được tự động xem là tương đương với chế phẩm tránh thai 0,5 mg. Không tự dùng viên 5 mg để tránh thai.
SmPC Orgametril 5 mg có chỉ định trì hoãn kinh nguyệt, nhưng thời điểm bắt đầu và liều phụ thuộc số ngày còn lại trước kỳ kinh. Bắt đầu muộn làm tăng nguy cơ chảy máu đột phá. Người dùng không nên tự điều chỉnh chu kỳ bằng Lynestrenol khi chưa được bác sĩ đánh giá.
Cách xử trí phụ thuộc chế phẩm. Với Orgametril 5 mg, nhãn thuốc hướng dẫn uống liều quên khi nhớ ra, trừ khi đã trễ hơn 24 giờ.
Với Exlutena 0,5 mg, nếu khoảng cách giữa hai viên vượt quá 27 giờ, hiệu quả tránh thai có thể giảm và cần sử dụng biện pháp tránh thai bổ sung theo hướng dẫn của sản phẩm. Không áp dụng quy tắc quên liều của chế phẩm này cho chế phẩm khác.

