Lidocain

Lidocain, tiếng Anh là lidocaine và còn được gọi là lignocaine, là thuốc tê tại chỗ nhóm amid, đồng thời có tác dụng chống loạn nhịp nhóm Ib. Hoạt chất làm giảm dẫn truyền xung thần kinh bằng cách ức chế kênh natri phụ thuộc điện thế; khi dùng đường tĩnh mạch, thuốc có thể được chỉ định trong một số loạn nhịp thất cấp. Tùy dạng bào chế, lidocain được dùng để gây tê tại chỗ hoặc vùng, gây tê niêm mạc, giảm đau sau zona bằng miếng dán 5%, hoặc xử trí loạn nhịp thất trong môi trường có theo dõi. Liều, đường dùng và mức hấp thu khác nhau đáng kể giữa thuốc tiêm, dung dịch nhớt, gel, thuốc xịt và miếng dán. Quá liều hoặc hấp thu nhanh có thể gây co giật, suy hô hấp, tụt huyết áp, rối loạn nhịp hoặc ngừng tim. Người bệnh không nên tự dùng, tự phối hợp nhiều sản phẩm chứa lidocain hoặc tự áp dụng liều tham khảo.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Lidocain là gì? Thuốc tê tại chỗ nhóm amid và thuốc chống loạn nhịp nhóm Ib.
  • Cơ chế chính: Phong bế kênh natri, làm giảm khởi phát và dẫn truyền xung điện.
  • Chỉ định phụ thuộc dạng thuốc: Gây tê tại chỗ hoặc vùng, gây tê niêm mạc, đau thần kinh sau zona hoặc một số loạn nhịp thất cấp.
  • Nguy cơ quan trọng: Độc tính thần kinh và tim mạch, co giật, suy hô hấp, methemoglobin huyết và ngừng tim.
  • Trẻ nhỏ: Không dùng dung dịch lidocain nhớt để điều trị đau do mọc răng ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.
  • Nguyên tắc an toàn: Dùng liều thấp nhất có hiệu quả, tính tổng lượng lidocain từ mọi sản phẩm và tuân thủ chỉ định của nhân viên y tế.

Hoạt chất Lidocain là gì?

Lidocain là hoạt chất gây tê tại chỗ nhóm amid. Thuốc tạm thời làm giảm cảm giác tại vùng sử dụng bằng cách ngăn xung điện truyền dọc theo dây thần kinh. Khi được sử dụng đường tĩnh mạch trong môi trường có theo dõi, lidocain còn có thể kiểm soát một số loạn nhịp có nguồn gốc từ tâm thất.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Lidocain

INN Lidocaine, tên quốc tế không độc quyền.

CAS 137-58-6

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Lidocain

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Lidocaine, tên quốc tế không độc quyền.

Tên IUPAC

2-(diethylamino)-N-(2,6-dimethylphenyl)acetamide

Tên khác / tên đồng nghĩa

Lignocaine; lidocain base; lidocain hydroclorid hoặc lidocaine hydrochloride là dạng muối thường được sử dụng trong thuốc tiêm và dung dịch dùng tại niêm mạc.

Tên Latinh / tên dược điển

Lidocainum

Tên USAN

lidocaine

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

137-58-6

UNII

98PI200987

PubChem CID

3676

RxNorm CUI

6387

Dược động học của Lidocain

Dược động học của lidocain phụ thuộc mạnh vào đường dùng, vị trí dùng, mức tưới máu mô, diện tích tiếp xúc, thời gian tiếp xúc và việc phối hợp chất co mạch. Sau khi vào tuần hoàn, thuốc gắn protein huyết tương, phân bố qua hàng rào máu – não và nhau thai, chuyển hóa nhanh tại gan thành MEGX, GX cùng các chất chuyển hóa khác, sau đó được đào thải chủ yếu qua thận dưới dạng chất chuyển hóa.

Giai đoạn I: Hấp thu

Sau tiêm, tốc độ hấp thu phụ thuộc vị trí và mức tưới máu; phong bế thần kinh liên sườn có thể tạo nồng độ máu cao hơn tiêm dưới da. Với miếng dán, lượng hấp thu tăng theo diện tích và thời gian dán. Dùng trên niêm mạc bị tổn thương có thể làm lidocain hấp thu nhanh hơn và làm tăng nguy cơ độc tính toàn thân.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Không có một giá trị sinh khả dụng chung cho mọi dạng lidocain. Đường tĩnh mạch đưa thuốc trực tiếp vào tuần hoàn. Lidocain được hấp thu hoàn toàn sau khi dùng đường tiêm ngoài mạch, nhưng tốc độ hấp thu phụ thuộc vị trí tiêm và chất co mạch. Với ba miếng dán 5% trên da lành trong 12 giờ, khoảng 3 ± 2% tổng lượng lidocain được hấp thu toàn thân.

Giai đoạn II: Phân bố

Ở nồng độ lidocain tự do 1–4 microgam/mL, khoảng 60–80% thuốc gắn protein huyết tương; tỷ lệ gắn phụ thuộc nồng độ thuốc và alpha-1-acid glycoprotein. Lidocain qua được hàng rào máu – não và nhau thai. Thể tích phân bố sau tiêm tĩnh mạch ở người khỏe mạnh được báo cáo trong khoảng 0,7–2,7 L/kg, trung bình khoảng 1,5 L/kg.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Lidocain được chuyển hóa nhanh tại gan qua các phản ứng N-khử alkyl oxy hóa, hydroxyl hóa vòng, cắt liên kết amid và liên hợp. Hai chất chuyển hóa chính là monoethylglycinexylidide (MEGX) và glycinexylidide (GX); cả hai vẫn có hoạt tính dược lý nhưng yếu hơn lidocain.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Khoảng 90% liều được đào thải qua nước tiểu dưới dạng các chất chuyển hóa; dưới 10% được thải trừ dưới dạng lidocain không đổi.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải sau một liều tiêm tĩnh mạch thường khoảng 1,5–2 giờ. Suy chức năng gan có thể kéo dài thời gian bán thải từ hai lần trở lên; truyền kéo dài cũng có thể làm giảm thải trừ và kéo dài thời gian bán thải.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Ở người tình nguyện khỏe mạnh sau dùng lidocain đường tĩnh mạch, độ thanh thải toàn thân được báo cáo trong khoảng 0,33–0,90 L/phút, trung bình 0,64 ± 0,18 L/phút. Giá trị này không nên được dùng để tự tính liều cho người bệnh.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể làm thay đổi phơi nhiễm lidocain gồm:

  • Suy gan hoặc giảm lưu lượng máu qua gan.
  • Tuổi cao, suy nhược, sốc hoặc bệnh tim mạch.
  • Suy thận, do có thể làm tích lũy chất chuyển hóa.
  • Vị trí tiêm và mức tưới máu mô.
  • Có hoặc không có epinephrin.
  • Dùng trên da hoặc niêm mạc bị viêm, trầy xước.
  • Dán trên diện tích rộng, dán quá lâu hoặc đặt nguồn nhiệt lên miếng dán.
  • Phối hợp nhiều chế phẩm chứa lidocain hoặc thuốc tê khác.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Lidocain

Trong gây tê, lidocain thuộc nhóm thuốc tê amino-amid. Trong tim mạch, thuốc được xếp vào nhóm chống loạn nhịp Ib. Hai vai trò này có liều, nồng độ, đường dùng và yêu cầu theo dõi khác nhau; chế phẩm gây tê không được tự ý dùng thay cho chế phẩm điều trị loạn nhịp.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Lidocain gắn và ức chế các kênh natri phụ thuộc điện thế, làm giảm dòng ion cần thiết để khởi phát và dẫn truyền điện thế hoạt động. Tại dây thần kinh, tác dụng này ổn định màng tế bào và gây mất cảm giác có hồi phục. Trong mô tim, lidocain làm thay đổi dẫn truyền điện ở mô thất và làm tăng ngưỡng kích thích gây rung thất, tạo tác dụng chống loạn nhịp nhóm Ib.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Tác dụng gây tê phụ thuộc nồng độ thuốc tại mô thần kinh chứ không tương quan trực tiếp với nồng độ huyết tương. Khi nồng độ máu tăng quá mức, lidocain có thể tác động lên hệ thần kinh trung ương, hô hấp và tim mạch. Các biểu hiện độc tính có xu hướng rõ hơn khi nồng độ lidocain tự do trong huyết tương vượt khoảng 6 microgam/mL, nhưng ngộ độc vẫn phải được đánh giá theo triệu chứng lâm sàng và bối cảnh sử dụng.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Lidocain

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Lidocain

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Lidocain

  • Các thuốc tê khác: độc tính thần kinh và tim mạch có tính cộng gộp; phải tính tổng liều của tất cả chế phẩm.
  • Thuốc chống loạn nhịp nhóm I như tocainid hoặc mexiletin: có thể làm tăng độc tính cộng gộp với lidocain.
  • Propranolol, metoprolol hoặc nadolol: có thể làm tăng nồng độ lidocain huyết thanh trong bối cảnh sử dụng đường toàn thân.
  • Một số chế phẩm tiêm có epinephrin cần đặc biệt thận trọng với thuốc chẹn beta không chọn lọc và thuốc co hồi tử cung nhóm ergot do nguy cơ tăng huyết áp hoặc nhịp chậm nghiêm trọng.
  • Nitrat, nitrit, dapsone, sulfonamid, nitrofurantoin, primaquin và các chất oxy hóa khác có thể làm tăng nguy cơ methemoglobin huyết.

Thắc mắc về hoạt chất Lidocain

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 14 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *