L-Proline là dạng đồng phân L của proline, một acid amin tạo protein mà cơ thể có thể tự tổng hợp từ glutamate, glutamine hoặc arginine. Cấu trúc vòng đặc biệt của L-Proline ảnh hưởng đến hình dạng và độ ổn định của protein. Proline và hydroxyproline đặc biệt phổ biến trong collagen, nhưng điều này không đồng nghĩa việc uống riêng L-Proline sẽ chắc chắn cải thiện da, khớp hoặc làm lành vết thương.
Trong y khoa, L-Proline chủ yếu xuất hiện như một thành phần của dung dịch đa acid amin dùng cho dinh dưỡng đường tĩnh mạch hoặc làm tá dược ổn định trong một số thuốc. Chưa xác lập liều điều trị đường uống chuẩn cho L-Proline đơn chất. Người mắc tăng proline máu do rối loạn di truyền cần hạn chế tiếp xúc bổ sung với proline và chỉ dùng thuốc chứa chất này khi bác sĩ đánh giá là cần thiết.
Nội dung chính
- L-Proline là gì?: Acid amin nội sinh có cấu trúc vòng, được sử dụng để tổng hợp protein.
- Vai trò nổi bật: Tham gia cấu trúc protein, collagen và các con đường chuyển hóa liên quan glutamate, ornithine, arginine và cân bằng oxy hóa–khử.
- Ứng dụng y khoa: Chủ yếu là thành phần của dung dịch đa acid amin trong dinh dưỡng đường tĩnh mạch; không phải thuốc điều trị collagen đơn chất.
- Liều đường uống: Chưa có liều điều trị chuẩn được xác lập cho L-Proline đơn chất.
- Cảnh báo quan trọng: Người mắc tăng proline máu type I hoặc II cần hạn chế phơi nhiễm thêm với proline.
- Tại Việt Nam: Đã xác minh một số thuốc truyền đa acid amin chứa L-Proline; không phải chế phẩm đơn chất.
Hoạt chất L-Proline là gì?
L-Proline là một acid amin nội sinh được cơ thể dùng để tạo protein. Cấu trúc vòng của L-Proline làm hạn chế độ linh hoạt của chuỗi peptide, qua đó ảnh hưởng đến quá trình gấp cuộn và cấu trúc không gian của protein.
L-Proline
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | L-Proline |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | L-Proline |
| Tên IUPAC | (2S)-pyrrolidine-2-carboxylic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Proline; L-Prolin; L-pyrrolidine-2-carboxylic acid; (2S)-pyrrolidine-2-carboxylic acid. Không nhầm L-Proline với D-proline, hydroxyproline hoặc các peptide chứa proline. |
| Tên viết tắt | Pro |
| Tên Latinh / tên dược điển | prolinum |
| Tên USAN | proline |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 147-85-3 |
|---|---|
| UNII | 9DLQ4CIU6V |
| PubChem CID | 145742 |
| RxNorm CUI | 8737 |
Dược động học của L-Proline
Dược động học của L-Proline chịu ảnh hưởng bởi lượng cung cấp từ thức ăn, tổng hợp nội sinh, phân giải protein và chuyển hóa tại ruột cùng nhiều mô. Dữ liệu dược động học chuẩn hóa cho L-Proline đơn chất đường uống còn hạn chế.
Giai đoạn I: Hấp thu
L-Proline tự do đi vào tế bào ruột non qua các hệ vận chuyển acid amin, bao gồm hệ IMINO phụ thuộc natri. Các peptide ngắn chứa proline được hấp thu hiệu quả qua hệ đồng vận chuyển ion hydro–peptide.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của L-Proline đơn chất đường uống ở người chưa được chuẩn hóa. Proline tự do được vận chuyển chủ động qua biểu mô ruột, trong khi các dipeptide và tripeptide chứa proline có thể được hấp thu bằng hệ đồng vận chuyển peptide. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Proline lưu hành được mô hấp thu qua các hệ vận chuyển acid amin như system L. Tài liệu đánh giá ghi nhận proline có thể được vận chuyển qua nhau thai và hàng rào máu–não, nhưng thể tích phân bố chuẩn hóa ở người chưa được xác lập.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
L-Proline có thể được tổng hợp từ glutamate, glutamine hoặc arginine. Khi dị hóa, proline dehydrogenase hoặc proline oxidase chuyển proline thành pyrroline-5-carboxylate; chất này tiếp tục được chuyển thành glutamate hoặc tái tạo proline qua các enzyme liên quan. Chuyển hóa proline liên hệ với chu trình acid tricarboxylic, chu trình urê và cân bằng oxy hóa–khử.
Giai đoạn IV: Thải trừ
L-Proline chủ yếu được loại khỏi huyết tương thông qua hấp thu vào mô và chuyển hóa. Tỷ lệ bài tiết nguyên dạng qua nước tiểu ở người có chuyển hóa bình thường.
| t½ · Thời gian bán thải | EMA ước tính thời gian bán thải của proline khoảng 5 giờ trong dữ liệu liên quan các thuốc immunoglobulin chứa proline làm tá dược. Nồng độ proline trong huyết tương giảm khoảng 50% trong 2 giờ sau khi kết thúc truyền và trên 90% trong 24 giờ khi chuyển hóa proline còn nguyên vẹn. Không nên ngoại suy trực tiếp các giá trị này cho mọi chế phẩm hoặc đường uống. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm đường dùng, liều, chế độ ăn, tốc độ dị hóa protein, tình trạng dinh dưỡng và các rối loạn di truyền của chuyển hóa proline. Tăng proline máu type I hoặc II có thể làm proline tích tụ ở nồng độ cao; dữ liệu tiền lâm sàng cũng cho thấy khả năng chuyển hóa và tính thấm qua hàng rào máu–não thay đổi theo tuổi.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của L-Proline
L-Proline thuộc nhóm acid amin không phân cực, có cấu trúc amin bậc hai trong vòng pyrrolidine. Đây là acid amin tạo protein và là cơ chất của nhiều con đường liên quan đến glutamate, ornithine, arginine, năng lượng tế bào và cân bằng oxy hóa–khử.
Phần III: Cơ chế tác dụng
L-Proline không có một cơ chế tác dụng dược lý đơn nhất như thuốc gắn với thụ thể. Hoạt chất đóng vai trò cơ chất để tổng hợp protein, tạo cấu trúc collagen và tham gia chuyển hóa năng lượng. Trong dung dịch dinh dưỡng đường tĩnh mạch, L-Proline phối hợp với các acid amin khác để cung cấp nguồn nitơ và cơ chất tổng hợp protein.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng sinh học của L-Proline phụ thuộc vào việc được đưa vào protein hoặc chuyển hóa qua hệ PRODH–P5C–PYCR. Proline và hydroxyproline góp phần ổn định cấu trúc xoắn ba của collagen, nhưng tăng lượng proline đưa vào không đồng nghĩa tự động làm tăng tổng hợp collagen hoặc cải thiện bệnh lý mô liên kết.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của L-Proline
L-Proline không có chỉ định điều trị đơn chất thường quy đã được xác minh. Ứng dụng y khoa được xác lập rõ hơn là thành phần của dung dịch đa acid amin trong dinh dưỡng đường tĩnh mạch khi đường tiêu hóa không thể sử dụng, không đủ hoặc không phù hợp, chẳng hạn trong một số trường hợp tắc nghẽn, bệnh viêm đường tiêu hóa, sau phẫu thuật hoặc khi nuôi ăn qua ống không đáp ứng đủ nhu cầu. Đây là chỉ định của toàn bộ công thức dinh dưỡng, không phải riêng L-Proline.
Chuyển hóa proline đang được nghiên cứu trong sửa chữa mô, tổng hợp collagen, xơ hóa, ung thư và điều hòa trạng thái oxy hóa–khử. Tuy nhiên, các dữ liệu cơ chế hoặc tiền lâm sàng không chứng minh rằng bổ sung L-Proline đơn chất có thể điều trị vết thương, bệnh da, bệnh khớp hay ung thư. Tài liệu đánh giá an toàn của VKM ghi nhận thiếu thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng về bổ sung L-Proline đơn chất ở người.
Liều dùng và cách sử dụng
Chưa có liều điều trị đường uống chuẩn cho L-Proline đơn chất.
VKM từng đánh giá các mức bổ sung 50–1.800 mg/ngày ở người từ 10 tuổi trở lên và nhận định các mức này ít có khả năng gây tác động bất lợi trong phạm vi đánh giá. Kết luận chủ yếu dựa trên dữ liệu động vật, có nhiều bất định và không chứng minh hiệu quả điều trị hoặc thiết lập mức dung nạp tối đa.
Theo nhãn Plenamine 15%, liều được tính theo toàn bộ hỗn hợp acid amin: người lớn không chịu stress chuyển hóa có thể bắt đầu từ khoảng 4,2 ml/kg/ngày; ở người có stress do phẫu thuật, chấn thương, nhiễm khuẩn huyết hoặc mất nitơ bất thường, nhãn nêu khoảng 13–17 ml/kg/ngày. Đây không phải liều L-Proline đơn chất và không áp dụng cho sản phẩm khác.
Không tự áp dụng bất kỳ mức liều nào nếu chưa có chỉ định của bác sĩ hoặc dược sĩ.
L-Proline đường uống cần được sử dụng theo đúng nhãn sản phẩm và tư vấn chuyên môn; không tự dùng liều cao với mục đích tăng collagen hoặc điều trị bệnh.
Đối với dung dịch đa acid amin truyền tĩnh mạch, liều phải được cá thể hóa theo nhu cầu protein, năng lượng, cân bằng nitơ, chức năng gan thận và tình trạng dịch. Một số chế phẩm đậm đặc như Plenamine dạng đóng gói số lượng lớn phải được pha loãng, không được truyền trực tiếp và chỉ được thao tác trong khu vực pha chế vô khuẩn.
Khi sử dụng dung dịch đa acid amin chứa L-Proline, việc theo dõi có thể bao gồm:
- Đường huyết và glucose niệu.
- Điện giải, cân bằng acid–base và độ thẩm thấu huyết thanh.
- Chức năng gan, chức năng thận và nitơ urê máu.
- Amoniac huyết, protein huyết thanh và cân bằng nitơ.
- Lượng dịch vào–ra, phù và dấu hiệu quá tải tuần hoàn.
- Vị trí truyền, dấu hiệu viêm tĩnh mạch, huyết khối hoặc nhiễm khuẩn liên quan catheter.
Không quy các biến cố của toàn bộ phác đồ dinh dưỡng cho riêng L-Proline nếu chưa có bằng chứng.
Cảnh báo và lưu ý về L-Proline
Đối với dung dịch đa acid amin Plenamine, nhãn chống chỉ định ở người hôn mê gan, suy thận nặng, rối loạn chuyển hóa làm giảm khả năng sử dụng nitơ hoặc quá mẫn với một hay nhiều acid amin. Đây là chống chỉ định của toàn bộ chế phẩm, không phải dữ liệu riêng của L-Proline.
EMA khuyến cáo người mắc tăng proline máu type I hoặc II không dùng thuốc chứa proline trừ khi bác sĩ nhận định thật sự cần thiết; mức phơi nhiễm nên được giảm tối đa.
Dữ liệu về tác dụng không mong muốn của L-Proline đơn chất đường uống còn hạn chế. Báo cáo VKM không xác lập được hồ sơ phản ứng bất lợi đầy đủ từ các thử nghiệm lâm sàng có đối chứng.
Dung dịch dinh dưỡng tĩnh mạch chứa nhiều acid amin có thể liên quan đến tăng glucose máu, tăng urê máu, rối loạn điện giải, quá tải dịch, viêm tĩnh mạch và biến chứng catheter. Không thể quy những phản ứng này cho riêng L-Proline.
Ở người có suy gan hoặc khi truyền dung dịch acid amin quá nhanh, nhãn Plenamine cảnh báo nguy cơ mất cân bằng acid amin huyết tương, tăng amoniac máu, tăng nitơ máu trước thận, sững sờ hoặc hôn mê.
Nồng độ proline duy trì ở mức cao trong tăng proline máu di truyền có liên quan với co giật và các bất thường thần kinh; quan hệ nhân quả trực tiếp với proline chưa được xác lập đầy đủ.
Không tự dùng L-Proline để điều trị vết thương, cải thiện da, tăng collagen, chữa bệnh khớp, bệnh tiêu hóa hoặc ung thư.
Người mắc hoặc nghi ngờ tăng proline máu, có tiền sử co giật, bệnh gan, bệnh thận hoặc rối loạn chuyển hóa acid amin cần hỏi bác sĩ trước khi dùng.
Dinh dưỡng tĩnh mạch có thể gây quá tải dịch, tăng amoniac máu, rối loạn đường huyết, nhiễm khuẩn catheter và tích lũy nhôm ở người suy thận, đặc biệt trẻ sinh non, tùy theo chế phẩm.
Chưa có thuốc giải độc đặc hiệu cho quá liều L-Proline. Nếu xảy ra quá tải dịch hoặc chất hòa tan khi truyền dung dịch đa acid amin, nhãn Plenamine khuyến cáo đánh giá lại người bệnh và tiến hành các biện pháp điều chỉnh thích hợp.
Khi nghi ngờ dùng quá mức hoặc xuất hiện nôn, lú lẫn, giật cơ, co giật, khó thở hay phù nhanh, cần ngừng sử dụng và đến cơ sở y tế. Xử trí cụ thể phụ thuộc đường dùng, công thức sản phẩm, điện giải, chức năng gan thận và triệu chứng lâm sàng.
Điều kiện bảo quản phải tuân theo nhãn của từng sản phẩm.
Nhãn Plenamine 15% yêu cầu bảo quản ở 20–25°C, tránh ánh sáng cho đến khi sử dụng và không dùng dung dịch đã đông lạnh. Sau khi chọc vào bao bì đóng gói số lượng lớn, việc chuyển dung dịch phải hoàn thành trong vòng 4 giờ. Các hỗn hợp pha truyền cần được bảo quản và sử dụng theo quy trình vô khuẩn ghi trên nhãn.
Đối tượng đặc biệt
Chưa xác lập liều bổ sung L-Proline đơn chất thường quy cho trẻ em. VKM chỉ đánh giá một số mức bổ sung ở trẻ từ 10 tuổi trở lên và nhấn mạnh bất định lớn do thiếu dữ liệu người.
EMA lưu ý não đang phát triển có thể nhạy cảm với nồng độ proline cao; người mắc tăng proline máu cần hạn chế phơi nhiễm bổ sung. Dung dịch acid amin cho trẻ phải do đội ngũ dinh dưỡng nhi khoa chỉ định và theo dõi.
Dữ liệu riêng về L-Proline đơn chất ở người cao tuổi. Khi sử dụng dung dịch đa acid amin, cần đánh giá chức năng gan, thận, tim, tình trạng dịch, khối cơ và nhu cầu dinh dưỡng trước khi xác định liều.
Proline có thể được vận chuyển từ mẹ sang thai qua các hệ vận chuyển acid amin ở nhau thai. Chưa có dữ liệu lâm sàng đầy đủ để khẳng định bổ sung L-Proline đơn chất an toàn trong thai kỳ.
Nhãn Plenamine nêu rằng chưa thực hiện nghiên cứu sinh sản đầy đủ với chế phẩm và chỉ nên dùng cho phụ nữ mang thai khi thật sự cần thiết. Đây là thông tin của dung dịch đa acid amin, không phải kết luận riêng cho L-Proline.
Dữ liệu về bổ sung L-Proline đơn chất trong thời kỳ cho con bú. Nhãn Plenamine yêu cầu thận trọng khi sử dụng dung dịch đa acid amin cho người đang cho con bú. Việc dùng thuốc phải dựa trên đánh giá nhu cầu dinh dưỡng và lợi ích–nguy cơ của bác sĩ.
Ở người suy gan, dung dịch acid amin truyền tĩnh mạch có thể làm tăng nguy cơ mất cân bằng acid amin và tăng amoniac máu. Nhãn Plenamine chống chỉ định trong hôn mê gan và khuyến cáo sử dụng liều thận trọng khi có suy gan; phải ngừng truyền và đánh giá lại nếu xuất hiện tăng amoniac máu.
Nhãn Plenamine chống chỉ định chế phẩm ở người suy thận nặng. Người suy thận có nguy cơ tăng nitơ máu, quá tải dịch và tích lũy nhôm khi được dinh dưỡng tĩnh mạch kéo dài, tùy công thức sản phẩm. Không tự bổ sung L-Proline liều cao khi có bệnh thận.
Ảnh hưởng trực tiếp của L-Proline đơn chất đến khả năng lái xe và vận hành máy. Không lái xe nếu xuất hiện chóng mặt, lú lẫn, giật cơ, co giật hoặc triệu chứng bất thường. Dung dịch đa acid amin thường được truyền tại cơ sở y tế.
Tương tác thuốc của L-Proline
Tương tác thuốc–thuốc có ý nghĩa lâm sàng được xác lập riêng cho L-Proline đơn chất.
Khi L-Proline nằm trong dung dịch dinh dưỡng tĩnh mạch, cần đánh giá toàn bộ công thức, điện giải, dịch truyền và thuốc dùng kèm. Nhãn Plenamine yêu cầu thận trọng ở người dùng thuốc lợi tiểu hoặc thuốc điều trị tăng huyết áp do nguy cơ liên quan đến dịch, điện giải và bệnh nền, không phải do một tương tác đặc hiệu đã chứng minh với proline.
Thắc mắc về hoạt chất L-Proline
L-Proline là một acid amin mà cơ thể có thể tự tổng hợp và sử dụng để tạo protein. Cấu trúc vòng của nó ảnh hưởng đến hình dạng protein; proline cũng là thành phần quan trọng của collagen.
L-Proline là nguyên liệu tham gia tạo collagen, nhưng vai trò sinh hóa này không chứng minh rằng uống riêng L-Proline sẽ làm tăng collagen, trẻ hóa da hoặc chữa lành vết thương. Dữ liệu thử nghiệm lâm sàng có đối chứng về L-Proline đơn chất còn thiếu.
Chưa xác minh được chỉ định điều trị thường quy của L-Proline đơn chất. Trong y khoa, L-Proline chủ yếu là một thành phần của dung dịch đa acid amin dùng trong dinh dưỡng đường tĩnh mạch khi nuôi dưỡng qua đường tiêu hóa không đủ hoặc không thực hiện được.
Không nên tự dùng liều cao hoặc kéo dài chỉ vì mục đích tăng collagen. Mức liều từng được đánh giá về nguy cơ không đồng nghĩa với liều có hiệu quả hoặc phù hợp cho từng người. Người mắc bệnh gan, thận, co giật hoặc tăng proline máu cần hỏi bác sĩ trước khi sử dụng.
Hồ sơ tác dụng phụ của L-Proline đơn chất chưa được xác lập đầy đủ. Người có rối loạn chuyển hóa proline cần đặc biệt thận trọng vì proline có thể tích tụ. Với dung dịch đa acid amin truyền tĩnh mạch, các nguy cơ có thể gồm rối loạn chuyển hóa, quá tải dịch và biến chứng đường truyền; không thể quy toàn bộ các phản ứng này cho riêng L-Proline.

