L-Serine là dạng đồng phân L của serine, một acid amin có trong protein và được cơ thể tự tổng hợp. Hoạt chất này tham gia tạo protein, nucleotide, phosphatidylserine, sphingolipid, glycine, D-serine và các chất trung gian của chuyển hóa một carbon. Vì vậy, L-Serine có vai trò quan trọng đối với sự phát triển tế bào, cấu trúc màng và chức năng thần kinh.
Trong y khoa, L-Serine được sử dụng dưới sự giám sát chuyên khoa để điều trị đích một số rối loạn di truyền hiếm gặp làm giảm khả năng tổng hợp serine. Hoạt chất cũng có mặt trong một số dung dịch acid amin truyền tĩnh mạch. Các ứng dụng đối với bệnh thần kinh cảm giác di truyền, xơ cứng teo cơ một bên và những bệnh thoái hóa thần kinh khác vẫn đang được nghiên cứu; chưa nên xem đây là chỉ định điều trị đã được xác lập.
Nội dung chính
- L-Serine là gì?: Acid amin nội sinh, có cực, không mang điện và tham gia cấu tạo protein.
- Vai trò chính: Tham gia tổng hợp protein, nucleotide, glycine, D-serine, phosphatidylserine và sphingolipid.
- Ứng dụng có căn cứ chuyên môn: Điều trị đích rối loạn thiếu hụt serine đã được xác nhận bằng đánh giá chuyển hóa và di truyền.
- Đường sử dụng: Đường uống trong điều trị chuyên khoa; đường tĩnh mạch khi là thành phần của dung dịch đa acid amin.
- Dữ liệu nghiên cứu: Đang được khảo sát trong bệnh thần kinh cảm giác di truyền và một số bệnh thoái hóa thần kinh.
- Lưu ý quan trọng: Không tự áp dụng liều nghiên cứu hoặc liều điều trị bệnh chuyển hóa nếu chưa được bác sĩ chuyên khoa chỉ định.
Hoạt chất L-Serine là gì?
L-Serine là một acid amin mà cơ thể có thể tự tổng hợp và sử dụng để tạo protein cũng như nhiều phân tử thiết yếu. Trong các rối loạn di truyền làm giảm tổng hợp serine, việc bổ sung L-Serine nhằm khôi phục nguồn cơ chất bị thiếu chứ không chỉ đóng vai trò như một chất bổ sung dinh dưỡng thông thường.
L-Serine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | L-Serine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | L-Serine |
| Tên IUPAC | (2S)-2-amino-3-hydroxypropanoic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Serine; L-serine; (S)-2-amino-3-hydroxypropanoic acid; L-2-amino-3-hydroxypropanoic acid. Không nhầm L-Serine với D-serine hoặc phosphatidylserine. |
| Tên viết tắt | Ser |
| Tên Latinh / tên dược điển | serinum |
| Tên USAN | serine |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 56-45-1 |
|---|---|
| UNII | 452VLY9402 |
| PubChem CID | 5951 |
| RxNorm CUI | 9671 |
Dược động học của L-Serine
Việc đánh giá dược động học L-Serine phức tạp do serine đồng thời được tạo ra nội sinh, hấp thu từ thức ăn, giải phóng từ protein và chuyển hóa nhanh trong nhiều mô. Nghiên cứu đường uống cho thấy nồng độ serine huyết tương tăng rồi giảm nhanh, nhưng các ước tính dược động học khác nhau đáng kể giữa nghiên cứu đơn bệnh nhân và mô hình quần thể.
Giai đoạn I: Hấp thu
L-Serine được hấp thu qua đường tiêu hóa. Một nghiên cứu về chế phẩm AST-001 ở người khỏe mạnh ghi nhận nồng độ đỉnh sau khoảng 0,75–2 giờ; kết quả này thuộc một chế phẩm và quần thể nghiên cứu cụ thể, không nên tự động ngoại suy cho mọi sản phẩm L-Serine.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của L-Serine đường uống chưa được chuẩn hóa. Việc ước tính bị ảnh hưởng bởi lượng serine nội sinh, chuyển hóa tại ruột, hấp thu lần đầu ở gan và sự trao đổi với các kho acid amin trong mô. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
L-Serine được phân bố vào các kho acid amin của huyết tương và mô, sau đó được sử dụng cho tổng hợp protein, phospholipid và các chất chuyển hóa. Thể tích phân bố chuẩn hóa dùng trong thực hành lâm sàng.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
L-Serine được tạo từ 3-phosphoglycerate qua các enzyme PHGDH, PSAT1 và PSPH. Serine có thể được chuyển thành glycine trong chuyển hóa một carbon, thành D-serine, cysteine, phosphatidylserine, sphingolipid, ceramide và các tiền chất nucleotide.
Giai đoạn IV: Thải trừ
L-Serine chủ yếu được xử lý thông qua các con đường chuyển hóa acid amin. Tỷ lệ thải trừ nguyên dạng qua thận ở người sau khi dùng liều điều trị.
| t½ · Thời gian bán thải | Một báo cáo dược động học ở một bệnh nhân ước tính thời gian bán thải khoảng 1,48 giờ. Một mô hình khác của chế phẩm AST-001 ở người khỏe mạnh ước tính khoảng 7–14 giờ. Sự khác biệt có thể liên quan đến thiết kế nghiên cứu, mô hình phân tích, chế phẩm, liều dùng và việc hiệu chỉnh lượng serine nội sinh; không có một giá trị duy nhất được chuẩn hóa cho thực hành lâm sàng. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng gồm liều, dạng dùng, khối lượng cơ thể, lượng serine nội sinh, chế độ ăn, thời điểm lấy mẫu và bệnh chuyển hóa nền. Nồng độ serine huyết tương lúc không nhịn đói có thể bình thường ngay cả ở người mắc rối loạn thiếu hụt serine; mẫu lúc đói và serine dịch não tủy có giá trị đánh giá chuyên khoa cao hơn.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của L-Serine
L-Serine thuộc nhóm acid amin phân cực, không mang điện và có khả năng tạo protein. Về chức năng sinh học, L-Serine là chất nền trung tâm của chuyển hóa một carbon, tổng hợp nucleotide, phospholipid màng tế bào và các chất điều hòa dẫn truyền thần kinh.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Trong rối loạn thiếu hụt serine, bổ sung L-Serine làm tăng nguồn serine ngoại sinh, hỗ trợ bình thường hóa serine, glycine, D-serine và 5-methyltetrahydrofolate, đồng thời cung cấp cơ chất cho tổng hợp phospholipid và sphingolipid. Trong bệnh thần kinh cảm giác di truyền type 1, cơ chế đang được nghiên cứu liên quan đến giảm hình thành các deoxysphingolipid bất thường.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
L-Serine không được mô tả như một thuốc tác động trực tiếp lên một thụ thể duy nhất. Tác dụng sinh học chủ yếu phát sinh từ vai trò cơ chất trong nhiều con đường chuyển hóa. Hiệu quả lâm sàng phụ thuộc vào bệnh nền và không thể suy ra chỉ từ việc nồng độ serine huyết tương tăng sau khi uống.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của L-Serine
Theo GeneReviews, L-Serine là liệu pháp điều trị đích cho rối loạn thiếu hụt serine do biến thể gây bệnh ở PHGDH, PSAT1 hoặc PSPH. Điều trị sớm, đặc biệt trước khi xuất hiện tổn thương thần kinh không hồi phục, có thể cải thiện kiểm soát co giật và kết quả phát triển. Đây là khuyến nghị chuyên môn cho bệnh chuyển hóa di truyền hiếm gặp; tình trạng phê duyệt chỉ định trên nhãn thuốc tại Việt Nam.
L-Serine đã hoặc đang được nghiên cứu trong bệnh thần kinh cảm giác và tự chủ di truyền type 1 liên quan SPTLC1/SPTLC2, xơ cứng teo cơ một bên và một số bệnh thần kinh khác. Nghiên cứu pha I ở người mắc xơ cứng teo cơ một bên chủ yếu đánh giá khả năng dung nạp và chưa xác lập hiệu quả điều trị. Những ứng dụng này không nên được gọi là chỉ định được phê duyệt.
Liều dùng và cách sử dụng
Theo GeneReviews về rối loạn thiếu hụt serine:
- Trẻ nhỏ thường được khởi đầu với 200–400 mg/kg/ngày, uống và chia thành 4–6 lần.
- Liều có thể được tăng dần đến 500–700 mg/kg/ngày khi cần điều chỉnh tình trạng thiếu hụt.
- Ở thanh thiếu niên và người trưởng thành, tài liệu nêu liều thấp hơn, khoảng 100–150 mg/kg/ngày.
- Một số trường hợp đáp ứng chưa đầy đủ được bổ sung glycine theo quyết định của chuyên gia chuyển hóa.
Đây là liều từ tài liệu chuyên môn cho bệnh di truyền đã được chẩn đoán, không phải hướng dẫn tự dùng và không được áp dụng cho mục đích “bổ não”, tăng cường sức khỏe hoặc điều trị các bệnh thần kinh khác.
Trong điều trị thiếu hụt serine, liều uống thường được chia nhiều lần trong ngày và tăng từ từ. Việc bắt đầu ngay bằng liều cao đã liên quan đến giật mình do âm thanh và giật cơ thoáng qua ở một số người bệnh. Bột uống có thể làm tăng nguy cơ sâu răng khi sử dụng kéo dài; cần duy trì vệ sinh răng miệng và khám nha khoa định kỳ. Không tự tăng, giảm hoặc ngừng L-Serine khi đang được điều trị bệnh chuyển hóa.
Theo dõi có thể bao gồm:
- Nồng độ serine huyết tương lúc đói và, khi có chỉ định, serine dịch não tủy.
- Tần suất co giật, điện não đồ và thuốc chống động kinh đang dùng.
- Phát triển thần kinh, trương lực cơ, vận động và hành vi.
- Tăng trưởng, tình trạng dinh dưỡng, nuốt và tiêu hóa.
- Sức khỏe răng miệng ít nhất định kỳ sáu tháng trong điều trị kéo dài.
- Khả năng dung nạp tiêu hóa và các vận động bất thường khi điều chỉnh liều.
Cảnh báo và lưu ý về L-Serine
Các dữ liệu hạn chế đã ghi nhận khó chịu đường tiêu hóa ở một số người dùng liều nghiên cứu, bao gồm các trường hợp phải ngừng tham gia thử nghiệm. Trong điều trị thiếu hụt serine, giật mình do âm thanh, giật cơ thoáng qua khi bắt đầu liều cao và nguy cơ sâu răng khi dùng bột uống kéo dài đã được báo cáo. Tần suất chính xác của từng phản ứng chưa được xác lập.
Giật cơ hoặc các biểu hiện thần kinh mới xuất hiện khi tăng liều cần được đánh giá y khoa. Các thử nghiệm hiện có có quy mô nhỏ và chưa đủ để xác định đầy đủ phản ứng bất lợi nghiêm trọng, hiếm gặp hoặc nguy cơ khi sử dụng dài hạn ở quần thể chung.
Không sử dụng L-Serine để tự điều trị co giật, sa sút trí tuệ, xơ cứng teo cơ một bên, tự kỷ, bệnh thần kinh ngoại biên hoặc các triệu chứng chưa được chẩn đoán. Liều cao được dùng trong bệnh chuyển hóa hoặc nghiên cứu cao hơn nhiều so với lượng acid amin thông thường từ chế độ ăn và cần được giám sát. Người có bệnh gan, bệnh thận, đang mang thai, cho con bú hoặc dùng nhiều thuốc nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc vào dạng bào chế, nhà sản xuất và nhãn của từng sản phẩm. Hướng dẫn bảo quản chuẩn hóa cho chế phẩm L-Serine đơn chất tại Việt Nam.
Đối tượng đặc biệt
L-Serine được sử dụng trong điều trị chuyên khoa cho trẻ mắc rối loạn thiếu hụt serine đã được xác nhận. Điều trị sớm có ý nghĩa quan trọng vì tổn thương phát triển thần kinh có thể không hồi phục nếu trì hoãn. Liều phải do bác sĩ chuyên về chuyển hóa bẩm sinh xác định và theo dõi.
Kinh nghiệm ở phụ nữ mang thai mắc rối loạn thiếu hụt serine còn rất hạn chế. GeneReviews mô tả việc tiếp tục điều trị dưới sự theo dõi nồng độ serine huyết tương và sự phát triển của thai; dữ liệu theo dõi dài hạn ở trẻ sinh ra vẫn chưa đầy đủ. Không thể ngoại suy thông tin này thành khẳng định L-Serine an toàn cho mọi thai kỳ.
Chưa có hướng dẫn điều chỉnh liều chuẩn hóa theo mức độ suy gan. Do gan tham gia mạnh vào chuyển hóa serine, người bệnh gan không nên tự dùng liều cao. Liều và theo dõi chuyên biệt.
Chưa có hướng dẫn điều chỉnh liều chuẩn hóa theo mức độ suy thận. Người bệnh suy thận cần được đánh giá tình trạng acid amin, dinh dưỡng, cân bằng nitơ và các thuốc dùng kèm trước khi bổ sung. Liều chuyên biệt.
Ảnh hưởng trực tiếp của L-Serine đến khả năng lái xe và vận hành máy. Không lái xe nếu xuất hiện chóng mặt, giật cơ, buồn ngủ hoặc triệu chứng thần kinh bất thường.
Thắc mắc về hoạt chất L-Serine
L-Serine là một acid amin nội sinh có trong protein. Cơ thể dùng L-Serine để tổng hợp protein, nucleotide, phospholipid, sphingolipid, glycine và D-serine. Trong một số bệnh di truyền hiếm gặp, cơ thể không tạo đủ serine và có thể cần điều trị bổ sung dưới sự giám sát chuyên khoa.
Không nên gọi L-Serine là “thuốc bổ não”. L-Serine có vai trò sinh học đối với hệ thần kinh, nhưng điều đó không chứng minh rằng bổ sung cho người không thiếu hụt sẽ cải thiện trí nhớ hoặc điều trị bệnh thần kinh. Hiệu quả đối với xơ cứng teo cơ một bên và các bệnh thoái hóa thần kinh vẫn chưa được xác lập.
Ứng dụng có căn cứ chuyên môn rõ nhất là điều trị đích các rối loạn thiếu hụt serine do bất thường PHGDH, PSAT1 hoặc PSPH. L-Serine cũng đang được nghiên cứu trong bệnh thần kinh cảm giác di truyền type 1 và một số bệnh thần kinh khác, nhưng các ứng dụng nghiên cứu không đồng nghĩa với chỉ định được phê duyệt.
Không nên tự dùng liều cao hoặc dùng kéo dài để điều trị bệnh. Liều trong rối loạn chuyển hóa và thử nghiệm lâm sàng có thể rất lớn, được chia nhiều lần và cần theo dõi tác dụng không mong muốn, nồng độ acid amin cùng bệnh nền. Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.
Dữ liệu còn hạn chế. Khó chịu tiêu hóa đã được ghi nhận trong một thử nghiệm nhỏ. Ở người điều trị thiếu hụt serine, khởi đầu bằng liều cao có thể gây giật mình do âm thanh hoặc giật cơ thoáng qua; bột uống kéo dài có thể làm tăng nguy cơ sâu răng.

