L-glutamin, tên tiếng Anh là L-glutamine, là một acid amin tự nhiên tham gia chuyển hóa nitơ, tổng hợp protein, nucleotide và nhiều phân tử sinh học. Tại Hoa Kỳ, bột L-glutamine kê đơn Endari được phê duyệt để giảm các biến chứng cấp của bệnh hồng cầu hình liềm ở người lớn và trẻ em từ 5 tuổi trở lên.[1][2] Một nhãn FDA cũ của NutreStore còn mô tả sử dụng L-glutamine cùng hormone tăng trưởng tái tổ hợp và hỗ trợ dinh dưỡng chuyên biệt trong hội chứng ruột ngắn; tuy nhiên tài liệu này tự ghi rằng có thể không phải nhãn mới nhất, nên tình trạng áp dụng hiện hành cần được xác minh theo từng sản phẩm.[7]
L-glutamin không chữa khỏi bệnh hồng cầu hình liềm và sản phẩm bổ sung dinh dưỡng không mặc nhiên tương đương thuốc kê đơn. Liều điều trị phụ thuộc chỉ định, chế phẩm và cân nặng. Việc bổ sung glutamin cho người bệnh hồi sức, bỏng, chấn thương hoặc suy cơ quan phải tuân theo hướng dẫn dinh dưỡng chuyên khoa, không tự áp dụng.[1][6] (DailyMed).
Nội dung chính
- L-glutamin là acid amin có vai trò trong chuyển hóa và chức năng tế bào.
- Thường xuất hiện trong sản phẩm dinh dưỡng hoặc hỗ trợ phục hồi.
- Không nên dùng để thay thế chế độ điều trị hoặc dinh dưỡng y khoa đã kê.
- Có thể gây khó chịu tiêu hóa và cần thận trọng ở người bệnh nặng.
- Báo chuyên môn nếu có bệnh gan, thận, ung thư, thai kỳ hoặc đang dùng thuốc.
Hoạt chất L-glutamin là gì?
L-glutamin là một acid amin hiện diện tự nhiên trong cơ thể, tham gia vận chuyển nitơ và cung cấp nguyên liệu cho quá trình tổng hợp protein, nucleotide, glutamate và đường amin. Trong y khoa, bột L-glutamine cấp dược phẩm có chỉ định được FDA phê duyệt để giảm các biến chứng cấp của bệnh hồng cầu hình liềm ở người từ 5 tuổi trở lên.[1][2][4] (DailyMed)
L-glutamin
INN L-glutamine
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | L-glutamin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | L-glutamine |
| Tên IUPAC | (2S)-2,5-diamino-5-oxopentanoic acid |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Glutamine; Gln; ký hiệu một chữ Q; L-glutamic acid 5-amide; (S)-2-aminoglutaramic acid; (S)-2,5-diamino-5-oxopentanoic acid.[1][4] (DailyMed) |
| Tên viết tắt | Gln |
| Tên Latinh / tên dược điển | glutaminum |
| Tên USAN | glutamine |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 56-85-9 |
|---|---|
| UNII | 0RH81L854J |
| PubChem CID | 5961 |
| RxNorm CUI | 4885 |
Dược động học của L-glutamin
Sau khi uống, L-glutamine được hấp thu tương đối nhanh. Nhãn Endari ghi nhận nồng độ đỉnh sau khoảng 30 phút với liều đơn 0,1 g/kg và khoảng một giờ sau nhiều liều. Mức tăng nồng độ đỉnh không tỷ lệ hoàn toàn với liều, gợi ý hấp thu có thể bão hòa. Hoạt chất phân bố và tham gia rộng rãi vào các con đường chuyển hóa nội sinh; bài tiết nguyên dạng qua nước tiểu rất thấp.[1] (DailyMed)
Giai đoạn I: Hấp thu
Sau một liều uống 0,1 g/kg, nồng độ đỉnh trung bình được báo cáo khoảng 1.028 micromol/L, tương đương 150 microgam/mL, đạt sau khoảng 30 phút. Sau nhiều liều, nồng độ đỉnh xuất hiện khoảng một giờ; không ghi nhận tích lũy khi dùng hai lần mỗi ngày. Thức ăn không làm thay đổi đáng kể nồng độ L-glutamine trong dữ liệu của nhãn Endari.[1] (DailyMed)
| F · Sinh khả dụng | Nhãn Endari không cung cấp giá trị sinh khả dụng tuyệt đối của L-glutamine đường uống.[1] (DailyMed) |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Nhãn Endari ước tính thể tích phân bố biểu kiến khoảng 750 mL/kg sau nhiều liều uống.[1]
Nhãn NutreStore cũ báo cáo khoảng 200 mL/kg sau một liều bolus tĩnh mạch ở ba người. Hai giá trị được thu thập trong điều kiện khác nhau và không nên so sánh trực tiếp.[7] (DailyMed)
Giai đoạn III: Chuyển hóa
L-glutamine nội sinh tham gia tạo glutamate và tổng hợp protein, nucleotide cùng đường amin. L-glutamine ngoại sinh được dự đoán trải qua các con đường chuyển hóa tương tự. Chuyển hóa là con đường chính làm glutamine biến mất khỏi huyết tương.[1] (DailyMed)
Giai đoạn IV: Thải trừ
Trong nghiên cứu truyền tĩnh mạch được nhãn Endari trích dẫn, lượng L-glutamine bài tiết nguyên dạng qua nước tiểu dưới 0,3% liều. Phần lớn hoạt chất được sử dụng qua chuyển hóa.[1] (DailyMed)
| t½ · Thời gian bán thải | Sau một liều bolus tĩnh mạch, thời gian bán thải thải trừ cuối của L-glutamine khoảng một giờ. Nhãn không cung cấp riêng thời gian bán thải cuối sau đường uống.[1] (DailyMed) |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Nhãn Endari không công bố giá trị độ thanh thải định lượng cụ thể.[1] |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Cân nặng là biến số ảnh hưởng đáng kể đến mức phơi nhiễm và là cơ sở của chế độ liều Endari phân tầng theo cân nặng.[1]
- Thức ăn không làm thay đổi đáng kể nồng độ L-glutamine trong dữ liệu nhãn Endari.[1]
- Dược động học của Endari chưa được nghiên cứu ở người suy gan hoặc suy thận.[1]
- Với hội chứng ruột ngắn, mức hấp thu có thể thay đổi theo chiều dài, đoạn ruột còn lại và giải phẫu đường tiêu hóa; thông tin này xuất hiện trong nhãn NutreStore cũ.[7]
(DailyMed)
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của L-glutamin
L-glutamin thuộc nhóm acid amin và dẫn xuất, phân nhóm ATC A16AA. Mã A16AA03 áp dụng cho glutamine sử dụng trong bệnh hồng cầu hình liềm.[3]
Trong một số tình trạng dị hóa, nhu cầu glutamin có thể thay đổi và hoạt chất thường được mô tả là acid amin thiết yếu có điều kiện. Khái niệm dinh dưỡng này không đồng nghĩa mọi người bệnh đều cần bổ sung glutamin.[6][7] (atcddd.fhi.no)
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế chính xác của L-glutamine trong bệnh hồng cầu hình liềm chưa được hiểu đầy đủ. Hồng cầu hình liềm dễ bị tổn thương bởi stress oxy hóa. L-glutamine có thể cải thiện thế oxy hóa–khử của NAD trong hồng cầu hình liềm thông qua tăng khả năng cung cấp glutathione dạng khử, từ đó có thể hạn chế tổn thương oxy hóa.[1] (DailyMed)
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Phân tích in vivo cho thấy bổ sung L-glutamine cải thiện thế oxy hóa–khử của NAD.[1]
Trong thử nghiệm pha III kéo dài 48 tuần, trung vị số cơn liên quan bệnh hồng cầu hình liềm là 3 ở nhóm L-glutamine và 4 ở nhóm giả dược; trung vị số lần nhập viện do đau lần lượt là 2 và 3. Kết quả này phản ánh hiệu quả giảm biến chứng, không chứng minh thuốc chữa khỏi bệnh.[1][5] (DailyMed)
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của L-glutamin
Chỉ định theo nhãn Endari hiện hành: giảm các biến chứng cấp của bệnh hồng cầu hình liềm ở người lớn và trẻ em từ 5 tuổi trở lên.[1][2]
Chỉ định trong nhãn NutreStore cũ: điều trị hội chứng ruột ngắn ở người đang được hỗ trợ dinh dưỡng chuyên biệt, khi dùng cùng hormone tăng trưởng tái tổ hợp được phê duyệt cho chỉ định này. Tài liệu FDA này được sửa đổi năm 2020 nhưng ghi rõ có thể không phải nhãn mới nhất; tình trạng áp dụng và lưu hành hiện hành.[7]
Không được suy rộng các chỉ định trên sang tăng cơ, tăng miễn dịch, điều trị ung thư, bệnh đường ruột khác hoặc giảm mệt mỏi nếu chưa có chỉ định và đánh giá chuyên môn phù hợp. (DailyMed)
L-glutamin đã được nghiên cứu trong hỗ trợ dinh dưỡng cho người bệnh bỏng, chấn thương, phẫu thuật và hồi sức tích cực. Hướng dẫn ESPEN năm 2023:
- Khuyến nghị glutamin bổ sung qua đường ruột 0,3–0,5 g/kg/ngày trong 10–15 ngày ở người bỏng trên 20% diện tích bề mặt cơ thể, bắt đầu khi nuôi dưỡng đường ruột được triển khai.[6]
- Cho phép cân nhắc 0,2–0,3 g/kg/ngày qua đường ruột trong 5 ngày đầu ở người chấn thương nặng; có thể kéo dài trong một số trường hợp lành vết thương phức tạp.[6]
- Không khuyến nghị bổ sung glutamin đường ruột thường quy cho những bệnh nhân ICU khác ngoài nhóm bỏng và chấn thương.[6]
- Không sử dụng glutamine-dipeptide đường tĩnh mạch ở bệnh nhân ICU không ổn định, phức tạp, đặc biệt khi có suy gan hoặc suy thận.[6]
Đây là khuyến nghị dinh dưỡng chuyên khoa, không phải chỉ định FDA của Endari và không phải hướng dẫn tự bổ sung.[1][6] (ESPEN)
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ phản ánh tài liệu sản phẩm và không phải liều cá nhân hóa.
Endari trong bệnh hồng cầu hình liềm:[1]
| Cân nặng | Liều mỗi lần | Tổng liều mỗi ngày | Số gói 5 g mỗi lần |
|---|---|---|---|
| Dưới 30 kg | 5 g, ngày hai lần | 10 g | 1 gói |
| Từ 30–65 kg | 10 g, ngày hai lần | 20 g | 2 gói |
| Trên 65 kg | 15 g, ngày hai lần | 30 g | 3 gói |
NutreStore theo nhãn FDA cũ: 30 g mỗi ngày, chia thành 6 liều 5 g, dùng trong tối đa 16 tuần cùng hỗ trợ dinh dưỡng chuyên biệt và hormone tăng trưởng tái tổ hợp.[7] Do tài liệu ghi rõ có thể không phải nhãn mới nhất, khả năng áp dụng hiện hành của chế độ này.
Không áp dụng các liều trên cho thực phẩm bổ sung, glutamine-dipeptide đường tĩnh mạch hoặc chỉ định khác. Không tự tính liều theo cân nặng hoặc tự đổi giữa các sản phẩm.[1][7] (DailyMed)
Đối với Endari:
- Pha mỗi liều với 240 mL nước, sữa, nước táo hoặc đồ uống lạnh hay ở nhiệt độ phòng; có thể trộn với khoảng 120–180 mL thức ăn mềm như sữa chua hoặc sốt táo.[1]
- Không cần hòa tan hoàn toàn.[1]
- Không trộn với thức ăn hoặc đồ uống nóng.[1]
- Dùng ngay sau khi pha và không bảo quản hỗn hợp cho lần sau.[1]
- Nếu quên liều, dùng khi nhớ ra nhưng không dùng gấp đôi.[1]
- Dùng đúng số gói và số lần bác sĩ kê đơn.[1]
Hướng dẫn pha và lịch dùng của NutreStore khác Endari; không áp dụng cách dùng của sản phẩm này cho sản phẩm khác.[7] (DailyMed)
Đối với bệnh hồng cầu hình liềm, bác sĩ có thể theo dõi:
- Số cơn đau hoặc biến chứng cấp.
- Số lần cần cấp cứu hoặc nhập viện.
- Triệu chứng hô hấp và dấu hiệu hội chứng ngực cấp.
- Khả năng dung nạp đường tiêu hóa.
- Đáp ứng với các thuốc điều trị nền, bao gồm hydroxyurea nếu đang dùng.
Nhãn Endari không quy định một bộ xét nghiệm bắt buộc riêng cho mọi người bệnh. Công thức máu, chức năng gan, chức năng thận và các xét nghiệm khác được xác định theo bệnh nền và phác đồ điều trị.[1][5]
Trong nhãn NutreStore cũ, việc theo dõi chức năng gan và thận được khuyến nghị ở người đồng thời nhận dinh dưỡng tĩnh mạch, đặc biệt khi có suy cơ quan.[7] (DailyMed)
Cảnh báo và lưu ý về L-glutamin
Nhãn Endari hiện hành không liệt kê chống chỉ định tuyệt đối.[1] Nhãn NutreStore cũ cũng ghi không có chống chỉ định được liệt kê.[7]
Điều này không có nghĩa L-glutamin phù hợp hoặc an toàn cho mọi người. Người bệnh vẫn cần được đánh giá về đúng chỉ định, bệnh đồng mắc, chức năng gan thận, khả năng dung nạp và các sản phẩm đang sử dụng.[1][7] (DailyMed)
Các phản ứng xảy ra ở trên 10% người dùng Endari trong các thử nghiệm gồm:
- Táo bón: 21%.
- Buồn nôn: 19%.
- Đau đầu: 18%.
- Đau bụng: 17%.
- Ho: 16%.
- Đau chi: 13%.
- Đau lưng: 12%.
- Đau ngực: 12%.[1]
Nhãn NutreStore cũ ghi nhận nhiều biến cố tiêu hóa và toàn thân trong một thử nghiệm nhỏ ở người mắc hội chứng ruột ngắn sử dụng các can thiệp phối hợp. Không thể quy toàn bộ các biến cố này cho riêng L-glutamine.[7] (DailyMed)
Nhãn Endari không xác định một phản ứng nghiêm trọng đặc hiệu thường gặp được quy trực tiếp cho L-glutamine. Các biến cố nghiêm trọng trong thử nghiệm xuất hiện ở cả hai nhóm và được đánh giá là phù hợp với bệnh nền; các trường hợp tử vong trong nhóm Endari không được nhà nghiên cứu xem là liên quan đến thuốc.[1]
Người bệnh cần được đánh giá khẩn cấp nếu có đau ngực mới xuất hiện hoặc tăng lên, khó thở, sốt, yếu liệt, rối loạn ý thức, đau dữ dội bất thường hoặc dấu hiệu quá mẫn. Những triệu chứng này có thể là biến chứng của bệnh nền và không nên tự coi là tác dụng phụ thông thường.[1] (DailyMed)
- Phân biệt L-glutamine cấp dược phẩm với thực phẩm bổ sung và glutamine-dipeptide dùng trong dinh dưỡng đường tĩnh mạch.[1][6]
- Không dùng sản phẩm bổ sung để tự thay thế Endari hoặc thuốc điều trị nền của bệnh hồng cầu hình liềm.[1]
- Dữ liệu về thai kỳ, cho con bú, người cao tuổi, suy gan và suy thận còn hạn chế.[1]
- Không tự bổ sung glutamin liều cao cho người bệnh ICU. ESPEN không khuyến nghị bổ sung đường ruột thường quy ngoài một số tình huống bỏng và chấn thương.[6]
- Glutamine-dipeptide đường tĩnh mạch không được dùng ở bệnh nhân ICU không ổn định, phức tạp, đặc biệt khi suy gan hoặc suy thận.[6]
- Với chỉ định hội chứng ruột ngắn, tài liệu NutreStore được tìm thấy là nhãn cũ và có cảnh báo có thể không còn là bản mới nhất.[7]
Chưa có thuốc giải độc đặc hiệu cho quá liều L-glutamine. Nhãn Endari khuyến nghị áp dụng các biện pháp hỗ trợ.[1]
Khi dùng quá liều hoặc xuất hiện triệu chứng bất thường, cần liên hệ cơ sở y tế và cung cấp tên sản phẩm, hàm lượng, số lượng đã dùng, thời điểm sử dụng cùng danh sách thuốc dùng kèm. Không tự gây nôn hoặc tự dùng thêm liều để bù.[1] (DailyMed)
Đối với Endari:
- Bảo quản ở 20–25°C.
- Tránh ánh nắng trực tiếp.
- Hỗn hợp sau khi pha phải dùng ngay, không để dành.
- Giữ thuốc ngoài tầm với của trẻ em.[1]
Nhãn NutreStore cũ quy định bảo quản ở 25°C, cho phép dao động 15–30°C. Không áp dụng điều kiện bảo quản của sản phẩm này cho sản phẩm khác.[7]
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của Endari đã được xác lập ở trẻ mắc bệnh hồng cầu hình liềm từ 5 tuổi trở lên. Chưa xác lập ở trẻ dưới 5 tuổi.[1]
Nhãn NutreStore cũ cho biết độ an toàn và hiệu quả trong hội chứng ruột ngắn chưa được xác lập ở trẻ em. Không được suy rộng chỉ định hoặc liều của Endari sang NutreStore và ngược lại.[7] (DailyMed)
Các thử nghiệm Endari không có đủ người từ 65 tuổi trở lên để xác định đáp ứng có khác với người trẻ hay không. Việc lựa chọn điều trị cần thận trọng do người cao tuổi có thể suy giảm chức năng gan, thận hoặc tim, mắc nhiều bệnh đồng thời và sử dụng nhiều thuốc.[1]
Liều Endari vẫn được xác định theo các mức cân nặng trong nhãn; không tự giảm liều chỉ dựa trên tuổi.[1] (DailyMed)
Chưa có dữ liệu đầy đủ về việc sử dụng Endari ở phụ nữ mang thai để xác định nguy cơ dị tật bẩm sinh lớn hoặc sảy thai liên quan đến thuốc. Nghiên cứu sinh sản trên động vật chưa được thực hiện với Endari.[1]
Chưa có dữ liệu về sự hiện diện của Endari trong sữa mẹ, ảnh hưởng lên trẻ bú mẹ hoặc ảnh hưởng đến quá trình tiết sữa.[1]
Glutamin nội sinh có trong sữa mẹ, nhưng điều này không chứng minh sản phẩm L-glutamine dùng điều trị không gây rủi ro. Cần cân nhắc lợi ích của việc nuôi con bằng sữa mẹ, nhu cầu điều trị của người mẹ và nguy cơ tiềm tàng đối với trẻ.[1][7] (DailyMed)
Dược động học của Endari chưa được nghiên cứu ở người suy gan. Nhãn Endari không cung cấp chế độ hiệu chỉnh liều theo mức độ suy gan.[1]
Nhãn NutreStore cũ ghi glutamin được chuyển hóa thành glutamate và amoniac, các chất có thể tăng ở người rối loạn chức năng gan; nhãn khuyến nghị theo dõi chức năng gan khi NutreStore được dùng cùng dinh dưỡng tĩnh mạch.[7]
Ở bệnh nhân ICU không ổn định, phức tạp và có suy gan, ESPEN khuyến cáo không dùng glutamine-dipeptide đường tĩnh mạch.[6] (DailyMed)
Dược động học của Endari chưa được nghiên cứu ở người suy thận. Nhãn Endari không cung cấp chế độ hiệu chỉnh liều theo mức độ suy thận.[1]
Nhãn NutreStore cũ khuyến nghị theo dõi chức năng thận khi sản phẩm được dùng cùng dinh dưỡng tĩnh mạch, đặc biệt ở người suy thận.[7]
Ở bệnh nhân ICU không ổn định, phức tạp và có suy thận, ESPEN khuyến cáo không dùng glutamine-dipeptide đường tĩnh mạch.[6] (DailyMed)
Nhãn Endari không cung cấp nghiên cứu riêng về ảnh hưởng của L-glutamine lên khả năng lái xe và vận hành máy.[1]
Đau đầu và buồn nôn là các phản ứng thường gặp. Người có triệu chứng ảnh hưởng đến sự tập trung hoặc khả năng vận động nên tránh lái xe hay vận hành máy cho đến khi được đánh giá và triệu chứng ổn định.[1] (DailyMed)
Tương tác thuốc của L-glutamin
Chưa có nghiên cứu tương tác thuốc chuyên biệt với Endari hoặc NutreStore.[1][7] Không có dữ liệu tương tác không đồng nghĩa chắc chắn không xảy ra tương tác.
Trong thử nghiệm pha III, người bệnh đã dùng hydroxyurea ổn định được tiếp tục điều trị và lợi ích của Endari được ghi nhận không phụ thuộc việc sử dụng hydroxyurea. Tuy nhiên, không được tự thêm, giảm liều hoặc ngừng hydroxyurea.[1][5] (DailyMed)
Thắc mắc về hoạt chất L-glutamin
L-glutamin là một acid amin tham gia chuyển hóa nitơ, tạo glutamate và tổng hợp protein, nucleotide cùng đường amin. Cơ thể thường có thể tự tổng hợp glutamin; trong một số trạng thái dị hóa, nhu cầu có thể tăng nên glutamin thường được mô tả là acid amin thiết yếu có điều kiện.
Không. Endari được phê duyệt để giảm các biến chứng cấp, không sửa chữa nguyên nhân di truyền và không chữa khỏi bệnh hồng cầu hình liềm. Trong thử nghiệm pha III, nhóm L-glutamine có ít cơn bệnh và lần nhập viện do đau hơn nhóm giả dược, nhưng người bệnh vẫn cần kế hoạch điều trị toàn diện.
Không nên tự coi hai loại sản phẩm là tương đương. Endari là thuốc kê đơn chứa L-glutamine cấp dược phẩm, có hàm lượng, chế độ liều và chỉ định đã được đánh giá. Thực phẩm bổ sung có thể khác về độ tinh khiết, tiêu chuẩn chất lượng, hàm lượng và mục đích sử dụng.
Nhãn Endari ghi thức ăn không làm thay đổi đáng kể nồng độ L-glutamine, nên thuốc có thể dùng cùng hoặc không cùng bữa ăn. Endari phải được trộn với đồ uống lạnh hoặc ở nhiệt độ phòng, hoặc thức ăn mềm, rồi dùng ngay sau khi pha.
Nhãn NutreStore cũ có hướng dẫn khác: dùng cùng bữa ăn hoặc bữa phụ theo khoảng cách quy định. Phải tuân theo đúng nhãn của sản phẩm được kê.
Chưa có đủ dữ liệu để xác định liều tối ưu và mức độ an toàn của Endari trong các nhóm này. Dược động học chưa được nghiên cứu ở người suy gan hoặc suy thận; dữ liệu thai kỳ cũng hạn chế. Chỉ sử dụng khi bác sĩ xác nhận đúng chỉ định và lập kế hoạch theo dõi phù hợp.

