Idarubicin là thuốc hóa trị độc tế bào thuộc nhóm anthracycline và thuốc ức chế topoisomerase II. Thuốc tạo phức với DNA, ức chế tổng hợp acid nucleic và tạo các gốc tự do gây tổn thương DNA của tế bào. Nhãn thuốc tại Hoa Kỳ phê duyệt idarubicin phối hợp trong phác đồ hóa trị điều trị bệnh bạch cầu cấp dòng tủy ở người lớn; tại Anh, phạm vi chỉ định còn bao gồm một số trường hợp bạch cầu cấp dòng tủy ở trẻ em và bạch cầu cấp dòng lympho tái phát.
Idarubicin có thể gây suy tủy nghiêm trọng, nhiễm trùng, xuất huyết, bệnh cơ tim, suy tim, hội chứng ly giải khối u và hoại tử mô nếu thoát mạch. Thuốc phải được sử dụng tại cơ sở chuyên khoa dưới sự giám sát của bác sĩ có kinh nghiệm về hóa trị. Liều trong bài chỉ mang tính tham khảo từ nhãn thuốc, không được tự áp dụng hoặc tự điều chỉnh.
Nội dung chính
- Anthracycline, thuốc chống ung thư độc tế bào, thuốc ức chế topoisomerase II.
- Điều trị bệnh bạch cầu cấp dòng tủy ở người lớn trong phác đồ phối hợp.
- Truyền hoặc tiêm tĩnh mạch chậm theo hướng dẫn của từng chế phẩm.
- 12 mg/m²/ngày trong 3 ngày, phối hợp cytarabine.
- Idarubicinol có hoạt tính.
- Suy tủy, nhiễm trùng, xuất huyết, độc tính tim, thoát mạch, hội chứng ly giải khối u.
- Công thức máu, chức năng tim, gan, thận, điện giải, acid uric và vị trí truyền.
- Có thể gây hại thai; không cho con bú trong điều trị và 14 ngày sau liều cuối.
- Không được tự mua, tự dùng hoặc tự điều chỉnh liều.
Hoạt chất Idarubicin là gì?
Idarubicin là thuốc hóa trị anthracycline có khả năng xen vào DNA và ức chế topoisomerase II, từ đó cản trở sao chép, sửa chữa DNA và tổng hợp acid nucleic của tế bào.
Idarubicin
INN Idarubicin; dạng muối thường dùng trong thuốc tiêm là idarubicin hydrochloride.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Idarubicin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Idarubicin; dạng muối thường dùng trong thuốc tiêm là idarubicin hydrochloride. |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Idarubicin HCl; 4-demethoxydaunorubicin; 4-demethoxydaunomycin; IMI-30; SC-33428. |
| Tên viết tắt | IDA |
| Tên Latinh / tên dược điển | Idarubicinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 58957-92-9 |
|---|---|
| UNII | ZRP63D75JW |
| PubChem CID | 42890 |
| RxNorm CUI | 5650 |
Dược động học của Idarubicin
Sau khi dùng tĩnh mạch, idarubicin phân bố nhanh và rộng vào mô, chuyển hóa thành idarubicinol có hoạt tính, sau đó thải trừ chủ yếu qua mật và một phần qua thận. Thuốc mẹ và chất chuyển hóa có thể tích lũy khi dùng nhiều liều liên tiếp.
Giai đoạn I: Hấp thu
Dạng thuốc trong nhãn IDAMYCIN PFS được dùng qua đường tĩnh mạch nên không trải qua quá trình hấp thu từ đường tiêu hóa.
| F · Sinh khả dụng | Với đường tiêm tĩnh mạch, thuốc được đưa trực tiếp vào tuần hoàn nên sinh khả dụng hệ thống được xem là 100%. Dữ liệu định lượng về sinh khả dụng tuyệt đối của dạng uống. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Idarubicin có pha phân bố nhanh và thể tích phân bố rất lớn. Khoảng 97% idarubicin và 94% idarubicinol gắn với protein huyết tương, không phụ thuộc nồng độ trong khoảng đã nghiên cứu. Nồng độ trong tế bào máu có nhân và tế bào tủy xương cao hơn hơn 100 lần nồng độ huyết tương.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Idarubicin được chuyển hóa chủ yếu thành idarubicinol. Idarubicinol vẫn có hoạt tính gây độc tế bào và có thể đóng góp đáng kể vào cả tác dụng điều trị lẫn độc tính của thuốc.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Thuốc được thải trừ chủ yếu qua đường mật và ở mức thấp hơn qua thận, phần lớn dưới dạng idarubicinol.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải cuối trung bình của idarubicin khoảng 22 giờ khi dùng đơn độc và khoảng 20 giờ khi phối hợp cytarabine. Thời gian bán thải cuối của idarubicinol trên 45 giờ; nồng độ chất chuyển hóa có thể duy trì hơn 8 ngày. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Nhãn thuốc ghi nhận độ thanh thải idarubicin trong huyết tương cao khoảng gấp hai lần lưu lượng huyết tương qua gan dự kiến. Giá trị độ thanh thải số hóa chuẩn hóa theo diện tích cơ thể. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Ảnh hưởng định lượng của suy gan và suy thận đối với dược động học idarubicin hoặc idarubicinol. Tuy nhiên, suy gan hoặc suy thận có thể ảnh hưởng đến phân bố và thải trừ thuốc. Cyclosporin A làm tăng AUC của idarubicin khoảng 1,78 lần và AUC của idarubicinol khoảng 2,46 lần trong một nghiên cứu ở người bệnh bạch cầu cấp.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Idarubicin
Idarubicin thuộc nhóm anthracycline và các chất liên quan, mã ATC L01DB06. Đây là thuốc chống ung thư độc tế bào có hoạt tính chống phân bào, xen kẽ DNA và ức chế topoisomerase II.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Idarubicin tạo phức với DNA, xen giữa các cặp base, ức chế tổng hợp acid nucleic và hoạt tính topoisomerase II. Thuốc còn tạo các gốc tự do gây tổn thương DNA. Cấu trúc thiếu nhóm methoxy ở vị trí số 4 làm tăng tính thân lipid và khả năng xâm nhập tế bào so với một số anthracycline khác.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Idarubicin có tác dụng chống phân bào và gây độc tế bào. Mối liên hệ chính xác giữa mức phơi nhiễm, đáp ứng và diễn biến dược lực học chưa được mô tả đầy đủ. Suy tủy phụ thuộc liều là độc tính cấp giới hạn liều quan trọng; độc tính cơ tim có liên quan đến tổng mức phơi nhiễm anthracycline tích lũy.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Idarubicin
Theo nhãn Hoa Kỳ cập nhật tháng 2/2026, IDAMYCIN PFS được chỉ định điều trị bệnh bạch cầu cấp dòng tủy ở người lớn như một thành phần của phác đồ hóa trị phối hợp.
SmPC Zavedos tại Anh còn ghi nhận:
- Người lớn: gây lui bệnh trong AML chưa điều trị hoặc AML tái phát/kháng trị.
- Người lớn: điều trị bước hai bệnh bạch cầu cấp dòng lympho tái phát.
- Trẻ em: điều trị bước đầu AML phối hợp cytarabine và điều trị bước hai ALL tái phát.
Phạm vi phê duyệt khác nhau giữa từng quốc gia; không được xem toàn bộ các chỉ định trên là chỉ định đã được phê duyệt tại Việt Nam.
Idarubicin đang được nghiên cứu trong các bệnh ung thư và các phác đồ phối hợp khác ngoài chỉ định của từng nhãn quản lý thuốc. Một số phác đồ cứu vãn AML tái phát hoặc kháng trị có thể sử dụng idarubicin phối hợp fludarabine, cytarabine và G-CSF, thường được gọi là FLAG-IDA; lựa chọn này phụ thuộc hướng dẫn chuyên môn, đặc điểm bệnh và khả năng dung nạp.
Các ứng dụng nghiên cứu hoặc sử dụng theo phác đồ chuyên môn không đồng nghĩa với chỉ định được phê duyệt tại mọi quốc gia.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều gây lui bệnh AML ở người lớn theo nhãn IDAMYCIN PFS Hoa Kỳ:
- Idarubicin 12 mg/m², truyền tĩnh mạch trong 10–15 phút vào ngày 1, 2 và 3.
- Phối hợp cytarabine 100 mg/m²/ngày truyền tĩnh mạch liên tục trong 7 ngày; hoặc cytarabine 25 mg/m² tiêm tĩnh mạch nhanh, sau đó 200 mg/m²/ngày truyền liên tục trong 5 ngày.
- Có thể cân nhắc đợt gây lui bệnh thứ hai nếu chưa đạt đáp ứng; phác đồ đợt hai phải được cá thể hóa bởi bác sĩ chuyên khoa.
Điều chỉnh theo nhãn Hoa Kỳ:
- Suy tủy nặng hoặc viêm niêm mạc nặng: có thể giảm 25% ở chu kỳ sau.
- GFR từ 30 mL/phút trở lên: không yêu cầu điều chỉnh theo bảng của nhãn.
- GFR dưới 30 mL/phút hoặc đang thẩm tách máu: giảm 33%.
- Bilirubin huyết thanh trên 2,6 đến dưới 5 mg/dL: giảm 50%.
- Bilirubin từ 5 mg/dL trở lên: tránh sử dụng.
Liều chỉ có giá trị tham khảo từ nhãn thuốc và không được tự áp dụng. Việc tính liều phải dựa trên diện tích cơ thể, phác đồ cụ thể, tình trạng tủy xương, chức năng gan thận, tổng liều anthracycline trước đó và đáp ứng điều trị.
IDAMYCIN PFS chỉ dùng đường tĩnh mạch. Theo nhãn Hoa Kỳ, thuốc được truyền trong 10–15 phút vào dây truyền đang chảy tự do chứa natri clorid 0,9% hoặc glucose 5%. Phải kiểm tra độ thông của đường truyền và theo dõi liên tục vị trí tiêm để phát hiện thoát mạch.
Không trộn chung idarubicin với thuốc khác hoặc heparin. Tránh tiếp xúc kéo dài với dung dịch có pH kiềm vì thuốc có thể bị phân hủy. Ngừng truyền ngay nếu nghi ngờ thoát mạch và xử trí theo quy trình của cơ sở điều trị.
Thời gian truyền có thể khác giữa các chế phẩm hoặc nhãn quốc gia; phải tuân thủ hướng dẫn của chính sản phẩm được sử dụng.
Cần theo dõi:
- Công thức máu toàn bộ và công thức bạch cầu trước mỗi đợt, trong và sau điều trị.
- Dấu hiệu sốt, nhiễm trùng, nhiễm khuẩn huyết và xuất huyết.
- Chức năng thất trái bằng siêu âm tim hoặc MUGA trước điều trị, trong điều trị và sau điều trị; có thể kết hợp điện tâm đồ.
- Tổng liều tích lũy idarubicin và các anthracycline hoặc anthracenedione đã sử dụng trước đó.
- Bilirubin, AST, ALT và các xét nghiệm chức năng gan.
- Creatinin, mức lọc cầu thận và chức năng thận.
- Điện giải, acid uric và các dấu hiệu hội chứng ly giải khối u.
- Viêm niêm mạc, tiêu chảy, đau bụng và dấu hiệu viêm ruột giảm bạch cầu.
- Vị trí truyền để phát hiện đau, đỏ, sưng, phồng rộp hoặc thoát mạch.
Cảnh báo và lưu ý về Idarubicin
Có khác biệt giữa nhãn quản lý thuốc:
- Nhãn IDAMYCIN PFS Hoa Kỳ cập nhật tháng 2/2026 không liệt kê chống chỉ định tuyệt đối trong mục chống chỉ định.
- SmPC Zavedos tại Anh liệt kê: quá mẫn với idarubicin, tá dược, anthracycline hoặc anthracenedione khác; suy gan nặng; suy thận nặng; nhiễm trùng không kiểm soát; bệnh cơ tim nặng; nhồi máu cơ tim gần đây; loạn nhịp nặng; suy tủy kéo dài; đã đạt tổng liều tích lũy tối đa của anthracycline hoặc anthracenedione; và đang cho con bú.
Bác sĩ phải căn cứ nhãn của sản phẩm thực tế, hướng dẫn tại quốc gia điều trị và tình trạng người bệnh.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp gồm:
- Nhiễm trùng.
- Buồn nôn, nôn.
- Rụng tóc.
- Tiêu chảy, đau bụng.
- Viêm hoặc loét niêm mạc miệng.
- Xuất huyết.
- Sốt, đau đầu, ớn lạnh.
- Phát ban và các phản ứng da.
- Thiếu máu, giảm bạch cầu, giảm bạch cầu trung tính và giảm tiểu cầu.
- Nước tiểu hoặc dịch cơ thể có màu đỏ tạm thời sau điều trị.
Tần suất trong thử nghiệm có thể chịu ảnh hưởng của cytarabine, bệnh bạch cầu nền và các thuốc phối hợp, nên không phải mọi biến cố đều có thể quy hoàn toàn cho idarubicin.
Các biến cố nghiêm trọng cần được theo dõi và xử trí khẩn cấp:
- Bệnh cơ tim, giảm phân suất tống máu, suy thất trái hoặc suy tim sung huyết; có thể xuất hiện trong điều trị hoặc nhiều năm sau khi kết thúc.
- Loạn nhịp tim nghiêm trọng, viêm cơ tim hoặc viêm màng ngoài tim.
- Suy tủy nặng dẫn đến nhiễm trùng, sốc nhiễm khuẩn, xuất huyết hoặc tử vong.
- Bệnh bạch cầu cấp hoặc hội chứng loạn sản tủy thứ phát.
- Thoát mạch gây viêm mô tế bào, tổn thương và hoại tử mô.
- Hội chứng ly giải khối u.
- Phản ứng quá mẫn hoặc phản vệ.
- Viêm ruột nặng, viêm ruột giảm bạch cầu, xuất huyết hoặc thủng đường tiêu hóa.
Idarubicin chỉ được sử dụng bởi bác sĩ có kinh nghiệm về hóa trị độc tế bào. Cần đặc biệt thận trọng ở người có bệnh tim, đã xạ trị trung thất, từng dùng anthracycline, người cao tuổi, người suy gan, suy thận, nhiễm trùng hoặc suy tủy.
Các cảnh báo trọng yếu gồm:
- Độc tính tim phụ thuộc tổng liều tích lũy.
- Nguy cơ suy tủy nặng và biến chứng nhiễm trùng hoặc xuất huyết.
- Nguy cơ ung thư máu thứ phát.
- Nguy cơ thoát mạch và hoại tử mô.
- Nguy cơ hội chứng ly giải khối u.
- Nguy cơ gây độc phôi thai và ảnh hưởng khả năng sinh sản.
Không tự ngừng, tăng, giảm hoặc trì hoãn liều khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu cho quá liều idarubicin. Đã ghi nhận các trường hợp quá liều tử vong. Do thuốc phân bố nhiều ngoài mạch, gắn mô và có tỷ lệ thuốc tự do trong huyết tương thấp, thẩm tách máu hoặc thẩm phân phúc mạc ít có khả năng làm giảm đáng kể mức phơi nhiễm.
Quá liều có thể gây độc tính cơ tim cấp trong vòng 24 giờ, suy tủy nặng sau khoảng một đến hai tuần và suy tim muộn nhiều tháng sau đó. Xử trí chủ yếu là hồi sức hỗ trợ, theo dõi tim liên tục, công thức máu kéo dài, phòng và điều trị nhiễm trùng, kiểm soát xuất huyết, điều chỉnh điện giải và xử trí biến chứng tại cơ sở chuyên khoa.
Bảo quản thuốc tiêm idarubicin trong tủ lạnh ở 2–8°C, giữ trong hộp nguyên gốc để tránh ánh sáng. Lọ thuốc dùng một lần; phần thuốc không sử dụng phải được loại bỏ theo quy trình xử lý chất thải hóa trị nguy hại. Không sử dụng nếu dung dịch có tiểu phân hoặc thay đổi màu sắc bất thường.
Đối tượng đặc biệt
Nhãn IDAMYCIN PFS Hoa Kỳ ghi nhận tính an toàn và hiệu quả ở trẻ em chưa được xác lập. Trẻ em có thể nhạy cảm hơn với độc tính tim cấp và rối loạn chức năng tim mạch xuất hiện muộn do anthracycline.
SmPC Zavedos tại Anh có chỉ định và liều tham khảo cho trẻ em trong AML phối hợp cytarabine và ALL tái phát bước hai. Đây là khác biệt theo cơ quan quản lý và không được tự động áp dụng cho mọi quốc gia hoặc mọi sản phẩm. Trẻ đã điều trị cần được đánh giá chức năng tim định kỳ lâu dài.
Người trên 60 tuổi điều trị gây lui bệnh ghi nhận suy tim sung huyết, loạn nhịp nghiêm trọng, đau ngực, nhồi máu cơ tim và giảm phân suất tống máu không triệu chứng thường xuyên hơn người trẻ. Người từ 65 tuổi trở lên hoặc có bệnh tim nền có thể phát triển độc tính tim ở tổng liều anthracycline thấp hơn.
Cần đánh giá kỹ chức năng tim, thể trạng, bệnh đi kèm, nguy cơ nhiễm trùng, chức năng gan thận và khả năng dung nạp hóa trị cường độ cao.
Idarubicin có thể gây hại cho thai dựa trên cơ chế tác dụng và nghiên cứu trên động vật. Dữ liệu sử dụng ở phụ nữ mang thai. Cần xác minh tình trạng mang thai trước khi bắt đầu điều trị và tư vấn rõ nguy cơ đối với thai.
Theo nhãn Hoa Kỳ:
- Phụ nữ có khả năng mang thai phải sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả trong điều trị và 6,5 tháng sau liều cuối.
- Nam giới có bạn tình có khả năng mang thai phải tránh thai trong điều trị và 3,5 tháng sau liều cuối.
Quyết định điều trị trong thai kỳ phải do nhóm huyết học–ung thư và sản khoa nguy cơ cao đánh giá.
Dữ liệu về sự hiện diện của idarubicin hoặc chất chuyển hóa trong sữa mẹ. Do nguy cơ gây suy tủy, độc tính tim và bệnh ác tính ở trẻ bú mẹ, không cho con bú trong thời gian điều trị và trong 14 ngày sau liều cuối.
Phải đánh giá chức năng gan trước và trong điều trị. Theo nhãn IDAMYCIN PFS Hoa Kỳ:
- Bilirubin huyết thanh không quá 2,6 mg/dL: không yêu cầu điều chỉnh theo bảng của nhãn.
- Bilirubin trên 2,6 đến dưới 5 mg/dL: giảm liều 50%.
- Bilirubin từ 5 mg/dL trở lên: tránh sử dụng.
SmPC Anh liệt kê suy gan nặng là chống chỉ định. Hướng xử trí phải căn cứ nhãn của sản phẩm đang sử dụng.
Phải đánh giá chức năng thận trước và trong điều trị. Theo nhãn IDAMYCIN PFS Hoa Kỳ:
- GFR từ 30 mL/phút trở lên: không yêu cầu điều chỉnh theo bảng của nhãn.
- GFR dưới 30 mL/phút: giảm liều 33%.
- Người đang thẩm tách máu: giảm liều 33%.
SmPC Anh liệt kê suy thận nặng là chống chỉ định. Không tự áp dụng các tỷ lệ điều chỉnh liều nếu chưa được bác sĩ chuyên khoa đánh giá.
Ảnh hưởng trực tiếp của idarubicin lên khả năng lái xe và vận hành máy chưa được đánh giá có hệ thống. Người bệnh có thể bị mệt mỏi, chóng mặt, đau đầu, thiếu máu, nhiễm trùng hoặc các tác dụng phụ khác do bệnh và hóa trị; không nên lái xe hoặc vận hành máy khi có triệu chứng ảnh hưởng sự tỉnh táo.
Tương tác thuốc của Idarubicin
Các tương tác và phối hợp cần thận trọng:
- Thuốc hóa trị hoặc xạ trị gây suy tủy: tăng độc tính ức chế tủy cộng hợp.
- Anthracycline, anthracenedione và các thuốc độc tim khác: tăng nguy cơ bệnh cơ tim và suy tim.
- Thuốc ảnh hưởng chức năng gan hoặc thận: có thể làm thay đổi chuyển hóa, phân bố hoặc độc tính của idarubicin.
- Vaccine sống hoặc vaccine sống giảm độc lực: có nguy cơ nhiễm trùng toàn thân nghiêm trọng hoặc tử vong; nên tránh.
- Vaccine bất hoạt: đáp ứng miễn dịch có thể giảm.
- Thuốc chống đông đường uống: nên theo dõi INR thường xuyên hơn.
- Cyclosporin A: làm tăng mức phơi nhiễm idarubicin và idarubicinol; có thể cần đánh giá điều chỉnh liều.
- Heparin: không trộn chung trong cùng dung dịch vì có thể tạo kết tủa.
Người bệnh phải cung cấp đầy đủ danh sách thuốc kê đơn, không kê đơn, vaccine, vitamin và sản phẩm bổ sung cho bác sĩ hoặc dược sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Idarubicin
Idarubicin là thuốc hóa trị anthracycline và thuốc ức chế topoisomerase II. Thuốc gây tổn thương DNA, cản trở tổng hợp acid nucleic và làm giảm khả năng tăng sinh của tế bào ung thư.
Chỉ định chính theo nhãn Hoa Kỳ là điều trị bệnh bạch cầu cấp dòng tủy ở người lớn trong phác đồ phối hợp. Tại một số quốc gia, nhãn thuốc còn có chỉ định cho AML ở trẻ em hoặc ALL tái phát. Phạm vi phê duyệt phải được kiểm tra theo từng sản phẩm và quốc gia.
Idarubicin là thuốc hóa trị độc tế bào có khả năng gây suy tủy rõ rệt. Thuốc chỉ được sử dụng khi cơ sở điều trị có khả năng theo dõi công thức máu, chức năng tim và xử trí nhiễm trùng, xuất huyết hoặc các biến chứng hóa trị nghiêm trọng.
Các nguy cơ quan trọng gồm bệnh cơ tim và suy tim, suy tủy gây nhiễm trùng hoặc xuất huyết, ung thư máu thứ phát, hội chứng ly giải khối u và hoại tử mô nếu thuốc thoát khỏi tĩnh mạch. Độc tính tim có thể xuất hiện trong điều trị hoặc nhiều năm sau khi kết thúc.
Idarubicin có thể gây hại cho thai và chỉ được cân nhắc trong thai kỳ sau khi nhóm bác sĩ chuyên khoa đánh giá lợi ích–nguy cơ. Không cho con bú trong điều trị và trong 14 ngày sau liều cuối.

