Ibrutinib là thuốc chống ung thư đường uống thuộc nhóm ức chế Bruton’s tyrosine kinase, thường viết tắt là BTK. Thuốc gắn cộng hóa trị vào vị trí hoạt động của BTK, qua đó ức chế các tín hiệu cần thiết cho sự sống còn, tăng sinh, di chuyển và bám dính của tế bào B ác tính. Tùy cơ quan quản lý và quốc gia, Ibrutinib được phê duyệt cho một số bệnh như bệnh bạch cầu lympho mạn tính, u lympho lympho bào nhỏ, macroglobulinemia Waldenström, u lympho tế bào áo hoặc bệnh ghép chống chủ mạn tính. Đây là thuốc kê đơn chuyên khoa, có thể gây xuất huyết, nhiễm trùng nặng, rối loạn nhịp tim, suy tim, tăng huyết áp, giảm tế bào máu và độc tính trên gan. Việc sử dụng, hiệu chỉnh liều hoặc ngừng thuốc phải do bác sĩ có kinh nghiệm điều trị ung thư hoặc huyết học quyết định.
Nội dung chính
- Ibrutinib là thuốc ức chế BTK phân tử nhỏ, tác dụng không hồi phục thông qua liên kết cộng hóa trị.
- Thuốc được dùng đường uống, thông thường một lần mỗi ngày; chỉ định và liều cụ thể phụ thuộc bệnh, phác đồ và nhãn thuốc tại từng quốc gia.
- Các nguy cơ quan trọng gồm xuất huyết, nhiễm trùng, rung nhĩ hoặc loạn nhịp khác, suy tim, tăng huyết áp, giảm tế bào máu, độc tính gan và hội chứng ly giải khối u.
- Ibrutinib tương tác đáng kể với thuốc ức chế hoặc cảm ứng CYP3A, thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu và một số dược liệu.
- Không tự mua, đổi liều, bỏ liều kéo dài hoặc ngừng thuốc khi chưa trao đổi với bác sĩ điều trị.
Hoạt chất Ibrutinib là gì?
Ibrutinib là thuốc ức chế BTK phân tử nhỏ dùng đường uống. Thuốc tác động vào đường truyền tín hiệu của thụ thể tế bào B, từ đó làm giảm sự tăng sinh, sống còn, di chuyển và bám dính của tế bào B ác tính.
Ibrutinib
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Ibrutinib |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Ibrutinib |
| Tên IUPAC | 1-[(3R)-3-[4-amino-3-(4-phenoxyphenyl)pyrazolo[3,4-d]pyrimidin-1-yl]piperidin-1-yl]prop-2-en-1-one |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | PCI-32765; tên thương mại được ghi nhận trên nhãn chính thức: Imbruvica. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Ibrutinibum |
| Tên USAN | ibrutinib |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 936563-96-1 |
|---|---|
| UNII | 1X70OSD4VX |
| PubChem CID | 24821094 |
| RxNorm CUI | 1442981 |
Dược động học của Ibrutinib
Ibrutinib được hấp thu nhanh sau khi uống, có chuyển hóa bước đầu mạnh, liên kết protein huyết tương cao và được chuyển hóa chủ yếu bởi CYP3A. Thuốc cùng các chất chuyển hóa được đào thải chủ yếu qua phân. Nồng độ ổn định thường đạt được sau khoảng một tuần dùng hằng ngày.
Giai đoạn I: Hấp thu
Ibrutinib được hấp thu sau khi uống; thời gian trung vị đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương khoảng 1–2 giờ.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối khi dùng lúc đói ở người khỏe mạnh khoảng 2,9%. Bữa ăn nhiều chất béo và năng lượng có thể làm tăng Cmax khoảng 2–4 lần và tăng AUC khoảng hai lần so với dùng sau nhịn đói qua đêm. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Tỷ lệ liên kết thuận nghịch với protein huyết tương khoảng 97,3%. Thể tích phân bố được báo cáo khoảng 683 lít; thể tích phân bố biểu kiến ở trạng thái ổn định khoảng 10.000 lít.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Ibrutinib được chuyển hóa chủ yếu bởi CYP3A và ở mức độ nhỏ hơn bởi CYP2D6. Chất chuyển hóa có hoạt tính PCI-45227 có hoạt lực ức chế BTK thấp hơn khoảng 15 lần so với Ibrutinib.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 90% hoạt tính phóng xạ được thải trong vòng 168 giờ sau một liều đánh dấu phóng xạ; khoảng 80% qua phân và dưới 10% qua nước tiểu. Ibrutinib không đổi chiếm khoảng 1% liều thải qua phân và không phát hiện trong nước tiểu.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải của Ibrutinib khoảng 4–6 giờ. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải sau tiêm tĩnh mạch được ghi nhận khoảng 62 L/giờ khi đói và 76 L/giờ khi dùng cùng thức ăn. Độ thanh thải biểu kiến đường uống khoảng 2.000 L/giờ khi đói và 1.000 L/giờ khi dùng cùng thức ăn, phản ánh chuyển hóa bước đầu cao. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thức ăn làm tăng mức phơi nhiễm Ibrutinib. Thuốc ức chế CYP3A làm tăng nồng độ Ibrutinib, trong khi thuốc cảm ứng CYP3A làm giảm nồng độ. Suy gan làm tăng đáng kể AUC và Cmax. Tuổi và giới không có ảnh hưởng có ý nghĩa lâm sàng; suy thận nhẹ hoặc vừa với độ thanh thải creatinin trên 25 mL/phút không ảnh hưởng rõ đến mức phơi nhiễm.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Ibrutinib
Ibrutinib thuộc nhóm thuốc chống ung thư và điều hòa miễn dịch, phân nhóm thuốc ức chế protein kinase và nhóm nhỏ thuốc ức chế Bruton’s tyrosine kinase, mã ATC L01EL01.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Ibrutinib tạo liên kết cộng hóa trị với một gốc cysteine tại vị trí hoạt động của BTK, gây ức chế hoạt tính enzym BTK. BTK là thành phần của đường truyền tín hiệu thụ thể kháng nguyên tế bào B và thụ thể cytokine, liên quan đến sự tăng sinh, sống còn, hóa hướng động và bám dính của tế bào B.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ở người bệnh u lympho tế bào B tái phát, mức chiếm giữ vị trí hoạt động của BTK trên 90% được duy trì đến 24 giờ sau các liều từ 2,5 mg/kg/ngày trở lên. Một liều đơn 1.680 mg không gây kéo dài khoảng QT có ý nghĩa lâm sàng trong nghiên cứu điện sinh lý tim.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Ibrutinib
Chỉ định thay đổi theo nhãn quản lý:
- Hoa Kỳ: người lớn mắc CLL/SLL, kể cả trường hợp mất đoạn 17p; người lớn mắc macroglobulinemia Waldenström; người lớn và trẻ từ 1 tuổi mắc cGVHD sau thất bại của ít nhất một dòng điều trị toàn thân.
- Liên minh châu Âu: một số trường hợp u lympho tế bào áo; CLL chưa điều trị hoặc đã điều trị; macroglobulinemia Waldenström, dưới dạng đơn trị hoặc phối hợp được quy định trong SmPC.
Không xem chỉ định tại một khu vực là chỉ định được tự động phê duyệt tại Việt Nam.
Ibrutinib tiếp tục được nghiên cứu trong một số loại ung thư và bệnh lý khác ngoài các chỉ định ghi trên nhãn. Những ứng dụng này phải được xem là nghiên cứu hoặc sử dụng ngoài chỉ định cho đến khi có phê duyệt chính thức; không tự áp dụng dựa trên dữ liệu nghiên cứu sơ bộ.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ nhằm mô tả nhãn thuốc, không dùng để tự điều trị:
- CLL/SLL và macroglobulinemia Waldenström theo nhãn Hoa Kỳ: 420 mg đường uống, một lần mỗi ngày, tiếp tục đến khi bệnh tiến triển hoặc xuất hiện độc tính không chấp nhận được.
- cGVHD từ 12 tuổi trở lên: 420 mg một lần mỗi ngày. Trẻ từ 1 đến dưới 12 tuổi: 240 mg/m² một lần mỗi ngày, tối đa 420 mg.
- U lympho tế bào áo theo SmPC EU: thông thường 560 mg một lần mỗi ngày; lịch và thời gian dùng thay đổi theo điều trị đơn trị hoặc phác đồ phối hợp.
Liều phải được hiệu chỉnh khi có độc tính, suy gan hoặc dùng đồng thời thuốc ảnh hưởng CYP3A.
Dùng thuốc khoảng cùng một thời điểm mỗi ngày với một cốc nước. Nuốt nguyên viên nang hoặc viên nén; không mở, cắt, bẻ, nghiền hoặc nhai. Hỗn dịch phải được lắc kỹ và đo bằng dụng cụ định liều đi kèm. Tránh bưởi chùm, nước ép bưởi chùm và cam Seville. Nếu quên liều, có thể uống khi nhớ ra trong cùng ngày; nếu sang ngày tiếp theo thì bỏ qua liều đã quên, không uống gấp đôi.
Cần đánh giá và theo dõi:
- Công thức máu trước và trong điều trị; nhãn Hoa Kỳ khuyến nghị kiểm tra hằng tháng.
- Huyết áp trong suốt quá trình dùng thuốc.
- Bilirubin, AST và ALT trước điều trị và định kỳ.
- Dấu hiệu chảy máu, nhiễm trùng và hội chứng ly giải khối u.
- Tiền sử, chức năng tim và triệu chứng loạn nhịp hoặc suy tim; thực hiện ECG hoặc siêu âm tim khi có chỉ định.
- Khả năng mang thai trước khi bắt đầu điều trị ở người có khả năng sinh sản.
Cảnh báo và lưu ý về Ibrutinib
Nhãn Hoa Kỳ ghi nhận không có chống chỉ định tuyệt đối được liệt kê. SmPC EU chống chỉ định khi quá mẫn với Ibrutinib hoặc tá dược và chống chỉ định dùng chế phẩm chứa St. John’s wort trong thời gian điều trị. Cần áp dụng tờ thông tin sản phẩm được phê duyệt tại nơi điều trị.
Các phản ứng thường được ghi nhận ở người bệnh có bệnh ác tính tế bào B gồm giảm tiểu cầu, tiêu chảy, mệt mỏi, đau cơ xương, giảm bạch cầu trung tính, phát ban, thiếu máu, bầm tím và buồn nôn. Tần suất và mức độ có thể khác nhau theo bệnh nền, phác đồ phối hợp và thời gian điều trị.
Các nguy cơ nghiêm trọng gồm:
- Xuất huyết nặng hoặc tử vong, bao gồm xuất huyết nội sọ và tiêu hóa.
- Nhiễm trùng nặng, nhiễm trùng cơ hội, PML và viêm phổi do Pneumocystis jirovecii.
- Rung nhĩ, cuồng nhĩ, loạn nhịp thất, suy tim và đột tử do tim.
- Tăng huyết áp nặng.
- Giảm bạch cầu trung tính, giảm tiểu cầu hoặc thiếu máu nặng.
- Ung thư nguyên phát thứ hai, đặc biệt ung thư da không melanoma.
- Tổn thương gan do thuốc, hội chứng ly giải khối u và độc tính phôi thai.
- Phản ứng sau lưu hành như bệnh phổi kẽ, tái hoạt viêm gan B, hội chứng Stevens–Johnson, phản vệ, phù mạch và viêm màng bồ đào.
Thận trọng đặc biệt ở người có tiền sử chảy máu, đang dùng thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầu, nhiễm trùng, giảm tế bào máu, tăng huyết áp, bệnh tim, rối loạn nhịp, suy gan, khối lượng u cao hoặc dự kiến phẫu thuật. Có thể cần tạm ngừng Ibrutinib trước và sau thủ thuật khoảng 3–7 ngày tùy nguy cơ chảy máu, nhưng quyết định phải do bác sĩ thực hiện.
Chưa có thuốc giải độc đặc hiệu. Một người khỏe mạnh dùng liều 1.680 mg từng xuất hiện tăng AST và ALT độ 4 có hồi phục. Khi dùng quá liều, cần theo dõi chặt chẽ và điều trị hỗ trợ phù hợp tại cơ sở y tế.
Theo nhãn Hoa Kỳ:
- Viên nang và viên nén: bảo quản trong bao bì gốc ở 20–25°C; cho phép dao động ngắn trong khoảng 15–30°C.
- Hỗn dịch uống: bảo quản ở 2–25°C, không đông lạnh; bỏ phần thuốc còn lại sau 60 ngày kể từ lần mở chai đầu tiên.
- Để xa tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Theo nhãn Hoa Kỳ, tính an toàn và hiệu quả đã được thiết lập cho trẻ từ 1 tuổi mắc cGVHD sau thất bại của ít nhất một dòng điều trị toàn thân. Chưa được thiết lập cho trẻ dưới 1 tuổi hoặc cho trẻ mắc CLL/SLL và macroglobulinemia Waldenström. Một nghiên cứu ở u lympho non-Hodgkin tế bào B trưởng thành ở trẻ em đã dừng vì không đạt hiệu quả mong đợi.
Không ghi nhận khác biệt tổng thể về hiệu quả giữa người cao tuổi và người trẻ trong các nghiên cứu của nhãn Hoa Kỳ. Tuy nhiên, thiếu máu, viêm phổi nặng, giảm tiểu cầu, tăng huyết áp và rung nhĩ được ghi nhận thường xuyên hơn ở người cao tuổi.
Ibrutinib có thể gây hại cho thai nhi dựa trên dữ liệu động vật; chưa có đủ dữ liệu ở phụ nữ mang thai để xác định chính xác nguy cơ dị tật hoặc sẩy thai liên quan đến thuốc. Cần xác minh tình trạng thai trước điều trị. Nhãn Hoa Kỳ khuyến nghị tránh thai hiệu quả trong thời gian điều trị và một tháng sau liều cuối; SmPC EU có khuyến nghị thời gian tránh thai khác, vì vậy phải tuân theo nhãn áp dụng tại nơi điều trị.
Chưa rõ Ibrutinib hoặc chất chuyển hóa có đi vào sữa mẹ hay không. Do nguy cơ phản ứng nghiêm trọng ở trẻ bú mẹ, nhãn Hoa Kỳ khuyến nghị không cho con bú trong thời gian điều trị và ít nhất một tuần sau liều cuối.
Mức phơi nhiễm Ibrutinib tăng khoảng 2,7 lần ở suy gan nhẹ, 8,2 lần ở suy gan vừa và 9,8 lần ở suy gan nặng. Nhãn Hoa Kỳ yêu cầu giảm liều ở suy gan nhẹ hoặc vừa và tránh dùng ở suy gan nặng đối với bệnh ác tính tế bào B. Cách hiệu chỉnh ở cGVHD dựa trên bilirubin và phải theo đúng nhãn.
Suy thận nhẹ hoặc vừa với độ thanh thải creatinin trên 25 mL/phút không ảnh hưởng rõ đến mức phơi nhiễm Ibrutinib. Chưa có dữ liệu đầy đủ ở người suy thận nặng với độ thanh thải creatinin dưới 25 mL/phút hoặc người đang lọc máu.
Ibrutinib có thể gây mệt mỏi hoặc chóng mặt, làm ảnh hưởng khả năng lái xe và vận hành máy. Không thực hiện các hoạt động cần tỉnh táo cho đến khi biết thuốc ảnh hưởng đến cơ thể như thế nào.
Tương tác thuốc của Ibrutinib
- Thuốc ức chế CYP3A mạnh hoặc vừa có thể làm tăng nồng độ Ibrutinib và tăng nguy cơ độc tính; có thể cần tránh dùng, tạm ngừng hoặc giảm liều theo nhãn.
- Thuốc cảm ứng CYP3A mạnh như rifampicin có thể làm giảm đáng kể mức phơi nhiễm và hiệu quả của Ibrutinib.
- Tránh bưởi chùm và cam Seville do tác dụng ức chế CYP3A.
- Thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầu có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết.
- St. John’s wort làm giảm nồng độ thuốc và bị chống chỉ định theo SmPC EU.
- Người bệnh cần cung cấp đầy đủ danh sách thuốc kê đơn, không kê đơn, vitamin và dược liệu cho bác sĩ hoặc dược sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Ibrutinib
Ibrutinib là thuốc chống ung thư đường uống thuộc nhóm ức chế BTK. Thuốc ngăn chặn tín hiệu giúp tế bào B ác tính tăng sinh, tồn tại, di chuyển và bám dính.
Tùy quốc gia và nhãn thuốc, Ibrutinib có thể được chỉ định cho CLL/SLL, macroglobulinemia Waldenström, cGVHD hoặc u lympho tế bào áo. Không nên áp dụng chỉ định của quốc gia khác nếu chưa được bác sĩ xác nhận phù hợp với quy định và hướng dẫn tại nơi điều trị.
Ibrutinib có thể được dùng theo hướng dẫn trên nhãn và nên uống vào khoảng cùng một thời điểm mỗi ngày. Thức ăn làm thay đổi mức phơi nhiễm thuốc; cần duy trì cách dùng nhất quán theo đơn. Tránh bưởi chùm, nước ép bưởi chùm và cam Seville vì có thể làm tăng nồng độ Ibrutinib.
Nếu nhớ ra trong cùng ngày, người bệnh có thể uống liều đã quên theo hướng dẫn trên nhãn. Nếu đã sang ngày hôm sau, bỏ qua liều cũ và dùng liều kế tiếp theo lịch bình thường; không uống gấp đôi.
Cần liên hệ bác sĩ hoặc đến cơ sở y tế khi có chảy máu kéo dài, phân đen, tiểu ra máu, sốt, khó thở, đau ngực, tim đập nhanh hoặc không đều, ngất, phù, vàng da, nước tiểu sẫm, giảm lượng nước tiểu, lú lẫn hoặc dấu hiệu dị ứng nặng.

