Hội chứng sốt chu kỳ là nhóm rối loạn tự viêm gây các đợt sốt tái diễn kèm dấu hiệu viêm ở da, niêm mạc, hạch, khớp, cơ hoặc các màng bao quanh cơ quan, trong khi không tìm thấy nhiễm trùng giải thích đầy đủ. Khoảng cách giữa các đợt có thể khá ổn định hoặc thất thường; nhiều người gần như khỏe mạnh giữa hai đợt. Nhóm này gồm các thể di truyền như TRAPS, thiếu mevalonate kinase, hội chứng liên quan cryopyrin và sốt Địa Trung Hải gia đình, cùng một số thể không đơn gen như PFAPA. Chẩn đoán cần loại trừ nhiễm trùng, bệnh ác tính, suy giảm miễn dịch và bệnh tự miễn, sau đó đối chiếu kiểu cơn, xét nghiệm viêm và đôi khi xét nghiệm di truyền. Nhận diện đúng thể bệnh giúp lựa chọn theo dõi, điều trị chống viêm phù hợp và giảm nguy cơ tổn thương cơ quan lâu dài.
Hội chứng sốt chu kỳ là bệnh gì?
Hội chứng sốt chu kỳ là thuật ngữ bao trùm nhiều bệnh tự viêm có đặc điểm chung là các cơn sốt lặp lại cùng phản ứng viêm toàn thân hoặc tại cơ quan. Khác với bệnh tự miễn cổ điển, cơ chế chủ yếu liên quan miễn dịch bẩm sinh và thường không có tự kháng thể đặc hiệu. Khác với sốt do nhiễm trùng tái phát, các cơn có thể xuất hiện khá giống nhau, tự hết và không tìm thấy vi khuẩn hoặc virus phù hợp. Một số hội chứng do biến thể ở các gene điều hòa inflammasome, interleukin-1 hoặc thụ thể yếu tố hoại tử u; một số khác có căn nguyên đa yếu tố. “Sốt chu kỳ” không phải một chẩn đoán cuối cùng, vì mỗi thể có tuổi khởi phát, thời lượng cơn, biểu hiện da–khớp–tiêu hóa và nguy cơ biến chứng khác nhau. Do đó, mục tiêu đánh giá là xác định kiểu hình cụ thể và loại trừ các nguyên nhân nguy hiểm gây sốt tái diễn.
| Tên bệnh | Hội chứng sốt chu kỳ |
|---|---|
| Tên tiếng Anh | Periodic fever syndromes |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Hội chứng sốt tái diễn; bệnh tự viêm có sốt định kỳ; recurrent fever syndromes |
| Mã ICD-10 | M04.1 – Periodic fever syndromes (ICD-10-CM); một số thể cụ thể có mã riêng trong nhóm M04. |
| Nhóm bệnh / chuyên khoa | Nhóm hội chứng tự viêm hệ thống; chuyên khoa Miễn dịch lâm sàng, Thấp khớp và Nhi khoa. |
| Cơ quan ảnh hưởng | Toàn thân; thường ảnh hưởng da, niêm mạc, hạch, khớp, cơ, màng bụng, màng phổi và mắt; mức độ tùy thể bệnh. |
| Tính chất bệnh | Tái diễn hoặc mạn tính, không lây; nhiều thể do rối loạn miễn dịch bẩm sinh và có tính di truyền, nhưng cũng có thể không xác định được đột biến đơn gen. |
| Mức độ phổ biến | Hiếm gặp ở cộng đồng nói chung; tần suất khác nhau rõ rệt giữa các thể, trong đó sốt Địa Trung Hải gia đình phổ biến hơn tại một số quần thể vùng Địa Trung Hải. |
| Bệnh có lây không? | Không; đây không phải nhóm bệnh truyền nhiễm. |
| Đường lây | Không áp dụng |
Tổng quan chuyên môn về Hội chứng sốt chu kỳ
Bất thường điều hòa miễn dịch bẩm sinh làm các đường truyền tín hiệu viêm hoạt hóa quá mức, thường liên quan inflammasome và các cytokine như interleukin-1. Tế bào miễn dịch phóng thích chất trung gian viêm, gây sốt, tăng bạch cầu trung tính và tăng protein pha cấp. Tùy hội chứng, kích hoạt có thể xảy ra tự phát hoặc sau lạnh, stress, tiêm chủng, nhiễm trùng nhẹ hay thiếu ngủ. Phản ứng thường giảm sau một khoảng thời gian nên triệu chứng lui giữa các cơn. Nếu viêm tồn tại âm thầm hoặc tái diễn dày, serum amyloid A có thể duy trì cao và tạo lắng đọng amyloid AA ở thận hoặc cơ quan khác.
Có thể phân nhóm thực hành thành: hội chứng đơn gen như TRAPS, thiếu mevalonate kinase, các hội chứng liên quan cryopyrin và sốt Địa Trung Hải gia đình; hội chứng đa yếu tố hoặc chưa rõ gene như PFAPA; và sốt tái diễn chưa phân loại khi kiểu hình chưa phù hợp tiêu chuẩn. Phân loại giúp chọn xét nghiệm di truyền, đánh giá biến chứng và thuốc nhắm đích phù hợp, nhưng không thay thế chẩn đoán chuyên khoa.
Phần lớn hội chứng sốt chu kỳ hiếm gặp và thường khởi phát ở trẻ nhỏ, dù TRAPS, PFAPA hoặc các thể chưa phân loại có thể được nhận diện ở người lớn. Tần suất phụ thuộc nguồn gốc dân tộc và hệ thống phát hiện bệnh. Dữ liệu dịch tễ tại Việt Nam còn hạn chế, vì vậy chưa có ước tính đáng tin cậy về tỷ lệ mắc toàn quốc.
Bệnh hình thành từ khuynh hướng điều hòa viêm bất thường, không phải do tác nhân xâm nhập. Ở thể di truyền, biến thể gene được truyền theo kiểu trội, lặn hoặc phát sinh mới tùy hội chứng; biểu hiện còn chịu ảnh hưởng của tuổi, môi trường và các gene điều biến.
Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ của Hội chứng sốt chu kỳ
Nguyên nhân gồm biến thể di truyền làm rối loạn protein kiểm soát viêm, cơ chế đa yếu tố chưa xác định đầy đủ và hiếm hơn là tình trạng tự viêm mắc phải. Nhiễm trùng nhẹ, căng thẳng, lạnh, vận động gắng sức hoặc tiêm chủng có thể kích hoạt cơn ở một số người nhưng thường không phải nguyên nhân nền. Cần tách biệt với nhiễm trùng tái diễn, bệnh máu ác tính, viêm mạch và bệnh tự miễn.
Yếu tố không thay đổi được gồm khởi phát sớm, tiền sử gia đình, nguồn gốc quần thể có tỷ lệ bệnh cao và mang biến thể gene liên quan. Yếu tố có thể góp phần kích hoạt cơn gồm thiếu ngủ, stress, lạnh, nhiễm trùng thông thường, chấn thương hoặc vận động mạnh; tác động khác nhau giữa từng thể.
Trẻ có các cơn sốt lặp lại theo khuôn mẫu; người có thân nhân mắc bệnh tự viêm; người sốt kèm loét miệng, phát ban, viêm màng thanh mạc, đau khớp hoặc viêm mắt; và người có dấu viêm kéo dài giữa các cơn cần được đánh giá chuyên sâu.
Triệu chứng và dấu hiệu của Hội chứng sốt chu kỳ
Bệnh thường biểu hiện bằng các cơn sốt có tính khuôn mẫu, kéo dài từ vài giờ đến nhiều ngày tùy thể. Trong cơn có thể xuất hiện đau bụng, đau ngực, phát ban, viêm họng, loét áp-tơ, sưng hạch, đau cơ hoặc khớp. Giữa các cơn, nhiều người hết triệu chứng; các thể nặng có thể còn mệt mỏi, viêm dai dẳng, giảm thính lực hoặc tổn thương cơ quan.
- Sốt tái diễn: nhiệt độ tăng theo các đợt tương đối giống nhau, có thể kèm rét run và mệt nhiều.
- Đau cơ hoặc đau khớp: xuất hiện trong cơn viêm, mức độ và vị trí thay đổi theo hội chứng.
- Biểu hiện da: phát ban dạng mày đay, ban đỏ hoặc tổn thương đau có thể gợi ý một số thể cụ thể.
- Triệu chứng tiêu hóa: đau bụng, nôn hoặc tiêu chảy thường gặp trong thiếu mevalonate kinase và một số bệnh tự viêm khác.
- Viêm họng, loét miệng và hạch cổ: là cụm biểu hiện điển hình thường gặp trong PFAPA.
- Tăng dấu ấn viêm: CRP, tốc độ lắng máu hoặc serum amyloid A thường tăng trong đợt nhưng không xác định riêng một bệnh.
- Viêm mắt, đau đầu hoặc viêm màng não vô khuẩn có thể gặp trong hội chứng liên quan cryopyrin.
- Đau ngực do viêm màng phổi hoặc viêm màng ngoài tim xuất hiện ở một số thể di truyền.
- Giảm thính lực tiến triển, biến đổi xương hoặc chậm phát triển gợi ý kiểu hình tự viêm nặng.
- Phù chân, tiểu bọt hoặc suy thận có thể là biểu hiện muộn của amyloidosis AA.
Nên đặt lịch khám khi có từ ba đợt sốt không giải thích được, kiểu cơn lặp lại hoặc tiền sử gia đình tương tự. Cần khám trong ngày nếu sốt kéo dài hơn thường lệ, mất nước, đau nhiều, phát ban lan nhanh hoặc trẻ li bì. Cần tái khám sớm khi cơn dày hơn, có triệu chứng giữa các cơn, chậm tăng trưởng hoặc tác dụng phụ thuốc.
- Khó thở, tím tái, đau ngực dữ dội, ngất hoặc hồi hộp kèm choáng.
- Lơ mơ, co giật, cứng gáy, đau đầu đột ngột dữ dội hoặc yếu liệt.
- Đau bụng cấp tăng nhanh, nôn liên tục, bụng cứng hoặc dấu mất nước nặng.
- Sốt ở trẻ rất nhỏ, người suy giảm miễn dịch hoặc người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch kèm tình trạng toàn thân xấu.
Chẩn đoán Hội chứng sốt chu kỳ
Chẩn đoán bắt đầu bằng nhật ký cơn sốt, thời lượng, triệu chứng đi kèm, tác nhân khởi phát, tiền sử gia đình và đáp ứng với điều trị trước đây. Bác sĩ loại trừ nhiễm trùng, ung thư, suy giảm miễn dịch và bệnh tự miễn; xét nghiệm được so sánh trong và ngoài cơn. Xét nghiệm gene được chọn theo kiểu hình, không nên dùng như xét nghiệm sàng lọc tùy tiện. Người bệnh không thể tự chẩn đoán chỉ dựa vào nhịp sốt.
Bác sĩ đánh giá tăng trưởng, hạch, họng và niêm mạc miệng; quan sát phát ban; khám khớp, cơ, bụng, tim phổi, mắt và thần kinh. Thông tin về sốt ở người thân, nguồn gốc gia đình, thuốc đã dùng và nhiễm trùng gần đây giúp thu hẹp chẩn đoán.
Công thức máu, CRP và tốc độ lắng máu đánh giá mức viêm và tìm gợi ý nhiễm trùng hoặc bệnh máu. Serum amyloid A hữu ích để theo dõi viêm dai dẳng và nguy cơ amyloid khi có điều kiện. Chức năng gan, thận, tổng phân tích nước tiểu tìm tổn thương cơ quan. Cấy và xét nghiệm nhiễm trùng chỉ định theo triệu chứng. Xét nghiệm gene hỗ trợ xác định thể đơn gen nhưng cần tư vấn vì có thể gặp biến thể chưa rõ ý nghĩa.
Hình ảnh không phải xét nghiệm xác định chung. Siêu âm, X-quang, CT hoặc MRI được chọn khi cần loại trừ ổ nhiễm trùng, đánh giá viêm màng thanh mạc, khớp, thần kinh hoặc tổn thương cơ quan. Không nên lặp chụp có bức xạ sau mỗi cơn nếu không có chỉ định mới.
Có thể dùng tiêu chuẩn phân loại Eurofever/PRINTO cho FMF, TRAPS, thiếu mevalonate kinase, CAPS và PFAPA trong bối cảnh chuyên khoa. Các bộ tiêu chuẩn kết hợp biểu hiện lâm sàng và đôi khi kết quả gene, nhằm chuẩn hóa phân loại nghiên cứu; chúng không phải công cụ tự chẩn đoán và vẫn cần loại trừ bệnh khác.
Điều trị Hội chứng sốt chu kỳ
Mục tiêu là kiểm soát cơn, giảm viêm giữa các cơn, bảo vệ tăng trưởng và ngăn tổn thương cơ quan. Điều trị được cá thể hóa theo hội chứng, mức độ, dấu ấn viêm và biến chứng. Nhiễm trùng thật sự phải được nhận diện trước khi tăng ức chế miễn dịch; nhập viện khi có mất nước, đau không kiểm soát, nghi tổn thương thần kinh–tim–phổi hoặc chưa loại trừ cấp cứu khác.
Thuốc hạ sốt và giảm đau có thể hỗ trợ triệu chứng nhưng không điều trị cơ chế nền. Corticosteroid dùng theo tình huống ở một số hội chứng như PFAPA hoặc TRAPS, song có thể làm thay đổi khoảng cách cơn và gây tác dụng phụ. Colchicine là điều trị nền của sốt Địa Trung Hải gia đình, không áp dụng đồng loạt cho mọi thể. Thuốc ức chế interleukin-1 hoặc thuốc sinh học khác được cân nhắc ở bệnh xác định và cần theo dõi nhiễm trùng, công thức máu, gan thận theo chuyên khoa.
Cắt amidan có thể được thảo luận ở một số trẻ PFAPA tái diễn ảnh hưởng lớn đến sinh hoạt sau khi đánh giá lợi ích–nguy cơ. Sinh thiết cơ quan chỉ thực hiện khi cần loại trừ bệnh khác hoặc xác định biến chứng, không phải thủ thuật thường quy cho mọi người sốt chu kỳ.
Không có phẫu thuật chung chữa các hội chứng sốt chu kỳ. Can thiệp ngoại khoa chỉ dành cho chỉ định riêng, chẳng hạn cắt amidan trong PFAPA được chọn lọc hoặc xử trí biến chứng không liên quan trực tiếp đến cơ chế tự viêm.
Bù đủ dịch, nghỉ ngơi trong cơn, điều chỉnh hoạt động học tập hoặc công việc và hỗ trợ tâm lý giúp giảm gánh nặng bệnh. Nhật ký sốt, nhiệt độ, triệu chứng và thuốc đã dùng cung cấp dữ liệu tốt hơn cho bác sĩ. Trẻ cần theo dõi tăng trưởng và kế hoạch học bù khi nghỉ học nhiều.
Theo dõi tần suất và độ dài cơn, mức độ đau, ngày nghỉ học hoặc làm, phát triển của trẻ, CRP hoặc serum amyloid A giữa các cơn và chức năng cơ quan có nguy cơ. Khi dùng thuốc sinh học hay ức chế miễn dịch, cần sàng lọc nhiễm trùng và xét nghiệm an toàn theo phác đồ chuyên khoa.
Thời gian thay đổi theo thể bệnh. PFAPA thường giảm theo tuổi, trong khi nhiều bệnh đơn gen cần theo dõi lâu dài và có thể điều trị duy trì nhiều năm. Quyết định giảm hoặc ngừng thuốc dựa trên kiểm soát cơn, viêm nền, biến chứng và đánh giá chuyên khoa, không dựa vào một giai đoạn hết sốt ngắn.
Biến chứng, tiên lượng và phòng ngừa
Biến chứng gồm chậm tăng trưởng, nghỉ học hoặc làm kéo dài, đau mạn, tổn thương mắt–tai–thần kinh ở thể nặng và amyloidosis AA gây bệnh thận khi viêm không kiểm soát. Điều trị ức chế miễn dịch có thể tăng nguy cơ nhiễm trùng, giảm tế bào máu hoặc ảnh hưởng gan thận tùy thuốc.
Tiên lượng rất khác nhau. PFAPA thường có xu hướng tự giới hạn, còn các thể đơn gen có thể kéo dài suốt đời nhưng kiểm soát tốt khi được chẩn đoán đúng và dùng điều trị phù hợp. Khởi trị sớm, kiểm soát viêm giữa các cơn và theo dõi biến chứng cải thiện kết quả; không thể dự đoán chính xác diễn tiến của một cá nhân chỉ từ tên hội chứng.
Tái phát là đặc điểm cốt lõi. Tần suất cơn có thể thay đổi theo tuổi, nhiễm trùng nhẹ, stress hoặc tuân thủ điều trị. Giảm nguy cơ bằng dùng thuốc dự phòng đúng chỉ định, nhận diện tác nhân cá nhân, ngủ đủ và tái khám khi mô hình cơn thay đổi.
Không có biện pháp phòng hoàn toàn cho các thể di truyền. Có thể phòng biến chứng bằng chẩn đoán sớm, kiểm soát viêm, theo dõi nước tiểu và chức năng thận, tiêm chủng theo tư vấn khi dùng thuốc ức chế miễn dịch và tư vấn di truyền cho gia đình có bệnh đơn gen xác định.
Chăm sóc và sinh hoạt khi mắc Hội chứng sốt chu kỳ
Không có chế độ ăn đặc hiệu chữa hội chứng sốt chu kỳ. Nên ăn cân đối, uống đủ nước và duy trì năng lượng phù hợp, nhất là ở trẻ chậm tăng trưởng. Kiêng khem rộng, nhịn ăn hoặc dùng sản phẩm “thải độc” có thể gây thiếu chất và không thay thế điều trị chống viêm.
Trong cơn sốt nên nghỉ, bù nước và tránh gắng sức. Giữa các cơn, người bệnh thường có thể vận động theo khả năng; tăng dần cường độ nếu không có viêm khớp, tổn thương tim hoặc cơ quan khác. Ngủ đủ và kế hoạch học tập–công việc linh hoạt giúp giảm tác động của các đợt tái diễn.
Ghi ngày bắt đầu và kết thúc cơn, nhiệt độ, triệu chứng, thuốc đã dùng, tác nhân nghi ngờ và mức hồi phục. Theo dõi lượng nước tiểu, phù, cân nặng và tăng trưởng ở trẻ. Máy đo tại nhà không thay thế xét nghiệm viêm; sốt khác thường hoặc kéo dài cần được bác sĩ đánh giá lại.
- Không tự kết luận mọi đợt sốt đều do bệnh tự viêm, vì người bệnh vẫn có thể mắc nhiễm trùng cần điều trị riêng.
- Không tự mua corticosteroid, colchicine hoặc thuốc sinh học, và không thay đổi lịch dùng khi chưa trao đổi với bác sĩ.
- Không trì hoãn khám khi có triệu chứng thần kinh, khó thở, đau ngực, mất nước hoặc đau bụng cấp.
- Không áp dụng chế độ ăn loại trừ quá mức hay sản phẩm quảng cáo “điều hòa miễn dịch” thay cho theo dõi chuyên khoa.
Lưu ý cho các nhóm đối tượng đặc biệt
Nhiều hội chứng khởi phát ở trẻ nhỏ; biểu hiện có thể chỉ là sốt trước khi xuất hiện dấu hiệu đặc trưng. Cần theo dõi biểu đồ tăng trưởng, phát triển, lịch tiêm chủng và số ngày nghỉ học. Xét nghiệm gene và thuốc chống viêm phải do bác sĩ nhi–thấp khớp hoặc miễn dịch chỉ định.
Khởi phát mới ở người cao tuổi ít điển hình và đòi hỏi loại trừ kỹ nhiễm trùng, ung thư, viêm mạch hoặc phản ứng thuốc. Đa bệnh lý, suy thận và đa thuốc làm tăng nguy cơ tương tác, nên mục tiêu điều trị và xét nghiệm theo dõi cần cá thể hóa.
Thai kỳ có thể làm thay đổi hoạt tính bệnh và lựa chọn thuốc tùy hội chứng. Người chuẩn bị mang thai nên được đánh giá kiểm soát viêm, chức năng thận và kế hoạch thuốc trước thụ thai. Không tự ngừng thuốc nền vì đợt viêm nặng cũng có thể ảnh hưởng mẹ và thai; cần phối hợp sản khoa và chuyên khoa tự viêm.
Khả năng dùng thuốc khi cho con bú phụ thuộc hoạt chất, liều, thời điểm và sức khỏe trẻ. Bác sĩ cân nhắc lợi ích kiểm soát viêm của mẹ với mức phơi nhiễm qua sữa; không mặc định phải ngừng cho bú hoặc tự bỏ điều trị.
Ở người suy giảm miễn dịch, sốt nhiễm trùng có thể không điển hình và tiến triển nhanh hơn, vì vậy ngưỡng khám cấp cứu thấp hơn. Trước khi quy cơn cho hội chứng sốt chu kỳ phải loại trừ nhiễm trùng và đánh giá thuốc đang ức chế miễn dịch.
Bệnh thận, gan, tim, bệnh viêm ruột và rối loạn máu có thể ảnh hưởng lựa chọn thuốc hoặc làm triệu chứng khó phân biệt. Cần rà soát tương tác thuốc, nguy cơ mất nước, xét nghiệm chức năng cơ quan và mục tiêu kiểm soát bệnh nền đồng thời.
Sốt sau phẫu thuật phải được đánh giá nhiễm trùng, huyết khối và biến chứng ngoại khoa trước khi xem là cơn tự viêm. Bác sĩ gây mê và phẫu thuật cần biết chẩn đoán, thuốc sinh học hoặc corticosteroid đang dùng để lập kế hoạch quanh mổ.
Câu hỏi thường gặp về Hội chứng sốt chu kỳ
Mức độ nguy hiểm phụ thuộc thể bệnh và cơ quan bị ảnh hưởng. PFAPA thường có diễn tiến lành tính hơn, trong khi một số bệnh đơn gen có thể gây viêm kéo dài, giảm thính lực, tổn thương thần kinh hoặc amyloidosis AA ở thận nếu không kiểm soát. Một cơn sốt mới vẫn có thể do nhiễm trùng, nên không được mặc định là “cơn quen thuộc”. Khám sớm giúp phân loại đúng và nhận diện dấu hiệu cần cấp cứu.
Không có một câu trả lời chung cho toàn nhóm. PFAPA ở nhiều trẻ giảm dần và có thể hết theo tuổi. Các hội chứng do biến thể gene thường là tình trạng lâu dài, nhưng thuốc dự phòng hoặc thuốc nhắm đích có thể giảm rõ tần suất cơn và viêm nền. Mục tiêu thực tế là kiểm soát triệu chứng, bảo vệ cơ quan và duy trì học tập, làm việc; khả năng ngừng thuốc phải được đánh giá riêng.
Không. Xét nghiệm gene chỉ phát hiện các biến thể đã biết trong những gene được khảo sát và có thể bỏ sót biến thể hiếm hoặc cơ chế chưa xác định. Một số hội chứng như PFAPA không có xét nghiệm gene chẩn đoán đơn lẻ. Kết quả cần được diễn giải cùng kiểu cơn, tuổi khởi phát, dấu ấn viêm, tiền sử gia đình và chẩn đoán phân biệt bởi chuyên gia di truyền hoặc miễn dịch–thấp khớp.
Giữa các cơn, đa số người bệnh có thể vận động nếu không có tổn thương tim, phổi, khớp hoặc cơ hạn chế. Nên tăng dần cường độ, uống đủ nước và dừng khi xuất hiện sốt, chóng mặt, đau ngực hoặc khó thở. Trong cơn viêm, nghỉ ngơi thường phù hợp hơn. Trẻ em nên được tạo điều kiện tham gia hoạt động bình thường nhưng có kế hoạch linh hoạt khi cơn tái diễn.
Cần đánh giá tại bệnh viện khi sốt kèm khó thở, lơ mơ, co giật, đau ngực, đau bụng cấp, nôn không uống được, mất nước, tụt huyết áp hoặc phát ban xuất huyết. Trẻ rất nhỏ, người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch và người có bệnh tim–thận cần ngưỡng nhập viện thấp hơn. Cơn khác hẳn mọi lần cũng cần loại trừ nhiễm trùng hoặc cấp cứu khác.
Thông tin trong bài viết chỉ nhằm mục đích cung cấp kiến thức tham khảo, không thay thế cho việc thăm khám, chẩn đoán hoặc điều trị của bác sĩ và nhân viên y tế có chuyên môn. Người đọc không nên tự ý dùng thuốc, thay đổi liều dùng hoặc trì hoãn việc đi khám dựa trên nội dung của bài viết. Khi có dấu hiệu nghiêm trọng hoặc tình trạng sức khỏe diễn biến xấu, hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc gọi cấp cứu 115.

