Gefitinib là thuốc chống ung thư đường uống thuộc nhóm ức chế tyrosine kinase của thụ thể yếu tố tăng trưởng biểu bì, thường viết tắt là EGFR-TKI. Thuốc ức chế thuận nghịch hoạt tính kinase của EGFR, qua đó làm giảm truyền tín hiệu thúc đẩy sự tăng sinh và tồn tại của tế bào ung thư phụ thuộc EGFR. Theo nhãn Hoa Kỳ, gefitinib được chỉ định bước đầu cho ung thư phổi không tế bào nhỏ đã di căn có đột biến mất đoạn exon 19 hoặc L858R tại exon 21 của EGFR. Nhãn châu Âu cho phép đơn trị ở người lớn mắc bệnh tiến triển tại chỗ hoặc di căn có đột biến hoạt hóa EGFR-TK.
Gefitinib là thuốc kê đơn và phải được bác sĩ chuyên khoa ung bướu khởi trị, giám sát. Các nguy cơ cần chú ý gồm bệnh phổi mô kẽ, độc tính gan, tiêu chảy nặng, tổn thương mắt, thủng đường tiêu hóa và phản ứng da nghiêm trọng.
Nội dung chính
- Gefitinib là gì?: Thuốc chống ung thư nhắm trúng đích, ức chế thuận nghịch EGFR tyrosine kinase.
- Nhóm thuốc: Thuốc ức chế protein kinase; EGFR-TKI thế hệ thứ nhất.
- Chỉ định cốt lõi: Một số trường hợp ung thư phổi không tế bào nhỏ tiến triển hoặc di căn có đột biến hoạt hóa EGFR. Phạm vi đột biến trên nhãn FDA hẹp hơn nhãn EMA.
- Dạng dùng: Viên nén hoặc viên nén bao phim 250 mg, dùng đường uống.
- Liều trên nhãn: 250 mg một lần mỗi ngày; đây không phải liều để người bệnh tự áp dụng.
- Cảnh báo nổi bật: Bệnh phổi mô kẽ, độc tính gan, thủng tiêu hóa, tiêu chảy nặng, viêm giác mạc và phản ứng da bóng nước.
- Tương tác đáng chú ý: Chất cảm ứng hoặc ức chế CYP3A4, thuốc làm tăng pH dạ dày và warfarin.
- Tại Việt Nam: Gefitero 250 mg được ghi nhận trong danh mục thuốc nhập khẩu được cấp giấy đăng ký lưu hành năm 2026.
Hoạt chất Gefitinib là gì?
Gefitinib là thuốc phân tử nhỏ dùng đường uống, ức chế thuận nghịch vùng tyrosine kinase của EGFR. Thuốc được sử dụng trong điều trị nhắm trúng đích đối với một số ung thư phổi không tế bào nhỏ có đột biến EGFR nhạy cảm. 1
Gefitinib
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Gefitinib |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Gefitinib |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Iressa là tên thương mại được EMA phê duyệt; không phải tên INN khác của hoạt chất. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Gefitinibum |
| Tên USAN | gefitinib |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 184475-35-2 |
|---|---|
| UNII | S65743JHBS |
| PubChem CID | 123631 |
| RxNorm CUI | 258494 |
| Công thức phân tử | C22H24ClFN4O3 |
Dược động học của Gefitinib
Sau khi uống, gefitinib có sinh khả dụng khoảng 59–60% và đạt nồng độ đỉnh sau khoảng 3–7 giờ. Thuốc phân bố rộng, gắn protein huyết tương khoảng 90%, được chuyển hóa nhiều tại gan chủ yếu qua CYP3A4 và một phần qua CYP2D6. Thuốc cùng các chất chuyển hóa được đào thải chủ yếu qua phân; thải qua thận dưới 4%. Dùng hằng ngày dẫn đến tích lũy và trạng thái ổn định thường đạt sau khoảng 7–10 liều hoặc trong vòng 10 ngày. 1
Giai đoạn I: Hấp thu
Gefitinib được hấp thu tương đối chậm, với thời gian đạt nồng độ đỉnh khoảng 3–7 giờ. Thức ăn không làm thay đổi sinh khả dụng ở mức có ý nghĩa lâm sàng. Việc duy trì pH dạ dày trên 5 có thể làm giảm mức phơi nhiễm do độ tan của gefitinib giảm khi pH tăng. 1
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối trung bình sau đường uống khoảng 59% theo SmPC châu Âu và khoảng 60% theo nhãn Hoa Kỳ. 1 |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố trung bình ở trạng thái ổn định khoảng 1.400 lít, cho thấy thuốc phân bố rộng vào mô. Khoảng 90% gefitinib gắn với albumin huyết thanh và alpha-1-acid glycoprotein. 1
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Gefitinib được chuyển hóa rộng tại gan, chủ yếu qua CYP3A4. CYP2D6 tham gia tạo O-desmethyl gefitinib; chất chuyển hóa này có hoạt tính yếu hơn gefitinib trong thử nghiệm tế bào. 1
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 86% liều được đào thải qua phân dưới dạng gefitinib và các chất chuyển hóa. Đào thải qua thận chiếm dưới 4% liều dùng.
| t½ · Thời gian bán thải | SmPC châu Âu ghi nhận thời gian bán thải cuối trung bình khoảng 41 giờ ở bệnh nhân ung thư. Nhãn Hoa Kỳ ghi nhận thời gian bán thải thải trừ khoảng 48 giờ sau khi dùng đường tĩnh mạch trong nghiên cứu dược động học. Sự khác biệt liên quan đến quần thể và phương pháp nghiên cứu. 1 |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn phần trong huyết tương được SmPC châu Âu ước tính khoảng 500 ml/phút. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể làm thay đổi phơi nhiễm gefitinib gồm:
- Kiểu hình chuyển hóa CYP2D6 kém: mức phơi nhiễm gefitinib trung bình có thể cao khoảng gấp đôi.
- Chất cảm ứng CYP3A4 mạnh: làm giảm đáng kể nồng độ gefitinib.
- Chất ức chế CYP3A4 mạnh: làm tăng nồng độ gefitinib.
- Thuốc làm tăng pH dạ dày: có thể làm giảm hấp thu.
- Xơ gan gây suy gan vừa hoặc nặng: có thể làm tăng mức phơi nhiễm.
- Tuổi, cân nặng, chủng tộc và độ thanh thải creatinin trên 20 ml/phút không cho thấy ảnh hưởng có ý nghĩa lâm sàng nhất quán trong phân tích quần thể. 1
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Gefitinib
Gefitinib thuộc nhóm thuốc chống ung thư và điều hòa miễn dịch, phân nhóm thuốc ức chế protein kinase và phân nhóm chuyên biệt EGFR tyrosine kinase inhibitors. Gefitinib thường được xếp vào EGFR-TKI thế hệ thứ nhất do cơ chế ức chế thuận nghịch. 1
Phần III: Cơ chế tác dụng
Gefitinib gắn thuận nghịch vào vùng kinase nội bào của EGFR, ngăn quá trình tự phosphoryl hóa các gốc tyrosine trên thụ thể. Hệ quả là các đường truyền tín hiệu xuôi dòng phụ thuộc EGFR bị ức chế, làm giảm tăng sinh tế bào, tín hiệu sống còn, hình thành mạch và khả năng di căn của tế bào ung thư phụ thuộc EGFR. Ái lực của gefitinib đối với EGFR mang đột biến mất đoạn exon 19 hoặc L858R exon 21 cao hơn đối với EGFR kiểu hoang dã.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng chống khối u của gefitinib phụ thuộc đáng kể vào đặc điểm phân tử của khối u. Những đột biến hoạt hóa EGFR nhạy cảm có thể khiến tế bào ung thư phụ thuộc vào tín hiệu EGFR và đáp ứng với thuốc. Nhãn FDA chỉ xác lập tính an toàn và hiệu quả đối với mất đoạn exon 19 và L858R exon 21; nhãn EMA sử dụng khái niệm rộng hơn là đột biến hoạt hóa EGFR-TK. 1
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Gefitinib
Chỉ định cần được hiểu theo từng cơ quan quản lý:
- Nhãn Hoa Kỳ: điều trị bước đầu cho người bệnh ung thư phổi không tế bào nhỏ đã di căn, có mất đoạn exon 19 hoặc đột biến thay thế L858R tại exon 21 của EGFR được xác định bằng xét nghiệm được FDA chấp thuận. Tính an toàn và hiệu quả đối với các đột biến EGFR khác chưa được xác lập trên nhãn này.
- Nhãn Liên minh châu Âu: đơn trị cho người lớn mắc ung thư phổi không tế bào nhỏ tiến triển tại chỗ hoặc di căn có đột biến hoạt hóa EGFR-TK.
Đây là chỉ định quản lý thuốc, không có nghĩa gefitinib là lựa chọn ưu tiên cho mọi bệnh nhân hoặc trong mọi hướng dẫn điều trị hiện hành.
Các nghiên cứu đã đánh giá gefitinib phối hợp hóa trị chứa carboplatin và pemetrexed ở ung thư phổi không tế bào nhỏ có đột biến EGFR. Phân tích cập nhật của nghiên cứu NEJ009 cho thấy phác đồ phối hợp cải thiện thời gian sống không tiến triển và thời gian đến lần tiến triển thứ hai so với gefitinib đơn trị, nhưng khác biệt về sống còn toàn bộ cập nhật không đạt ý nghĩa thống kê. Đây là dữ liệu nghiên cứu và không đồng nghĩa phối hợp này là chỉ định đơn trị đã được FDA hoặc EMA phê duyệt cho gefitinib.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều trên nhãn dành cho người lớn là 250 mg uống một lần mỗi ngày, có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn, tiếp tục đến khi bệnh tiến triển hoặc xuất hiện độc tính không thể chấp nhận. Không uống liều đã quên nếu còn dưới 12 giờ đến liều kế tiếp và không uống gấp đôi. 1
Đây chỉ là liều tham khảo từ nhãn thuốc, không phải hướng dẫn dùng thuốc cá nhân. Gefitinib phải được bác sĩ chuyên khoa kê đơn, lựa chọn theo kết quả xét nghiệm đột biến và điều chỉnh dựa trên độc tính, tương tác cùng tình trạng người bệnh.
Có thể nuốt nguyên viên với nước. Khi không thể nuốt, viên thuốc có thể được thả nguyên viên vào nước không có carbonat và khuấy hoặc xoay nhẹ đến khi phân tán; không nghiền viên và không dùng chất lỏng khác nếu nhãn sản phẩm không cho phép. Uống hỗn dịch ngay sau khi phân tán, tráng cốc bằng nước rồi uống phần nước tráng. Hỗn dịch có thể được dùng qua một số loại ống thông theo hướng dẫn chuyên môn. Thời gian và lượng nước có khác biệt nhỏ giữa các nhãn, vì vậy phải làm theo tờ hướng dẫn của đúng sản phẩm được cấp phát. 1
Trước và trong điều trị, bác sĩ có thể theo dõi:
- Xác nhận đột biến EGFR bằng xét nghiệm có độ tin cậy phù hợp trước khi lựa chọn thuốc.
- Triệu chứng hô hấp mới xuất hiện hoặc nặng lên như khó thở, ho, sốt để loại trừ bệnh phổi mô kẽ.
- Xét nghiệm chức năng gan định kỳ.
- Mức độ tiêu chảy, nôn, chán ăn và dấu hiệu mất nước.
- Phát ban, bóng nước, bong tróc da và tổn thương niêm mạc.
- Đau mắt, đỏ mắt, sợ ánh sáng, chảy nước mắt hoặc nhìn mờ.
- PT hoặc INR nếu sử dụng đồng thời warfarin. 1
Cảnh báo và lưu ý về Gefitinib
Thông tin chống chỉ định khác nhau giữa các nhãn:
- Nhãn Hoa Kỳ: không liệt kê chống chỉ định tuyệt đối.
- SmPC châu Âu: chống chỉ định khi quá mẫn với gefitinib hoặc tá dược và trong thời gian cho con bú.
Bác sĩ phải áp dụng thông tin của nhãn sản phẩm đang sử dụng và quy định tại nơi điều trị.
Tác dụng không mong muốn thường gặp gồm phát ban hoặc phản ứng da dạng trứng cá, khô da, ngứa, tiêu chảy, buồn nôn, nôn, viêm miệng, giảm cảm giác ngon miệng, mệt hoặc suy nhược và tăng men gan. Trong một nghiên cứu đối chứng trên nhãn Hoa Kỳ, phản ứng da được ghi nhận ở 47% và tiêu chảy ở 29% người dùng gefitinib; tỷ lệ giữa các nghiên cứu và thực hành có thể khác nhau. 1
Các phản ứng nghiêm trọng đã được cảnh báo gồm:
- Bệnh phổi mô kẽ hoặc viêm phổi kẽ, có thể gây tử vong.
- Độc tính gan nặng và hiếm trường hợp tử vong.
- Thủng đường tiêu hóa.
- Tiêu chảy nặng hoặc kéo dài gây mất nước.
- Viêm hoặc loét giác mạc.
- Hội chứng Stevens–Johnson, hoại tử thượng bì nhiễm độc và các bệnh da bóng nước hoặc bong tróc.
- Độc tính đối với phôi thai và thai nhi. 1
Người bệnh cần liên hệ ngay với cơ sở điều trị khi có khó thở, sốt kèm ho, đau bụng dữ dội, tiêu chảy nặng, vàng da, tổn thương da lan rộng hoặc triệu chứng bất thường ở mắt.
Chỉ sử dụng gefitinib sau khi đã đánh giá đột biến EGFR bằng phương pháp xét nghiệm phù hợp. Phải tạm ngừng thuốc và đánh giá khẩn cấp khi xuất hiện hoặc nặng lên các triệu chứng khó thở, ho và sốt; ngừng vĩnh viễn nếu xác nhận bệnh phổi mô kẽ. Cần theo dõi chức năng gan định kỳ và đánh giá ngay khi có biểu hiện độc gan. Thuốc cũng cần được tạm ngừng hoặc ngừng hẳn tùy mức độ tiêu chảy, tổn thương mắt, phản ứng da hoặc thủng tiêu hóa. 1
Một số viên gefitinib chứa lactose; người có bệnh di truyền hiếm liên quan đến không dung nạp galactose, thiếu lactase toàn phần hoặc kém hấp thu glucose–galactose cần kiểm tra thành phần của đúng sản phẩm.
Không có thuốc giải độc hoặc biện pháp điều trị đặc hiệu cho quá liều gefitinib. Liều cao đã làm tăng tần suất và mức độ của tiêu chảy cùng phát ban trong nghiên cứu. Khi nghi ngờ quá liều, cần ngừng thuốc, điều trị triệu chứng và hỗ trợ, theo dõi đến khi người bệnh ổn định lâm sàng. 1
Nhãn thuốc generic tại Hoa Kỳ hướng dẫn bảo quản ở nhiệt độ phòng kiểm soát 20–25°C. SmPC châu Âu yêu cầu giữ thuốc trong bao bì gốc để tránh ẩm. Cần tuân thủ điều kiện ghi trên bao bì của đúng sản phẩm, để xa tầm nhìn và tầm với của trẻ em. 1
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của gefitinib ở trẻ em chưa được xác lập. SmPC châu Âu cho biết không có chỉ định phù hợp ở người dưới 18 tuổi đối với ung thư phổi không tế bào nhỏ. 1
Không khuyến cáo điều chỉnh liều chỉ dựa trên tuổi. Trong dữ liệu của nhãn Hoa Kỳ, không ghi nhận khác biệt tổng thể về an toàn giữa người từ 65 tuổi trở lên và người trẻ hơn, nhưng dữ liệu chưa đủ để đánh giá chắc chắn khác biệt về hiệu quả. 1
Gefitinib có thể gây hại cho thai dựa trên cơ chế tác dụng và dữ liệu trên động vật. Nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo phụ nữ có khả năng mang thai sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả trong điều trị và ít nhất 2 tuần sau liều cuối. SmPC châu Âu khuyến cáo không dùng trong thai kỳ trừ khi thật sự cần thiết theo đánh giá chuyên môn. 1
Chưa xác định gefitinib có bài tiết vào sữa người hay không. Do nguy cơ phản ứng nghiêm trọng ở trẻ bú mẹ, nhãn Hoa Kỳ yêu cầu ngừng cho con bú trong thời gian điều trị; SmPC châu Âu coi cho con bú là chống chỉ định. 1
Gefitinib được chuyển hóa chủ yếu ở gan. Ở người suy gan do xơ gan, phơi nhiễm tăng rõ, đặc biệt ở mức độ vừa và nặng; cần theo dõi chặt phản ứng bất lợi. Phơi nhiễm không tăng tương tự trong nghiên cứu nhỏ ở người có suy chức năng gan do di căn gan. Không tự điều chỉnh liều; quyết định dùng hoặc ngừng thuốc phải do bác sĩ chuyên khoa. 1
Dưới 4% gefitinib và chất chuyển hóa được đào thải qua thận. SmPC châu Âu không yêu cầu điều chỉnh liều khi độ thanh thải creatinin trên 20 ml/phút; dữ liệu ở mức 20 ml/phút trở xuống còn hạn chế và cần thận trọng. Nhãn Hoa Kỳ cho biết chưa có nghiên cứu lâm sàng ở người suy thận nặng. 1
Suy nhược đã được ghi nhận trong thời gian điều trị. Người gặp mệt hoặc suy nhược cần thận trọng khi lái xe hay vận hành máy móc.
Tương tác thuốc của Gefitinib
Các tương tác quan trọng gồm:
- Chất cảm ứng CYP3A4 mạnh như rifampicin, phenytoin, carbamazepine, barbiturat hoặc St. John’s wort có thể làm giảm mạnh phơi nhiễm gefitinib. SmPC châu Âu khuyến cáo tránh phối hợp. Nhãn Hoa Kỳ hướng dẫn tăng liều gefitinib lên 500 mg/ngày nếu phải dùng cùng chất cảm ứng mạnh và không có độc tính nặng, sau đó trở lại 250 mg sau 7 ngày ngừng chất cảm ứng. Đây là khác biệt giữa hai nhãn và chỉ bác sĩ chuyên khoa được quyết định điều chỉnh. 1
- Chất ức chế CYP3A4 mạnh như ketoconazole, itraconazole, clarithromycin, posaconazole hoặc voriconazole có thể làm tăng phơi nhiễm và nguy cơ độc tính. 1
- Thuốc ức chế bơm proton, kháng H2 và thuốc kháng acid làm tăng pH dạ dày có thể giảm nồng độ gefitinib. Nhãn Hoa Kỳ hướng dẫn khoảng cách dùng cụ thể khi không thể tránh phối hợp.
- Warfarin dùng cùng gefitinib có thể làm tăng INR hoặc nguy cơ chảy máu; cần theo dõi PT/INR. 1
- Gefitinib có thể làm tăng phơi nhiễm một số cơ chất CYP2D6 có khoảng điều trị hẹp.
Thắc mắc về hoạt chất Gefitinib
Gefitinib là thuốc điều trị nhắm trúng đích thuộc nhóm ức chế EGFR tyrosine kinase, không phải thuốc hóa trị gây độc tế bào cổ điển. Tuy nhiên, đây vẫn là thuốc chống ung thư kê đơn có thể gây phản ứng nghiêm trọng và phải được bác sĩ chuyên khoa giám sát. 1
Hiệu quả của gefitinib phụ thuộc vào việc khối u có đột biến EGFR nhạy cảm hay không. Nhãn FDA yêu cầu xác định mất đoạn exon 19 hoặc L858R exon 21 bằng xét nghiệm được chấp thuận; EMA cũng yêu cầu đánh giá đột biến EGFR bằng phương pháp tin cậy trước khi lựa chọn thuốc. 1
Liều trên nhãn là 250 mg một lần mỗi ngày, cùng hoặc không cùng thức ăn. Có thể nuốt nguyên viên hoặc phân tán trong nước theo tờ hướng dẫn của sản phẩm. Không tự bắt đầu thuốc, thay đổi liều, bẻ hoặc nghiền viên khi chưa được bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn. 1
Phát ban hoặc phản ứng da dạng trứng cá và tiêu chảy là những tác dụng thường gặp nhất. Buồn nôn, nôn, viêm miệng, chán ăn, mệt, khô da và tăng men gan cũng có thể xảy ra. Khó thở, sốt kèm ho, vàng da, tiêu chảy nặng, đau mắt hoặc tổn thương da lan rộng cần được đánh giá khẩn cấp. 1
Gefitinib có thể gây hại cho thai và chỉ được cân nhắc trong thai kỳ khi bác sĩ đánh giá lợi ích vượt trội nguy cơ. Phụ nữ có khả năng mang thai phải tránh thai theo nhãn thuốc. Không cho con bú trong thời gian dùng gefitinib; SmPC châu Âu coi cho con bú là chống chỉ định. 1

