GOS, viết tắt của galacto-oligosaccharides, là hỗn hợp các chuỗi carbohydrate ngắn chứa galactose, thường được sản xuất từ lactose bằng enzyme β-galactosidase. GOS thương mại không phải một phân tử đơn lẻ và không được mô tả như thuốc có chỉ định hoặc liều điều trị chuẩn. Phần lớn GOS không bị enzyme tiêu hóa của người phân giải hoặc hấp thu tại ruột non. Chúng đi đến đại tràng, nơi hệ vi sinh lên men thành acid béo chuỗi ngắn và khí.
GOS được nghiên cứu nhiều với vai trò prebiotic, đặc biệt liên quan đến sự gia tăng Bifidobacterium. Tuy nhiên, thay đổi hệ vi sinh không đồng nghĩa chắc chắn cải thiện mọi triệu chứng tiêu hóa. Một thử nghiệm nhỏ ghi nhận lợi ích đối với táo bón chức năng, trong khi phân tích tổng hợp ở người mắc hội chứng ruột kích thích hoặc rối loạn chức năng ruột chưa chứng minh lợi ích triệu chứng nhất quán.
Nội dung chính
- GOS là gì?: Hỗn hợp oligosaccharide chứa galactose, thường được sản xuất từ lactose bằng β-galactosidase.
- Có phải thuốc không?: Không có chỉ định điều trị hoặc liều thuốc chuẩn được xác minh; GOS chủ yếu được quản lý và sử dụng như thành phần thực phẩm hoặc prebiotic.
- Cơ chế chính: Phần lớn không hấp thu ở ruột non, đi đến đại tràng và được vi sinh vật lên men.
- Tác động hệ vi sinh: GOS thuộc nhóm prebiotic được nghiên cứu nhiều và thường làm tăng Bifidobacterium trong các nghiên cứu ở người.
- Bằng chứng với táo bón: Một thử nghiệm ngẫu nhiên nhỏ cho thấy 2 g/ngày trong 4 tuần cải thiện một số chỉ số táo bón chức năng; kết quả chưa thiết lập liều điều trị chuẩn.
- Bằng chứng với IBS: Phân tích tổng hợp về prebiotic không ghi nhận cải thiện nhất quán triệu chứng hoặc chất lượng cuộc sống ở IBS và các rối loạn chức năng ruột.
- Tác dụng không mong muốn: Có thể xuất hiện đầy hơi, chướng bụng, đau quặn hoặc thay đổi phân, nhất là khi lượng sử dụng không phù hợp.
- Nguy cơ nghiêm trọng: Dị ứng và phản vệ với một số chế phẩm GOS đã được báo cáo hiếm gặp, chủ yếu trong các báo cáo tại Đông Nam Á.
Hoạt chất Galacto-oligosaccharides là gì?
GOS là hỗn hợp carbohydrate chuỗi ngắn chứa galactose, thường được tạo ra bằng phản ứng chuyển galactosyl từ lactose dưới tác dụng của β-galactosidase. Chất này đi đến đại tràng và có thể được một số vi sinh vật đường ruột sử dụng chọn lọc, vì vậy thường được xếp vào nhóm prebiotic. 2
Galacto-oligosaccharides
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Galacto-oligosaccharides |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Galacto-oligosaccharides |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | GOS; galactooligosaccharides; oligogalactosyllactose; oligogalactose; oligolactose; transgalactosylated oligosaccharides; trans-galacto-oligosaccharides; TOS. |
| Tên viết tắt | GOS |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | Không áp dụng |
|---|---|
| UNII | Không áp dụng |
| PubChem CID | Không áp dụng |
| RxNorm CUI | Không áp dụng |
Dược động học của Galacto-oligosaccharides
GOS không có hồ sơ dược động học chuẩn như một thuốc hấp thu toàn thân. Phần lớn GOS kháng lại quá trình tiêu hóa tại đường tiêu hóa trên, không được hấp thu nguyên dạng đáng kể và đi đến đại tràng. Tại đây, hệ vi sinh lên men GOS thành acid béo chuỗi ngắn, carbon dioxide, hydro và có thể có methane. Các sản phẩm lên men sau đó được hấp thu, thở ra hoặc đào thải.
Giai đoạn I: Hấp thu
Các liên kết β trong GOS phần lớn không bị enzyme tụy hoặc enzyme ruột của người thủy phân. Vì vậy, GOS nguyên dạng được xem là không hấp thu đáng kể tại ruột non. Lượng đường đơn hoặc lactose còn lại trong từng chế phẩm có thể được tiêu hóa hoặc hấp thu khác với thành phần GOS.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng toàn thân của GOS nguyên dạng không được xác lập theo mô hình thuốc. Hồ sơ GRAS mô tả GOS phần lớn không được hấp thu và được vận chuyển đến đại tràng để lên men. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Không có dữ liệu phân bố mô theo mô hình thuốc đối với GOS nguyên dạng vì chất này phần lớn không đi vào tuần hoàn toàn thân. Hoạt động chính diễn ra trong lòng đường tiêu hóa, đặc biệt tại đại tràng.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Tại đại tràng, vi sinh vật thủy phân và lên men GOS. Các sản phẩm cuối có thể gồm acetate, propionate, butyrate hoặc các acid béo chuỗi ngắn khác, cùng carbon dioxide, hydro và methane. Loại cùng lượng chất chuyển hóa phụ thuộc cấu trúc GOS, liều dùng, chế độ ăn và hệ vi sinh của từng người. 2
Giai đoạn IV: Thải trừ
Phần GOS không được lên men có thể được đào thải qua phân. Acid béo chuỗi ngắn được tạo ra có thể được hấp thu và sử dụng tại niêm mạc đại tràng hoặc chuyển hóa tiếp; khí được hấp thu, thở ra hoặc thải qua đường tiêu hóa.
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Quá trình lên men và dung nạp GOS có thể bị ảnh hưởng bởi cấu trúc cùng độ trùng hợp của chế phẩm, lượng sử dụng, thành phần hệ vi sinh, chế độ ăn, tốc độ vận chuyển ruột và lượng lactose hoặc đường đơn còn lại trong sản phẩm. Hiệu quả cùng liều phù hợp có thể khác nhau giữa các quần thể và chế phẩm. 2
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Galacto-oligosaccharides
GOS thuộc nhóm oligosaccharide không tiêu hóa có hoạt tính prebiotic. Theo đồng thuận ISAPP, prebiotic là cơ chất được vi sinh vật của vật chủ sử dụng chọn lọc và qua đó mang lại lợi ích sức khỏe. Việc gọi một thành phần cụ thể là prebiotic đòi hỏi bằng chứng về sử dụng chọn lọc và lợi ích ở đúng đối tượng mục tiêu; chỉ làm thay đổi số lượng vi khuẩn chưa đủ để chứng minh mọi lợi ích lâm sàng được quảng bá.
Phần III: Cơ chế tác dụng
GOS kháng lại phần lớn quá trình tiêu hóa ở đường tiêu hóa trên và trở thành cơ chất lên men cho hệ vi sinh tại đại tràng. Một số Bifidobacterium có enzyme cùng hệ vận chuyển phù hợp để sử dụng các galactan chuỗi ngắn. Sự lên men có thể làm thay đổi thành phần hoặc hoạt động của hệ vi sinh và tạo acid béo chuỗi ngắn. 2
Cơ chế này không tương đương tác dụng dược lý qua một thụ thể duy nhất. Mức đáp ứng phụ thuộc chế phẩm và hệ vi sinh của từng người, đồng thời thay đổi vi sinh không tự động chứng minh hiệu quả điều trị một bệnh cụ thể. 4
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Hiệu ứng được ghi nhận nhất quán hơn của GOS là tác dụng bifidogenic, tức làm tăng số lượng hoặc tỷ lệ Bifidobacterium trong một số nghiên cứu ở người. Tác động lên triệu chứng, miễn dịch, chuyển hóa hoặc chất lượng cuộc sống ít nhất quán hơn và cần được đánh giá riêng cho từng chế phẩm, lượng sử dụng, quần thể cùng tiêu chí lâm sàng. 4
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Galacto-oligosaccharides
Không có chỉ định điều trị bằng GOS như một thuốc được FDA hoặc cơ quan quản lý châu Âu xác lập trong các nguồn đã kiểm tra. Việc được phép dùng làm thành phần thực phẩm hoặc có kết luận GRAS theo điều kiện sử dụng không phải là phê duyệt để chẩn đoán, phòng ngừa hoặc điều trị bệnh. 1
GOS thường được bổ sung vào thực phẩm với mục tiêu dinh dưỡng hoặc prebiotic. Các tuyên bố cụ thể về táo bón, IBS, miễn dịch hoặc chuyển hóa phải dựa trên bằng chứng của đúng chế phẩm và không được suy rộng thành chỉ định thuốc.
Các hướng nghiên cứu gồm:
- Điều chỉnh hệ vi sinh, đặc biệt là Bifidobacterium. 4
- Hỗ trợ chức năng đại tiện và táo bón chức năng. Một thử nghiệm ngẫu nhiên trên 63 người đánh giá 2 g GOS/ngày trong bốn tuần và ghi nhận cải thiện một số chỉ số về số lần đại tiện, hình dạng phân cùng mức hài lòng; quy mô nhỏ và thời gian ngắn hạn chế khả năng suy rộng.
- Hội chứng ruột kích thích và các rối loạn chức năng ruột. Phân tích tổng hợp 11 thử nghiệm về prebiotic không ghi nhận cải thiện nhất quán đáp ứng chung, đau bụng, chướng bụng hoặc chất lượng cuộc sống, dù số lượng Bifidobacterium tăng.
- Sức khỏe người cao tuổi, chức năng miễn dịch, chuyển hóa và trục ruột–não: bằng chứng còn không đồng nhất hoặc phụ thuộc sản phẩm; chưa phải chỉ định được phê duyệt. 2
Liều dùng và cách sử dụng
Không có liều điều trị chuẩn của GOS như một thuốc.
Các mức dưới đây là điều kiện quản lý hoặc lượng dùng trong nghiên cứu, không phải hướng dẫn tự áp dụng:
- Hồ sơ FDA GRN 1076 nêu mức tối đa 7,8 g GOS/L đối với một nguyên liệu GOS cụ thể dùng trong một số công thức sữa bò cho trẻ đủ tháng.
- Quy định EU năm 2021 nêu đối với một GOS được phép dùng trong thực phẩm bổ sung cho dân số chung, trừ trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, mức 5,4 g mỗi khẩu phần, tối đa ba khẩu phần và 16,2 g/ngày; điều kiện này không phải khuyến cáo dinh dưỡng chung cho mọi sản phẩm.
- Thử nghiệm táo bón chức năng năm 2024 sử dụng 2 g GOS/ngày trong bốn tuần. Đây là liều nghiên cứu, chưa xác lập thành liều điều trị chuẩn.
Không tự suy đổi hàm lượng nguyên liệu, sirô hoặc phần trăm GOS thành liều sử dụng cá nhân.
Sử dụng theo đúng nhãn của sản phẩm và không vượt lượng được nhà sản xuất hoặc chuyên gia dinh dưỡng hướng dẫn. Hàm lượng “GOS nguyên chất” có thể khác khối lượng bột hoặc sirô vì chế phẩm còn chứa lactose, glucose, galactose, maltodextrin hoặc tá dược.
Người dễ đầy hơi hoặc có bệnh đường tiêu hóa nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi dùng thực phẩm bổ sung GOS. Liều prebiotic phù hợp phải đủ tạo hiệu ứng nhưng không quá cao đến mức gây lên men quá mức hoặc khó chịu tiêu hóa.
Không dùng GOS thay cho thuốc nhuận tràng, chế độ ăn cân đối hoặc phương án điều trị do bác sĩ chỉ định.
Theo dõi các biểu hiện đầy hơi, chướng bụng, đau quặn, buồn nôn, tiêu chảy, táo bón nặng hơn hoặc thay đổi rõ thói quen đại tiện. Cần đánh giá cả tổng lượng chất xơ lên men và các FODMAP khác trong chế độ ăn, không chỉ riêng GOS. 4
Ngừng sản phẩm và tìm trợ giúp y tế khẩn cấp nếu xuất hiện nổi mề đay lan rộng, phù môi hoặc lưỡi, khò khè, khó thở, chóng mặt hoặc ngất sau khi dùng.
Táo bón kéo dài, có máu trong phân, sụt cân, thiếu máu, sốt, đau bụng dữ dội hoặc nôn cần được khám để loại trừ nguyên nhân thực thể.
Cảnh báo và lưu ý về Galacto-oligosaccharides
Không có danh mục chống chỉ định dược phẩm chuẩn vì GOS không phải thuốc có nhãn điều trị được xác minh.
Người đã từng có phản ứng dị ứng hoặc phản vệ được xác nhận với GOS hoặc đúng sản phẩm chứa GOS không nên tự dùng lại. Cần kiểm tra thêm nguồn lactose, protein sữa và các thành phần khác của sản phẩm nếu có tiền sử dị ứng thực phẩm. 2
Do được lên men trong đại tràng, GOS có thể gây đầy hơi, chướng bụng, tăng trung tiện, đau quặn hoặc thay đổi độ đặc và tần suất phân, nhất là khi sử dụng lượng cao hoặc ở người nhạy cảm. 2
Trong các nghiên cứu được tổng hợp trong hồ sơ GRAS, 5,3 g/ngày ở người trưởng thành và 15 g/ngày ở một nhóm nhỏ người cao tuổi cùng người trưởng thành khỏe mạnh không làm tăng có ý nghĩa các vấn đề dung nạp so với giả dược. Kết quả này chỉ áp dụng trong phạm vi các nghiên cứu nhỏ và không loại trừ phản ứng ở từng cá nhân.
Dị ứng tức thì và phản vệ với một số chế phẩm GOS đã được báo cáo hiếm gặp. Một báo cáo ca ghi nhận sáu phụ nữ mang thai hoặc cho con bú có cơ địa dị ứng phản ứng sau khi uống sữa chứa GOS; năm người đáp ứng tiêu chí phản vệ. Các báo cáo không chứng minh mọi loại GOS có cùng nguy cơ nhưng cho thấy cần nhận biết phản ứng nghiêm trọng.
Hồ sơ GRAS cũng ghi nhận một số ít phản ứng dị ứng liên quan đến GOS ở người mẫn cảm tại Đông Nam Á.
GOS không phải là probiotic sống và không thay thế chế độ ăn đa dạng. Hiệu ứng prebiotic phụ thuộc cấu trúc nguyên liệu, lượng sử dụng và hệ vi sinh của người dùng. Không suy rộng kết quả của một GOS sang mọi sản phẩm mang tên GOS. 2
Cần thận trọng khi:
- Có tiền sử phản vệ, hen, viêm da cơ địa hoặc dị ứng thực phẩm, đặc biệt nếu từng phản ứng với sữa công thức hoặc đồ uống bổ sung GOS.
- Có IBS hoặc nhạy cảm với carbohydrate lên men; tăng lượng prebiotic có thể làm nặng đầy hơi hoặc đau bụng ở một số người. 4
- Không dung nạp lactose, vì một số nguyên liệu GOS còn chứa lactose; phải kiểm tra thành phần của đúng sản phẩm.
- Sản phẩm dành cho trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai hoặc người bệnh có công thức phối hợp nhiều thành phần; không đánh giá độ an toàn chỉ dựa vào GOS.
Không có định nghĩa quá liều hoặc thuốc giải độc đặc hiệu cho GOS được xác lập. Lượng sử dụng không phù hợp có thể làm tăng lên men, gây đầy hơi, đau quặn, tiêu chảy hoặc khó chịu tiêu hóa. Xử trí tùy triệu chứng và tình trạng mất nước; không tự tiếp tục dùng để “thích nghi” khi triệu chứng nặng.
Nếu có dấu hiệu phản vệ như khó thở, phù lưỡi hoặc họng, khò khè, tụt huyết áp, chóng mặt hoặc ngất, cần cấp cứu ngay.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc dạng bột, sirô và công thức của từng sản phẩm.
Giữ sản phẩm trong bao bì gốc, tuân thủ nhiệt độ và thời hạn sau mở nắp trên nhãn, đồng thời tránh ẩm hoặc nhiễm bẩn.
Đối tượng đặc biệt
Một số nguyên liệu GOS đã được đánh giá để dùng trong công thức dinh dưỡng cho trẻ đủ tháng theo điều kiện cụ thể. FDA GRN 1076 nêu mức tối đa 7,8 g/L đối với công thức thuộc phạm vi thông báo; EU cũng quy định mức sử dụng theo nhóm thực phẩm. Đây là giới hạn xây dựng công thức sản phẩm, không phải liều để cha mẹ tự bổ sung vào sữa. 1
Không tự thêm bột hoặc sirô GOS vào sữa công thức. Việc pha loãng, pha đặc hoặc thêm thành phần có thể làm thay đổi mật độ dinh dưỡng và độ thẩm thấu. Trẻ có tiền sử dị ứng, sinh non, bệnh chuyển hóa hoặc bệnh đường tiêu hóa cần được bác sĩ nhi khoa đánh giá trước khi dùng sản phẩm bổ sung.
Một thử nghiệm chéo nhỏ sử dụng 15 g GOS nguyên chất mỗi ngày trong bốn tuần ở 20 người cao tuổi tiền suy yếu và 24 người trưởng thành khỏe mạnh không ghi nhận biến cố nghiêm trọng hoặc khác biệt dung nạp so với giả dược. Quy mô nhỏ và thời gian ngắn không đủ để kết luận an toàn cho mọi người cao tuổi.
Cần xem xét bệnh nền, tình trạng nuốt, lượng dịch, chế độ ăn, táo bón do thuốc và nguy cơ dị ứng trước khi bổ sung.
Không có liều điều trị hoặc khuyến nghị bổ sung GOS chuẩn dành riêng cho thai kỳ được xác lập.
Một báo cáo ca tại Đông Nam Á ghi nhận bốn phụ nữ mang thai có cơ địa dị ứng xuất hiện phản ứng dị ứng sau khi uống sản phẩm sữa chứa GOS; đây là tín hiệu hiếm gặp, không chứng minh GOS gây hại thai kỳ nói chung. Phụ nữ mang thai có tiền sử dị ứng nên kiểm tra thành phần và hỏi bác sĩ trước khi dùng sản phẩm GOS cô đặc.
Không có liều điều trị hoặc khuyến nghị bổ sung GOS chuẩn dành riêng cho thời kỳ cho con bú được xác lập.
Hai phụ nữ cho con bú trong một báo cáo ca đã xuất hiện phản ứng dị ứng với sữa bổ sung GOS; các trẻ được báo cáo có kết quả sơ sinh bình thường sau phản ứng của mẹ. Dữ liệu này chỉ phản ánh một số ca hiếm và không đủ để xác định nguy cơ chung.
Do GOS nguyên dạng phần lớn không hấp thu toàn thân, không có khuyến cáo điều chỉnh liều theo chức năng gan được xác lập. Dữ liệu sử dụng GOS cô đặc ở người suy gan.
Người bệnh gan tiến triển, cổ trướng, rối loạn dinh dưỡng hoặc bệnh não gan không nên tự thay đổi lượng carbohydrate lên men nếu chưa hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Không có khuyến cáo điều chỉnh liều theo chức năng thận được xác lập. Dữ liệu sử dụng GOS cô đặc ở người suy thận, lọc máu hoặc cần hạn chế dịch và chất điện giải.
Cần đánh giá toàn bộ thành phần sản phẩm vì bột hoặc đồ uống chứa GOS có thể kèm kali, phosphat, đường, protein hoặc khoáng chất không phù hợp với chế độ ăn bệnh thận.
Tương tác thuốc của Galacto-oligosaccharides
Chưa xác lập tương tác dược động học hoặc dược lực học trực tiếp, có ý nghĩa lâm sàng giữa GOS và thuốc trong các nguồn đã kiểm tra.
Do GOS có thể làm thay đổi triệu chứng tiêu hóa và tần suất đại tiện, người dùng thuốc có khoảng điều trị hẹp, thuốc nhuận tràng hoặc thuốc gây táo bón nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi bổ sung. Không tự thay đổi thời điểm hoặc liều thuốc kê đơn.
Thắc mắc về hoạt chất Galacto-oligosaccharides
GOS là hỗn hợp oligosaccharide có tác dụng prebiotic, không phải vi khuẩn sống. Prebiotic là cơ chất được một số vi sinh vật của vật chủ sử dụng chọn lọc và qua đó có thể mang lại lợi ích sức khỏe; probiotic là các vi sinh vật sống được sử dụng với lượng phù hợp. 2
Nhiều nghiên cứu ghi nhận GOS hoặc các prebiotic liên quan làm tăng Bifidobacterium. Tuy nhiên, tăng một nhóm vi khuẩn không đảm bảo cải thiện mọi triệu chứng hoặc điều trị một bệnh cụ thể. Hiệu quả phụ thuộc chế phẩm, lượng sử dụng và đối tượng. 4
Một thử nghiệm ngẫu nhiên nhỏ trên người mắc táo bón chức năng ghi nhận 2 g GOS mỗi ngày trong bốn tuần cải thiện một số chỉ số đại tiện. Đây chưa phải bằng chứng để xác lập GOS là thuốc hoặc liều điều trị chuẩn. Táo bón có thể do thuốc hoặc bệnh lý và cần được đánh giá nếu kéo dài hoặc có dấu hiệu cảnh báo.
GOS được lên men trong đại tràng nên có thể gây đầy hơi, chướng bụng hoặc đau quặn ở người nhạy cảm. Phân tích tổng hợp ở IBS và các rối loạn chức năng ruột không ghi nhận cải thiện triệu chứng nhất quán với prebiotic; đáp ứng thay đổi theo loại và lượng sử dụng. 4
Có, nhưng các báo cáo cho thấy đây là phản ứng hiếm. Dị ứng tức thì và phản vệ với một số chế phẩm GOS đã được ghi nhận, chủ yếu trong báo cáo tại Đông Nam Á và ở người có cơ địa dị ứng. Người từng phản ứng với GOS không nên tự dùng lại; khó thở, phù họng hoặc ngất cần cấp cứu. 2

