Fluticason propionat là một corticosteroid tổng hợp có tác dụng chống viêm tại chỗ. Hoạt chất được bào chế dưới nhiều dạng như bình xịt định liều qua miệng, thuốc xịt mũi, kem, thuốc mỡ và lotion bôi da. Dạng hít được dùng để kiểm soát lâu dài bệnh hen nhưng không thay thế thuốc cắt cơn hen cấp. Dạng xịt mũi có thể được sử dụng cho một số trường hợp viêm mũi dị ứng, viêm mũi không dị ứng hoặc viêm mũi xoang mạn tính tùy nhãn sản phẩm. Dạng bôi giúp giảm viêm và ngứa trong các bệnh da đáp ứng với corticosteroid. Liều dùng, độ tuổi được phép sử dụng và thời gian điều trị khác nhau đáng kể giữa từng dạng bào chế. Fluticason propionat có thể gây tác dụng tại chỗ hoặc tác dụng corticosteroid toàn thân, đặc biệt khi dùng liều cao, kéo dài hoặc phối hợp thuốc ức chế mạnh CYP3A4.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Corticosteroid tổng hợp có tác dụng chống viêm tại chỗ
- Dạng dùng chính: Dạng hít qua miệng, xịt mũi, kem, thuốc mỡ và lotion bôi da
- Ứng dụng chính: Kiểm soát hen; giảm triệu chứng viêm mũi; điều trị một số bệnh da đáp ứng với corticosteroid
- Lưu ý quan trọng: Dạng hít không dùng để cắt cơn hen cấp
- Tương tác đáng chú ý: Thuốc ức chế mạnh CYP3A4 như ritonavir, cobicistat, ketoconazol hoặc itraconazol có thể làm tăng phơi nhiễm toàn thân
- Nguy cơ cần theo dõi: Nhiễm Candida, chảy máu mũi, ức chế tuyến thượng thận, chậm tăng trưởng, đục thủy tinh thể và tăng nhãn áp
- Khuyến cáo: Không tự đổi dạng thuốc, tăng liều, giảm liều hoặc ngừng thuốc đột ngột
Hoạt chất Fluticason propionat là gì?
Fluticason propionat là corticosteroid tổng hợp có tác dụng giảm phản ứng viêm tại đường thở, niêm mạc mũi hoặc da. Hoạt chất không phải thuốc kháng histamin, thuốc kháng sinh hay thuốc giãn phế quản cắt cơn.
Fluticason propionat
INN Fluticasone propionate
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Fluticason propionat |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Fluticasone propionate |
| Tên chung quốc tế sửa đổi (INNM) | Fluticasone propionate |
| Tên IUPAC | [(6S,8S,9R,10S,11S,13S,14S,16R,17R)-6,9-difluoro-17-(fluoromethylsulfanylcarbonyl)-11-hydroxy-10,13,16-trimethyl-3-oxo-6,7,8,11,12,14,15,16-octahydrocyclopenta[a]phenanthren-17-yl] propanoate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Fluticasone 17-propionate; fluticason propionate; fluticason propionat. |
| Tên viết tắt | FP |
| Tên Latinh / tên dược điển | Fluticasoni propionas |
| Tên USAN | fluticasone propionate |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 80474-14-2 |
|---|---|
| UNII | O2GMZ0LF5W |
| PubChem CID | 444036 |
| RxNorm CUI | 50121 |
| Công thức phân tử | C25H31F3O5S |
Dược động học của Fluticason propionat
Dược động học phụ thuộc đường dùng. Fluticason propionat chủ yếu phát huy tác dụng tại phổi, niêm mạc mũi hoặc da. Phần thuốc được hấp thu toàn thân liên kết mạnh với protein huyết tương, chuyển hóa chủ yếu qua CYP3A4 thành chất chuyển hóa 17β-carboxylic acid có hoạt tính rất thấp và được thải chủ yếu qua phân.
Giai đoạn I: Hấp thu
Dạng hít được hấp thu từ lượng thuốc lắng đọng trong phổi. Phần thuốc bị nuốt có đóng góp nhỏ vào phơi nhiễm toàn thân do sinh khả dụng đường uống dưới 1%. Thuốc xịt mũi có nồng độ huyết tương rất thấp ở liều khuyến cáo. Hấp thu qua da tăng khi dùng dưới băng kín hoặc trên da viêm, tổn thương.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng toàn thân qua đường uống dưới 1% do hấp thu không hoàn toàn và chuyển hóa bước đầu mạnh. Sinh khả dụng tuyệt đối của thuốc xịt mũi thông thường trung bình dưới 2%. Với dạng hít, phần thuốc lắng đọng tại phổi có thể được hấp thu toàn thân. Hấp thu qua da thường thấp nhưng có thể tăng khi bôi diện rộng, da đang viêm, hàng rào da tổn thương hoặc băng kín. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Sau khi tiêm tĩnh mạch, thể tích phân bố trung bình khoảng 4,2 L/kg. Tỷ lệ liên kết protein huyết tương của fluticason propionat khoảng 99% trong các nhãn dạng hít và xịt mũi.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Fluticason propionat được chuyển hóa chủ yếu tại gan qua CYP3A4 thành dẫn chất 17β-carboxylic acid. Chất chuyển hóa này có ái lực với thụ thể glucocorticoid thấp hơn khoảng 2.000 lần so với hoạt chất mẹ và có hoạt tính dược lý không đáng kể trong nghiên cứu tiền lâm sàng.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau liều uống có đánh dấu phóng xạ, dưới 5% liều được bài tiết qua nước tiểu dưới dạng chất chuyển hóa; phần lớn được thải qua phân dưới dạng hoạt chất mẹ và chất chuyển hóa. Thải trừ qua thận đóng góp rất ít.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải cuối sau khi dùng đường tĩnh mạch khoảng 7,8 giờ. Thông số này không phản ánh trực tiếp thời gian tác dụng chống viêm tại vị trí dùng thuốc. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn thân trung bình sau khi dùng đường tĩnh mạch khoảng 1.093 mL/phút. Độ thanh thải qua thận chiếm dưới 0,02% tổng độ thanh thải. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể làm tăng phơi nhiễm toàn thân gồm:
- Dùng liều cao hoặc kéo dài.
- Kỹ thuật hít hoặc xịt không đúng.
- Dùng trên diện tích da lớn, vùng da tổn thương hoặc dưới băng kín.
- Suy gan.
- Phối hợp thuốc ức chế mạnh CYP3A4.
- Tuổi nhỏ do tỷ lệ diện tích da trên khối lượng cơ thể lớn hơn.
- Dùng đồng thời nhiều sản phẩm chứa corticosteroid.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Fluticason propionat
Theo đường dùng, fluticason propionat được phân loại là corticosteroid dạng hít, corticosteroid dùng tại mũi hoặc corticosteroid dùng ngoài da có hiệu lực trung bình trong một số chế phẩm kem và thuốc mỡ.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Fluticason propionat gắn với thụ thể glucocorticoid trong tế bào, làm thay đổi biểu hiện của các gen liên quan đến đáp ứng viêm. Corticosteroid làm giảm hoạt động của tế bào mast, bạch cầu ái toan, bạch cầu trung tính, đại thực bào và lympho; đồng thời giảm các chất trung gian như histamin, leukotrien, eicosanoid và cytokine. Ở da, thuốc còn có tác dụng chống ngứa và co mạch.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng chính là chống viêm tại vị trí dùng thuốc. Hiệu quả không xuất hiện tức thì như thuốc giãn phế quản cắt cơn. Với dạng hít, lợi ích tối đa có thể cần từ 1–2 tuần hoặc lâu hơn. Với dạng xịt mũi, người bệnh có thể bắt đầu cải thiện trong ngày đầu nhưng hiệu quả đầy đủ thường cần sử dụng đều đặn trong vài ngày.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Fluticason propionat
Các chỉ định phụ thuộc nhãn của từng sản phẩm:
- Dạng hít: điều trị duy trì và dự phòng lâu dài bệnh hen ở người lớn và trẻ em từ 4 tuổi trở lên; không dùng để xử trí co thắt phế quản cấp.
- Xịt mũi không kê đơn tại Hoa Kỳ: giảm tạm thời nghẹt mũi, ngứa mũi, chảy nước mũi, hắt hơi và ngứa, chảy nước mắt do viêm mũi dị ứng.
- Xịt mũi kê đơn thông thường: kiểm soát triệu chứng viêm mũi không dị ứng quanh năm ở người từ 4 tuổi trở lên theo nhãn được trích dẫn.
- Hệ thống xịt mũi bằng luồng thở ra: điều trị viêm mũi xoang mạn tính có hoặc không có polyp mũi ở người lớn.
- Dạng kem hoặc thuốc mỡ: giảm viêm và ngứa trong các bệnh da đáp ứng với corticosteroid.
Các ứng dụng ngoài chỉ định hoặc ứng dụng đang nghiên cứu phải được đánh giá theo từng dạng bào chế và từng bệnh cụ thể. Chưa có đủ căn cứ trong các nguồn đã đối chiếu để khuyến nghị một ứng dụng ngoài chỉ định chung cho Fluticason propionat; .
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ phản ánh một số nhãn quốc tế và không dùng để tự điều trị:
- Bình xịt định liều qua miệng được trích dẫn: người từ 12 tuổi chưa dùng corticosteroid dạng hít có liều khởi đầu 88 microgam, hai lần mỗi ngày; liều tối đa trên nhãn là 880 microgam, hai lần mỗi ngày. Trẻ 4–11 tuổi: 88 microgam, hai lần mỗi ngày. Liều phải được điều chỉnh theo mức độ hen và điều trị trước đó.
- Xịt mũi 50 microgam/liều kê đơn: người lớn khởi đầu 2 nhát mỗi bên mũi, một lần mỗi ngày, tổng 200 microgam/ngày. Trẻ từ 4 tuổi và thiếu niên khởi đầu 1 nhát mỗi bên mũi, một lần mỗi ngày, tổng 100 microgam/ngày.
- Xịt mũi dị ứng không kê đơn được trích dẫn: người từ 12 tuổi dùng 2 nhát mỗi bên mũi mỗi ngày trong tuần đầu, sau đó 1–2 nhát mỗi bên mũi mỗi ngày; trẻ 4–11 tuổi dùng 1 nhát mỗi bên mũi mỗi ngày dưới sự giám sát của người lớn.
- Hệ thống XHANCE: 186 hoặc 372 microgam, hai lần mỗi ngày; tối đa 744 microgam/ngày.
- Thuốc mỡ 0,005%: bôi lớp mỏng lên vùng da bệnh hai lần mỗi ngày ở người lớn.
Các thiết bị hít, dạng xịt và nồng độ khác nhau không được quy đổi trực tiếp. Chỉ áp dụng liều do bác sĩ, dược sĩ hoặc nhãn sản phẩm cụ thể hướng dẫn.
- Dạng hít: lắc và mồi bình theo hướng dẫn của thiết bị; hít đúng kỹ thuật; súc miệng bằng nước và nhổ bỏ sau mỗi liều để giảm nguy cơ nhiễm Candida. Không dùng để cắt cơn khó thở đột ngột.
- Dạng xịt mũi: lắc nhẹ, mồi bơm đúng hướng dẫn, hướng vòi tránh vách ngăn mũi và không xịt vào mắt hoặc miệng.
- Dạng bôi: bôi lớp mỏng; tránh mắt, mặt, bẹn hoặc nách nếu chưa được chỉ định; không tự băng kín vùng bôi.
- Không tự ngừng đột ngột khi đã dùng liều cao, kéo dài hoặc đang chuyển từ corticosteroid toàn thân.
Có thể cần theo dõi:
- Mức độ kiểm soát hen, số lần cần thuốc cắt cơn và chức năng hô hấp.
- Nhiễm Candida miệng, họng hoặc mũi.
- Chảy máu mũi, loét niêm mạc hoặc tiếng rít bất thường trong mũi.
- Tốc độ tăng trưởng ở trẻ.
- Dấu hiệu ức chế tuyến thượng thận hoặc hội chứng Cushing khi dùng liều cao.
- Mật độ xương ở người có yếu tố nguy cơ.
- Thị lực, nhãn áp, đục thủy tinh thể hoặc tăng nhãn áp khi dùng kéo dài.
- Teo da, rạn da, nhiễm trùng hoặc viêm da tiếp xúc tại vùng bôi.
Cảnh báo và lưu ý về Fluticason propionat
- Quá mẫn với fluticason propionat hoặc bất kỳ thành phần nào của chế phẩm.
- Dạng hít không được dùng làm điều trị chính cho trạng thái hen hoặc đợt hen cấp cần biện pháp hồi sức tích cực.
- Chống chỉ định và hạn chế khác phụ thuộc tá dược, thiết bị và nhãn của từng sản phẩm.
Tùy đường dùng, các phản ứng thường gặp có thể gồm:
- Dạng hít: nhiễm trùng hoặc viêm đường hô hấp trên, kích ứng họng, viêm xoang, khàn tiếng, nhiễm Candida, ho, viêm phế quản và đau đầu.
- Dạng xịt mũi: đau đầu, viêm họng, chảy máu mũi, nóng rát hoặc kích ứng mũi, buồn nôn, nôn và ho.
- Dạng bôi: ngứa, nóng rát, kích ứng, khô da, tăng đỏ da, viêm nang lông, giảm sắc tố hoặc tăng mọc lông tại chỗ.
Các phản ứng nghiêm trọng hoặc cần được đánh giá y tế gồm:
- Phản vệ, phù mạch, co thắt phế quản hoặc phản ứng quá mẫn nặng.
- Co thắt phế quản nghịch thường ngay sau khi hít.
- Ức chế trục hạ đồi–tuyến yên–tuyến thượng thận, suy thượng thận hoặc hội chứng Cushing.
- Nhiễm trùng nặng hoặc làm nặng lao, nhiễm nấm, virus hoặc ký sinh trùng.
- Đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp hoặc thay đổi thị lực.
- Giảm mật độ xương và chậm tăng trưởng ở trẻ.
- Loét mũi, thủng vách ngăn mũi hoặc chảy máu mũi nghiêm trọng.
- Teo da, rạn da, nhiễm trùng thứ phát hoặc độc tính corticosteroid toàn thân do thuốc bôi.
Thận trọng ở người:
- Đang có hoặc có tiền sử lao, nhiễm nấm, vi khuẩn, virus, ký sinh trùng hoặc herpes mắt.
- Mới phẫu thuật, chấn thương hoặc loét mũi.
- Có glaucoma, tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể hoặc thay đổi thị lực.
- Có loãng xương hoặc nguy cơ giảm mật độ xương.
- Đang chuyển từ corticosteroid toàn thân sang corticosteroid dạng hít hoặc tại chỗ.
- Có suy gan.
- Dùng đồng thời nhiều corticosteroid hoặc thuốc ức chế CYP3A4.
- Dùng thuốc bôi trên diện rộng, kéo dài, dưới băng kín hoặc trên da bị tổn thương.
Quá liều cấp qua đường hít hoặc xịt mũi thường không có thuốc giải độc đặc hiệu. Dùng quá mức kéo dài có thể gây cường cortisol, hội chứng Cushing hoặc ức chế tuyến thượng thận. Cần đánh giá tổng lượng corticosteroid từ mọi nguồn, theo dõi chức năng tuyến thượng thận khi cần và giảm liều từ từ dưới giám sát y tế. Không tự ngừng đột ngột sau khi dùng liều cao hoặc kéo dài. Trường hợp trẻ nuốt nhầm hoặc xuất hiện triệu chứng nghiêm trọng cần liên hệ cơ sở y tế hoặc trung tâm chống độc.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm:
- Bình xịt định liều được trích dẫn: bảo quản khoảng 20–25°C, đặt đầu ngậm hướng xuống; tránh nhiệt, lửa và không chọc thủng bình chịu áp lực.
- Flonase Allergy Relief: 4–30°C.
- XHANCE: 15–25°C, tránh nhiệt độ quá cao, quá thấp và ánh sáng mạnh.
- Thuốc mỡ 0,005%: 20–25°C.
- Kem 0,05%: 2–30°C.
Luôn ưu tiên điều kiện ghi trên bao bì của sản phẩm thực tế.
Đối tượng đặc biệt
- Dạng hít được trích dẫn đã xác lập chỉ định từ 4 tuổi; cần theo dõi tốc độ tăng trưởng.
- Xịt mũi thông thường và Flonase Allergy Relief được dùng từ 4 tuổi theo nhãn tương ứng; trẻ cần người lớn giám sát và dùng liều thấp nhất kiểm soát được triệu chứng.
- XHANCE chỉ được chỉ định cho người lớn theo nhãn được trích dẫn.
- Thuốc mỡ 0,005% được chỉ định cho người lớn trong nhãn được trích dẫn.
- Kem 0,05% có thể được dùng thận trọng từ 3 tháng tuổi trong một số nhãn; an toàn khi dùng quá 4 tuần ở nhóm này chưa được xác lập.
Không ngoại suy độ tuổi giữa các dạng bào chế.
Các thử nghiệm dạng hít không ghi nhận khác biệt tổng thể rõ ràng về hiệu quả hoặc an toàn giữa người từ 65 tuổi và người trẻ hơn, nhưng không loại trừ khả năng nhạy cảm cao hơn ở một số người cao tuổi. Cần cân nhắc bệnh kèm theo, nguy cơ loãng xương, glaucoma, đục thủy tinh thể và việc dùng nhiều thuốc.
Dữ liệu ở người còn hạn chế. Nhãn XHANCE ghi nhận dữ liệu công bố về fluticason dạng hít hoặc dùng tại mũi chưa cho thấy mối liên quan rõ ràng với kết cục phát triển bất lợi, nhưng không thể khẳng định không có nguy cơ. Với corticosteroid bôi ngoài da, sử dụng lượng rất lớn corticosteroid mạnh hoặc rất mạnh trong thai kỳ đã được liên hệ với tăng nguy cơ trẻ nhẹ cân trong một số nghiên cứu quan sát. Chỉ sử dụng khi lợi ích dự kiến vượt trội nguy cơ, với liều thấp nhất, diện tích nhỏ nhất và thời gian ngắn nhất phù hợp.
Chưa có dữ liệu đầy đủ về sự hiện diện của fluticason propionat trong sữa người, ảnh hưởng đến trẻ bú mẹ hoặc ảnh hưởng đến tiết sữa. Do nồng độ huyết tương sau liều hít hoặc xịt mũi điều trị thường thấp, nồng độ trong sữa được dự đoán cũng thấp, nhưng vẫn cần đánh giá lợi ích và nguy cơ. Không bôi thuốc trực tiếp lên vùng vú nơi trẻ có thể tiếp xúc nếu chưa được bác sĩ hướng dẫn.
Fluticason propionat được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Suy gan có thể làm giảm độ thanh thải và tăng tích lũy thuốc trong huyết tương. Người bệnh suy gan cần được theo dõi dấu hiệu tăng phơi nhiễm corticosteroid, đặc biệt khi dùng liều cao hoặc phối hợp thuốc ức chế CYP3A4. Chưa có nghiên cứu dược động học chính thức đầy đủ cho dạng hít ở người suy gan.
Thải trừ qua thận chiếm dưới 0,02% tổng độ thanh thải. Chưa có nghiên cứu dược động học chính thức đầy đủ cho dạng hít ở người suy thận. Nhãn không đưa ra hướng dẫn điều chỉnh liều chung dựa riêng vào chức năng thận; việc sử dụng phải căn cứ dạng thuốc và tình trạng lâm sàng.
Fluticason propionat không được ghi nhận là thuốc thường gây an thần. Tuy nhiên, đau đầu, chóng mặt hoặc thay đổi thị lực có thể xuất hiện ở một số người. Không nên lái xe hoặc vận hành máy nếu xuất hiện nhìn mờ, chóng mặt hoặc triệu chứng ảnh hưởng khả năng tập trung.
Tương tác thuốc của Fluticason propionat
Fluticason propionat là cơ chất của CYP3A4. Không khuyến cáo phối hợp với thuốc ức chế mạnh CYP3A4 nếu không có đánh giá chuyên môn, vì có thể làm tăng nồng độ fluticason và gây hội chứng Cushing hoặc ức chế tuyến thượng thận. Các thuốc đáng chú ý gồm ritonavir, cobicistat, ketoconazol, itraconazol, voriconazol, clarithromycin, atazanavir, indinavir, nelfinavir và saquinavir. Ritonavir đã làm tăng mạnh phơi nhiễm fluticason xịt mũi và giảm đáng kể cortisol huyết thanh trong nghiên cứu tương tác.
Thắc mắc về hoạt chất Fluticason propionat
Không. Fluticason propionat là corticosteroid chống viêm. Thuốc không tiêu diệt vi khuẩn và không thay thế thuốc kháng sinh khi người bệnh có nhiễm khuẩn cần điều trị đặc hiệu.
Không. Fluticason propionat dạng hít được dùng để điều trị duy trì và dự phòng lâu dài. Thuốc không làm giảm nhanh cơn co thắt phế quản cấp và không thay thế thuốc cắt cơn được bác sĩ chỉ định.
Súc miệng bằng nước và nhổ bỏ sau mỗi liều giúp giảm lượng thuốc còn đọng trong miệng, từ đó giảm nguy cơ nhiễm nấm Candida và khàn tiếng. Không nên nuốt nước súc miệng.
Một số người có thể cảm thấy cải thiện trong ngày đầu, nhưng tác dụng đầy đủ thường cần vài ngày sử dụng đều đặn. Không nên tự tăng số lần xịt khi chưa thấy hiệu quả ngay.
Không nên tự phối hợp. Ritonavir ức chế mạnh CYP3A4 và có thể làm tăng đáng kể nồng độ fluticason, dẫn đến hội chứng Cushing hoặc ức chế tuyến thượng thận. Bác sĩ có thể cần chọn corticosteroid khác hoặc theo dõi đặc biệt.

