Fluphenazin, tên tiếng Anh là fluphenazine, là thuốc chống loạn thần điển hình có hiệu lực cao thuộc nhóm dẫn xuất phenothiazin. Thuốc chủ yếu được dùng để kiểm soát biểu hiện của các rối loạn loạn thần, đặc biệt là tâm thần phân liệt. Fluphenazine hydrochloride có dạng uống hoặc tiêm bắp tác dụng ngắn, trong khi fluphenazine decanoate là dạng tiêm tác dụng kéo dài dành cho người cần điều trị duy trì bằng thuốc chống loạn thần đường tiêm. Thuốc tác động chủ yếu thông qua đối kháng thụ thể dopamin D2, nhưng nhãn thuốc chính thức cho biết cơ chế tạo ra hiệu quả điều trị chưa được xác định hoàn toàn. Fluphenazin có nguy cơ cao gây triệu chứng ngoại tháp, rối loạn vận động muộn, tăng prolactin và hội chứng ác tính do thuốc an thần kinh. Thuốc không được phê duyệt để điều trị loạn thần liên quan sa sút trí tuệ ở người cao tuổi vì nhóm này có nguy cơ tử vong tăng khi dùng thuốc chống loạn thần.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Thuốc chống loạn thần thế hệ thứ nhất có hiệu lực cao, dẫn xuất phenothiazin cấu trúc piperazin.
- Mã ATC: N05AB02 – Fluphenazine.
- Chỉ định chính: Kiểm soát biểu hiện của các rối loạn loạn thần; dạng decanoate dùng cho người cần điều trị chống loạn thần đường tiêm kéo dài.
- Dạng dùng: Viên uống, dung dịch uống, tiêm bắp tác dụng ngắn và fluphenazine decanoate tiêm bắp hoặc dưới da tác dụng kéo dài.
- Tác dụng phụ nổi bật: Triệu chứng ngoại tháp, buồn ngủ, hạ huyết áp tư thế, khô miệng, táo bón và tăng prolactin.
- Rủi ro nghiêm trọng: Rối loạn vận động muộn, hội chứng ác tính do thuốc an thần kinh, giảm bạch cầu hạt, tổn thương gan ứ mật và biến cố tim mạch.
- Người cao tuổi sa sút trí tuệ: Nguy cơ tử vong tăng; thuốc không được phê duyệt để điều trị loạn thần liên quan sa sút trí tuệ.
- Nguyên tắc sử dụng: Thuốc kê đơn; không tự chuyển đổi giữa dạng uống, tiêm tác dụng ngắn và dạng depot.
Hoạt chất Fluphenazin là gì?
Fluphenazin là thuốc chống loạn thần điển hình có hiệu lực cao, được dùng để kiểm soát ảo giác, hoang tưởng, tư duy rối loạn và các biểu hiện loạn thần khác. Thuốc không điều trị khỏi căn nguyên của tâm thần phân liệt nhưng có thể hỗ trợ kiểm soát triệu chứng khi được sử dụng trong kế hoạch điều trị phù hợp.
Fluphenazin
INN Fluphenazine; Fluphenazine hydrochloride; Fluphenazine decanoate.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Fluphenazin |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Fluphenazine; Fluphenazine hydrochloride; Fluphenazine decanoate. |
| Tên IUPAC | 2-[4-[3-[2-(trifluoromethyl)phenothiazin-10-yl]propyl]piperazin-1-yl]ethanol |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Fluphenazin; fluPHENAZine; fluphenazine dihydrochloride; fluphenazine decanoate. Prolixin là tên thương mại lịch sử được ghi nhận trong tài liệu chuyên khảo Hoa Kỳ. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Fluphenazinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 69-23-8 |
|---|---|
| UNII | S79426A41Z |
| PubChem CID | 3372 |
| RxNorm CUI | 4496 |
| Công thức phân tử | C22H26F3N3OS |
Dược động học của Fluphenazin
Dược động học của fluphenazin thay đổi đáng kể giữa dạng hydrochloride tác dụng ngắn và dạng decanoate depot. Fluphenazine đường uống có thời gian bán thải thường được ghi nhận khoảng 14–16 giờ, nhưng có biến thiên lớn giữa người bệnh. Dạng decanoate tạo kho thuốc trong mô sau tiêm, khởi phát tác dụng thường trong 24–72 giờ và có thể kiểm soát triệu chứng trong khoảng 4 tuần hoặc lâu hơn.
Giai đoạn I: Hấp thu
Fluphenazine hydrochloride được hấp thu qua đường tiêu hóa sau khi uống. Dạng decanoate trong dầu tạo kho thuốc tại vị trí tiêm, sau đó được giải phóng từ từ; tác dụng thường bắt đầu trong khoảng 24–72 giờ và rõ hơn sau 48–96 giờ.
| F · Sinh khả dụng | Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối đường uống được chuẩn hóa và áp dụng chung cho mọi chế phẩm fluphenazine hydrochloride. Dạng decanoate được hấp thu chậm từ vị trí tiêm và không tương đương sinh học trực tiếp với dạng uống hoặc dạng tiêm hydrochloride tác dụng ngắn. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Fluphenazin có hoạt tính tại nhiều vùng của hệ thần kinh trung ương và trên nhiều hệ cơ quan. Thể tích phân bố, tỷ lệ gắn protein và mức độ đi qua nhau thai được chuẩn hóa trong nhãn hiện hành.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Fluphenazin được chuyển hóa rộng rãi tại gan, bao gồm các phản ứng oxy hóa và sulfoxid hóa. Nguồn chuyên khảo cho biết thuốc là cơ chất quan trọng của CYP2D6, nhưng mức độ ảnh hưởng lâm sàng của từng chất ức chế CYP2D6 cần được đánh giá theo toàn bộ phác đồ.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Đường thải trừ và tỷ lệ thuốc hoặc chất chuyển hóa bài tiết qua nước tiểu, phân được định lượng thống nhất trong nhãn hiện hành.
Nhãn thuốc yêu cầu theo dõi chức năng thận khi điều trị kéo dài và cân nhắc ngừng thuốc nếu chỉ số nitơ urê máu trở nên bất thường.
| t½ · Thời gian bán thải | Một nghiên cứu dược động học nhỏ ghi nhận thời gian bán thải cuối trung bình của fluphenazin khoảng 16,4 giờ, với biến thiên lớn giữa các cá thể. Các chuyên khảo thường nêu khoảng 14–16 giờ cho dạng uống. Đối với fluphenazine decanoate, một tổng quan dược động học ghi nhận thời gian bán thải biểu kiến khoảng 6,8–9,6 ngày sau một liều và có thể kéo dài hơn sau các liều lặp lại. Không dùng thông số này để tự xác định khoảng cách tiêm. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Giá trị độ thanh thải toàn thân chuẩn hóa của fluphenazin. Độ thanh thải có thể biến thiên đáng kể giữa các cá thể do chuyển hóa tại gan, dạng bào chế và thời gian điều trị. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng mức phơi nhiễm hoặc thời gian tác dụng gồm:
- Dạng hydrochloride hay dạng decanoate.
- Đường dùng và vị trí tiêm.
- Liều tích lũy và khoảng cách giữa các mũi tiêm depot.
- Chức năng gan.
- Hoạt tính CYP2D6 và các thuốc dùng đồng thời.
- Tuổi cao và tình trạng suy yếu.
- Biến thiên hấp thu từ kho thuốc sau tiêm.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Fluphenazin
Fluphenazin thuộc nhóm phenothiazin có nhánh piperazin. Đây là thuốc chống loạn thần thế hệ thứ nhất có hiệu lực cao, thường gây triệu chứng ngoại tháp rõ hơn các phenothiazin hiệu lực thấp, trong khi tác dụng an thần và hạ huyết áp có thể ít nổi bật hơn một số thuốc phenothiazin đời cũ.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Fluphenazin đối kháng chủ yếu thụ thể dopamin D2 sau synap tại các đường dẫn truyền mesolimbic, nigrostriatal và tuberoinfundibular. Đối kháng D2 tại hệ mesolimbic góp phần làm giảm triệu chứng loạn thần dương tính; tác động tại nigrostriatal liên quan triệu chứng ngoại tháp, còn tác động tại tuberoinfundibular có thể làm tăng prolactin. Thuốc cũng có hoạt tính đối kháng alpha-1 adrenergic, histamin H1 và muscarinic ở mức độ nhất định. Tuy nhiên, nhãn thuốc chính thức ghi nhận cơ chế chính xác tạo ra hiệu quả điều trị chưa được xác định hoàn toàn.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Hiệu quả chống loạn thần liên quan đến ức chế dẫn truyền dopamin. Đồng thời, đối kháng dopamin có thể gây loạn trương lực cơ cấp, bồn chồn không yên, hội chứng Parkinson do thuốc, rối loạn vận động muộn và tăng prolactin. Dạng decanoate có tác dụng cơ bản tương tự dạng hydrochloride nhưng kéo dài hơn do quá trình giải phóng chậm từ vị trí tiêm.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Fluphenazin
Theo nhãn DailyMed:
- Fluphenazine hydrochloride dạng uống và tiêm bắp tác dụng ngắn được chỉ định để kiểm soát biểu hiện của các rối loạn loạn thần.
- Fluphenazine decanoate là thuốc chống loạn thần đường tiêm tác dụng kéo dài dành cho người cần điều trị an thần kinh đường tiêm kéo dài, chẳng hạn người mắc tâm thần phân liệt mạn tính.
Thuốc chưa được chứng minh hiệu quả trong kiểm soát biến chứng hành vi ở người khuyết tật trí tuệ theo cách diễn đạt của nhãn Hoa Kỳ.
Fluphenazin từng được sử dụng ngoài chỉ định trong một số rối loạn tic mạn tính, múa giật liên quan bệnh Huntington hoặc các tình trạng có triệu chứng loạn thần khác. Đây không phải là các chỉ định được phê duyệt trong nhãn DailyMed được đối chiếu và việc sử dụng phải dựa trên hướng dẫn chuyên khoa cùng đánh giá lợi ích–nguy cơ riêng.
Sử dụng cho loạn thần liên quan sa sút trí tuệ không được phê duyệt và có cảnh báo tăng nguy cơ tử vong ở người cao tuổi.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ nhãn quốc tế, chỉ mang tính tham khảo chuyên môn và không được tự áp dụng:
Fluphenazine hydrochloride đường uống ở người lớn có rối loạn loạn thần:
- Liều khởi đầu tổng cộng 2,5–10 mg/ngày, chia dùng mỗi 6–8 giờ.
- Hiệu quả thường đạt được với liều dưới 20 mg/ngày.
- Một số người bệnh nặng có thể cần đến 40 mg/ngày, nhưng chưa có nghiên cứu đối chứng chứng minh độ an toàn khi sử dụng kéo dài ở mức liều này.
- Khi kiểm soát được triệu chứng, liều duy trì thường khoảng 1–5 mg/ngày.
- Người cao tuổi: liều khởi đầu được đề xuất 1–2,5 mg/ngày.
Fluphenazine hydrochloride tiêm bắp tác dụng ngắn:
- Liều khởi đầu trung bình dung nạp tốt là 1,25 mg tiêm bắp.
- Tổng liều ban đầu có thể từ 2,5–10 mg/ngày, chia mỗi 6–8 giờ.
- Liều trên 10 mg/ngày phải được sử dụng thận trọng.
Fluphenazine decanoate:
- Liều khởi đầu thường 12,5–25 mg.
- Liều và khoảng cách tiêm tiếp theo phải được điều chỉnh theo đáp ứng; một mũi có thể kiểm soát triệu chứng trong khoảng 4 tuần hoặc lâu hơn.
- Nhãn nêu tỷ lệ chuyển đổi gần đúng: 10 mg fluphenazine hydrochloride uống mỗi ngày tương ứng khoảng 12,5 mg fluphenazine decanoate mỗi 3 tuần.
- Liều không được vượt quá 100 mg; nếu cần trên 50 mg, các lần tăng tiếp theo phải thận trọng, mỗi lần 12,5 mg.
Việc chuyển đổi giữa các dạng phải do bác sĩ chuyên khoa thực hiện vì công thức quy đổi chỉ mang tính gần đúng.
Dạng uống:
- Uống đúng liều và thời điểm được kê đơn.
- Dung dịch uống phải được đo bằng dụng cụ định liều chuyên dụng, không dùng thìa ăn.
- Không tự ngừng thuốc đột ngột vì có thể xuất hiện buồn nôn, chóng mặt, run hoặc tái phát triệu chứng loạn thần.
Dạng tiêm tác dụng ngắn:
- Chỉ tiêm bắp bởi nhân viên y tế.
- Kiểm tra dung dịch về màu sắc và tiểu phân trước khi dùng.
Dạng decanoate:
- Có thể tiêm bắp hoặc dưới da theo nhãn sản phẩm.
- Sử dụng kim và bơm tiêm khô; nước có thể làm dung dịch dầu trở nên đục.
- Người chưa từng dùng phenothiazin nên được đánh giá đáp ứng với dạng tác dụng ngắn trước khi sử dụng dạng depot.
- Không tự trì hoãn hoặc tiêm sớm hơn lịch hẹn.
Cần theo dõi:
- Đáp ứng của triệu chứng loạn thần và khả năng tuân thủ điều trị.
- Triệu chứng ngoại tháp: run, cứng cơ, bồn chồn, co cứng cổ, khó nuốt hoặc cơn xoay mắt.
- Rối loạn vận động muộn bằng thăm khám định kỳ hoặc thang AIMS.
- Sốt cao, cứng cơ, thay đổi ý thức và rối loạn thần kinh tự chủ gợi ý hội chứng ác tính do thuốc an thần kinh.
- Huyết áp tư thế, nguy cơ té ngã và mức độ buồn ngủ.
- Công thức máu, đặc biệt ở người có tiền sử giảm bạch cầu.
- Chức năng gan và thận khi điều trị kéo dài.
- Điện tâm đồ ở người có bệnh tim, bất thường dẫn truyền hoặc nguy cơ rối loạn nhịp.
- Cân nặng, glucose, lipid và prolactin khi có chỉ định lâm sàng.
- Thị lực và khám mắt khi điều trị kéo dài hoặc có triệu chứng.
Cảnh báo và lưu ý về Fluphenazin
Theo các nhãn DailyMed được đối chiếu, fluphenazin chống chỉ định hoặc không được sử dụng trong các trường hợp:
- Quá mẫn với fluphenazin; có thể xảy ra mẫn cảm chéo với phenothiazin.
- Nghi ngờ hoặc xác định tổn thương não dưới vỏ.
- Hôn mê hoặc tình trạng ức chế thần kinh trung ương nặng.
- Đang sử dụng liều lớn thuốc ngủ hoặc thuốc ức chế thần kinh trung ương.
- Có rối loạn tạo máu.
- Có tổn thương gan.
Fluphenazine decanoate không dành cho trẻ dưới 12 tuổi theo nhãn sản phẩm được đối chiếu.
Các tác dụng không mong muốn có thể gồm:
- Bồn chồn không yên, run, cứng cơ, giảm vận động và hội chứng Parkinson do thuốc.
- Loạn trương lực cơ, cơn xoay mắt hoặc co cứng cơ.
- Buồn ngủ, lừ đừ, chóng mặt và đau đầu.
- Hạ huyết áp tư thế, nhịp tim nhanh và nguy cơ té ngã.
- Khô miệng, táo bón, nhìn mờ, bí tiểu và nghẹt mũi.
- Buồn nôn, chán ăn, tăng tiết nước bọt hoặc đổ mồ hôi.
- Tăng hoặc giảm cân, phù ngoại biên.
- Tăng prolactin, tiết sữa bất thường, vú to ở nam, rối loạn kinh nguyệt và rối loạn chức năng tình dục.
- Phát ban, ngứa, mày đay và nhạy cảm ánh sáng.
- Phản ứng tại vị trí tiêm, dù nhãn cho biết phản ứng mô tại chỗ với dạng decanoate không thường gặp.
Các biến cố nghiêm trọng có thể bao gồm:
- Rối loạn vận động muộn có khả năng không hồi phục.
- Hội chứng ác tính do thuốc an thần kinh với sốt cao, cứng cơ, thay đổi ý thức và rối loạn thần kinh tự chủ.
- Giảm bạch cầu, giảm bạch cầu trung tính, mất bạch cầu hạt, giảm tiểu cầu hoặc giảm toàn thể tế bào máu.
- Vàng da ứ mật hoặc tổn thương gan có triệu chứng.
- Co giật.
- Hạ huyết áp nặng, ngừng tim, thay đổi điện tâm đồ hoặc rối loạn nhịp.
- Viêm phổi hít hoặc viêm phổi không biểu hiện rõ.
- Liệt ruột, bí tiểu nặng hoặc tăng nhãn áp.
- Phản ứng phản vệ, phù thanh quản hoặc phù mạch.
- Tổn thương võng mạc sắc tố, lắng đọng ở giác mạc hoặc thủy tinh thể khi điều trị kéo dài.
- Tăng nguy cơ tử vong khi dùng cho người cao tuổi mắc loạn thần liên quan sa sút trí tuệ.
- Không dùng để điều trị loạn thần liên quan sa sút trí tuệ ở người cao tuổi.
- Sử dụng liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian phù hợp và đánh giá định kỳ nhu cầu tiếp tục điều trị để giảm nguy cơ rối loạn vận động muộn.
- Ngừng thuốc và điều trị cấp cứu khi nghi ngờ hội chứng ác tính do thuốc an thần kinh.
- Thận trọng ở người có tiền sử co giật, bệnh Parkinson, bệnh tim mạch, u tủy thượng thận, tăng nhãn áp góc đóng, bí tiểu hoặc giảm nhu động tiêu hóa.
- Theo dõi sát người có số lượng bạch cầu thấp hoặc tiền sử giảm bạch cầu do thuốc.
- Tránh tiếp xúc nhiệt độ quá cao vì thuốc có thể làm giảm khả năng điều hòa thân nhiệt.
- Thận trọng khi tiếp xúc thuốc trừ sâu phospho hữu cơ.
- Dạng depot có tác dụng kéo dài nên phản ứng bất lợi có thể tiếp tục sau mũi tiêm.
- Không ngừng thuốc đột ngột nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ.
- Đánh giá nguy cơ té ngã ở người cao tuổi và người dùng đồng thời thuốc an thần.
Quá liều có thể gây buồn ngủ sâu, hôn mê, hạ huyết áp, triệu chứng ngoại tháp nặng, kích động, co giật, rối loạn nhịp hoặc rối loạn điều hòa thân nhiệt. Chưa có thuốc giải độc đặc hiệu. Xử trí chủ yếu là ngừng thuốc, bảo đảm đường thở, theo dõi tim mạch, huyết áp, nhiệt độ và điều trị hỗ trợ theo biểu hiện.
Do fluphenazine decanoate giải phóng kéo dài, người quá liều hoặc có phản ứng nặng sau tiêm depot có thể cần theo dõi lâu hơn. Không tự gây nôn hoặc xử trí tại nhà.
- Viên fluphenazine hydrochloride: bảo quản trong bao bì kín, tránh ánh sáng và nhiệt quá mức; nhãn sản phẩm ghi nhiệt độ kiểm soát 20–25°C.
- Dung dịch tiêm bắp hydrochloride: bảo quản ở 20–25°C, tránh ánh sáng; không dùng nếu dung dịch sẫm màu hơn màu hổ phách nhạt hoặc đổi màu bất thường.
- Fluphenazine decanoate: bảo quản ở 20–25°C, tránh đông lạnh, nhiệt quá mức và ánh sáng.
Điều kiện bảo quản phải tuân theo đúng nhãn của sản phẩm cụ thể.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của fluphenazine hydrochloride ở trẻ em chưa được xác lập đầy đủ trong nhãn thuốc. Fluphenazine decanoate không dành cho trẻ dưới 12 tuổi theo nhãn được đối chiếu. Không có chỉ định nhi khoa được xác lập trong chuyên khảo lâm sàng hiện hành.
Việc sử dụng cho trẻ em hoặc thanh thiếu niên chỉ được cân nhắc bởi bác sĩ chuyên khoa tâm thần nhi.
Độ an toàn của fluphenazin trong thai kỳ chưa được xác lập. Thuốc chỉ nên được sử dụng khi bác sĩ đánh giá lợi ích tiềm năng vượt trội nguy cơ đối với thai nhi. Trẻ sơ sinh phơi nhiễm thuốc chống loạn thần trong ba tháng cuối thai kỳ có nguy cơ xuất hiện triệu chứng ngoại tháp hoặc cai thuốc như kích động, tăng hoặc giảm trương lực cơ, run, buồn ngủ, suy hô hấp và khó bú. Một số trường hợp có thể cần chăm sóc tích cực hoặc nằm viện kéo dài.
Chưa có dữ liệu công bố trực tiếp về nồng độ fluphenazin trong sữa mẹ hoặc ảnh hưởng đối với trẻ bú mẹ. LactMed khuyến nghị cân nhắc thuốc chống loạn thần khác, đặc biệt khi nuôi trẻ sơ sinh hoặc trẻ sinh non. Khi bác sĩ quyết định tiếp tục cho con bú trong thời gian điều trị, cần theo dõi trẻ về buồn ngủ, bú kém và các mốc phát triển.
Fluphenazin có thể làm tăng prolactin và gây tiết sữa bất thường; tác động này không đồng nghĩa thuốc an toàn trong thời kỳ cho con bú.
Fluphenazin được chuyển hóa rộng tại gan và có thể gây tổn thương gan ứ mật. Nhãn thuốc chống chỉ định hoặc loại trừ việc sử dụng khi có tổn thương gan. Nếu xuất hiện vàng da ứ mật trong quá trình điều trị, phải ngừng thuốc và đánh giá y khoa.
Không có bảng điều chỉnh liều chuẩn cho từng mức độ suy gan; người bệnh suy gan không được tự áp dụng liều thông thường.
Chưa có bảng điều chỉnh liều chuẩn theo độ thanh thải creatinin trong các nhãn DailyMed được đối chiếu. Nhãn yêu cầu kiểm tra chức năng thận định kỳ khi điều trị kéo dài và ngừng thuốc nếu nitơ urê máu trở nên bất thường. Cần thận trọng ở người suy thận, người cao tuổi hoặc người có nguy cơ mất nước.
Fluphenazin có thể gây buồn ngủ, nhìn mờ, chóng mặt, hạ huyết áp tư thế và suy giảm khả năng tâm thần–vận động. Người bệnh không nên lái xe, vận hành máy hoặc thực hiện công việc nguy hiểm cho đến khi biết rõ thuốc ảnh hưởng đến mình như thế nào. Rượu và thuốc an thần có thể làm ảnh hưởng này nặng hơn.
Tương tác thuốc của Fluphenazin
| Tương tác | Mức độ | Cơ chế / ảnh hưởng | Khuyến nghị / xử trí | Theo dõi | Bằng chứng / nguồn |
|---|---|---|---|---|---|
|
Desipramine
Thuốc chống loạn thần có tác dụng an thần hoặc kháng cholinergic có thể cộng hợp độc tính với desipramine; một số thuốc còn ức chế CYP2D6. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác dược lực học do cộng hợp an thần/kháng cholinergic; tương tác dược động học có thể xảy ra với các thuốc ức chế CYP2D6. Ảnh hưởng: Tăng nguy cơ lú lẫn, buồn ngủ, hạ huyết áp tư thế, té ngã, bí tiểu, táo bón và bất thường dẫn truyền tim. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Chọn thuốc ít an thần/kháng cholinergic khi có thể; dùng liều thấp và xem xét rule specific cho từng thuốc. | Theo dõi ECG khi có nguy cơ, huyết áp tư thế, tri giác, té ngã, tiểu tiện và nhu động ruột. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Warnings—General; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
|
Desipramine
Phenothiazine có thể làm tăng nồng độ desipramine và cộng hợp tác dụng an thần, kháng cholinergic và tim mạch. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tương tác PK do cạnh tranh/ức chế hệ enzym chuyển hóa; tương tác PD do cộng hợp an thần và kháng cholinergic. Ảnh hưởng: Nguy cơ lú lẫn, buồn ngủ, hạ huyết áp, bí tiểu, táo bón, nhịp tim nhanh và loạn nhịp tăng. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Dùng liều thận trọng, cân nhắc lựa chọn ít kháng cholinergic hơn và chỉnh liều desipramine theo nồng độ/độc tính. | Theo dõi nồng độ desipramine, ECG, huyết áp tư thế, mức độ an thần, chức năng ruột và bí tiểu. | Bằng chứng: high Nguồn: DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Clinical Pharmacology—Metabolism; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
|
Chlordiazepoxide
Phenothiazine có thể tăng tác dụng trung ương của chlordiazepoxide, làm tăng an thần và suy giảm vận động. Kế thừa từ nhóm: | Mức 2: Tương tác cần thận trọng | Cơ chế: Tác dụng ức chế thần kinh trung ương cộng hợp; có thể kèm hạ huyết áp và tác dụng kháng cholinergic tùy thuốc. Ảnh hưởng: Buồn ngủ, lú lẫn, mất điều hòa, hạ huyết áp tư thế và té ngã. | Khuyến nghị: monitor_closely Xử trí: Dùng thận trọng, đặc biệt ở người cao tuổi; cân nhắc liều thấp hơn và tránh thêm chất an thần khác. | An thần, tri giác, huyết áp tư thế, dáng đi, té ngã và triệu chứng kháng cholinergic. | Bằng chứng: low Nguồn: DailyMed | Chlordiazepoxide Hydrochloride Capsules USP CIV | Precautions – psychotropic agents, MAO inhibitors and phenothiazines | https://www.dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=74c4320d-c90d-436b-97da-07496ba88aed&type=display | Kiểm tra ngày 2026-08-04 |
Thắc mắc về hoạt chất Fluphenazin
Fluphenazin là thuốc chống loạn thần điển hình có hiệu lực cao thuộc nhóm phenothiazin. Thuốc được dùng để kiểm soát các biểu hiện loạn thần như ảo giác, hoang tưởng và tư duy rối loạn, đặc biệt trong tâm thần phân liệt.
Fluphenazine hydrochloride có dạng uống hoặc tiêm bắp tác dụng ngắn. Fluphenazine decanoate là ester tan trong dầu, được tiêm bắp hoặc dưới da và giải phóng từ từ, nên một mũi có thể duy trì tác dụng khoảng 4 tuần hoặc lâu hơn. Hai dạng không được tự quy đổi liều trực tiếp.
Tác dụng phụ nổi bật gồm bồn chồn, run, cứng cơ, hội chứng Parkinson do thuốc, co cứng cơ, buồn ngủ, chóng mặt, khô miệng, táo bón, nhìn mờ và hạ huyết áp tư thế. Thuốc cũng có thể làm tăng prolactin, gây tiết sữa, rối loạn kinh nguyệt hoặc rối loạn chức năng tình dục.
Cần được đánh giá cấp cứu khi có sốt cao kèm cứng cơ hoặc lú lẫn; co cứng cổ, khó nuốt hoặc khó thở; ngất; co giật; nhịp tim bất thường; vàng da; sốt kèm đau họng; hoặc các cử động không kiểm soát ở mặt, lưỡi và tay chân. Đây có thể là dấu hiệu của hội chứng ác tính do thuốc an thần kinh, loạn trương lực cơ, rối loạn vận động muộn, giảm bạch cầu hoặc tổn thương gan.
Không. Ngừng thuốc đột ngột có thể gây buồn nôn, chóng mặt, run và làm triệu chứng loạn thần tái phát. Dạng decanoate vẫn tiếp tục giải phóng thuốc sau khi tiêm nên việc thay đổi lịch điều trị phải do bác sĩ thực hiện.

