Fluphenazin

Fluphenazin, tên tiếng Anh là fluphenazine, là thuốc chống loạn thần điển hình có hiệu lực cao thuộc nhóm dẫn xuất phenothiazin. Thuốc chủ yếu được dùng để kiểm soát biểu hiện của các rối loạn loạn thần, đặc biệt là tâm thần phân liệt. Fluphenazine hydrochloride có dạng uống hoặc tiêm bắp tác dụng ngắn, trong khi fluphenazine decanoate là dạng tiêm tác dụng kéo dài dành cho người cần điều trị duy trì bằng thuốc chống loạn thần đường tiêm. Thuốc tác động chủ yếu thông qua đối kháng thụ thể dopamin D2, nhưng nhãn thuốc chính thức cho biết cơ chế tạo ra hiệu quả điều trị chưa được xác định hoàn toàn. Fluphenazin có nguy cơ cao gây triệu chứng ngoại tháp, rối loạn vận động muộn, tăng prolactin và hội chứng ác tính do thuốc an thần kinh. Thuốc không được phê duyệt để điều trị loạn thần liên quan sa sút trí tuệ ở người cao tuổi vì nhóm này có nguy cơ tử vong tăng khi dùng thuốc chống loạn thần.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Nhóm thuốc: Thuốc chống loạn thần thế hệ thứ nhất có hiệu lực cao, dẫn xuất phenothiazin cấu trúc piperazin.
  • Mã ATC: N05AB02 – Fluphenazine.
  • Chỉ định chính: Kiểm soát biểu hiện của các rối loạn loạn thần; dạng decanoate dùng cho người cần điều trị chống loạn thần đường tiêm kéo dài.
  • Dạng dùng: Viên uống, dung dịch uống, tiêm bắp tác dụng ngắn và fluphenazine decanoate tiêm bắp hoặc dưới da tác dụng kéo dài.
  • Tác dụng phụ nổi bật: Triệu chứng ngoại tháp, buồn ngủ, hạ huyết áp tư thế, khô miệng, táo bón và tăng prolactin.
  • Rủi ro nghiêm trọng: Rối loạn vận động muộn, hội chứng ác tính do thuốc an thần kinh, giảm bạch cầu hạt, tổn thương gan ứ mật và biến cố tim mạch.
  • Người cao tuổi sa sút trí tuệ: Nguy cơ tử vong tăng; thuốc không được phê duyệt để điều trị loạn thần liên quan sa sút trí tuệ.
  • Nguyên tắc sử dụng: Thuốc kê đơn; không tự chuyển đổi giữa dạng uống, tiêm tác dụng ngắn và dạng depot.

Hoạt chất Fluphenazin là gì?

Fluphenazin là thuốc chống loạn thần điển hình có hiệu lực cao, được dùng để kiểm soát ảo giác, hoang tưởng, tư duy rối loạn và các biểu hiện loạn thần khác. Thuốc không điều trị khỏi căn nguyên của tâm thần phân liệt nhưng có thể hỗ trợ kiểm soát triệu chứng khi được sử dụng trong kế hoạch điều trị phù hợp.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Fluphenazin

INN Fluphenazine; Fluphenazine hydrochloride; Fluphenazine decanoate.

CAS 69-23-8 Công thức C22H26F3N3OS

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Fluphenazin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Fluphenazine; Fluphenazine hydrochloride; Fluphenazine decanoate.

Tên IUPAC

2-[4-[3-[2-(trifluoromethyl)phenothiazin-10-yl]propyl]piperazin-1-yl]ethanol

Tên khác / tên đồng nghĩa

Fluphenazin; fluPHENAZine; fluphenazine dihydrochloride; fluphenazine decanoate. Prolixin là tên thương mại lịch sử được ghi nhận trong tài liệu chuyên khảo Hoa Kỳ.

Tên Latinh / tên dược điển

Fluphenazinum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

69-23-8

UNII

S79426A41Z

PubChem CID

3372

RxNorm CUI

4496

Công thức phân tử

C22H26F3N3OS

Dược động học của Fluphenazin

Dược động học của fluphenazin thay đổi đáng kể giữa dạng hydrochloride tác dụng ngắn và dạng decanoate depot. Fluphenazine đường uống có thời gian bán thải thường được ghi nhận khoảng 14–16 giờ, nhưng có biến thiên lớn giữa người bệnh. Dạng decanoate tạo kho thuốc trong mô sau tiêm, khởi phát tác dụng thường trong 24–72 giờ và có thể kiểm soát triệu chứng trong khoảng 4 tuần hoặc lâu hơn.

Giai đoạn I: Hấp thu

Fluphenazine hydrochloride được hấp thu qua đường tiêu hóa sau khi uống. Dạng decanoate trong dầu tạo kho thuốc tại vị trí tiêm, sau đó được giải phóng từ từ; tác dụng thường bắt đầu trong khoảng 24–72 giờ và rõ hơn sau 48–96 giờ.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Giá trị sinh khả dụng tuyệt đối đường uống được chuẩn hóa và áp dụng chung cho mọi chế phẩm fluphenazine hydrochloride.

Dạng decanoate được hấp thu chậm từ vị trí tiêm và không tương đương sinh học trực tiếp với dạng uống hoặc dạng tiêm hydrochloride tác dụng ngắn.

Giai đoạn II: Phân bố

Fluphenazin có hoạt tính tại nhiều vùng của hệ thần kinh trung ương và trên nhiều hệ cơ quan. Thể tích phân bố, tỷ lệ gắn protein và mức độ đi qua nhau thai được chuẩn hóa trong nhãn hiện hành.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Fluphenazin được chuyển hóa rộng rãi tại gan, bao gồm các phản ứng oxy hóa và sulfoxid hóa. Nguồn chuyên khảo cho biết thuốc là cơ chất quan trọng của CYP2D6, nhưng mức độ ảnh hưởng lâm sàng của từng chất ức chế CYP2D6 cần được đánh giá theo toàn bộ phác đồ.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Đường thải trừ và tỷ lệ thuốc hoặc chất chuyển hóa bài tiết qua nước tiểu, phân được định lượng thống nhất trong nhãn hiện hành.

Nhãn thuốc yêu cầu theo dõi chức năng thận khi điều trị kéo dài và cân nhắc ngừng thuốc nếu chỉ số nitơ urê máu trở nên bất thường.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Một nghiên cứu dược động học nhỏ ghi nhận thời gian bán thải cuối trung bình của fluphenazin khoảng 16,4 giờ, với biến thiên lớn giữa các cá thể. Các chuyên khảo thường nêu khoảng 14–16 giờ cho dạng uống.

Đối với fluphenazine decanoate, một tổng quan dược động học ghi nhận thời gian bán thải biểu kiến khoảng 6,8–9,6 ngày sau một liều và có thể kéo dài hơn sau các liều lặp lại. Không dùng thông số này để tự xác định khoảng cách tiêm.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Giá trị độ thanh thải toàn thân chuẩn hóa của fluphenazin.

Độ thanh thải có thể biến thiên đáng kể giữa các cá thể do chuyển hóa tại gan, dạng bào chế và thời gian điều trị.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng mức phơi nhiễm hoặc thời gian tác dụng gồm:

  • Dạng hydrochloride hay dạng decanoate.
  • Đường dùng và vị trí tiêm.
  • Liều tích lũy và khoảng cách giữa các mũi tiêm depot.
  • Chức năng gan.
  • Hoạt tính CYP2D6 và các thuốc dùng đồng thời.
  • Tuổi cao và tình trạng suy yếu.
  • Biến thiên hấp thu từ kho thuốc sau tiêm.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Fluphenazin

Fluphenazin thuộc nhóm phenothiazin có nhánh piperazin. Đây là thuốc chống loạn thần thế hệ thứ nhất có hiệu lực cao, thường gây triệu chứng ngoại tháp rõ hơn các phenothiazin hiệu lực thấp, trong khi tác dụng an thần và hạ huyết áp có thể ít nổi bật hơn một số thuốc phenothiazin đời cũ.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Fluphenazin đối kháng chủ yếu thụ thể dopamin D2 sau synap tại các đường dẫn truyền mesolimbic, nigrostriatal và tuberoinfundibular. Đối kháng D2 tại hệ mesolimbic góp phần làm giảm triệu chứng loạn thần dương tính; tác động tại nigrostriatal liên quan triệu chứng ngoại tháp, còn tác động tại tuberoinfundibular có thể làm tăng prolactin. Thuốc cũng có hoạt tính đối kháng alpha-1 adrenergic, histamin H1 và muscarinic ở mức độ nhất định. Tuy nhiên, nhãn thuốc chính thức ghi nhận cơ chế chính xác tạo ra hiệu quả điều trị chưa được xác định hoàn toàn.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Hiệu quả chống loạn thần liên quan đến ức chế dẫn truyền dopamin. Đồng thời, đối kháng dopamin có thể gây loạn trương lực cơ cấp, bồn chồn không yên, hội chứng Parkinson do thuốc, rối loạn vận động muộn và tăng prolactin. Dạng decanoate có tác dụng cơ bản tương tự dạng hydrochloride nhưng kéo dài hơn do quá trình giải phóng chậm từ vị trí tiêm.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Fluphenazin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Fluphenazin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Fluphenazin

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Desipramine

Thuốc chống loạn thần có tác dụng an thần hoặc kháng cholinergic có thể cộng hợp độc tính với desipramine; một số thuốc còn ức chế CYP2D6.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược lực học do cộng hợp an thần/kháng cholinergic; tương tác dược động học có thể xảy ra với các thuốc ức chế CYP2D6.

Ảnh hưởng:

Tăng nguy cơ lú lẫn, buồn ngủ, hạ huyết áp tư thế, té ngã, bí tiểu, táo bón và bất thường dẫn truyền tim.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Chọn thuốc ít an thần/kháng cholinergic khi có thể; dùng liều thấp và xem xét rule specific cho từng thuốc.

Theo dõi ECG khi có nguy cơ, huyết áp tư thế, tri giác, té ngã, tiểu tiện và nhu động ruột.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Warnings—General; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04

Desipramine

Phenothiazine có thể làm tăng nồng độ desipramine và cộng hợp tác dụng an thần, kháng cholinergic và tim mạch.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác PK do cạnh tranh/ức chế hệ enzym chuyển hóa; tương tác PD do cộng hợp an thần và kháng cholinergic.

Ảnh hưởng:

Nguy cơ lú lẫn, buồn ngủ, hạ huyết áp, bí tiểu, táo bón, nhịp tim nhanh và loạn nhịp tăng.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Dùng liều thận trọng, cân nhắc lựa chọn ít kháng cholinergic hơn và chỉnh liều desipramine theo nồng độ/độc tính.

Theo dõi nồng độ desipramine, ECG, huyết áp tư thế, mức độ an thần, chức năng ruột và bí tiểu.

Bằng chứng: high
Nguồn:

DailyMed | Desipramine Hydrochloride tablet | Clinical Pharmacology—Metabolism; Precautions—Drug Interactions | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/lookup.cfm?setid=6ab5e113-82ef-493d-a4e3-a2756608fa60 | Kiểm tra ngày 2026-08-04

Chlordiazepoxide

Phenothiazine có thể tăng tác dụng trung ương của chlordiazepoxide, làm tăng an thần và suy giảm vận động.

Kế thừa từ nhóm:
Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tác dụng ức chế thần kinh trung ương cộng hợp; có thể kèm hạ huyết áp và tác dụng kháng cholinergic tùy thuốc.

Ảnh hưởng:

Buồn ngủ, lú lẫn, mất điều hòa, hạ huyết áp tư thế và té ngã.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Dùng thận trọng, đặc biệt ở người cao tuổi; cân nhắc liều thấp hơn và tránh thêm chất an thần khác.

An thần, tri giác, huyết áp tư thế, dáng đi, té ngã và triệu chứng kháng cholinergic.

Bằng chứng: low
Nguồn:

DailyMed | Chlordiazepoxide Hydrochloride Capsules USP CIV | Precautions – psychotropic agents, MAO inhibitors and phenothiazines | https://www.dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/fda/fdaDrugXsl.cfm?setid=74c4320d-c90d-436b-97da-07496ba88aed&type=display | Kiểm tra ngày 2026-08-04

Thắc mắc về hoạt chất Fluphenazin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *