Etomidat

Etomidat, tên tiếng Anh là etomidate, là thuốc gây mê toàn thân đường tĩnh mạch có thời gian tác dụng rất ngắn. Thuốc làm mất ý thức sau khoảng 30–60 giây và tác dụng gây ngủ thường kéo dài khoảng 3–5 phút sau một liều khởi mê 0,3 mg/kg. Etomidat không có tác dụng giảm đau nên người bệnh vẫn cần thuốc giảm đau phù hợp khi thực hiện thủ thuật gây đau.

Ưu điểm đáng chú ý của etomidat là thường gây ít thay đổi huyết động hơn một số thuốc khởi mê khác. Tuy nhiên, thuốc có thể gây giật cơ, đau khi tiêm, ngừng thở, tụt huyết áp và ức chế tổng hợp cortisol, aldosterone do phong bế enzym 11β-hydroxylase. Ngay cả một liều khởi mê cũng có thể làm giảm cortisol trong khoảng 6–8 giờ; truyền liên tục hoặc tiêm lặp lại để duy trì gây mê không được khuyến nghị.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Nhóm thuốc: Thuốc gây mê toàn thân đường tĩnh mạch, dẫn xuất imidazole.
  • Công dụng chính: Khởi mê trước phẫu thuật hoặc thủ thuật cần gây mê toàn thân.
  • Khởi phát và thời gian tác dụng: Mất ý thức trong khoảng 30–60 giây; gây ngủ khoảng 3–5 phút sau liều thông thường.
  • Liều khởi mê thường gặp: Khoảng 0,3 mg/kg tiêm tĩnh mạch chậm; phải cá thể hóa bởi bác sĩ gây mê.
  • Ưu điểm: Tương đối ổn định huyết động ở nhiều người bệnh có nguy cơ tim mạch.
  • Hạn chế: Không có tác dụng giảm đau; thường gây myoclonus và đau khi tiêm.
  • Cảnh báo quan trọng: Giảm cortisol và aldosterone, suy tuyến thượng thận, ngừng thở, phản vệ và biến cố tim mạch.
  • Điều kiện sử dụng: Chỉ dùng bởi nhân viên được đào tạo về gây mê và kiểm soát đường thở, với thiết bị hồi sức sẵn sàng.

Hoạt chất Etomidat là gì?

Etomidat là thuốc gây ngủ tĩnh mạch tác dụng cực ngắn, được sử dụng chủ yếu để làm mất ý thức khi bắt đầu gây mê toàn thân. Thuốc không gây tê tại chỗ, không làm giãn cơ và không có tác dụng giảm đau, vì vậy không thể sử dụng đơn độc cho thủ thuật gây đau.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Etomidat

INN Etomidate

CAS 33125-97-2 Công thức C14H16N2O2

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Etomidat

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Etomidate

Tên IUPAC

ethyl 3-[(1R)-1-phenylethyl]imidazole-4-carboxylate

Tên khác / tên đồng nghĩa

R-(+)-etomidate; etomidate base; etomidatum; R-(+)-ethyl-1-(1-phenylethyl)-1H-imidazole-5-carboxylate. Amidate và Etomidate-Lipuro là tên sản phẩm, không phải tên hoạt chất.

Tên Latinh / tên dược điển

Etomidatum

Tên USAN

etomidate

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

33125-97-2

UNII

Z22628B598

PubChem CID

667484

RxNorm CUI

32968

Công thức phân tử

C14H16N2O2

Dược động học của Etomidat

Do dùng đường tĩnh mạch, etomidat có sinh khả dụng 100%. Thuốc nhanh chóng phân bố đến não và các mô, làm nồng độ huyết tương giảm nhanh trong khoảng 30 phút đầu. Khoảng 75% thuốc gắn protein huyết tương và thể tích phân bố toàn phần khoảng 4,5 lít/kg. Thuốc được chuyển hóa chủ yếu bằng thủy phân nhóm ethyl ester, sau đó thải phần lớn qua nước tiểu dưới dạng chất chuyển hóa không còn hoạt tính. Thời gian bán thải cuối khoảng 2–5 giờ.

Giai đoạn I: Hấp thu

Không có giai đoạn hấp thu qua đường tiêu hóa vì thuốc được tiêm tĩnh mạch. Tác dụng gây ngủ xuất hiện nhanh, thường trong khoảng 30–60 giây sau khi tiêm.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

100% do etomidat được dùng trực tiếp qua đường tĩnh mạch.

Giai đoạn II: Phân bố

Etomidat nhanh chóng phân bố vào não và các mô giàu tưới máu. Mức gắn protein huyết tương, chủ yếu với albumin, khoảng 75%; tỷ lệ này có thể giảm ở người suy thận hoặc tổn thương gan mạn tính. Thể tích phân bố toàn phần khoảng 4,5 lít/kg.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Etomidat được chuyển hóa chủ yếu bằng thủy phân nhóm ethyl ester, tạo R-(+)-1-(α-methylbenzyl)-5-imidazolecarboxylic acid không còn hoạt tính. Một phần nhỏ trải qua phản ứng N-dealkyl hóa oxy hóa. Gan là vị trí chuyển hóa quan trọng; người xơ gan có thể cần giảm liều.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Khoảng 75% liều etomidat xuất hiện trong nước tiểu trong vòng 24 giờ, chủ yếu dưới dạng chất chuyển hóa. Khoảng 2% được thải nguyên dạng qua nước tiểu; những đường thải trừ khác chỉ đóng vai trò nhỏ.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải cuối khoảng 2–5 giờ. Tác dụng gây ngủ ngắn hơn nhiều, thường chỉ 3–5 phút sau một liều thông thường, vì người bệnh tỉnh lại chủ yếu do thuốc nhanh chóng tái phân bố khỏi não chứ không phải do đã thải hết thuốc.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Etomidat có tỷ lệ chiết xuất qua gan cao, nhưng một giá trị độ thanh thải chuẩn có thể áp dụng cho mọi độ tuổi và tình trạng bệnh. Độ thanh thải có thể giảm ở người cao tuổi, người bệnh gan và khi phối hợp fentanyl.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố ảnh hưởng gồm:

  • Người cao tuổi có thể giảm thể tích phân bố ban đầu, giảm độ thanh thải và giảm gắn albumin.
  • Xơ gan hoặc bệnh gan mạn có thể kéo dài tác dụng và yêu cầu giảm liều.
  • Suy thận có thể làm giảm mức gắn protein và tăng tỷ lệ thuốc tự do.
  • Fentanyl có thể làm giảm độ thanh thải và thể tích phân bố của etomidat khoảng 2–3 lần.
  • Opioid, thuốc an thần và thuốc chống loạn thần có thể làm giảm lượng etomidat cần dùng.
  • Tiêm lặp lại hoặc truyền liên tục làm tăng nguy cơ tích lũy tác dụng gây ngủ và ức chế tuyến thượng thận.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Etomidat

Etomidat là thuốc gây mê không barbiturate thuộc nhóm imidazole. Hoạt chất tăng cường tác dụng ức chế của GABA tại thụ thể GABA-A, tạo mất ý thức nhanh. So với nhiều thuốc khởi mê khác, etomidat thường ít làm giảm huyết áp và cung lượng tim hơn, nhưng có đặc tính riêng là ức chế quá trình tổng hợp steroid của vỏ thượng thận.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Etomidat là chất điều biến dị lập thể dương tính tại thụ thể GABA-A. Thuốc tăng tác dụng của GABA, làm tăng dòng ion chloride vào tế bào thần kinh, giảm khả năng phát xung và gây mất ý thức.

Etomidat đồng thời ức chế thuận nghịch enzym 11β-hydroxylase tại vỏ tuyến thượng thận, làm giảm tổng hợp cortisol, corticosterone và aldosterone. Tác dụng này không được khắc phục bằng kích thích ACTH và có thể kéo dài đến khoảng 8 giờ sau một liều 0,3 mg/kg.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Một liều khoảng 0,3 mg/kg thường gây mất ý thức trong 30–60 giây và duy trì trạng thái gây ngủ khoảng 3–5 phút. Etomidat có ít tác động hơn lên huyết động ở nhiều người bệnh tim mạch, nhưng vẫn có thể gây tụt huyết áp, nhịp chậm, loạn nhịp hoặc suy hô hấp, đặc biệt khi dùng liều cao hoặc phối hợp thuốc ức chế thần kinh trung ương.

Các cử động cơ không chủ ý sau tiêm được cho là do mất ức chế tại các cấu trúc dưới vỏ não, không nhất thiết là hoạt động động kinh.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Etomidat

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Etomidat

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Etomidat

Các tương tác quan trọng gồm:

  • Opioid như fentanyl hoặc alfentanil: tăng tác dụng gây ngủ và ức chế hô hấp; fentanyl có thể làm giảm độ thanh thải etomidat nên thường cần giảm liều.
  • Benzodiazepine, thuốc ngủ, thuốc an thần và thuốc chống loạn thần: tăng tác dụng ức chế thần kinh trung ương.
  • Rượu: tăng an thần và suy giảm hô hấp.
  • Thuốc hạ huyết áp, thuốc chẹn alpha hoặc thuốc ức chế neuron adrenergic: có thể làm tăng tụt huyết áp.
  • Verapamil hoặc diltiazem: có thể tăng tụt huyết áp và làm chậm dẫn truyền nhĩ–thất khi phối hợp thuốc mê.
  • Các thuốc gây mê khác: tác dụng gây ngủ và ức chế tim mạch có thể cộng hợp.
  • Thuốc ức chế monoamine oxidase: cần được bác sĩ gây mê đánh giá trước phẫu thuật; SmPC khuyến nghị thông thường ngừng MAOI khoảng hai tuần trước gây mê khi phù hợp.

Không tự ngừng bất kỳ thuốc điều trị mạn tính nào trước phẫu thuật; quyết định phải do bác sĩ kê đơn và đội gây mê thống nhất.

Thắc mắc về hoạt chất Etomidat

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *