Ethyl Butylacetylaminopropionate, thường được biết đến với tên IR3535 hoặc EBAAP, là hoạt chất xua côn trùng dùng ngoài da hoặc trên quần áo. Hoạt chất này không phải thuốc điều trị và không có tác dụng tiêu diệt tác nhân gây bệnh. Tùy công thức và nội dung nhãn, sản phẩm chứa IR3535 có thể giúp hạn chế muỗi, ve, ruồi đốt hoặc một số động vật chân đốt tiếp cận và đốt người.
Hiệu lực và thời gian bảo vệ phụ thuộc nồng độ, loài côn trùng, nhiệt độ, mồ hôi, tiếp xúc với nước và việc cọ xát trên da. Người dùng cần làm đúng hướng dẫn của từng nhãn sản phẩm, tránh mắt, miệng, vùng da tổn thương và không tự tăng số lần bôi.
Nội dung chính
- Bản chất: Hoạt chất xua côn trùng dùng ngoài da, không phải thuốc điều trị.
- Tên thường dùng: IR3535, EBAAP.
- Đối tượng xua đuổi: Có thể gồm muỗi, ve, ruồi đốt và chấy trên cơ thể, tùy nhãn sản phẩm.
- Cơ chế: Nghiên cứu in vitro cho thấy IR3535 đối kháng một số thụ thể mùi của muỗi; cơ chế đầy đủ trên cơ thể côn trùng chưa được xác lập hoàn toàn.
- Cách dùng: Chỉ dùng trên vùng da hở hoặc quần áo theo đúng nhãn; không bôi vào mắt, miệng, vết cắt hoặc da kích ứng.
- Tác dụng không mong muốn đáng chú ý: Kích ứng mắt; kích ứng da nhẹ, thoáng qua có thể xảy ra.
- Trẻ em, thai kỳ, cho con bú: Cần ưu tiên nội dung trên nhãn cụ thể; tránh bôi lên bàn tay trẻ nhỏ và vùng núm vú khi cho con bú.
- Tình trạng tại Việt Nam: Tình trạng đăng ký, lưu hành của từng sản phẩm chứa IR3535.
Hoạt chất Ethyl Butylacetylaminopropionate là gì?
Ethyl Butylacetylaminopropionate là hoạt chất xua côn trùng tổng hợp, thường được gọi là IR3535. Hoạt chất được bôi lên vùng da hở hoặc quần áo để làm giảm khả năng muỗi, ve, ruồi đốt và một số động vật chân đốt tiếp cận hoặc đốt người, tùy phạm vi ghi trên nhãn.
IR3535 không điều trị bệnh sốt xuất huyết, sốt rét, bệnh Lyme hoặc bệnh truyền nhiễm khác. Vai trò của sản phẩm là hỗ trợ phòng tránh vết đốt khi được sử dụng đúng hướng dẫn.
Ethyl Butylacetylaminopropionate
INN Ethyl Butylacetylaminopropionate là tên INCI được WHO ghi nhận. WHO đồng thời ghi hoạt chất này không có tên chung ISO. Không xác định được tên INN dành cho dược chất vì đây không phải hoạt chất thuốc điều trị.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Ethyl Butylacetylaminopropionate |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Ethyl Butylacetylaminopropionate là tên INCI được WHO ghi nhận. WHO đồng thời ghi hoạt chất này không có tên chung ISO. Không xác định được tên INN dành cho dược chất vì đây không phải hoạt chất thuốc điều trị. |
| Tên IUPAC | ethyl 3-[acetyl(butyl)amino]propanoate |
| Tên hóa học khác | ethyl 3-(N-butylacetamido)propanoate | N-acetyl-N-butyl-beta-alanine ethyl ester |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | IR3535; EBAAP; AI 3-70763; Merck 3535; ethyl 3-(N-butylacetamido)propionate; 3-(N-acetyl-N-butyl)aminopropionic acid ethyl ester; 3-[N-butyl-N-acetyl]-aminopropionic acid, ethyl ester. |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 52304-36-6 |
|---|---|
| UNII | 65GQA237EH |
| PubChem CID | 104150 |
| RxNorm CUI | Không tìm thấy |
| Công thức phân tử | C11H21NO3 |
Dược động học của Ethyl Butylacetylaminopropionate
Một nghiên cứu trên 10 người trưởng thành khỏe mạnh, gồm 5 nam và 5 nữ, đánh giá khoảng 3 g chế phẩm chứa 20% IR3535 bôi ngoài da. Nồng độ hoạt chất ban đầu trong huyết tương ở mức bằng hoặc dưới giới hạn định lượng; chất chuyển hóa acid tự do đạt đỉnh trong huyết tương sau khoảng 2–6 giờ. Trong 48 giờ, tổng lượng hoạt chất và chất chuyển hóa thu hồi qua nước tiểu tương đương 13,3 ± 3,05% liều đã bôi.
Kết quả này chỉ mô tả một nghiên cứu phơi nhiễm qua da, không phải dữ liệu dược động học dùng để xác lập liều điều trị.
Giai đoạn I: Hấp thu
IR3535 có thể hấp thu một phần qua da. Trong nghiên cứu trên người, lượng hấp thu toàn thân được ước tính khoảng 13,3% liều bôi, dựa trên tổng lượng hoạt chất và chất chuyển hóa bài tiết trong nước tiểu.
Dữ liệu này không nên được ngoại suy cho mọi nồng độ, công thức, diện tích bôi hoặc tình trạng da.
| F · Sinh khả dụng | Không áp dụng khái niệm sinh khả dụng điều trị. Dựa trên lượng hoạt chất và chất chuyển hóa thu hồi trong nước tiểu, nghiên cứu trên người ước tính tỷ lệ thấm qua da khoảng 13,3% sau một lần bôi chế phẩm 20%. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Sau khi bôi ngoài da, nồng độ IR3535 nguyên dạng trong huyết tương ở mức bằng hoặc dưới giới hạn định lượng 0,037 micromol/L. Chất chuyển hóa acid tự do đạt nồng độ đỉnh trung bình khoảng 4,2 micromol/L sau 2–6 giờ.
Dữ liệu phân bố vào mô hoặc cơ quan cụ thể.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
IR3535 được chuyển hóa nhanh và phần lớn thành chất chuyển hóa acid tự do tương ứng, nhiều khả năng thông qua thủy phân liên kết ester.
Các enzym cụ thể tham gia chuyển hóa ở người.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Hoạt chất và chất chuyển hóa được phát hiện trong nước tiểu. Chất chuyển hóa acid tự do có nồng độ cao hơn hoạt chất nguyên dạng nhiều lần và đạt đỉnh trong các mẫu nước tiểu lấy sau 4 giờ và 8 giờ. Tổng lượng thu hồi trong 48 giờ là 13,3 ± 3,05% liều đã bôi.
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Ảnh hưởng của nồng độ, tá dược, diện tích bôi, da tổn thương, tuổi, bệnh gan hoặc bệnh thận đến hấp thu và thải trừ IR3535.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Ethyl Butylacetylaminopropionate
Không thuộc nhóm dược lý điều trị. Theo mục đích sử dụng, IR3535 thuộc nhóm chất xua côn trùng bôi ngoài da hoặc trên quần áo.
Khác với thuốc diệt côn trùng, tác dụng chính của IR3535 là xua đuổi hoặc làm thay đổi hành vi tiếp cận vật chủ, không phải tạo tác dụng điều trị trên cơ thể người.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế đầy đủ chưa được xác lập hoàn toàn. Trong mô hình in vitro sử dụng tế bào trứng Xenopus biểu hiện thụ thể mùi của muỗi Aedes aegypti, IR3535 hoạt động như một chất đối kháng không thể vượt qua đối với một số thụ thể mùi. Kết quả gợi ý hoạt chất làm gián đoạn quá trình cảm nhận tín hiệu mùi liên quan đến việc tìm vật chủ.
Đây là kết quả nghiên cứu cơ chế ở mức tế bào, không chứng minh rằng mọi loài côn trùng đều đáp ứng giống nhau.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
IR3535 tạo tác dụng xua côn trùng tại bề mặt được xử lý. Mức độ và thời gian bảo vệ phụ thuộc nồng độ, công thức sản phẩm, loài côn trùng, nhiệt độ, độ ẩm, hoạt động thể lực, mồ hôi, nước và sự cọ xát.
CDC lưu ý các sản phẩm có nồng độ hoạt chất dưới 10% nhìn chung có thể chỉ bảo vệ trong khoảng 1–2 giờ, nhưng thời gian thực tế phải căn cứ vào nhãn và dữ liệu hiệu lực của từng sản phẩm.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Ethyl Butylacetylaminopropionate
Không có “chỉ định điều trị” theo nghĩa của thuốc.
Phạm vi sử dụng thường gặp là xua muỗi, ve, ruồi đốt, chấy trên cơ thể hoặc một số động vật chân đốt khác trên vùng da hở, tùy loài đích và nội dung được cơ quan quản lý chấp thuận trên nhãn từng sản phẩm.
Không được suy luận rằng mọi sản phẩm chứa IR3535 đều có hiệu lực đối với tất cả các loài côn trùng.
Nghiên cứu cơ bản đang đánh giá cách IR3535 điều biến thụ thể mùi và hành vi tìm vật chủ của muỗi.
Ứng dụng điều trị bệnh, dùng đường uống, dùng tiêm hoặc dùng trong cơ thể người.
Liều dùng và cách sử dụng
Không có liều dùng y khoa chung cho Ethyl Butylacetylaminopropionate. Lượng bôi, khoảng cách giữa các lần bôi và số lần tối đa phải căn cứ vào nồng độ, dạng sản phẩm và nhãn đã được cơ quan quản lý chấp thuận.
Ví dụ, một nhãn sản phẩm 20% IR3535 được EPA phê duyệt tại Hoa Kỳ hướng dẫn bôi lại sau 8 giờ đối với muỗi và ve hươu, sau 5 giờ đối với ruồi đốt; giới hạn tối đa 7 lần/ngày ở người lớn và 3 lần/ngày ở trẻ em.
Thông tin trên chỉ là ví dụ của một sản phẩm cụ thể, không được áp dụng cho sản phẩm khác hoặc dùng thay cho hướng dẫn trên nhãn tại Việt Nam.
- Đọc toàn bộ nhãn trước mỗi lần sử dụng.
- Chỉ bôi lên vùng da hở hoặc quần áo khi nhãn cho phép.
- Không bôi dưới quần áo, lên vết cắt, vết thương hoặc vùng da kích ứng.
- Không xịt trực tiếp vào mặt. Xịt vào lòng bàn tay rồi thoa một lượng nhỏ, tránh mắt và miệng.
- Không xịt trong không gian kín và hạn chế hít phải hơi xịt.
- Rửa tay sau khi bôi.
- Rửa sạch vùng da đã bôi và giặt quần áo sau khi không còn nguy cơ tiếp xúc côn trùng.
- Chỉ bôi lại theo tần suất được ghi trên nhãn.
Không cần theo dõi xét nghiệm thường quy.
Cần quan sát dấu hiệu đỏ, rát, ngứa da hoặc kích ứng mắt. Ngừng tiếp xúc, rửa sạch vùng da nếu xuất hiện phản ứng bất thường và liên hệ nhân viên y tế khi triệu chứng kéo dài hoặc nặng lên.
Hiệu lực bảo vệ cần được đánh giá theo thời gian ghi trên nhãn; không bôi thêm liên tục chỉ vì vẫn nhìn thấy côn trùng xung quanh.
Cảnh báo và lưu ý về Ethyl Butylacetylaminopropionate
Không có danh mục chống chỉ định thống nhất như đối với thuốc.
Không bôi lên vết cắt, vết thương, da kích ứng hoặc niêm mạc. Tránh để sản phẩm tiếp xúc với mắt và miệng. Các giới hạn về tuổi, số lần bôi hoặc vị trí sử dụng phải tuân theo nhãn của sản phẩm cụ thể.
Kích ứng mắt là nguy cơ được ghi nhận rõ. Đánh giá độc tính của EPA cũng ghi nhận kích ứng da nhẹ, thoáng qua trong thử nghiệm, trong khi IR3535 không được phân loại là chất gây mẫn cảm da trong bộ dữ liệu được xem xét.
Ở người sử dụng thực tế, có thể xuất hiện đỏ, rát hoặc khó chịu tại vị trí bôi. Tần suất chính xác của từng phản ứng.
- Chỉ sử dụng ngoài da theo nhãn.
- Tránh mắt, miệng, niêm mạc, vết thương và vùng da kích ứng.
- Không hít trực tiếp dạng xịt.
- Không để trẻ tự cầm hoặc tự bôi sản phẩm.
- Không bôi lên bàn tay trẻ nhỏ vì trẻ có thể đưa tay vào mắt hoặc miệng.
- Tuân thủ cảnh báo về nhiệt, lửa và vật liệu dễ cháy nếu nhãn aerosol có quy định.
- Không cho rằng nồng độ cao hơn luôn phù hợp hơn; lựa chọn phải dựa trên loài côn trùng, thời gian tiếp xúc và nhãn sản phẩm.
Không có phác đồ giải độc đặc hiệu hoặc định nghĩa quá liều chuẩn cho IR3535.
Nếu sản phẩm vào mắt, một nhãn EPA hướng dẫn rửa mắt chậm và nhẹ bằng nước trong 15–20 phút, tháo kính áp tròng sau 5 phút đầu nếu có thể, rồi tiếp tục rửa. Nếu nuốt phải hoặc triệu chứng không cải thiện, cần liên hệ cơ sở y tế hoặc trung tâm tư vấn chống độc và cung cấp nhãn sản phẩm cho nhân viên y tế.
Không tự gây nôn trừ khi được nhân viên y tế hướng dẫn.
Bảo quản trong bao bì gốc, đóng kín, tại nơi khô ráo, ngoài tầm nhìn và tầm với của trẻ em. Tuân thủ nhiệt độ, yêu cầu tránh nguồn nhiệt, tia lửa hoặc ngọn lửa được ghi trên nhãn từng sản phẩm.
Điều kiện bảo quản chuẩn áp dụng cho nguyên liệu Ethyl Butylacetylaminopropionate tại Việt Nam.
Đối tượng đặc biệt
CDC cho biết sản phẩm xua côn trùng đăng ký với EPA chứa IR3535 có thể được sử dụng cho trẻ em mà không đặt giới hạn tuổi chung, nhưng người chăm sóc vẫn phải đọc nhãn từng sản phẩm và là người trực tiếp bôi cho trẻ.
Một nhãn sản phẩm 20% cụ thể tại Hoa Kỳ yêu cầu hỏi bác sĩ trước khi dùng cho trẻ dưới 6 tháng và yêu cầu người lớn bôi cho trẻ dưới 10 tuổi. Quy định này không được tự động áp dụng cho mọi sản phẩm.
Không bôi lên bàn tay trẻ nhỏ, quanh mắt, miệng, vết thương hoặc vùng da kích ứng.
Không có khuyến cáo điều chỉnh lượng dùng riêng cho người cao tuổi vì đây không phải thuốc dùng theo liều toàn thân. Cần tuân thủ nhãn, đặc biệt khi da mỏng, khô, trầy xước hoặc đang có bệnh da.
Dữ liệu an toàn chuyên biệt ở người cao tuổi.
CDC cho biết các sản phẩm xua côn trùng đăng ký với EPA, bao gồm IR3535, được xem là an toàn cho phụ nữ mang thai khi sử dụng đúng chỉ dẫn trên nhãn.
Tuy nhiên, MotherToBaby ghi nhận IR3535 chưa được nghiên cứu trực tiếp đầy đủ trong thai kỳ ở người. Mức hấp thu toàn thân được dự kiến thấp khi dùng đúng cách, nhưng dữ liệu chuyên biệt vẫn còn hạn chế.
Phụ nữ mang thai nên chọn sản phẩm có nhãn rõ ràng, dùng lượng cần thiết trên vùng da hở và trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ khi có bệnh da, dị ứng hoặc cần sử dụng thường xuyên.
Sản phẩm xua côn trùng đăng ký với EPA có thể được sử dụng trong thời kỳ cho con bú khi làm đúng hướng dẫn trên nhãn.
Dữ liệu trực tiếp về IR3535 trong sữa mẹ còn hạn chế. Không bôi lên núm vú, quầng vú hoặc vùng da trẻ có thể tiếp xúc bằng miệng; rửa tay trước khi chăm sóc hoặc cho trẻ bú.
Không có chế độ điều chỉnh liều được thiết lập vì IR3535 không phải thuốc điều trị và chủ yếu dùng ngoài da.
Dữ liệu hấp thu, chuyển hóa và an toàn chuyên biệt ở người suy gan.
Không có chế độ điều chỉnh liều được thiết lập vì IR3535 không phải thuốc điều trị.
Dữ liệu an toàn chuyên biệt ở người suy thận.
Tương tác thuốc của Ethyl Butylacetylaminopropionate
Tương tác với thuốc dùng toàn thân.
Khi dùng cùng kem chống nắng, CDC khuyến nghị sử dụng hai sản phẩm riêng biệt: bôi kem chống nắng trước, sau đó mới bôi chất xua côn trùng. Không ưu tiên sản phẩm phối hợp cố định vì kem chống nắng thường phải bôi lại thường xuyên hơn chất xua côn trùng.
Thắc mắc về hoạt chất Ethyl Butylacetylaminopropionate
Không. Ethyl Butylacetylaminopropionate, hay IR3535, là hoạt chất xua côn trùng dùng ngoài da hoặc trên quần áo. Hoạt chất không điều trị bệnh và không thay thế các biện pháp phòng bệnh, tiêm chủng, chẩn đoán hoặc điều trị y khoa.
Không có một thời gian bảo vệ chung cho mọi sản phẩm. Thời gian phụ thuộc nồng độ, công thức, loài muỗi, nhiệt độ, mồ hôi, nước và cọ xát. CDC lưu ý sản phẩm có nồng độ dưới 10% thường chỉ bảo vệ hạn chế trong khoảng 1–2 giờ; thời điểm bôi lại phải theo nhãn cụ thể.
Có thể sử dụng sản phẩm IR3535 phù hợp cho trẻ khi nhãn cho phép. Người lớn phải trực tiếp bôi, không bôi lên bàn tay, mắt, miệng, vết thương hoặc da kích ứng của trẻ. Một số nhãn có thể quy định giới hạn tuổi riêng, do đó nội dung trên nhãn sản phẩm luôn được ưu tiên.
CDC xem các sản phẩm xua côn trùng đăng ký với EPA là an toàn trong thai kỳ khi dùng đúng nhãn. Tuy vậy, dữ liệu nghiên cứu trực tiếp riêng cho IR3535 ở phụ nữ mang thai còn hạn chế. Người mang thai nên sử dụng đúng lượng cần thiết và hỏi nhân viên y tế khi có bệnh nền hoặc cần dùng thường xuyên.
Có thể dùng trong cùng một thời điểm nhưng nên dùng hai sản phẩm riêng. Bôi kem chống nắng trước, sau đó bôi chất xua côn trùng. Chỉ bôi lại từng sản phẩm theo hướng dẫn riêng trên nhãn, vì tần suất bôi lại của chúng có thể khác nhau.

