Erdafitinib là thuốc chống ung thư đường uống thuộc nhóm ức chế tyrosine kinase thụ thể yếu tố tăng trưởng nguyên bào sợi, tác động lên FGFR1, FGFR2, FGFR3 và FGFR4. Thuốc được sử dụng cho một số người lớn mắc ung thư biểu mô đường niệu tiến triển tại chỗ hoặc di căn có biến đổi di truyền FGFR3 nhạy cảm, sau khi bệnh tiến triển trong hoặc sau điều trị toàn thân trước đó. Người bệnh phải được xét nghiệm xác nhận biến đổi FGFR3 phù hợp trước khi bắt đầu điều trị. Erdafitinib có thể gây tăng phosphat máu, khoáng hóa mô mềm và các rối loạn mắt như bệnh võng mạc thanh dịch trung tâm hoặc bong biểu mô sắc tố võng mạc. Vì vậy, quá trình điều trị cần theo dõi phosphat huyết thanh, khám mắt định kỳ và điều chỉnh liều theo độc tính. Thuốc chỉ được sử dụng theo đơn và dưới sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa ung thư.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Thuốc ức chế tyrosine kinase FGFR1–FGFR4
- Chỉ định chính: Ung thư biểu mô đường niệu tiến triển hoặc di căn có biến đổi FGFR3 nhạy cảm
- Điều kiện sử dụng: Phải xác nhận biến đổi FGFR3 bằng xét nghiệm phù hợp
- Liều khởi đầu tham khảo: 8 mg uống một lần mỗi ngày
- Điều chỉnh ban đầu: Có thể tăng lên 9 mg/ngày sau 14–21 ngày nếu đáp ứng tiêu chí
- Nguy cơ quan trọng: Rối loạn võng mạc, tăng phosphat máu, khoáng hóa mô mềm và độc tính phôi thai
- Theo dõi bắt buộc: Phosphat huyết thanh, mắt, chức năng thận, gan, điện giải, da, niêm mạc và móng
- Đường dùng: Uống, có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn
- Thông tin liều và chỉ định có sự khác biệt nhỏ giữa nhãn Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu; cần áp dụng theo nhãn được phê duyệt tại nơi điều trị.
Hoạt chất Erdafitinib là gì?
Erdafitinib là thuốc điều trị ung thư nhắm trúng đích dạng uống. Thuốc ức chế hoạt tính của các thụ thể FGFR, từ đó làm giảm tín hiệu thúc đẩy tăng sinh và sống còn của tế bào ung thư có biến đổi FGFR phù hợp.
Erdafitinib
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Erdafitinib |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Erdafitinib |
| Tên IUPAC | N'-(3,5-dimethoxyphenyl)-N'-[3-(1-methylpyrazol-4-yl)quinoxalin-6-yl]-N-propan-2-ylethane-1,2-diamine |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | JNJ-42756493; thuốc ức chế FGFR toàn phổ. Balversa là tên biệt dược đã được xác minh tại Hoa Kỳ và Liên minh châu Âu. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Erdafitinibum |
| Tên USAN | erdafitinib |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | Chưa xác minh |
|---|---|
| UNII | 890E37NHMV |
| PubChem CID | 67462786 |
| RxNorm CUI | 2123125 |
| Công thức phân tử | C25H30N6O2 |
Dược động học của Erdafitinib
Sau liều 8 mg một lần mỗi ngày, nồng độ Erdafitinib đạt trạng thái ổn định sau khoảng hai tuần, với tỷ lệ tích lũy trung bình khoảng bốn lần. Mức phơi nhiễm tăng gần tỷ lệ với liều trong khoảng 0,5–12 mg. Thuốc có thời gian bán thải dài và gắn protein huyết tương rất cao.
Giai đoạn I: Hấp thu
Erdafitinib được hấp thu qua đường uống. Thời gian trung vị đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương là 2,5 giờ, với khoảng ghi nhận từ 2–6 giờ.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối. Thức ăn nhiều chất béo và năng lượng không làm thay đổi mức phơi nhiễm Erdafitinib có ý nghĩa lâm sàng. Thuốc giảm acid dạ dày, gồm thuốc kháng acid, thuốc đối kháng H2 và thuốc ức chế bơm proton, không được dự kiến ảnh hưởng đáng kể đến sinh khả dụng. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố biểu kiến trung bình khoảng 29 lít. Tỷ lệ gắn protein huyết tương khoảng 99,7%, chủ yếu với alpha-1-acid glycoprotein.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Erdafitinib được chuyển hóa chủ yếu bởi CYP2C9 và CYP3A4. Hai enzym này ước tính đóng góp lần lượt khoảng 39% và 20% vào độ thanh thải toàn phần. Erdafitinib dạng không đổi là thành phần liên quan thuốc chủ yếu trong huyết tương; nhãn FDA không ghi nhận chất chuyển hóa lưu hành đáng kể.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau một liều Erdafitinib đánh dấu phóng xạ, khoảng 69% liều được thu hồi trong phân, trong đó 19% ở dạng không đổi; khoảng 19% được thu hồi trong nước tiểu, trong đó 13% ở dạng không đổi.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải hiệu dụng trung bình khoảng 59 giờ. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải toàn phần biểu kiến trung bình của Erdafitinib là khoảng 0,362 lít/giờ ở người bệnh ung thư. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Tuổi từ 21–92, giới tính, chủng tộc, cân nặng từ 36–166 kg, suy gan nhẹ hoặc trung bình và suy thận nhẹ hoặc trung bình không làm thay đổi mức phơi nhiễm có ý nghĩa lâm sàng. Dữ liệu ở suy gan nặng, suy thận nặng và người cần lọc máu còn hạn chế.
Người có kiểu gen CYP2C93/3 được dự đoán có mức phơi nhiễm Erdafitinib cao hơn khoảng 50% và cần được theo dõi chặt về độc tính.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Erdafitinib
Erdafitinib thuộc nhóm thuốc ức chế tyrosine kinase FGFR toàn phổ, tác động lên FGFR1, FGFR2, FGFR3 và FGFR4. Đây không phải thuốc hóa trị độc tế bào cổ điển mà là thuốc điều trị nhắm trúng đích phân tử nhỏ.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Erdafitinib liên kết và ức chế hoạt tính enzym của FGFR1–FGFR4. Thuốc làm giảm phosphoryl hóa và truyền tín hiệu FGFR, từ đó giảm khả năng sống của các dòng tế bào mang đột biến, khuếch đại hoặc gen dung hợp FGFR. Hoạt tính chống u đã được ghi nhận trong các mô hình tiền lâm sàng biểu hiện bất thường FGFR, bao gồm ung thư bàng quang.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Ức chế FGFR làm tăng phosphat huyết thanh, vì FGFR tham gia điều hòa cân bằng phosphat. Tăng phosphat là tác dụng dược lực học dự kiến của Erdafitinib và được sử dụng cùng khả năng dung nạp để hướng dẫn tăng liều ban đầu.
Trong nghiên cứu điện sinh lý tim, Erdafitinib không gây ảnh hưởng lớn, tức trên 20 mili giây, lên khoảng QTc ở mức liều đã đánh giá.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Erdafitinib
Theo nhãn FDA, Erdafitinib được chỉ định cho người lớn mắc ung thư biểu mô đường niệu tiến triển tại chỗ hoặc di căn có biến đổi di truyền FGFR3 nhạy cảm, đã tiến triển trong hoặc sau ít nhất một dòng điều trị toàn thân. Người bệnh phải được lựa chọn bằng xét nghiệm chẩn đoán đồng hành được FDA phê duyệt.
FDA lưu ý Erdafitinib không được khuyến nghị cho người bệnh đủ điều kiện nhưng chưa từng được điều trị bằng thuốc ức chế PD-1 hoặc PD-L1.
Theo EMA, thuốc được dùng đơn trị cho người lớn mắc ung thư biểu mô đường niệu không thể phẫu thuật hoặc di căn có biến đổi FGFR3 nhạy cảm, sau ít nhất một dòng điều trị chứa thuốc ức chế PD-1 hoặc PD-L1 trong bối cảnh bệnh không thể phẫu thuật hoặc di căn.
Erdafitinib đang được nghiên cứu trong các tình huống ngoài chỉ định hiện hành, gồm:
- U thần kinh đệm tái phát hoặc tiến triển có gen dung hợp FGFR–TACC.
- Hệ thống giải phóng Erdafitinib trong bàng quang cho ung thư bàng quang khu trú.
- Ung thư bàng quang không xâm lấn cơ có biến đổi FGFR3.
- Các phối hợp Erdafitinib với liệu pháp miễn dịch hoặc thuốc chống ung thư khác.
Đây là các ứng dụng thử nghiệm, không phải chỉ định được phê duyệt cho viên Erdafitinib đường uống và không được tự áp dụng ngoài nghiên cứu hoặc quyết định chuyên môn phù hợp.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều tham khảo theo nhãn FDA:
- Liều khởi đầu: 8 mg uống một lần mỗi ngày.
- Đánh giá phosphat huyết thanh sau 14–21 ngày.
- Có thể tăng lên 9 mg một lần mỗi ngày nếu phosphat dưới 9 mg/dL, không có rối loạn mắt và không có phản ứng bất lợi liên quan thuốc từ độ 2 trở lên.
- Tiếp tục điều trị đến khi bệnh tiến triển hoặc xuất hiện độc tính không thể chấp nhận.
Lịch giảm liều tham khảo từ mức 9 mg là 8 mg, 6 mg, 5 mg, 4 mg rồi ngừng. Từ mức khởi đầu 8 mg, các mức giảm là 6 mg, 5 mg, 4 mg rồi ngừng.
Liều phải được bác sĩ điều chỉnh theo phosphat, độc tính mắt, các tác dụng không mong muốn khác và thuốc dùng đồng thời. Không tự tăng, giảm hoặc ngừng thuốc.
Nuốt nguyên viên cùng hoặc không cùng thức ăn, nên uống vào khoảng cùng thời điểm mỗi ngày. Không nghiền, nhai hoặc tự thay đổi số viên.
Nếu quên liều, có thể uống ngay khi nhớ ra trong cùng ngày rồi trở lại lịch bình thường vào ngày hôm sau. Không uống thêm liều để bù. Nếu nôn sau khi uống, không uống lại; dùng liều kế tiếp vào ngày hôm sau.
EMA khuyến cáo tránh bưởi chùm và cam Seville do nguy cơ ức chế CYP3A4 làm tăng mức phơi nhiễm Erdafitinib.
Trước và trong điều trị cần cân nhắc theo dõi:
- Xác nhận biến đổi FGFR3 nhạy cảm trước khi khởi trị.
- Phosphat huyết thanh trước điều trị, vào ngày 14–21 và ít nhất hằng tháng sau đó.
- Calci, chức năng thận, điện giải và dấu hiệu khoáng hóa mô mềm.
- Khám mắt nền trước điều trị.
- Khám mắt hằng tháng trong bốn tháng đầu, sau đó ba tháng một lần và khám khẩn cấp khi có triệu chứng thị giác.
- Khám mắt nên gồm thị lực, đèn khe, soi đáy mắt và chụp cắt lớp quang học OCT.
- Công thức máu, men gan, creatinin, tình trạng dinh dưỡng, da, niêm mạc và móng.
Cảnh báo và lưu ý về Erdafitinib
Nhãn FDA không liệt kê chống chỉ định tuyệt đối riêng cho Erdafitinib.
SmPC của EMA chống chỉ định ở người quá mẫn với Erdafitinib hoặc bất kỳ tá dược nào của sản phẩm.
Sự khác biệt này phản ánh cách trình bày của từng cơ quan quản lý. Cần tuân thủ nhãn thuốc được phê duyệt tại nơi điều trị.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp gồm:
- Tăng phosphat máu.
- Rối loạn móng, bong móng hoặc viêm quanh móng.
- Viêm miệng, khô miệng và thay đổi vị giác.
- Tiêu chảy, táo bón, buồn nôn, nôn và giảm cảm giác thèm ăn.
- Mệt mỏi và giảm cân.
- Khô da, rụng tóc và hội chứng bàn tay – bàn chân.
- Khô mắt, nhìn mờ và bệnh võng mạc thanh dịch trung tâm.
- Tăng creatinin, men gan, phosphat, calci hoặc kali.
- Giảm hemoglobin, natri hoặc phosphat.
Tần suất tác dụng phụ thay đổi giữa các nghiên cứu và không thể dùng để dự đoán chính xác nguy cơ cho từng cá nhân.
Các nguy cơ nghiêm trọng cần chú ý gồm:
- Bệnh võng mạc thanh dịch trung tâm hoặc bong biểu mô sắc tố võng mạc, có thể gây khiếm khuyết thị trường.
- Tăng phosphat máu nặng dẫn đến vôi hóa mạch, vôi hóa da, khoáng hóa mô mềm hoặc calciphylaxis không do urê huyết.
- Tổn thương thận cấp, suy thận hoặc rối loạn điện giải nghiêm trọng.
- Nhiễm trùng đường tiết niệu nặng, tiểu máu hoặc viêm phổi.
- Độc tính phôi thai và dị tật thai.
Trong quần thể an toàn gộp của FDA, CSR/RPED được ghi nhận ở khoảng 22% người dùng Erdafitinib; tăng phosphat được ghi nhận ở khoảng 73%. Các tỷ lệ này xuất phát từ thử nghiệm lâm sàng và không phản ánh chắc chắn nguy cơ của một người bệnh cụ thể.
Cảnh báo trọng tâm gồm:
- Rối loạn mắt: phải khám mắt định kỳ và tạm ngừng thuốc khi xuất hiện CSR/RPED.
- Tăng phosphat và khoáng hóa mô mềm: hạn chế phosphat khẩu phần theo hướng dẫn, theo dõi xét nghiệm và dùng thuốc gắn phosphat khi được bác sĩ chỉ định.
- Độc tính phôi thai: phải sử dụng biện pháp tránh thai hiệu quả.
- Người có kiểu gen CYP2C93/3 có thể phơi nhiễm thuốc cao hơn.
- Cần thận trọng ở người có bệnh mắt hoặc võng mạc từ trước, suy thận nặng, suy gan nặng và người dùng thuốc tương tác.
Nhãn FDA hướng dẫn hạn chế lượng phosphat khẩu phần xuống khoảng 600–800 mg mỗi ngày, nhưng việc xây dựng chế độ ăn phải có hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.
Chưa có thuốc giải độc đặc hiệu cho quá liều Erdafitinib. Khi nghi ngờ quá liều, cần ngừng thuốc và thực hiện điều trị triệu chứng, hỗ trợ cho đến khi độc tính giảm hoặc hết. Người bệnh phải liên hệ cơ sở y tế hoặc đến khoa cấp cứu ngay, không tự theo dõi tại nhà.
Theo nhãn FDA, bảo quản viên Erdafitinib ở nhiệt độ phòng 20–25°C, có thể dao động trong giới hạn vận chuyển được quy định trên nhãn. Để thuốc trong bao bì phù hợp, tránh xa tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
SmPC của EMA ghi sản phẩm không yêu cầu điều kiện bảo quản đặc biệt.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của Erdafitinib chưa được xác lập ở trẻ em. Trong một nghiên cứu gồm người bệnh từ 6 đến dưới 18 tuổi có khối u đặc tiến triển dương tính với FGFR, đã ghi nhận trượt đầu trên xương đùi và gãy xương. Sau lưu hành và trong y văn còn có báo cáo về trượt chỏm xương đùi và tăng trưởng chiều cao nhanh.
Không tự sử dụng Erdafitinib cho trẻ em ngoài chỉ định hoặc thử nghiệm lâm sàng được phê duyệt.
Không có khuyến cáo điều chỉnh liều chỉ dựa trên tuổi. Tuy nhiên, người từ 65 tuổi trở lên có tỷ lệ ngừng Erdafitinib do phản ứng bất lợi cao hơn người trẻ trong các thử nghiệm lâm sàng. Tỷ lệ ngừng thuốc được báo cáo là 10% ở người dưới 65 tuổi, 20% ở nhóm 65–74 tuổi và 35% ở người từ 75 tuổi trở lên. Không ghi nhận khác biệt tổng thể về hiệu quả.
Dữ liệu ở người trên 85 tuổi còn hạn chế.
Erdafitinib có thể gây hại cho thai dựa trên cơ chế tác dụng và dữ liệu động vật. Chưa có dữ liệu đầy đủ ở phụ nữ mang thai. Nghiên cứu trên chuột ghi nhận tử vong phôi thai, dị dạng mạch máu, dị tật chi, bất thường xương và giảm cân nặng thai ở mức phơi nhiễm thấp hơn mức phơi nhiễm của người.
Phụ nữ có khả năng mang thai cần thử thai trước điều trị và dùng biện pháp tránh thai hiệu quả trong điều trị và một tháng sau liều cuối. Nam giới có bạn tình có khả năng mang thai cũng cần tránh thai hiệu quả trong thời gian tương tự.
Chưa có dữ liệu về sự hiện diện của Erdafitinib trong sữa mẹ, ảnh hưởng lên trẻ bú mẹ hoặc khả năng tạo sữa. Do nguy cơ gây phản ứng nghiêm trọng ở trẻ, không cho con bú trong thời gian điều trị và ít nhất một tháng sau liều cuối.
Không cần điều chỉnh liều ở người suy gan nhẹ hoặc trung bình theo phân tích dược động học hiện có. Dữ liệu ở suy gan nặng còn hạn chế; EMA khuyến nghị cân nhắc phương án điều trị thay thế ở nhóm này.
Không cần điều chỉnh liều ở người suy thận nhẹ hoặc trung bình. Chưa có đủ dữ liệu ở suy thận nặng; EMA khuyến nghị cân nhắc phương án thay thế. Dược động học ở người suy thận cần lọc máu chưa được xác định.
Erdafitinib có thể ảnh hưởng mức trung bình đến khả năng lái xe và vận hành máy do nguy cơ rối loạn mắt. Người có nhìn mờ, giảm thị lực hoặc triệu chứng thị giác khác không được lái xe hay vận hành máy cho đến khi triệu chứng hết và được nhân viên y tế đánh giá.
Tương tác thuốc của Erdafitinib
Các tương tác quan trọng gồm:
- Thuốc ức chế CYP2C9 mức trung bình hoặc CYP3A4 mạnh có thể làm tăng nồng độ Erdafitinib. Nên cân nhắc thuốc thay thế hoặc theo dõi sát độc tính.
- Tránh thuốc cảm ứng CYP3A4 mạnh vì có thể làm giảm nồng độ và hiệu lực Erdafitinib.
- Khi bắt buộc dùng thuốc cảm ứng CYP3A4 mức trung bình từ lúc khởi trị, nhãn FDA hướng dẫn sử dụng Erdafitinib 9 mg/ngày dưới sự giám sát chuyên môn.
- Tránh các thuốc hoặc sản phẩm làm thay đổi phosphat huyết thanh trong giai đoạn đánh giá tăng liều từ ngày 14–21.
- Erdafitinib có thể làm tăng nồng độ cơ chất P-glycoprotein. Cơ chất P-gp đường uống có khoảng điều trị hẹp nên được dùng cách Erdafitinib ít nhất sáu giờ.
- Tránh bưởi chùm, nước bưởi và cam Seville theo khuyến cáo của EMA.
Cần cung cấp đầy đủ danh sách thuốc, thực phẩm bổ sung và sản phẩm thảo dược cho bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.
Thắc mắc về hoạt chất Erdafitinib
Erdafitinib là thuốc chống ung thư nhắm trúng đích đường uống, ức chế các thụ thể tyrosine kinase FGFR1–FGFR4. Thuốc chủ yếu được sử dụng cho một số trường hợp ung thư biểu mô đường niệu có biến đổi FGFR3 nhạy cảm.
Mọi người bệnh được cân nhắc điều trị ung thư biểu mô đường niệu bằng Erdafitinib phải được xác nhận có biến đổi FGFR3 nhạy cảm bằng xét nghiệm chẩn đoán đồng hành hoặc xét nghiệm đã được thẩm định phù hợp. Không nên dùng chỉ dựa trên chẩn đoán ung thư bàng quang mà chưa có kết quả phân tử.
Ức chế FGFR làm tăng phosphat huyết thanh. Phosphat được kiểm tra sau 14–21 ngày để hỗ trợ quyết định tăng liều, sau đó được theo dõi định kỳ nhằm phát hiện tăng phosphat và nguy cơ khoáng hóa mô mềm.
Có. Erdafitinib có thể gây bệnh võng mạc thanh dịch trung tâm hoặc bong biểu mô sắc tố võng mạc. Người bệnh cần khám mắt trước điều trị, hằng tháng trong bốn tháng đầu, sau đó ba tháng một lần và khám ngay khi nhìn mờ, biến dạng hình ảnh hoặc giảm thị lực.
Không. Việc tăng lên 9 mg chỉ được bác sĩ quyết định sau 14–21 ngày dựa trên phosphat huyết thanh, kết quả khám mắt và các tác dụng không mong muốn. Tự tăng liều có thể làm tăng nguy cơ độc tính nghiêm trọng.

