Drotaverine là thuốc chống co thắt cơ trơn tác động trực tiếp, thường được sử dụng để làm giảm triệu chứng đau hoặc khó chịu liên quan đến co thắt đường tiêu hóa. Tùy từng quốc gia và hồ sơ sản phẩm, thuốc còn có thể được phê duyệt cho co thắt đường mật hoặc đường tiết niệu. Drotaverine là dẫn xuất isoquinoline, có tác dụng ức chế phosphodiesterase, làm tăng cAMP nội bào và hỗ trợ giãn cơ trơn. Thuốc thường được bào chế dưới dạng viên uống 40 mg hoặc 80 mg; một số thị trường có dạng tiêm nhưng chỉ được sử dụng bởi nhân viên y tế. Drotaverine có thể gây chóng mặt, hạ huyết áp, đánh trống ngực, buồn nôn hoặc phản ứng dị ứng. Người bệnh không nên tự dùng thuốc để che lấp tình trạng đau bụng chưa rõ nguyên nhân và cần tham khảo bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.
Nội dung chính
- Drotaverine là gì: Thuốc chống co thắt cơ trơn tác động trực tiếp, thuộc nhóm dẫn xuất isoquinoline/papaverine.
- Mã ATC: A03AD02.
- Cơ chế chính: Ức chế phosphodiesterase, đặc biệt PDE4 trong thử nghiệm in vitro, làm tăng cAMP và hỗ trợ giãn cơ trơn.
- Chỉ định chính: Điều trị triệu chứng đau, co thắt trong rối loạn chức năng đường tiêu hóa; phạm vi chỉ định đường mật và tiết niệu tùy hồ sơ sản phẩm.
- Liều uống người lớn tham khảo: 120–240 mg/ngày, chia 2–3 lần theo một số thông tin sản phẩm; không vượt quá liều ghi trên nhãn hoặc đơn thuốc.
- Tác dụng phụ đáng chú ý: Đau đầu, chóng mặt, mất ngủ, buồn nôn, táo bón, đánh trống ngực, hạ huyết áp và dị ứng.
- Tương tác nổi bật: Có thể làm giảm tác dụng điều trị Parkinson của levodopa và làm nặng run hoặc cứng cơ.
- Quá liều: Có thể gây rối loạn dẫn truyền, loạn nhịp tim và ngừng tim; cần cấp cứu ngay.
- Lưu ý: Chỉ định, giới hạn tuổi và phân loại kê đơn có thể khác nhau giữa từng sản phẩm, quốc gia và dạng bào chế.
- Các thông tin tóm tắt trên được tổng hợp từ tài liệu chuyên môn của Swissmedic, tờ hướng dẫn No-Spa do Cơ quan Dược phẩm Estonia công bố và hệ thống phân loại ATC.
Hoạt chất Drotaverine là gì?
Drotaverine là thuốc chống co thắt cơ trơn tác động trực tiếp. Thuốc giúp giảm trương lực và sự co thắt của cơ trơn, từ đó có thể làm giảm đau hoặc khó chịu khi triệu chứng bắt nguồn từ co thắt cơ trơn.
Drotaverine không phải là thuốc giảm đau dùng cho mọi nguyên nhân đau bụng. Đau bụng có thể liên quan đến viêm ruột thừa, tắc ruột, xuất huyết tiêu hóa, thai ngoài tử cung hoặc bệnh lý cấp cứu khác; việc dùng thuốc chống co thắt không được thay thế chẩn đoán y khoa.
Drotaverine
INN Drotaverine. Dạng muối thường được sử dụng trong thuốc là drotaverine hydrochloride. Swissmedic ghi nhận INN của dược chất trong hồ sơ Spaverin là drotaverine hydrochloride.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Drotaverine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Drotaverine. Dạng muối thường được sử dụng trong thuốc là drotaverine hydrochloride. Swissmedic ghi nhận INN của dược chất trong hồ sơ Spaverin là drotaverine hydrochloride. |
| Tên IUPAC | (1Z)-1-[(3,4-diethoxyphenyl)methylidene]-6,7-diethoxy-3,4-dihydro-2H-isoquinoline |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Drotaverin Drotaverine HCl Drotaverin hydrochloride Drotaverine hydrochloride Không nên nhầm Drotaverine với papaverine; đây là các hoạt chất khác nhau dù cùng được xếp trong nhóm papaverine và các dẫn xuất. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Drotaverinum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 14009-24-6 |
|---|---|
| UNII | 98QS4N58TW |
| PubChem CID | 1712095 |
| RxNorm CUI | Không tìm thấy |
| Công thức phân tử | C24H31NO4 |
Dược động học của Drotaverine
Sau khi uống, Drotaverine được hấp thu tương đối nhanh. Nồng độ huyết tương tối đa được ghi nhận trong khoảng 1–3 giờ. Thuốc liên kết mạnh với protein huyết tương, được chuyển hóa chủ yếu tại gan và thải trừ phần lớn dưới dạng chất chuyển hóa qua nước tiểu và phân. Thời gian bán thải sinh học trong thông tin sản phẩm Spaverin là khoảng 8–10 giờ.
Giai đoạn I: Hấp thu
Drotaverine được hấp thu nhanh sau khi uống. Nồng độ tối đa trong huyết tương được ghi nhận sau khoảng 1–3 giờ; một số dữ liệu trong hồ sơ sản phẩm ghi nhận nồng độ huyết thanh cao nhất trong khoảng 45–60 phút. Sự khác nhau có thể liên quan đến phương pháp đo và quần thể nghiên cứu.
| F · Sinh khả dụng | Thông tin chuyên môn của Spaverin cho biết sau chuyển hóa bước đầu tại gan, khoảng 65% liều sử dụng đi vào tuần hoàn hệ thống. Giá trị này có thể chịu ảnh hưởng của công thức bào chế và thiết kế nghiên cứu, vì vậy không nên áp dụng để tự điều chỉnh liều giữa các sản phẩm. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Drotaverine trải qua chuyển hóa bước đầu và được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Thông tin chi tiết, đầy đủ về từng enzym chuyển hóa có ý nghĩa lâm sàng hiện đang hạn chế trong các hồ sơ sản phẩm được tham khảo.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Trong vòng khoảng 72 giờ, thuốc gần như được đào thải khỏi cơ thể; khoảng 50% liều được tìm thấy trong nước tiểu và khoảng 30% trong phân. Drotaverine được thải chủ yếu dưới dạng chất chuyển hóa và thường không phát hiện hoạt chất nguyên dạng trong nước tiểu.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải sinh học được ghi trong thông tin sản phẩm Spaverin là khoảng 8–10 giờ. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Chức năng gan có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa của thuốc.
- Chức năng thận có thể ảnh hưởng đến quá trình đào thải các chất chuyển hóa.
- Chưa có đủ dữ liệu để xây dựng chế độ điều chỉnh liều thống nhất ở người suy gan hoặc suy thận.
- Suy gan nặng và suy thận nặng được liệt kê là chống chỉ định trong thông tin sản phẩm Spaverin.
- Ảnh hưởng của thức ăn và các biến thể di truyền lên dược động học.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Drotaverine
- Thuốc chống co thắt cơ trơn hướng cơ.
- Dẫn xuất isoquinoline.
- Thuộc phân nhóm papaverine và các dẫn xuất.
- Chất ức chế phosphodiesterase, chủ yếu PDE4 trong các nghiên cứu in vitro.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Drotaverine ức chế enzym phosphodiesterase, làm tăng nồng độ cAMP nội bào. Sự gia tăng cAMP góp phần bất hoạt myosin light-chain kinase – MLCK, qua đó làm giảm quá trình co cơ và giúp cơ trơn thư giãn.
Trong các thử nghiệm in vitro, Drotaverine thể hiện khả năng ức chế PDE4 mà không ức chế đáng kể PDE3 và PDE5. Cơ chế này giải thích tác dụng chống co thắt trực tiếp trên cơ trơn.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học chính là giảm co thắt cơ trơn. Drotaverine có thể tác động lên cơ trơn đường tiêu hóa và, tùy phạm vi chỉ định của từng sản phẩm, cơ trơn đường mật hoặc đường tiết niệu.
Thuốc cũng có đặc tính giãn mạch, vì vậy có thể gây hạ huyết áp hoặc chóng mặt, đặc biệt ở người vốn có huyết áp thấp hoặc rối loạn điều hòa tư thế.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Drotaverine
Chỉ định được phê duyệt không hoàn toàn giống nhau giữa các sản phẩm.
Các tài liệu chính thức được tham khảo ghi nhận:
- Điều trị triệu chứng đau và co thắt liên quan đến rối loạn chức năng đường tiêu hóa ở người lớn.
- Điều trị co thắt cơ trơn đường tiêu hóa.
- Một số sản phẩm còn được phê duyệt cho co thắt đường mật và đường tiết niệu.
Tờ hướng dẫn No-Spa tại Estonia ghi nhận điều trị các cơn co cơ trơn ở đường tiêu hóa, túi mật và đường tiết niệu. Thông tin chuyên môn Spaverin tại Thụy Sĩ giới hạn chỉ định ở điều trị triệu chứng đau, co thắt do rối loạn chức năng đường tiêu hóa ở người lớn. Người bệnh cần sử dụng đúng chỉ định ghi trên tờ hướng dẫn của sản phẩm được cấp phép tại Việt Nam.
Drotaverine đã được nghiên cứu trong sản khoa nhằm hỗ trợ giãn cổ tử cung hoặc rút ngắn giai đoạn chuyển dạ. Một số thử nghiệm ghi nhận tốc độ giãn cổ tử cung nhanh hơn so với giả dược hoặc giảm thời gian chuyển dạ. Tuy nhiên, đây không phải là chỉ định được nêu trong các thông tin sản phẩm đường uống Spaverin và No-Spa được tham khảo.
Việc dùng Drotaverine trong chuyển dạ phải được xem là ứng dụng chuyên khoa hoặc ngoài chỉ định khi không có phê duyệt tương ứng, chỉ thực hiện tại cơ sở y tế theo quyết định của bác sĩ sản khoa. Không tự sử dụng Drotaverine để tác động đến thai kỳ, cổ tử cung hoặc chuyển dạ.
Liều dùng và cách sử dụng
Người lớn – đường uống: Một số thông tin sản phẩm ghi nhận tổng liều thông thường từ 120 đến tối đa 240 mg/ngày, chia thành 2–3 lần. Tờ hướng dẫn viên No-Spa 40 mg diễn đạt tương đương 3–6 viên mỗi ngày, chia 2–3 lần. Không vượt quá 240 mg/ngày nếu sử dụng theo tài liệu này.
Đây là liều tham khảo từ những sản phẩm cụ thể, không phải liều cá nhân hóa cho mọi người bệnh. Liều thực tế phụ thuộc:
- Chẩn đoán và mức độ triệu chứng.
- Hàm lượng, dạng bào chế.
- Tuổi và tình trạng tim mạch.
- Chức năng gan, thận.
- Các thuốc đang sử dụng.
- Chỉ định và tờ hướng dẫn đã được phê duyệt của từng sản phẩm.
Dạng tiêm: Liều và đường tiêm phải tuân thủ hồ sơ sản phẩm, tình trạng lâm sàng và chỉ định của bác sĩ. Thuốc tiêm chỉ được sử dụng bởi nhân viên y tế; không tự áp dụng liều uống sang dạng tiêm.
- Uống đúng hàm lượng và số lần được bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn.
- Không tự tăng liều khi cơn đau chưa giảm.
- Không dùng liều gấp đôi để bù liều đã quên.
- Không sử dụng kéo dài để che lấp đau bụng tái diễn hoặc chưa rõ nguyên nhân.
- Nếu triệu chứng nặng hơn, kéo dài hoặc tái phát, cần khám để tìm nguyên nhân.
- Kiểm tra thành phần tá dược vì một số viên Drotaverine chứa lactose.
- Dạng tiêm phải được thực hiện tại cơ sở y tế hoặc bởi người có chuyên môn.
Cần theo dõi:
- Mức độ giảm co thắt và diễn biến đau.
- Huyết áp, đặc biệt ở người có huyết áp thấp hoặc dễ chóng mặt khi thay đổi tư thế.
- Chóng mặt, đau đầu, đánh trống ngực hoặc ngất.
- Phản ứng dị ứng như nổi mề đay, ngứa, phù mặt hoặc khó thở.
- Dấu hiệu tắc ruột như đau quặn dữ dội, nôn kéo dài, bụng chướng và không trung tiện.
- Run hoặc cứng cơ tăng lên ở người đang dùng levodopa.
Người bệnh cần đi khám ngay nếu đau bụng dữ dội, đau khu trú tăng dần, sốt, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, vàng da, bí tiểu, ngất hoặc có biểu hiện mang thai bất thường.
Cảnh báo và lưu ý về Drotaverine
Tùy sản phẩm, chống chỉ định có thể bao gồm:
- Quá mẫn với Drotaverine hoặc bất kỳ tá dược nào.
- Suy gan nặng.
- Suy thận nặng.
- Suy tim nặng; thông tin Spaverin nêu suy tim phân suất tống máu giảm độ III–IV theo NYHA.
- Liệt ruột hoặc tắc ruột cơ học.
- Hẹp đường tiêu hóa.
- Trẻ dưới giới hạn tuổi được ghi trong hồ sơ sản phẩm.
- Một số sản phẩm chống chỉ định hoặc không khuyến cáo ở người đang cho con bú.
Giới hạn tuổi khác nhau giữa các hồ sơ: Spaverin chống chỉ định dưới 6 tuổi và không được cấp phép cho trẻ em, trong khi No-Spa tại Estonia chống chỉ định dưới 1 tuổi. Không được tự lựa chọn ngưỡng tuổi từ sản phẩm khác để dùng cho trẻ.
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm:
- Tiêu hóa: buồn nôn, táo bón.
- Thần kinh: đau đầu, chóng mặt, mất ngủ.
- Tim mạch: đánh trống ngực, hạ huyết áp.
- Miễn dịch và da: phù mạch, nổi mề đay, phát ban, ngứa.
- Khác: cương đau dương vật được ghi nhận với tần suất chưa xác định trong thông tin sản phẩm Spaverin.
Phần lớn các phản ứng trên được phân loại hiếm trong hồ sơ sản phẩm, nhưng tần suất thực tế có thể khác nhau tùy quần thể và hệ thống cảnh giác dược.
Ngừng dùng thuốc và tìm trợ giúp y tế khi xuất hiện:
- Phù môi, mặt, lưỡi hoặc họng.
- Khó thở, khò khè hoặc phản ứng dị ứng toàn thân.
- Hạ huyết áp nặng, choáng hoặc ngất.
- Đánh trống ngực kéo dài, nhịp tim bất thường.
- Cương đau dương vật kéo dài.
- Triệu chứng thần kinh hoặc tim mạch bất thường sau khi dùng quá liều.
Quá liều Drotaverine có thể gây rối loạn nhịp, rối loạn dẫn truyền, block tim hoàn toàn và ngừng tim; đã có báo cáo tử vong liên quan đến ngộ độc.
Thận trọng ở:
- Người có huyết áp thấp hoặc tiền sử hạ huyết áp tư thế.
- Người có suy tim hoặc bệnh tim mạch.
- Người suy gan hoặc suy thận mức độ nhẹ đến trung bình do dữ liệu còn hạn chế.
- Người cao tuổi hoặc đang dùng nhiều thuốc.
- Người có đau bụng chưa được chẩn đoán.
- Người bất dung nạp lactose hoặc mắc rối loạn di truyền liên quan đến galactose, tùy thành phần tá dược của sản phẩm.
- Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú.
- Người dùng levodopa.
Drotaverine chỉ làm giảm co thắt, không điều trị nguyên nhân của tất cả các trường hợp đau bụng. Thuốc có thể làm giảm triệu chứng tạm thời và trì hoãn việc phát hiện bệnh cần can thiệp cấp cứu.
Quá liều có thể gây:
- Yếu, mệt mỏi.
- Chóng mặt, đau đầu, buồn ngủ.
- Nôn.
- Hạ huyết áp.
- Rối loạn nhịp và dẫn truyền tim.
- Block tim hoàn toàn.
- Ngừng tim và tử vong.
Khi nghi ngờ quá liều, cần gọi cấp cứu hoặc đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay, kể cả khi chưa có triệu chứng. Việc xử trí cần theo dõi tim mạch, hỗ trợ chức năng sống và điều trị triệu chứng tại cơ sở có năng lực cấp cứu hoặc hồi sức tích cực. Không tự gây nôn và không chờ triệu chứng tự hết.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc từng sản phẩm:
- No-Spa 40 mg trong tài liệu Estonia: bảo quản không quá 25°C, trong bao bì gốc và tránh ánh sáng.
- Spaverin: bảo quản không quá 30°C, trong bao bì gốc.
- Để thuốc ngoài tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
- Không sử dụng thuốc quá hạn hoặc có dấu hiệu biến màu, hư hỏng.
Luôn ưu tiên điều kiện ghi trên bao bì và tờ hướng dẫn của sản phẩm đang sử dụng.
Đối tượng đặc biệt
Không có một khuyến cáo tuổi và liều chung áp dụng cho mọi sản phẩm Drotaverine.
- Spaverin không được cấp phép cho trẻ em và thanh thiếu niên; dữ liệu ở trẻ từ 6 tuổi trở lên còn hạn chế và sản phẩm chống chỉ định dưới 6 tuổi.
- Tờ hướng dẫn No-Spa tại Estonia chống chỉ định cho trẻ dưới 1 tuổi.
Sự khác biệt này cho thấy cần tuân thủ đúng tờ hướng dẫn được phê duyệt tại Việt Nam. Không tự chia viên, quy đổi liều người lớn theo cân nặng hoặc dùng thuốc của người lớn cho trẻ.
Thông tin giữa các hồ sơ sản phẩm có khác biệt:
- Tờ hướng dẫn No-Spa tại Estonia khuyến cáo thận trọng và hỏi bác sĩ trước khi dùng trong thai kỳ.
- Thông tin chuyên môn Spaverin nêu rằng dữ liệu về ảnh hưởng ở giai đoạn đầu thai kỳ và thai nhi người còn chưa đầy đủ, đồng thời khuyến cáo không sử dụng trong thai kỳ.
Do Drotaverine đã được nghiên cứu về tác động lên cổ tử cung và chuyển dạ, phụ nữ mang thai không được tự dùng thuốc để điều trị đau bụng, cơn gò hoặc bất kỳ triệu chứng sản khoa nào. Chỉ sử dụng khi bác sĩ đánh giá lợi ích – nguy cơ và sản phẩm cụ thể cho phép.
Dữ liệu về bài tiết Drotaverine vào sữa mẹ và độ an toàn đối với trẻ bú mẹ chưa đầy đủ. Tờ hướng dẫn No-Spa tại Estonia liệt kê cho con bú trong phần không dùng, còn thông tin Spaverin khuyến cáo không sử dụng do thiếu dữ liệu nghiên cứu.
Người đang cho con bú cần hỏi bác sĩ trước khi sử dụng; không tự ngừng cho trẻ bú hoặc tự dùng thuốc mà chưa được đánh giá.
Dữ liệu ở người suy gan còn hạn chế. Cần thận trọng ở người suy gan nhẹ đến trung bình và đánh giá từng trường hợp. Suy gan nặng là chống chỉ định trong thông tin sản phẩm Spaverin và No-Spa được tham khảo.
Dữ liệu ở người suy thận còn hạn chế. Cần thận trọng ở người suy thận nhẹ đến trung bình. Suy thận nặng là chống chỉ định trong các thông tin sản phẩm được tham khảo.
Ở liều khuyến cáo, một số thông tin sản phẩm cho rằng thuốc thường không ảnh hưởng đáng kể đến khả năng lái xe. Tuy nhiên, Drotaverine có thể gây chóng mặt, choáng váng hoặc hạ huyết áp.
Không lái xe, làm việc trên cao hoặc vận hành máy móc nếu xuất hiện chóng mặt, giảm tỉnh táo hoặc cảm giác sắp ngất. Chỉ tiếp tục các hoạt động này khi triệu chứng đã hết.
Tương tác thuốc của Drotaverine
Tương tác được nhấn mạnh trong các thông tin sản phẩm là levodopa. Drotaverine có thể làm giảm tác dụng chống Parkinson của levodopa và làm nặng hơn tình trạng run hoặc cứng cơ.
Người bệnh cần cung cấp cho bác sĩ hoặc dược sĩ danh sách đầy đủ:
- Thuốc kê đơn.
- Thuốc không kê đơn.
- Sản phẩm thảo dược.
- Thực phẩm bổ sung.
- Thuốc điều trị tim mạch hoặc huyết áp.
Dữ liệu tương tác đầy đủ với các hoạt chất khác. Không nên suy luận rằng thuốc không có tương tác chỉ vì tương tác chưa được liệt kê trong một tờ hướng dẫn.
Thắc mắc về hoạt chất Drotaverine
Drotaverine là thuốc chống co thắt cơ trơn tác động trực tiếp. Thuốc làm tăng cAMP thông qua ức chế phosphodiesterase và giúp cơ trơn thư giãn. Drotaverine thường được dùng để điều trị triệu chứng đau hoặc khó chịu do co thắt đường tiêu hóa; các chỉ định khác phụ thuộc hồ sơ của từng sản phẩm.
Drotaverine không phải thuốc giảm đau thông thường. Thuốc có thể làm giảm cảm giác đau khi nguyên nhân liên quan đến co thắt cơ trơn, nhưng không điều trị tất cả nguyên nhân gây đau bụng. Đau chưa rõ nguyên nhân, đau dữ dội hoặc kèm sốt, nôn, chảy máu cần được khám thay vì chỉ dùng thuốc chống co thắt.
Không nên tự dùng kéo dài hoặc dùng để che lấp đau bụng chưa được chẩn đoán. Drotaverine có thể không phù hợp nếu người bệnh bị tắc ruột, hẹp đường tiêu hóa, suy tim nặng, suy gan nặng hoặc suy thận nặng. Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ, đặc biệt khi đau tái diễn, tăng dần hoặc kèm các dấu hiệu bất thường.
Không nên tự dùng Drotaverine trong thai kỳ. Khuyến cáo giữa các sản phẩm có thể khác nhau: một số yêu cầu thận trọng, trong khi sản phẩm khác khuyến cáo không sử dụng do dữ liệu ở người còn hạn chế. Phụ nữ mang thai cần được bác sĩ đánh giá nguyên nhân đau và cân nhắc lợi ích – nguy cơ trước khi dùng.
Tương tác đáng chú ý nhất được ghi trong thông tin sản phẩm là với levodopa. Drotaverine có thể làm giảm tác dụng chống Parkinson của levodopa và làm nặng run hoặc cứng cơ. Người đang điều trị Parkinson không nên tự dùng Drotaverine mà chưa hỏi bác sĩ.

