DPA là tên viết tắt của acid docosapentaenoic, một acid béo không bão hòa đa có 22 nguyên tử carbon và 5 liên kết đôi. Trong lĩnh vực dinh dưỡng, thuật ngữ DPA thường đề cập đến n-3 DPA, còn gọi là 22:5n-3 hoặc clupanodonic acid, thuộc nhóm omega-3 chuỗi dài. DPA có cấu trúc và chuyển hóa liên quan đến EPA và DHA nhưng không phải là tên gọi thay thế cho hai acid béo này. Dữ liệu nghiên cứu cho thấy n-3 DPA có thể được chuyển hóa ngược thành EPA, tham gia cấu tạo lipid màng và tạo một số chất trung gian lipid; tuy nhiên, ý nghĩa điều trị lâm sàng vẫn chưa được xác lập đầy đủ. Hiện chưa có đủ căn cứ để xem DPA đơn chất là thuốc điều trị một bệnh cụ thể hoặc tự áp dụng một liều bổ sung tiêu chuẩn.
Nội dung chính
- DPA là gì?: Acid béo không bão hòa đa gồm 22 carbon và 5 liên kết đôi.
- Dạng thường được nghiên cứu: n-3 DPA, ký hiệu 22:5n-3 hoặc clupanodonic acid.
- Quan hệ với EPA và DHA: Là chất trung gian trong con đường chuyển hóa giữa EPA và DHA; có thể chuyển hóa ngược thành EPA.
- Bằng chứng hiện có: Chủ yếu là nghiên cứu chuyển hóa, nghiên cứu cơ chế, nghiên cứu quan sát và thử nghiệm nhỏ.
- Chỉ định điều trị
- Liều điều trị được phê duyệt
- Lưu ý: Không tự sử dụng DPA để phòng hoặc điều trị bệnh; cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ khi đang dùng thuốc chống đông hay có bệnh nền.
Hoạt chất Acid docosapentaenoic (DPA) là gì?
DPA là acid béo không bão hòa đa chuỗi dài gồm 22 carbon và 5 liên kết đôi. n-3 DPA thuộc họ omega-3, có cấu trúc nằm giữa EPA và DHA trong một số con đường chuyển hóa acid béo.
Acid docosapentaenoic (DPA)
INN Docosapentaenoic acid.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Acid docosapentaenoic (DPA) |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Docosapentaenoic acid. |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | n-3 DPA; omega-3 docosapentaenoic acid; 22:5n-3; clupanodonic acid; all-cis-7,10,13,16,19-docosapentaenoic acid.; DPA n-6, còn gọi là 22:5n-6 hoặc Osbond acid, là một đồng phân khác và không nên được sử dụng thay thế cho n-3 DPA. |
| Tên viết tắt | DPA |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | Chưa xác minh |
|---|---|
| UNII | Chưa xác minh |
| PubChem CID | Chưa xác minh |
| RxNorm CUI | Chưa xác minh |
| Công thức phân tử | C22H34O2 |
Dược động học của Acid docosapentaenoic (DPA)
Dữ liệu dược động học chuẩn hóa của DPA đơn chất còn hạn chế. Sau khi được hấp thu cùng lipid, acid béo được đóng gói vào chylomicron, vận chuyển qua hệ bạch huyết và tuần hoàn, sau đó phân bố đến các mô để oxy hóa, chuyển hóa, dự trữ hoặc tích hợp vào lipid màng.
Các nghiên cứu ngắn hạn cho thấy DPA bổ sung có thể làm tăng DPA trong một số phân đoạn lipid huyết tương và ảnh hưởng đến nồng độ EPA hoặc DHA ở một số phân đoạn; kết quả phụ thuộc thời gian và loại mẫu xét nghiệm.
Giai đoạn I: Hấp thu
DPA từ lipid đường ăn uống được giải phóng trong quá trình tiêu hóa, tham gia hình thành micelle, hấp thu vào tế bào ruột và được đóng gói vào chylomicron tương tự các acid béo chuỗi dài khác.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối của DPA đơn chất. Khả năng hấp thu chất béo trong chế độ ăn nói chung có thể cao, nhưng số liệu này không thể được coi là sinh khả dụng riêng của DPA. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
DPA có thể được phát hiện trong triglycerid, phospholipid và các phân đoạn lipid huyết tương. Trong một thử nghiệm ngắn hạn, bổ sung DPA làm tăng DPA trong phospholipid và triglycerid huyết tương nhưng chưa ghi nhận thay đổi rõ trong phospholipid hồng cầu trong thời gian nghiên cứu.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
n-3 DPA là chất chuyển hóa kéo dài chuỗi từ EPA và nằm trong con đường tổng hợp DHA. DPA có thể được chuyển hóa ngược thành EPA; mức chuyển thành DHA ở người chưa được xác định đầy đủ.
DPA cũng có thể làm tiền chất cho một số chất trung gian lipid, bao gồm các dẫn xuất liên quan đến resolvin, protectin và maresin. Ý nghĩa sinh lý và điều trị của các chất này vẫn đang được nghiên cứu.
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Ảnh hưởng của dạng lipid, thành phần bữa ăn, liều sử dụng, thời gian bổ sung, tuổi, giới tính và bệnh lý nền đối với dược động học riêng của DPA.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Acid docosapentaenoic (DPA)
n-3 DPA thuộc nhóm acid béo omega-3 chuỗi dài. Hoạt chất này không đồng nhất với:
- EPA: 20:5n-3.
- DHA: 22:6n-3.
- n-6 DPA: 22:5n-6.
Các đồng phân có vị trí liên kết đôi khác nhau có thể có con đường chuyển hóa và hoạt tính sinh học khác nhau.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Các cơ chế đang được nghiên cứu gồm:
- Tích hợp vào triglycerid, phospholipid và màng tế bào.
- Tham gia điều hòa thành phần acid béo của các mô.
- Chuyển hóa ngược thành EPA hoặc tiếp tục tham gia con đường hình thành DHA.
- Làm tiền chất cho một số chất trung gian lipid có khả năng tham gia quá trình điều hòa và kết thúc phản ứng viêm.
Những cơ chế này chưa chứng minh rằng DPA đơn chất có hiệu quả điều trị một bệnh cụ thể.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Các nghiên cứu nhỏ ghi nhận DPA có thể làm thay đổi thành phần acid béo trong huyết tương và hồ sơ một số chất trung gian lipid. Một nghiên cứu quan sát cũng ghi nhận mối liên quan nghịch giữa DPA trong hồng cầu với triglycerid và protein phản ứng C, nhưng mối liên quan không chứng minh quan hệ nhân quả hoặc hiệu quả điều trị.
Chỉ dấu dược lực học chuẩn hóa và ngưỡng đáp ứng lâm sàng của DPA.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Acid docosapentaenoic (DPA)
DPA đang được nghiên cứu trong các lĩnh vực:
- Chuyển hóa lipid và dấu ấn nguy cơ tim mạch.
- Kết tập tiểu cầu và chức năng mạch máu.
- Điều hòa các chất trung gian liên quan đến quá trình viêm.
- Chuyển hóa qua lại giữa DPA, EPA và DHA.
- Vai trò của acid béo omega-3 chuỗi dài trong hệ thần kinh và phát triển sớm.
Phần lớn dữ liệu hiện có là nghiên cứu cơ chế, nghiên cứu quan sát, nghiên cứu tiền lâm sàng hoặc thử nghiệm nhỏ. Đây không phải là các chỉ định điều trị đã được xác lập.
Liều dùng và cách sử dụng
Chưa có liều điều trị hoặc liều bổ sung tiêu chuẩn được phê duyệt riêng cho DPA đơn chất.
Một nghiên cứu bắt chéo, mù đôi ở 10 phụ nữ khỏe mạnh đã sử dụng DPA tinh khiết trong các giai đoạn nghiên cứu ngắn hạn để đánh giá chuyển hóa. Liều và thời gian trong nghiên cứu không phải là khuyến cáo sử dụng trong cộng đồng.
Không tự suy diễn liều DPA từ khuyến nghị dành cho EPA, DHA hoặc tổng omega-3.
Không tự sử dụng DPA để điều trị rối loạn lipid máu, bệnh tim mạch, viêm, suy giảm nhận thức hoặc bệnh lý khác.
Trước khi sử dụng sản phẩm có DPA, cần:
- Kiểm tra sản phẩm ghi n-3 DPA hay n-6 DPA.
- Kiểm tra hàm lượng DPA thực tế thay vì chỉ dựa vào tổng lượng dầu cá hoặc omega-3.
- Không tự tăng liều hoặc phối hợp nhiều sản phẩm omega-3.
- Hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ khi đang dùng thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu, chuẩn bị phẫu thuật, mang thai, cho con bú hoặc có bệnh nền.
Chưa có quy trình theo dõi chuẩn dành riêng cho DPA đơn chất.
Khi sử dụng sản phẩm omega-3 có chứa DPA dưới sự hướng dẫn chuyên môn, có thể cần theo dõi:
- Khó chịu đường tiêu hóa.
- Dấu hiệu bầm tím hoặc chảy máu bất thường.
- Các thuốc chống đông hoặc chống kết tập tiểu cầu đang sử dụng.
- INR khi dùng warfarin nếu bác sĩ đánh giá là cần thiết.
Không có chỉ dấu xét nghiệm DPA bắt buộc được thiết lập cho sử dụng thường quy.
Cảnh báo và lưu ý về Acid docosapentaenoic (DPA)
Dữ liệu tác dụng không mong muốn riêng của DPA đơn chất còn hạn chế.
Các sản phẩm omega-3 nói chung có thể gây vị khó chịu, hơi thở có mùi, ợ nóng, buồn nôn, khó chịu tiêu hóa, tiêu chảy hoặc đau đầu. Không thể quy tất cả các phản ứng này riêng cho DPA.
Tác dụng phụ nghiêm trọng đặc hiệu của DPA đơn chất.
Một số nghiên cứu sử dụng EPA và DHA liều cao kéo dài ghi nhận nguy cơ rung nhĩ tăng nhẹ ở nhóm có bệnh tim mạch hoặc nguy cơ tim mạch cao. Chưa đủ căn cứ để kết luận nguy cơ này áp dụng tương tự cho DPA đơn chất.
- Không xem dữ liệu cơ chế hoặc mối liên quan quan sát là bằng chứng DPA phòng ngừa hay điều trị bệnh.
- Không dùng DPA thay thế thuốc hạ lipid máu hoặc phác đồ do bác sĩ chỉ định.
- Thận trọng ở người có rối loạn đông máu, đang dùng thuốc chống đông hoặc sắp phẫu thuật.
- Cần đánh giá toàn bộ thành phần sản phẩm vì phản ứng bất lợi có thể liên quan đến EPA, DHA, tá dược hoặc thành phần khác.
- Mức bổ sung an toàn được đánh giá cho EPA và DHA không phải là mức liều an toàn đã được xác lập riêng cho DPA.
Dữ liệu về ngưỡng quá liều và phác đồ xử trí đặc hiệu cho DPA.
Khi sử dụng lượng lớn hoặc xuất hiện chảy máu, rối loạn tiêu hóa nặng, phản ứng dị ứng hay triệu chứng bất thường, cần ngừng sản phẩm và liên hệ cơ sở y tế. Không tự gây nôn hoặc tự dùng thuốc xử trí.
Tuân theo hướng dẫn bảo quản trên nhãn của sản phẩm cụ thể. Điều kiện bảo quản chuẩn hóa dành riêng cho DPA đơn chất.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn, hiệu quả và liều sử dụng DPA đơn chất ở trẻ em.
Không tự cho trẻ sử dụng sản phẩm DPA để điều trị bệnh hoặc hỗ trợ phát triển nếu chưa có hướng dẫn của bác sĩ.
Dữ liệu liều dùng và độ an toàn riêng của DPA ở người cao tuổi.
Cần đặc biệt xem xét thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu, bệnh tim mạch, bệnh gan, bệnh thận và nguy cơ đa thuốc trước khi sử dụng.
Các khuyến nghị dinh dưỡng hiện hành thường đề cập đến DHA, EPA và việc lựa chọn hải sản phù hợp; chưa có liều bổ sung DPA đơn chất được thiết lập riêng cho thai kỳ.
Phụ nữ mang thai không tự dùng DPA liều cao hoặc sản phẩm không rõ thành phần. Dữ liệu an toàn riêng.
Nhu cầu và khuyến nghị omega-3 trong thời kỳ cho con bú chủ yếu tập trung vào DHA, EPA và nguồn thực phẩm. Hiệu quả, liều dùng và độ an toàn của DPA đơn chất.
Chỉ sử dụng khi bác sĩ hoặc dược sĩ đã đánh giá thành phần sản phẩm và lợi ích–nguy cơ.
Dữ liệu dược động học, độ an toàn và điều chỉnh liều DPA ở người suy gan.
Dữ liệu dược động học, độ an toàn và điều chỉnh liều DPA ở người suy thận.
Ảnh hưởng riêng của DPA đối với khả năng lái xe và vận hành máy.
Tương tác thuốc của Acid docosapentaenoic (DPA)
Tương tác thuốc riêng của DPA đơn chất.
Các acid béo omega-3 liều cao có thể ảnh hưởng đến chức năng tiểu cầu. Cần thận trọng khi phối hợp sản phẩm chứa DPA với:
- Warfarin và thuốc chống đông khác.
- Aspirin, clopidogrel hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu.
- Các thuốc hoặc sản phẩm có thể làm tăng nguy cơ chảy máu.
Dữ liệu hiện có chủ yếu liên quan đến dầu cá, EPA hoặc DHA; không nên ngoại suy hoàn toàn sang DPA đơn chất.
Thắc mắc về hoạt chất Acid docosapentaenoic (DPA)
DPA là acid docosapentaenoic. n-3 DPA, ký hiệu 22:5n-3, thuộc nhóm acid béo omega-3 chuỗi dài. Tuy nhiên, còn có n-6 DPA là một đồng phân khác, vì vậy cần đọc rõ tên và ký hiệu trên tài liệu hoặc sản phẩm.
EPA có 20 carbon và 5 liên kết đôi, DPA có 22 carbon và 5 liên kết đôi, còn DHA có 22 carbon và 6 liên kết đôi. n-3 DPA nằm trong con đường chuyển hóa giữa EPA và DHA, đồng thời có thể chuyển hóa ngược thành EPA. Ba acid béo này không phải là cùng một hoạt chất.
Một số nghiên cứu quan sát ghi nhận nồng độ DPA liên quan nghịch với triglycerid hoặc một số dấu ấn viêm, nhưng mối liên quan không chứng minh DPA trực tiếp tạo ra lợi ích điều trị. Chưa có đủ căn cứ để sử dụng DPA đơn chất thay thế thuốc hạ triglycerid hoặc phác đồ phòng ngừa tim mạch.
Chưa có liều dùng hằng ngày tiêu chuẩn hoặc liều điều trị được phê duyệt riêng cho DPA. Không nên lấy liều EPA, DHA, dầu cá hoặc tổng omega-3 để tự quy đổi thành liều DPA.
Hai nhóm này không nên tự dùng DPA. Dữ liệu an toàn riêng còn hạn chế, trong khi omega-3 liều cao có thể ảnh hưởng đến chức năng tiểu cầu và tương tác với thuốc chống đông. Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú cần được bác sĩ đánh giá sản phẩm, hàm lượng và nguồn nguyên liệu trước khi sử dụng.

