Diethylcarbamazin

Diethylcarbamazin, tên tiếng Anh là diethylcarbamazine, là thuốc chống giun chỉ tổng hợp thuộc nhóm dẫn chất piperazine. Thuốc thường được sử dụng dưới dạng muối diethylcarbamazine citrate và có tác dụng mạnh đối với vi ấu trùng, đồng thời có hoạt tính không ổn định đối với giun chỉ trưởng thành. Diethylcarbamazin được dùng trong điều trị bệnh giun chỉ bạch huyết, tăng bạch cầu ái toan phổi nhiệt đới và loiasis theo từng nhãn thuốc hoặc hướng dẫn chuyên môn. Thuốc cũng được WHO sử dụng trong một số chương trình điều trị dự phòng hàng loạt tại khu vực lưu hành giun chỉ bạch huyết. Tuy nhiên, Diethylcarbamazin không được dùng khi đồng nhiễm onchocerciasis vì có thể gây phản ứng viêm nặng và tổn thương mắt. Người có mật độ vi ấu trùng Loa loa cao có nguy cơ bệnh não, hôn mê hoặc suy thận đe dọa tính mạng. Thuốc chỉ nên được sử dụng sau khi có chẩn đoán và đánh giá chuyên môn.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Diethylcarbamazin là gì?: Thuốc chống giun chỉ tổng hợp, thường dùng dưới dạng muối citrate.
  • Tác dụng chính: Diệt vi ấu trùng mạnh và có hoạt tính thay đổi đối với giun trưởng thành.
  • Chỉ định thường gặp: Giun chỉ bạch huyết, tăng bạch cầu ái toan phổi nhiệt đới và loiasis.
  • Không dùng trong trường hợp nào?: Không dùng khi đồng nhiễm onchocerciasis theo hướng dẫn hiện hành.
  • Nguy cơ nghiêm trọng: Phản ứng Mazzotti, tổn thương mắt, bệnh não, hôn mê, co giật, trụy tuần hoàn hoặc suy thận.
  • Nguyên tắc sử dụng: Phải phân biệt liều tính theo Diethylcarbamazin base và liều tính theo muối citrate. Không tự sử dụng.

Hoạt chất Diethylcarbamazin là gì?

Diethylcarbamazin là thuốc chống giun chỉ đường uống có tác dụng mạnh làm giảm vi ấu trùng lưu hành trong máu. Hoạt chất cũng có tác dụng đối với một số giun chỉ trưởng thành, nhưng mức độ diệt giun trưởng thành không ổn định giữa loài ký sinh trùng và từng trường hợp.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Diethylcarbamazin

INN Diethylcarbamazine.

CAS 90-89-1 Công thức C10H21N3O

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Diethylcarbamazin

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Diethylcarbamazine.

Tên IUPAC

N,N-diethyl-4-methylpiperazine-1-carboxamide

Tên hóa học khác

1-Piperazinecarboxamide, N,N-diethyl-4-methyl-

Tên khác / tên đồng nghĩa

Diethylcarbamazine citrate; DEC; diethylcarbamazin citrat; 1-diethylcarbamoyl-4-methylpiperazine.

Tên viết tắt

DEC

Tên Latinh / tên dược điển

Diethylcarbamazinum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

90-89-1

UNII

V867Q8X3ZD

PubChem CID

3052

RxNorm CUI

Không tìm thấy

Công thức phân tử

C10H21N3O

Dược động học của Diethylcarbamazin

Diethylcarbamazin được hấp thu tốt sau khi uống, có sinh khả dụng khoảng 80–85% và đạt nồng độ đỉnh trung bình sau khoảng 2,25 giờ trong nghiên cứu được nêu tại WHOPAR. Thuốc phân bố rộng trong mô, được chuyển hóa thành nhiều chất chuyển hóa, bao gồm diethylcarbamazine N-oxide, và thải trừ chủ yếu qua thận. Độ pH nước tiểu ảnh hưởng đáng kể đến quá trình thải trừ và thời gian bán thải. Suy thận làm giảm bài tiết qua nước tiểu và kéo dài thời gian bán thải.

Giai đoạn I: Hấp thu

Diethylcarbamazin được hấp thu nhanh và gần như hoàn toàn sau khi uống. Trong dữ liệu WHOPAR của viên 100 mg citrate, thời gian đạt nồng độ đỉnh trung bình là khoảng 2,25 giờ khi dùng trong trạng thái đã ăn.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng đường uống được ghi nhận khoảng 80–85%.

Giai đoạn II: Phân bố

Thuốc phân bố rộng vào các mô, đặc biệt là mô không chứa nhiều mỡ. Thông số thể tích phân bố chuẩn hóa áp dụng cho mọi nhóm bệnh nhân.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Diethylcarbamazin được chuyển hóa nhanh và tương đối rộng. Các chất chuyển hóa được mô tả gồm diethylcarbamazine N-oxide, N-ethyl-4-methyl-1-piperazine-carboxamide và các dẫn chất N-oxide khác. Một số chất chuyển hóa vẫn có hoạt tính đối với vi ấu trùng, giun trưởng thành hoặc ấu trùng gây nhiễm.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Thuốc và các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua nước tiểu. Khoảng 5% liều được ghi nhận thải qua phân. Một phần Diethylcarbamazin không đổi có thể được tìm thấy trong nước tiểu trong vòng 48 giờ sau dùng.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải trong huyết tương thường khoảng 6–12 giờ. Thời gian này có thể kéo dài khi nước tiểu có tính kiềm hoặc khi chức năng thận suy giảm.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Thanh thải qua thận chiếm khoảng 50% tổng thanh thải huyết tương theo WHOPAR; phần còn lại liên quan đến chuyển hóa và các chất chuyển hóa cũng chủ yếu được thải qua thận. Giá trị thanh thải định lượng theo mL/phút áp dụng chung.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố đã được ghi nhận gồm:

  • Suy thận làm kéo dài thời gian bán thải và giảm lượng thuốc bài tiết trong 24 giờ.
  • Nước tiểu có tính kiềm làm tăng thời gian bán thải và diện tích dưới đường cong so với nước tiểu có tính acid.
  • Một nghiên cứu dược động học quần thể cho thấy cân nặng và giới tính là các hiệp biến có ý nghĩa đối với thể tích phân bố biểu kiến.
  • Thời điểm dùng buổi sáng hoặc buổi tối không làm thay đổi đáng kể dược động học trong dữ liệu WHOPAR.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Diethylcarbamazin

Diethylcarbamazin thuộc nhóm thuốc chống giun chỉ, dẫn chất piperazine tổng hợp. Thuốc được mô tả là chất diệt vi ấu trùng mạnh, có tác dụng diệt giun trưởng thành thay đổi và phụ thuộc loài. Thuốc không phải thuốc tẩy giun phổ rộng dùng cho các loại giun đường ruột thông thường.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế tác dụng chính xác chưa được xác định hoàn toàn. Diethylcarbamazin được cho là vừa tác động trực tiếp lên ký sinh trùng, vừa tăng khả năng loại bỏ ký sinh trùng thông qua đáp ứng miễn dịch bẩm sinh của vật chủ. Các cơ chế được đề xuất gồm thay đổi chuyển hóa acid arachidonic và cyclooxygenase, thúc đẩy nitric oxide, làm tăng sự bám dính của vi ấu trùng với tế bào nội mô, tiểu cầu và bạch cầu hạt, đồng thời tăng khả năng thực bào. Đây là các cơ chế được đề xuất, không phải tất cả đều đã được xác lập đầy đủ trên người.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Diethylcarbamazin làm giảm nhanh mật độ vi ấu trùng trong máu, qua đó hạn chế việc muỗi tiếp nhận vi ấu trùng và góp phần cắt đứt chu kỳ lây truyền trong chương trình điều trị dự phòng hàng loạt. Tác dụng đối với giun trưởng thành không đồng nhất. Thuốc chống ký sinh trùng không đảo ngược tổn thương bạch huyết mạn tính đã hình thành như phù voi hoặc tràn dịch màng tinh hoàn lâu năm.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Diethylcarbamazin

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Diethylcarbamazin

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Diethylcarbamazin

WHOPAR ghi nhận phối hợp Diethylcarbamazin citrate với albendazole không làm thay đổi đáng kể hồ sơ dược động học của hai thuốc. WHO cũng khuyến nghị các phác đồ phối hợp với albendazole hoặc ivermectin–albendazole trong chương trình điều trị dự phòng đủ điều kiện. Các tương tác thuốc có ý nghĩa lâm sàng khác.

Độ pH nước tiểu ảnh hưởng đến thải trừ Diethylcarbamazin, nhưng không nên tự dùng thuốc hoặc thực phẩm nhằm thay đổi pH nước tiểu để điều chỉnh tác dụng.

Thắc mắc về hoạt chất Diethylcarbamazin

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *