Diatrizoat

Diatrizoat, còn được gọi là diatrizoate hoặc amidotrizoate, là hoạt chất cản quang tia X chứa iod, tan trong nước, có tính ion hóa và độ thẩm thấu cao. Hoạt chất thường được bào chế dưới dạng muối meglumine, muối natri hoặc phối hợp hai muối. Tùy từng chế phẩm, Diatrizoat có thể được dùng qua đường uống, trực tràng, tiêm trong lòng mạch hoặc đưa ngược dòng vào đường tiết niệu để làm rõ cấu trúc trên X-quang, soi huỳnh quang và một số kỹ thuật chụp cắt lớp vi tính. Các chế phẩm không thể tự thay thế cho nhau vì nồng độ, tá dược, đường dùng và chỉ định được phê duyệt khác nhau. Diatrizoat có thể gây mất nước, rối loạn điện giải, phản ứng quá mẫn, tổn thương do hít sặc hoặc biến cố tim mạch, thận và thần kinh. Thuốc chỉ được sử dụng theo quy trình của cơ sở y tế và dưới sự giám sát của nhân viên chuyên môn.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Diatrizoat là gì?: Thuốc cản quang tia X chứa iod, ion hóa, tan trong nước và có độ thẩm thấu cao.
  • Vai trò chính: Tạo độ cản quang để khảo sát đường tiêu hóa, hệ mạch hoặc hệ tiết niệu tùy chế phẩm.
  • Đường dùng: Uống, trực tràng, trong lòng mạch hoặc đưa vào đường tiết niệu theo đúng nhãn của từng sản phẩm.
  • Nguy cơ đáng chú ý: Phản ứng quá mẫn, mất nước và điện giải, hít sặc gây phù phổi, tổn thương thận hoặc biến cố tim mạch.
  • Nguyên tắc quan trọng: Không được tiêm chế phẩm chỉ dành cho đường uống hoặc trực tràng; không dùng trong khoang dưới nhện nếu nhãn không cho phép.
  • Tự sử dụng: Không. Thuốc phải được lựa chọn, pha loãng và sử dụng bởi nhân viên y tế.

Hoạt chất Diatrizoat là gì?

Diatrizoat là thuốc cản quang iod ion hóa, tan trong nước và có độ thẩm thấu cao. Hoạt chất làm tăng khả năng hấp thụ tia X tại khu vực chứa thuốc, từ đó giúp cơ quan hoặc khoang cần khảo sát hiện rõ hơn trên hình ảnh.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Diatrizoat

INN Diatrizoate; diatrizoic acid. Tại châu Âu, tên amidotrizoate hoặc amidotrizoic acid cũng được sử dụng.

CAS 117-96-4 Công thức C11H9I3N2O4

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Diatrizoat

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Diatrizoate; diatrizoic acid. Tại châu Âu, tên amidotrizoate hoặc amidotrizoic acid cũng được sử dụng.

Tên IUPAC

3,5-diacetamido-2,4,6-triiodobenzoic acid

Tên hóa học khác

Benzoic acid, 3,5-bis(acetylamino)-2,4,6-triiodo-

Tên khác / tên đồng nghĩa

Amidotrizoat; acid diatrizoic; acid amidotrizoic; sodium diatrizoate hoặc sodium amidotrizoate; meglumine diatrizoate hoặc meglumine amidotrizoate.

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

117-96-4

UNII

5UVC90J1LK

PubChem CID

2140

RxNorm CUI

5956

Công thức phân tử

C11H9I3N2O4

Dược động học của Diatrizoat

Sau đường uống, Diatrizoat được hấp thu rất ít qua đường tiêu hóa nguyên vẹn. Sau khi tiêm trong lòng mạch, hoạt chất phân bố nhanh vào khoang ngoại bào, gắn protein huyết tương dưới 10%, không chuyển hóa đáng kể và được đào thải chủ yếu dưới dạng không đổi qua lọc cầu thận. Ở người suy thận, một phần có thể được thải trừ ngoài thận qua gan với tốc độ chậm hơn.

Giai đoạn I: Hấp thu

Diatrizoat được hấp thu ít từ đường tiêu hóa nguyên vẹn. Tình trạng viêm niêm mạc, nhiễm trùng, tắc ruột hoặc thủng đường tiêu hóa có thể làm lượng thuốc được hấp thu tăng lên. Sau khi đưa vào bàng quang bằng kỹ thuật ngược dòng, hấp thu toàn thân thường rất thấp nhưng có thể tăng nếu xảy ra trào ngược hoặc thuốc đi vào mạch.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng toàn thân qua đường uống thấp; SmPC Gastrografin ghi nhận khoảng 3% acid amidotrizoic được hấp thu sau uống. Với đường tiêm trong lòng mạch, hoạt chất được đưa trực tiếp vào tuần hoàn, nhưng thông số sinh khả dụng không được dùng để quy đổi giữa các đường dùng hoặc chế phẩm.

Giai đoạn II: Phân bố

Sau tiêm trong lòng mạch, Diatrizoat phân bố nhanh vào dịch ngoại bào, gắn protein huyết tương dưới 10%, không vượt qua hàng rào máu–não nguyên vẹn và chỉ đi vào sữa mẹ với lượng nhỏ.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Không phát hiện chất chuyển hóa đáng kể; hoạt chất được bài tiết chủ yếu dưới dạng không đổi.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Sau tiêm trong lòng mạch, Diatrizoat được thải trừ chủ yếu qua lọc cầu thận. SmPC Urografin 150 ghi nhận khoảng 15% liều xuất hiện trong nước tiểu dưới dạng không đổi trong 30 phút và trên 50% trong 3 giờ. Khi chức năng thận suy giảm, thải trừ qua gan có thể tăng nhưng chậm hơn.

Các thông số và đường thải trừ
CL · Độ thanh thải toàn phần

Đường thải trừ chính là thanh thải qua thận bằng lọc cầu thận. Giá trị thanh thải định lượng thống nhất cho mọi nồng độ, đường dùng và tình trạng chức năng thận.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Chức năng thận, tình trạng mất nước, tuổi cao, suy tuần hoàn, liều và đường dùng có thể ảnh hưởng đến mức phơi nhiễm và tốc độ thải trừ. Viêm, nhiễm trùng, tắc hoặc thủng đường tiêu hóa có thể làm tăng hấp thu sau đường uống hoặc trực tràng. Suy thận nặng làm chậm thải trừ và tăng vai trò của đường gan–mật.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Diatrizoat

Diatrizoat thuộc nhóm thuốc cản quang tia X monomer ion hóa có độ thẩm thấu cao. So với các thuốc cản quang iod không ion hóa, độ thẩm thấu cao có thể tạo dịch chuyển nước và điện giải rõ hơn, đặc biệt khi dùng qua đường tiêu hóa hoặc trong lòng mạch.

Phần III: Cơ chế tác dụng

Ba nguyên tử iod trong phân tử Diatrizoat có số nguyên tử cao và hấp thụ tia X mạnh hơn mô mềm. Khi thuốc hiện diện trong lòng ống tiêu hóa, mạch máu hoặc đường tiết niệu, sự khác biệt về mật độ cản quang giúp tạo đường viền và làm rõ cấu trúc. Tính ưu trương còn kéo nước vào lòng ruột, gây pha loãng thuốc và tạo tác dụng nhuận tràng nhẹ.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Diatrizoat chủ yếu tạo hiệu ứng vật lý cản tia X, không có tác dụng dược lý điều trị điển hình ở liều chẩn đoán. Khi dùng qua đường tiêu hóa, áp lực thẩm thấu cao có thể kéo dịch vào lòng ruột; đặc tính này vừa gây tiêu chảy, mất nước, rối loạn điện giải, vừa được khai thác trong một số ứng dụng tiêu hóa được hướng dẫn hoặc phê duyệt theo từng quốc gia.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Diatrizoat

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Diatrizoat

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Diatrizoat

  • Thuốc chẹn beta có thể làm phản ứng quá mẫn nặng hơn hoặc làm đáp ứng với điều trị phản vệ phức tạp hơn.
  • Điều trị interleukin-2 trong những tuần trước đó có liên quan đến tăng nguy cơ phản ứng muộn.
  • Iod từ thuốc cản quang có thể làm giảm hấp thu iod phóng xạ và cản trở chẩn đoán hoặc điều trị bệnh tuyến giáp trong một khoảng thời gian.
  • Đối với metformin, ACR 2026 không yêu cầu ngừng thuốc ở người không có tổn thương thận cấp và eGFR từ 30 mL/phút/1,73 m² trở lên khi dùng thuốc cản quang iod đường tĩnh mạch. Metformin nên được tạm ngừng tại thời điểm hoặc trước thủ thuật và giữ 48 giờ nếu có tổn thương thận cấp, eGFR dưới 30 hoặc thực hiện thông động mạch có nguy cơ gây thuyên tắc động mạch thận; chỉ dùng lại sau khi đánh giá chức năng thận. Hướng dẫn của nhãn sản phẩm hoặc cơ sở y tế có thể thận trọng hơn.
  • Không trộn thuốc cản quang với thuốc kháng histamin hoặc corticosteroid trong cùng bơm tiêm nếu nhãn cảnh báo nguy cơ kết tủa.

Thắc mắc về hoạt chất Diatrizoat

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 0 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *