Dextran 1 là một phân đoạn dextran có khối lượng phân tử trung bình khoảng 1.000 dalton, gồm hỗn hợp các isomaltooligosaccharide. Hoạt chất này từng được sử dụng dưới dạng tiêm tĩnh mạch ngay trước khi truyền Dextran 40 hoặc Dextran 70 nhằm làm giảm nguy cơ phản ứng phản vệ hoặc phản ứng dạng phản vệ do dextran. Dextran 1 hoạt động như một hapten đơn hóa trị: gắn với kháng thể IgG phản ứng với dextran nhưng ít có khả năng tạo các phức hợp miễn dịch lớn. Tuy nhiên, Dextran 1 không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ phản ứng nghiêm trọng và chỉ được sử dụng trong cơ sở y tế có phương tiện cấp cứu. Sản phẩm Promiten 150 mg/ml từng được cấp phép tại Thụy Điển nhưng đã bị rút đăng ký từ ngày 23/08/2021. Tình trạng đăng ký và lưu hành Dextran 1 tại Việt Nam hiện .
Nội dung chính
- Dextran 1 là polymer glucose trọng lượng phân tử thấp thuộc họ dextran.
- Bối cảnh y tế thường liên quan chế phẩm tiêm truyền hoặc phòng phản ứng với dextran, tùy sản phẩm.
- Không tự dùng bất kỳ chế phẩm dextran đường tiêm nào ngoài cơ sở y tế.
- Cảnh báo gồm phản ứng quá mẫn, tụt huyết áp, khó thở và ảnh hưởng đông máu tùy loại dextran.
- Cần xác minh tên sản phẩm, dạng dùng và nguồn trước khi import nội dung chi tiết.
Hoạt chất Dextran 1 là gì?
Dextran 1 là hỗn hợp các chuỗi glucose rất ngắn thuộc nhóm isomaltooligosaccharide, có khối lượng phân tử trung bình khoảng 1 kDa. Trong lịch sử sử dụng lâm sàng, hoạt chất này được tiêm trước Dextran 40 hoặc Dextran 70 nhằm gắn với các kháng thể phản ứng với dextran và giảm nguy cơ hình thành phức hợp miễn dịch gây phản ứng phản vệ.
Dextran 1
INN Dextran 1. Tình trạng tên INN riêng biệt của Dextran 1.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Dextran 1 |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Dextran 1. Tình trạng tên INN riêng biệt của Dextran 1. |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Hapten dextran; monovalent dextran; dextran đơn hóa trị; low-molecular-weight monovalent dextran; Dx1. Cần tránh dùng tên “dextran phân tử thấp” đơn độc vì thuật ngữ này cũng có thể được dùng cho Dextran 40 và gây nhầm lẫn. |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 9004-54-0 |
|---|---|
| UNII | I8LHQ0D645 |
| PubChem CID | Không có CID |
| RxNorm CUI | 214485 |
Dược động học của Dextran 1
Dữ liệu dược động học đặc hiệu của Dextran 1 còn hạn chế và chủ yếu đến từ các nghiên cứu cũ trên số lượng nhỏ người tình nguyện. Sau khi tiêm tĩnh mạch, các phân tử có khối lượng rất thấp được lọc nhanh qua cầu thận. Thời gian bán thải được báo cáo khoảng 2 giờ, ngắn hơn đáng kể so với các dextran có khối lượng phân tử cao hơn. Chức năng thận và phân bố khối lượng phân tử của chế phẩm là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến thải trừ.
Giai đoạn I: Hấp thu
Không có giai đoạn hấp thu theo nghĩa thông thường khi sử dụng qua đường tiêm tĩnh mạch.
Dữ liệu về đường uống, tiêm bắp hoặc các đường dùng khác.
| F · Sinh khả dụng | Với đường tiêm tĩnh mạch, hoạt chất đi trực tiếp vào tuần hoàn hệ thống; sinh khả dụng về nguyên tắc là 100%. Dữ liệu sinh khả dụng theo các đường dùng khác. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Sau tiêm tĩnh mạch, Dextran 1 hiện diện trong huyết tương và hệ tuần hoàn. Các thông số thể tích phân bố đặc hiệu, mức gắn protein huyết tương và khả năng đi qua nhau thai của Dextran 1.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Dữ liệu chuyển hóa đặc hiệu của Dextran 1 ở người còn hạn chế. Do khối lượng phân tử rất thấp, thải trừ qua thận được xem là con đường chính. Tỷ lệ Dextran 1 bị phân giải enzym hoặc chuyển hóa thành glucose ở người.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Dextran 1 được thải trừ chủ yếu qua lọc cầu thận. Các dextran có khối lượng phân tử dưới khoảng 15.000 dalton có thể được lọc tương đối dễ, vì vậy Dextran 1 được đào thải nhanh hơn Dextran 40 hoặc Dextran 60.
Tỷ lệ chính xác của liều được thải nguyên dạng qua nước tiểu theo từng khoảng thời gian.
| t½ · Thời gian bán thải | Khoảng 2 giờ ở người có chức năng thận bình thường, dựa trên các dữ liệu dược động học đã công bố. Giá trị này có thể thay đổi theo chức năng thận và đặc tính phân bố khối lượng phân tử của chế phẩm. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Chức năng lọc cầu thận. Mức độ suy giảm chức năng thận. Khối lượng phân tử và sự phân bố kích thước phân tử trong chế phẩm. Liều và tốc độ tiêm. Tình trạng dịch và huyết động của người bệnh.
Suy giảm mức lọc cầu thận có thể làm chậm thải trừ dextran. Dữ liệu định lượng riêng cho Dextran 1 ở từng mức suy thận.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Dextran 1
Dextran 1 là hapten dextran đơn hóa trị. Khác với các dextran đa hóa trị có khối lượng phân tử cao hơn, Dextran 1 có khả năng gắn với kháng thể phản ứng với dextran nhưng ít khả năng nối chéo nhiều kháng thể để tạo phức hợp miễn dịch lớn.
Dextran 1 không được sử dụng như một dung dịch tăng thể tích huyết tương và không thay thế Dextran 40 hoặc Dextran 70 trong chỉ định bù thể tích.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Một số người có sẵn kháng thể IgG phản ứng với dextran. Khi dextran đa hóa trị như Dextran 40 hoặc Dextran 70 được truyền, các phân tử dextran có thể nối chéo những kháng thể này, hình thành phức hợp miễn dịch và kích hoạt phản ứng dạng phản vệ.
Dextran 1 hoạt động như một hapten đơn hóa trị:
Gắn cạnh tranh với các vị trí nhận diện dextran trên kháng thể IgG. Không tạo cầu nối đáng kể giữa nhiều kháng thể. Làm giảm số kháng thể tự do có thể phản ứng với dextran phân tử lớn được truyền sau đó. Qua đó làm giảm, nhưng không loại bỏ hoàn toàn, nguy cơ phản ứng nghiêm trọng.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Các dữ liệu được viện dẫn trong nhãn Dextran 40 của Hoa Kỳ cho thấy việc dự phòng bằng Dextran 1 liên quan đến mức giảm khoảng 35 lần tỷ lệ phản ứng phản vệ do dextran, từ khoảng 1/2.000 xuống 1/70.000 lần điều trị trong một số dữ liệu lịch sử. Một chương trình giám sát sau lưu hành khác ước tính phản ứng nặng sau áp dụng hapten dextran vào khoảng một trường hợp trên 200.000 liều. Các số liệu này xuất phát từ thực hành và chế phẩm trong quá khứ, không bảo đảm nguy cơ tương tự trong mọi bối cảnh hiện nay.
Dextran 1 vẫn không bảo vệ tuyệt đối. Phản ứng nghiêm trọng với Dextran 40 hoặc Dextran 70 vẫn đã được ghi nhận dù đã dùng Dextran 1 đúng quy trình.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Dextran 1
Chỉ định lịch sử được ghi nhận: dự phòng nhằm làm giảm nguy cơ phản ứng phản vệ hoặc phản ứng dạng phản vệ do dextran trước khi truyền Dextran 40 hoặc Dextran 70.
Tình trạng chỉ định được phê duyệt hiện hành tại Việt Nam.
Dextran 1 không phải thuốc điều trị phản vệ đã xảy ra và không thay thế phác đồ cấp cứu phản vệ.
Chưa tìm thấy đủ bằng chứng lâm sàng và thông tin phê duyệt đáng tin cậy để khuyến nghị ứng dụng ngoài chỉ định của Dextran 1.
Không nên suy rộng các nghiên cứu sử dụng dextran làm tá dược, chất mang thuốc, vật liệu sinh học hoặc chất tương phản nghiên cứu thành chỉ định điều trị của Dextran 1.
Liều dùng và cách sử dụng
Trong các nhãn và nghiên cứu lịch sử, liều dành cho người lớn thường được ghi nhận là 20 ml dung dịch Dextran 1 nồng độ 150 mg/ml, tương đương 3 g, tiêm tĩnh mạch ngay trước khi bắt đầu truyền Dextran 40 hoặc Dextran 70. Một số tài liệu nêu khoảng cách khoảng 1–2 phút.
Đây là thông tin tham khảo từ chế phẩm và quy trình lịch sử, không phải hướng dẫn để người đọc tự sử dụng. Liều, thời điểm tiêm, tốc độ tiêm và việc có cần nhắc lại hay không phải căn cứ vào tờ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm cụ thể và chỉ định của bác sĩ.
Liều dành cho trẻ em theo nhãn chính thức hiện hành.
Chỉ dùng qua đường tĩnh mạch bởi nhân viên y tế. Dextran 1 phải được sử dụng trước khi bắt đầu truyền dextran lâm sàng. Không tự tiêm, không tự mua hoặc mang thuốc đến cơ sở y tế để yêu cầu sử dụng. Kiểm tra đúng hoạt chất, nồng độ, hạn dùng và tình trạng dung dịch theo nhãn sản phẩm. Không trộn Dextran 1 với thuốc khác nếu chưa có dữ liệu tương hợp. Phải có sẵn nhân lực, thuốc và thiết bị cấp cứu phản vệ. Việc dùng Dextran 1 không cho phép chủ quan trong quá trình truyền Dextran 40 hoặc Dextran 70 vì phản ứng nghiêm trọng vẫn có thể xảy ra.
Cần theo dõi chặt chẽ trong và sau khi tiêm Dextran 1, đồng thời tiếp tục giám sát khi bắt đầu truyền Dextran 40 hoặc Dextran 70:
Huyết áp, mạch, nhịp thở và độ bão hòa oxy. Mày đay, ban đỏ, ngứa hoặc phù. Khó thở, khò khè, co thắt phế quản hoặc tức ngực. Buồn nôn, nôn, chóng mặt hoặc thay đổi ý thức. Hạ huyết áp, sốc, ngừng hô hấp hoặc ngừng tuần hoàn. Lượng nước tiểu và chức năng thận ở người có nguy cơ.
Khi xuất hiện dấu hiệu phản ứng quá mẫn, phải ngừng thuốc hoặc dịch truyền nghi ngờ và xử trí theo phác đồ cấp cứu của cơ sở y tế.
Cảnh báo và lưu ý về Dextran 1
Chống chỉ định đặc hiệu theo SmPC hoặc tờ hướng dẫn sử dụng Dextran 1 hiện hành.
Không sử dụng khi người bệnh có tiền sử quá mẫn đã biết với Dextran 1 hoặc bất kỳ thành phần nào của chế phẩm, trừ khi một nguồn nhãn chính thức của sản phẩm cụ thể quy định khác. Quyết định sử dụng ở người từng phản ứng với dextran phải do bác sĩ đánh giá trong môi trường có đầy đủ phương tiện cấp cứu.
Dữ liệu tần suất và danh mục tác dụng không mong muốn đặc hiệu của Dextran 1 còn hạn chế.
Các phản ứng đã được quan tâm đối với dextran tiêm bao gồm:
Phản ứng quá mẫn hoặc phản ứng dạng phản vệ. Mày đay, ban đỏ hoặc ngứa. Buồn nôn, nôn. Khó thở, khò khè hoặc co thắt phế quản. Hạ huyết áp. Phản ứng tại vị trí tiêm.
Tần suất riêng của từng phản ứng đối với Dextran 1. EMA lưu ý dextran dùng qua đường tiêm có thể gây phản ứng dị ứng đột ngột và nghiêm trọng ở người mẫn cảm.
Tác dụng phụ nghiêm trọng nhất cần lưu ý là phản ứng phản vệ hoặc phản ứng dạng phản vệ, có thể biểu hiện bằng:
Hạ huyết áp nghiêm trọng. Co thắt phế quản hoặc suy hô hấp. Sốc tuần hoàn. Ngừng tim hoặc ngừng hô hấp.
Giám sát sau lưu hành trong lịch sử cho thấy phản ứng nặng sau dự phòng bằng Dextran 1 hiếm gặp nhưng vẫn có thể xảy ra. Đồng thời, phản ứng nặng với Dextran 40 hoặc Dextran 70 không bị loại bỏ hoàn toàn sau khi dùng Dextran 1.
Dextran 1 chỉ làm giảm nguy cơ, không bảo vệ tuyệt đối khỏi phản ứng phản vệ do dextran. Phản ứng nghiêm trọng có thể xảy ra ngay trong những phút đầu. Phải sử dụng trong môi trường có khả năng hồi sức và cấp cứu phản vệ. Cần đặc biệt thận trọng ở người có tiền sử phản ứng với dextran hoặc nhiều loại thuốc tiêm. Do Dextran 1 được đào thải chủ yếu qua thận, suy thận có thể làm chậm thải trừ. Không được dùng Dextran 1 để điều trị phản vệ đang xảy ra. Không suy rộng chỉ định và cảnh báo của Dextran 40 hoặc Dextran 70 sang Dextran 1 nếu không có nguồn xác nhận. Tình trạng lưu hành và hướng dẫn sử dụng có thể khác nhau giữa các quốc gia.
Dữ liệu đặc hiệu về biểu hiện và ngưỡng quá liều Dextran 1.
Khi nghi ngờ quá liều hoặc phản ứng bất thường:
Ngừng sử dụng thuốc. Theo dõi huyết động, hô hấp, chức năng thận và lượng nước tiểu. Điều trị hỗ trợ và xử trí phản vệ nếu có. Liên hệ trung tâm chống độc hoặc chuyên gia hồi sức theo quy trình của cơ sở y tế.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu được xác nhận cho Dextran 1.
Điều kiện bảo quản của thành phẩm phải tuân theo nhãn và tờ hướng dẫn sử dụng của từng sản phẩm.
Do không truy cập được tờ hướng dẫn sử dụng hiện hành của sản phẩm Dextran 1 đang lưu hành, nhiệt độ và điều kiện bảo quản cụ thể.
Không sử dụng dung dịch đổi màu, có tiểu phân, bao bì hư hỏng hoặc quá hạn.
Đối tượng đặc biệt
Dữ liệu về độ an toàn, hiệu quả và liều dùng Dextran 1 ở trẻ em theo nhãn chính thức hiện hành.
Không tự quy đổi liều người lớn theo cân nặng. Việc sử dụng, nếu được cân nhắc, phải do bác sĩ chuyên khoa quyết định tại cơ sở có khả năng hồi sức nhi khoa.
Chưa có dữ liệu đầy đủ riêng cho người cao tuổi.
Cần đánh giá chức năng thận, bệnh tim mạch, tình trạng dịch và các thuốc đang sử dụng trước khi cân nhắc. Người cao tuổi có thể có mức lọc cầu thận giảm dù creatinin huyết thanh không tăng rõ.
Dữ liệu trực tiếp về Dextran 1 trong thai kỳ còn hạn chế. Nguồn Janusmed của Region Stockholm xếp Promiten/dextran vào nhóm cần đánh giá nguy cơ trên từng trường hợp và dẫn các báo cáo liên quan đến biến cố nghiêm trọng khi dextran được sử dụng quanh thời điểm sinh.
Chỉ cân nhắc sử dụng khi bác sĩ đánh giá lợi ích dự kiến vượt trội nguy cơ, tại cơ sở có khả năng xử trí cấp cứu cho cả mẹ và thai nhi. Không sử dụng thường quy hoặc tự ý dùng trong thai kỳ.
Chưa xác định Dextran 1 có bài tiết vào sữa mẹ hay không và chưa có đủ dữ liệu về ảnh hưởng đối với trẻ bú mẹ.
Bác sĩ cần đánh giá nhu cầu điều trị, lợi ích của việc cho con bú và nguy cơ tiềm tàng đối với trẻ.
Dữ liệu đặc hiệu và khuyến cáo điều chỉnh liều ở người suy gan.
Do thải trừ qua thận được xem là con đường chính, suy gan có thể không phải yếu tố quyết định duy nhất; tuy nhiên, bệnh gan nặng có thể đi kèm rối loạn đông máu và thay đổi huyết động nên vẫn cần đánh giá thận trọng.
Suy thận có thể làm giảm thải trừ dextran tương ứng với mức giảm lọc cầu thận. Không có đủ dữ liệu để đưa ra chế độ điều chỉnh liều Dextran 1 theo từng mức eGFR.
Cần đánh giá chức năng thận, lượng nước tiểu và tình trạng dịch. Việc sử dụng ở người suy thận phải do bác sĩ quyết định.
Dữ liệu đặc hiệu về ảnh hưởng của Dextran 1 lên khả năng lái xe và vận hành máy móc.
Dextran 1 được sử dụng qua đường tĩnh mạch trong cơ sở y tế. Người bệnh không nên lái xe ngay sau thủ thuật nếu còn chóng mặt, hạ huyết áp, mệt, khó chịu hoặc đang được theo dõi phản ứng quá mẫn.
Tương tác thuốc của Dextran 1
Dữ liệu tương tác thuốc–thuốc đặc hiệu, được kiểm chứng từ nhãn hiện hành của Dextran 1.
Không pha chung hoặc tiêm đồng thời qua cùng đường truyền với thuốc khác nếu chưa xác nhận tính tương hợp. Cần cung cấp cho bác sĩ danh sách đầy đủ thuốc, dịch truyền, chế phẩm máu và tiền sử dị ứng trước khi sử dụng.
Thắc mắc về hoạt chất Dextran 1
Dextran 1 là phân đoạn dextran phân tử rất thấp, có khối lượng phân tử trung bình khoảng 1.000 dalton. Hoạt chất này từng được tiêm trước Dextran 40 hoặc Dextran 70 để giảm nguy cơ phản ứng phản vệ do dextran.
Không. Dextran 1 có khối lượng phân tử khoảng 1 kDa và chủ yếu đóng vai trò hapten dự phòng. Dextran 40 và Dextran 70 có khối lượng phân tử lớn hơn nhiều, từng được sử dụng làm dung dịch keo hoặc dung dịch tăng thể tích huyết tương. Không được dùng thay thế lẫn nhau.
Không. Dextran 1 có thể làm giảm nguy cơ nhưng không bảo vệ tuyệt đối. Phản ứng nặng và đe dọa tính mạng với dextran vẫn đã được ghi nhận dù người bệnh được dự phòng bằng Dextran 1. Vì vậy, quá trình sử dụng phải diễn ra tại cơ sở có đầy đủ phương tiện cấp cứu.
Trong các tài liệu lịch sử, người lớn thường được tiêm tĩnh mạch 20 ml dung dịch 150 mg/ml ngay trước khi bắt đầu truyền Dextran 40 hoặc Dextran 70. Đây không phải hướng dẫn tự dùng. Liều và quy trình thực tế phải căn cứ vào nhãn của sản phẩm cụ thể và chỉ định của bác sĩ.
Tình trạng đăng ký và lưu hành Dextran 1 tại Việt Nam. Promiten 150 mg/ml từng được đăng ký tại Thụy Điển nhưng đã bị rút đăng ký ngày 23/08/2021 và hiện không còn được cung ứng tại nước này. Không nên tự tìm mua sản phẩm từ nguồn không được cấp phép.

