D-ribose

D-ribose là một loại đường đơn có năm nguyên tử carbon, được cơ thể sử dụng để tạo ribose-5-phosphate và các nucleotide cấu thành RNA, ATP, ADP và AMP. D-ribose đường uống hiện chủ yếu xuất hiện dưới dạng thành phần thực phẩm hoặc thực phẩm bổ sung; không nên mặc định đây là thuốc điều trị bệnh. Một số nghiên cứu đã đánh giá D-ribose ở người suy tim, bệnh tim thiếu máu cục bộ, người tập luyện thể thao hoặc người có triệu chứng mệt mỏi. Tuy nhiên, kết quả còn hạn chế, không đồng nhất và chưa đủ để thay thế điều trị chuẩn. Dữ liệu ở người cho thấy D-ribose có thể làm giảm glucose máu; EFSA ghi nhận nguy cơ hạ đường huyết có triệu chứng thoáng qua sau mức dùng 10 g trong một số nghiên cứu. Tính an toàn dài hạn và dữ liệu cho trẻ em, phụ nữ mang thai, cho con bú, người suy gan hoặc suy thận còn thiếu. Người đọc không nên tự dùng D-ribose để điều trị bệnh hoặc tự điều chỉnh thuốc đang sử dụng.

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • D-ribose là gì?: Đường monosaccharide gồm năm carbon, công thức phân tử C₅H₁₀O₅; là khung đường của nhiều ribonucleotide và RNA.
  • Vai trò sinh học: Có thể được phosphoryl hóa thành ribose-5-phosphate, chất trung gian tham gia tổng hợp nucleotide.
  • Có phải thuốc không?: Trong các nguồn quản lý đã rà soát, D-ribose được đề cập chủ yếu như thành phần thực phẩm hoặc novel food; tình trạng đăng ký thuốc tại Việt Nam: ****. FDA đã ban hành thư “không có câu hỏi” đối với GRAS Notice 243 cho mục đích sử dụng thực phẩm cụ thể, nhưng đây không phải phê duyệt công dụng điều trị.
  • Chỉ định điều trị được phê duyệt: ****
  • Ứng dụng đang nghiên cứu: Suy tim, bệnh tim thiếu máu cục bộ, phục hồi sau vận động, đau cơ xơ hóa, mệt mỏi mạn tính và một số rối loạn chuyển hóa hiếm.
  • Mức độ bằng chứng: Còn hạn chế; một số nghiên cứu nhỏ cho tín hiệu tích cực nhưng các thử nghiệm vận động cho kết quả không đồng nhất hoặc không ghi nhận lợi ích.
  • Nguy cơ đáng chú ý: Hạ đường huyết thoáng qua; khó chịu tiêu hóa hoặc tiêu chảy ở mức dùng cao; acid uric có thể tăng trong một số nghiên cứu.
  • Đối tượng cần thận trọng: Người có tiền sử hạ đường huyết, đái tháo đường đang điều trị, tăng acid uric hoặc gout, trẻ em, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú, người suy gan hoặc suy thận.
  • Khuyến cáo: Không tự dùng D-ribose để điều trị bệnh, không thay thế thuốc được bác sĩ kê đơn và không tự thay đổi liều thuốc hạ đường huyết.

Hoạt chất D-ribose. là gì?

D-ribose là một đường đơn năm carbon được cơ thể sử dụng trong quá trình hình thành ribose-5-phosphate và các nucleotide. Ribose là phần đường trong RNA và trong nhiều phân tử liên quan đến chuyển hóa năng lượng như ATP, ADP và AMP.

D-ribose không phải là ATP, không phải chất kích thích thần kinh trung ương và không phải vitamin thiết yếu theo cách phân loại dinh dưỡng thông thường.

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

D-ribose.

INN Tên tiếng Anh: D-ribose.; Tên INN.

CAS 50-69-1 Công thức C5H10O5

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

D-ribose.

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Tên tiếng Anh: D-ribose.; Tên INN.

Tên IUPAC

(3R,4R,5R)-oxane-2,3,4,5-tetrol

Tên hóa học khác

D-ribo-pentofuranose

Tên khác / tên đồng nghĩa

Ribose; D-ribose; aldehydo-D-ribose khi đề cập riêng dạng mạch hở. Không nên nhầm với 2-deoxy-D-ribose, ribitol, nicotinamide riboside hoặc các thuốc ức chế poly(ADP-ribose) polymerase.

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

50-69-1

UNII

681HV46001

PubChem CID

5779

RxNorm CUI

Không tìm thấy

Công thức phân tử

C5H10O5

Dược động học của D-ribose.

Dữ liệu dược động học trên người còn giới hạn và chủ yếu đến từ các nghiên cứu quy mô nhỏ ở người khỏe mạnh. D-ribose đường uống được hấp thu nhanh, mức phơi nhiễm có thể tăng không tỷ lệ thuận với liều và bị giảm khi dùng cùng bữa ăn. Một phần nhỏ D-ribose được tìm thấy trong nước tiểu sau đường uống; nghiên cứu truyền liên tục cho thấy sự thải trừ qua lọc cầu thận.

Các số liệu này không đủ để xây dựng chế độ liều điều trị cho từng bệnh hoặc từng nhóm bệnh nhân.

Giai đoạn I: Hấp thu

Trong nghiên cứu bắt chéo ở 12 người trưởng thành khỏe mạnh dùng một liều D-ribose 2,5 g, 5 g hoặc 10 g lúc đói, thời gian đạt nồng độ đỉnh trung bình khoảng 18–30 phút. Cmax và AUC tăng nhiều hơn tỷ lệ tăng liều, gợi ý quá trình hấp thu và chuyển hóa có thể không tuyến tính trong khoảng liều nghiên cứu.

Khi dùng liều 10 g cùng thức ăn:

  • Bữa ăn nhiều chất béo làm Cmax giảm khoảng 42,6% và AUC giảm khoảng 40,8%.
  • Bữa ăn nhiều carbohydrate làm Cmax giảm khoảng 69,1% và AUC giảm khoảng 64,9%.
  • Tmax không thay đổi rõ trong nghiên cứu này.

Các thông số trên chỉ mô tả nghiên cứu dược động học, không phải hướng dẫn tự chọn thời điểm sử dụng.

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối ở người: .

Một nghiên cứu truyền liên tục ở tám người khỏe mạnh ghi nhận tỷ lệ hấp thu ở ruột khoảng 87,8%–99,8% lượng dùng tại tốc độ không quá 200 mg/kg/giờ và không phát hiện hiệu ứng chuyển hóa bước đầu trong điều kiện nghiên cứu. Đây là tỷ lệ hấp thu trong một mô hình dùng liên tục, không nên diễn giải là sinh khả dụng tuyệt đối của mọi chế phẩm đường uống.

Giai đoạn II: Phân bố

Dữ liệu đáng tin cậy về thể tích phân bố, tỷ lệ gắn protein huyết tương và phân bố mô của D-ribose ngoại sinh ở người: .

Giai đoạn III: Chuyển hóa

D-ribose có thể được enzyme ribokinase phosphoryl hóa thành ribose-5-phosphate. Ribose-5-phosphate là chất trung gian của con đường pentose phosphate và có thể được chuyển thành phosphoribosyl pyrophosphate — PRPP — phục vụ tổng hợp purine, pyrimidine và nucleotide.

Tuy nhiên, ở điều kiện sinh lý thông thường, glucose thông qua con đường pentose phosphate là nguồn quan trọng để cơ thể tạo ribose-5-phosphate. Việc bổ sung D-ribose tự do không bảo đảm làm tăng ATP hoặc cải thiện chức năng lâm sàng ở mọi người.

Giai đoạn IV: Thải trừ

Trong nghiên cứu dược động học dùng một liều đường uống, lượng D-ribose thu hồi trong nước tiểu khoảng 4,15%–7,20% liều đã dùng.

Trong nghiên cứu truyền liên tục cũ, lượng mất qua nước tiểu bằng khoảng 23% liều truyền ở tốc độ 222 mg/kg/giờ. D-ribose được mô tả là thải trừ qua lọc cầu thận, không ghi nhận tái hấp thu chủ động rõ ràng; lượng được vận chuyển trở lại từ lòng ống thận phụ thuộc nồng độ D-ribose huyết thanh.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải được xác lập rõ ràng ở người: .

Một nghiên cứu trên thỏ ghi nhận thời gian bán thải khoảng 14,5–24,8 phút tùy mức liều, nhưng dữ liệu động vật không thể dùng trực tiếp để dự đoán thời gian bán thải hoặc thiết lập liều cho người.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Giá trị độ thanh thải chuẩn hóa, có thể áp dụng lâm sàng ở người: .

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố đã được ghi nhận hoặc cần xem xét gồm:

  • Liều dùng: Cmax và AUC có thể tăng nhiều hơn tỷ lệ tăng liều trong khoảng 2,5–10 g.
  • Thức ăn: Bữa ăn nhiều chất béo hoặc carbohydrate làm giảm đáng kể mức phơi nhiễm D-ribose.
  • Nồng độ huyết thanh: Có thể ảnh hưởng lượng D-ribose được vận chuyển ở ống thận.
  • Tuổi, giới tính, di truyền: .
  • Suy gan hoặc suy thận: .
  • Tương tác với thuốc: chưa có nghiên cứu dược động học tương tác đầy đủ.

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của D-ribose.

  • Monosaccharide pentose.
  • Đường khử.
  • Cơ chất của ribokinase.
  • Tiền chất chuyển hóa có thể tạo ribose-5-phosphate.
  • Thành phần cấu trúc gián tiếp của ribonucleotide và RNA.
  • Thành phần thực phẩm hoặc thực phẩm bổ sung trong một số hệ thống quản lý.

Nhóm điều trị theo ATC: .

Phần III: Cơ chế tác dụng

Sau khi được hấp thu, D-ribose có thể được ribokinase phosphoryl hóa thành ribose-5-phosphate. Ribose-5-phosphate sau đó tham gia mạng lưới con đường pentose phosphate và quá trình tổng hợp PRPP, từ đó hỗ trợ tổng hợp mới hoặc tái sử dụng nucleotide.

Trong các mô bị stress chuyển hóa hoặc thiếu máu cục bộ, việc cung cấp D-ribose được giả thuyết có thể làm tăng nguồn cơ chất cho tái tổng hợp nucleotide adenine. Cơ chế này đã được quan sát rõ hơn trong mô hình tiền lâm sàng; mức độ chuyển thành lợi ích lâm sàng ở người vẫn chưa được xác lập đầy đủ.

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Các tác động dược lực học hoặc chuyển hóa được ghi nhận gồm:

  • D-ribose có thể làm giảm glucose máu sau khi sử dụng.
  • Một số người đã xuất hiện hạ đường huyết có triệu chứng thoáng qua sau mức dùng 10 g trong nghiên cứu ở người.
  • Một số nghiên cứu ghi nhận acid uric tăng tạm thời.
  • Ảnh hưởng lên ATP, chức năng tim, cảm giác mệt mỏi hoặc hiệu suất vận động chưa đồng nhất giữa các quần thể nghiên cứu.

Cơ chế chính xác gây giảm glucose máu và ý nghĩa dài hạn của tác động này vẫn chưa được mô tả đầy đủ.

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của D-ribose.

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về D-ribose.

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của D-ribose.

Tương tác thuốc được xác lập qua nghiên cứu chuyên biệt: .

Các tương tác dược lực học có khả năng đáng lưu ý:

  • Insulin và thuốc hạ đường huyết: D-ribose có thể làm giảm glucose máu, do đó có nguy cơ cộng hợp với insulin, sulfonylurea và các thuốc hạ đường huyết khác. Không tự điều chỉnh liều thuốc đái tháo đường.
  • Thuốc hoặc chất ảnh hưởng acid uric: Ý nghĩa lâm sàng chưa rõ, nhưng cần thận trọng ở người đang điều trị gout hoặc tăng acid uric.
  • Thuốc có nguy cơ gây hạ đường huyết khi nhịn ăn: cần được chuyên gia y tế đánh giá.
  • Thực phẩm bổ sung phối hợp: Có thể làm khó xác định thành phần gây tác dụng không mong muốn.

Chưa có đủ dữ liệu để kết luận D-ribose cảm ứng hoặc ức chế các enzyme CYP450 hay chất vận chuyển thuốc.

Thắc mắc về hoạt chất D-ribose.

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 10 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *