D-mannose là đường đơn thường được bán dưới dạng thực phẩm bổ sung và được nghiên cứu trong phòng ngừa nhiễm trùng đường tiểu tái phát. Tổng quan Cochrane cho thấy bằng chứng còn rất không chắc chắn, còn thử nghiệm ngẫu nhiên năm 2024 không ghi nhận lợi ích của D-mannose dùng hằng ngày so với giả dược trong chăm sóc ban đầu. D-mannose không phải kháng sinh và không nên dùng để trì hoãn điều trị nhiễm trùng.
Nội dung chính
- D-mannose là đường đơn và thường được bán dưới dạng thực phẩm bổ sung.
- D-mannose không phải kháng sinh.
- Bằng chứng phòng hoặc điều trị nhiễm trùng đường tiểu còn không chắc chắn.
- Thử nghiệm năm 2024 không cho thấy lợi ích phòng tái phát so với giả dược.
- Triệu chứng nhiễm trùng cần được đánh giá và điều trị đúng chuẩn.
Hoạt chất D-mannose là gì?
D-mannose là một đường đơn tự nhiên có cấu trúc gần giống glucose. Cơ thể sử dụng mannose để tạo các cấu trúc carbohydrate gắn vào protein và lipid.
Trong đường tiết niệu, D-mannose được nghiên cứu chủ yếu dựa trên khả năng gắn với adhesin FimH của một số chủng E. coli. D-mannose không tiêu diệt trực tiếp vi khuẩn và không được xem là một kháng sinh.
D-mannose
INN Tên tiếng Anh: D-mannose. Tên INN: Chưa có đủ dữ liệu.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | D-mannose |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Tên tiếng Anh: D-mannose. Tên INN: Chưa có đủ dữ liệu. |
| Tên IUPAC | (3S,4S,5S,6R)-6-(hydroxymethyl)oxane-2,3,4,5-tetrol |
| Tên hóa học khác | D-manno-hexopyranose |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Mannose. D-(+)-mannose. D-mannopyranose khi đề cập dạng vòng sáu cạnh. Carubinose — tên cũ, ít sử dụng. Không nên nhầm D-mannose với: Mannitol. Mannan hoặc glucomannan. Mannose-6-phosphate. 1-deoxymannose. Mannoside tổng hợp. Các oligosaccharide có chứa mannose. |
| Tên USAN | demannose |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 3458-28-4 |
|---|---|
| UNII | PHA4727WTP |
| PubChem CID | 18950 |
| RxNorm CUI | 6633 |
| Công thức phân tử | C6H12O6 |
Dược động học của D-mannose
D-mannose được hấp thu qua đường tiêu hóa và một phần được bài tiết qua nước tiểu; dữ liệu không tạo thành cơ sở cho liều điều trị chuẩn.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của D-mannose
- Monosaccharide.
- Aldohexose.
- Epimer C-2 của D-glucose.
- Cơ chất của hexokinase.
- Tiền chất của mannose-6-phosphate.
- Thành phần liên quan đến glycosyl hóa protein và lipid.
- Chất ức chế bám dính FimH được đề xuất trong mô hình UTI.
- Liệu pháp chuyển hóa chuyên khoa trong MPI-CDG.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Trong nhiễm trùng đường tiết niệu
Một số chủng E. coli gây bệnh đường tiết niệu có pili type 1. Ở đầu pili có protein bám dính FimH, giúp vi khuẩn gắn vào các cấu trúc chứa mannose trên bề mặt tế bào biểu mô bàng quang.
D-mannose tự do được giả thuyết có thể:
- Gắn cạnh tranh vào FimH.
- Làm giảm tương tác giữa FimH và thụ thể trên niêm mạc.
- Hạn chế một phần khả năng vi khuẩn bám vào biểu mô.
- Tạo điều kiện để vi khuẩn không bám được bị đào thải theo dòng nước tiểu.
Cơ chế này không áp dụng cho mọi vi khuẩn gây UTI. Các vi khuẩn hoặc chủng vi khuẩn không phụ thuộc FimH có thể không bị ảnh hưởng. Cơ chế in vitro cũng chưa bảo đảm nồng độ D-mannose sau uống đủ cao, đủ ổn định hoặc kéo dài trong nước tiểu.
Trong MPI-CDG
D-mannose được phosphoryl hóa thành mannose-6-phosphate, qua đó cung cấp cơ chất cho quá trình glycosyl hóa bị thiếu hụt do rối loạn enzyme phosphomannose isomerase.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Tác dụng dược lực học được đề xuất gồm:
- Gắn với FimH của E. coli có pili type 1.
- Ức chế bám dính vi khuẩn trong mô hình phòng thí nghiệm hoặc tiền lâm sàng.
- Cung cấp mannose-6-phosphate cho quá trình glycosyl hóa ở MPI-CDG.
Chưa xác định được:
- Nồng độ D-mannose trong nước tiểu cần thiết để tạo hiệu quả lâm sàng.
- Thời gian duy trì tác dụng sau mỗi liều.
- Mối quan hệ liều – đáp ứng trong phòng UTI.
- Chỉ dấu sinh học dự báo người có thể đáp ứng.
- Mức độ tác dụng đối với các tác nhân không phải E. coli hoặc E. coli không phụ thuộc FimH.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của D-mannose
Chưa xác minh được chỉ định thuốc phổ biến được phê duyệt cho D-mannose để phòng hoặc điều trị nhiễm trùng đường tiểu.
D-mannose đã được nghiên cứu trong phòng ngừa và điều trị nhiễm trùng đường tiểu, nhưng tổng quan hệ thống kết luận bằng chứng còn không chắc chắn. Thử nghiệm năm 2024 không ghi nhận lợi ích phòng tái phát so với giả dược.
Liều dùng và cách sử dụng
Không có liều điều trị chuẩn được phê duyệt. Thử nghiệm năm 2024 sử dụng 2 g mỗi ngày trong sáu tháng nhưng không ghi nhận lợi ích so với giả dược; đây không phải khuyến cáo tự dùng.
- Dùng đúng hướng dẫn của sản phẩm hoặc chuyên gia y tế.
- Không tự tăng liều khi vẫn còn triệu chứng tiểu buốt hoặc tiểu rắt.
- Không sử dụng D-mannose thay kháng sinh đã được bác sĩ kê đơn.
- Không ngừng kháng sinh sớm để chuyển sang D-mannose.
- Không dùng D-mannose để trì hoãn xét nghiệm nước tiểu khi UTI tái phát.
- Đọc kỹ thành phần vì sản phẩm có thể chứa cranberry, chất tạo ngọt hoặc khoáng chất khác.
- Không áp dụng liều điều trị MPI-CDG cho người không mắc bệnh này.
- Chưa có căn cứ để điều chỉnh liều theo pH nước tiểu.
- Uống nhiều nước không phải lúc nào cũng phù hợp, đặc biệt ở người suy tim hoặc suy thận; lượng dịch cần theo tư vấn y tế.
Khi nào cần đi khám sớm?
Cần được đánh giá y tế nếu có một trong các dấu hiệu:
- Sốt hoặc rét run.
- Đau hông lưng.
- Buồn nôn hoặc nôn.
- Có thai hoặc nghi ngờ mang thai.
- Máu trong nước tiểu.
- Bí tiểu hoặc tiểu rất ít.
- Triệu chứng ở nam giới hoặc trẻ em.
- Suy giảm miễn dịch.
- Bệnh thận, sỏi tiết niệu hoặc bất thường đường tiểu.
- Triệu chứng không cải thiện hoặc nặng lên.
Với người sử dụng D-mannose trong bối cảnh UTI tái phát, có thể cần theo dõi:
- Số đợt có triệu chứng.
- Kết quả tổng phân tích và cấy nước tiểu khi được chỉ định.
- Số lần phải sử dụng kháng sinh.
- Tác dụng không mong muốn tiêu hóa.
- Thành phần đường hoặc carbohydrate của sản phẩm.
- Chức năng thận ở người có bệnh thận nền.
- Các nguyên nhân khác gây tiểu buốt như viêm âm đạo, bệnh lây truyền qua đường tình dục, bàng quang tăng hoạt hoặc viêm bàng quang kẽ.
Với MPI-CDG, việc theo dõi phải do trung tâm chuyên khoa thực hiện và có thể bao gồm:
- Nồng độ mannose huyết tương.
- Glucose máu.
- Chức năng gan.
- Albumin và tình trạng mất protein qua ruột.
- Yếu tố đông máu và nguy cơ huyết khối.
- Tăng trưởng và tình trạng dinh dưỡng.
- Đáp ứng glycosyl hóa.
Cảnh báo và lưu ý về D-mannose
Không dùng khi quá mẫn với sản phẩm. Người mang thai, trẻ em, người suy thận hoặc đái tháo đường không nên tự dùng kéo dài mà chưa được tư vấn.
Các tác dụng không mong muốn được báo cáo gồm:
- Tiêu chảy.
- Phân lỏng.
- Đầy bụng.
- Chướng bụng.
- Đau hoặc khó chịu ở bụng.
- Buồn nôn.
Một số tổng quan ghi nhận tiêu chảy ở một tỷ lệ nhỏ người dùng, nhưng tần suất chính xác chưa được xác lập do số lượng nghiên cứu ít, chế phẩm khác nhau và cách ghi nhận biến cố không đồng nhất.
Trong thử nghiệm đối chứng giả dược năm 2024, có 28 biến cố nghiêm trọng được báo cáo, gồm 20 ở nhóm D-mannose và tám ở nhóm giả dược; không biến cố nào được đánh giá là liên quan đến can thiệp. Kết quả này không loại trừ các biến cố hiếm hoặc nguy cơ khi dùng dài hạn ngoài điều kiện nghiên cứu.
Biến cố nghiêm trọng liên quan đến D-mannose đường uống ở liều thực phẩm bổ sung chưa được xác định rõ: Chưa có đủ dữ liệu..
Cần ngừng dùng và tìm trợ giúp y tế nếu có:
- Phản ứng dị ứng, nổi mề đay, phù mặt hoặc khó thở.
- Tiêu chảy nặng hoặc kéo dài.
- Mất nước.
- Lú lẫn, co giật hoặc giảm ý thức.
- Tiểu ít rõ rệt.
- Đau hông lưng kèm sốt.
- Triệu chứng nhiễm trùng nặng hoặc nhiễm trùng huyết.
Đường truyền tĩnh mạch D-mannose đã liên quan đến báo cáo co giật và trạng thái sững sờ trong điều trị bệnh chuyển hóa hiếm. Vì vậy, không được tự sử dụng dạng tiêm hoặc truyền.
D-mannose không thay thế kháng sinh hoặc đánh giá y tế. Sốt, đau hông lưng, rét run hoặc thai kỳ kèm triệu chứng tiết niệu cần được khám sớm.
Dùng nhiều có thể làm tăng tiêu chảy và mất nước. Ngừng dùng và đánh giá y tế nếu triệu chứng đáng kể.
Điều kiện bảo quản chính xác theo từng sản phẩm: Chưa có đủ dữ liệu..
Nguyên tắc chung:
- Bảo quản theo hướng dẫn trên nhãn.
- Đóng kín bao bì.
- Tránh ẩm và nhiệt độ cao.
- Không để bột tiếp xúc với dụng cụ ướt.
- Không sử dụng nếu sản phẩm đổi màu, có mùi bất thường hoặc bao bì hư hỏng.
- Để xa tầm tay trẻ em.
- Không sang chiết sang hộp không có nhãn.
- Không dùng sau hạn sử dụng.
Tương tác thuốc của D-mannose
Các tương tác thuốc được xác lập bằng nghiên cứu lâm sàng chuyên biệt: Chưa có đủ dữ liệu..
Chưa có đủ dữ liệu để khẳng định D-mannose:
- Ức chế hoặc cảm ứng enzyme CYP450.
- Ảnh hưởng chất vận chuyển thuốc.
- Làm thay đổi hấp thu kháng sinh.
- Tương tác trực tiếp với thuốc chống đông.
- Tương tác trực tiếp với thuốc hạ glucose.
Lưu ý thực hành:
- Không uống D-mannose thay cho kháng sinh.
- Không tự thay đổi thuốc đái tháo đường vì sản phẩm có chứa một loại đường.
- Người dùng warfarin, thuốc chống đông, thuốc ức chế miễn dịch hoặc nhiều thuốc cùng lúc nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
- Với sản phẩm phối hợp, tương tác có thể đến từ thành phần khác chứ không phải D-mannose.
Thắc mắc về hoạt chất D-mannose
Không. D-mannose là một loại đường đơn và không trực tiếp tiêu diệt vi khuẩn như kháng sinh.
Bằng chứng hiện còn không chắc chắn; thử nghiệm năm 2024 không cho thấy lợi ích so với giả dược.
Không. D-mannose không thay thế chẩn đoán và điều trị nhiễm trùng.
Không. Đây là mức dùng trong một thử nghiệm không ghi nhận lợi ích và không phải liều điều trị được phê duyệt.
Khi có sốt, đau hông lưng, nôn, rét run, tiểu máu, mang thai hoặc triệu chứng kéo dài.

