Degarelix là thuốc đối kháng thụ thể hormone giải phóng gonadotropin (GnRH), được sử dụng dưới dạng tiêm dưới da để làm giảm nhanh nồng độ testosterone ở người bệnh ung thư tuyến tiền liệt phụ thuộc hormone. Thuốc ức chế trực tiếp thụ thể GnRH tại tuyến yên, làm giảm tiết LH và FSH mà không gây giai đoạn kích thích testosterone ban đầu thường gặp với thuốc chủ vận GnRH. Tại Hoa Kỳ, degarelix được phê duyệt cho ung thư tuyến tiền liệt tiến triển; phạm vi chỉ định của Liên minh châu Âu còn bao gồm sử dụng trước hoặc phối hợp với xạ trị ở một số trường hợp nguy cơ cao. Degarelix là thuốc kê đơn, phải được pha và tiêm bởi nhân viên y tế. Người bệnh không nên tự mua, tự tiêm, thay đổi liều hoặc ngừng điều trị. Trong quá trình sử dụng, bác sĩ có thể theo dõi testosterone, PSA, chức năng gan, đường huyết và nguy cơ kéo dài khoảng QT tùy tình trạng lâm sàng.
Nội dung chính
- Nhóm thuốc: Thuốc đối kháng thụ thể GnRH
- Mã ATC: L02BX02
- Dạng dùng: Bột pha dung dịch tiêm kèm dung môi
- Đường dùng: Tiêm sâu dưới da vùng bụng
- Chỉ định chính: Điều trị ung thư tuyến tiền liệt phụ thuộc hormone theo phạm vi nhãn từng quốc gia
- Liều theo nhãn phổ biến: Liều khởi đầu 240 mg; sau đó 80 mg mỗi 28 ngày
- Tác dụng phụ thường gặp: Phản ứng tại chỗ tiêm, bốc hỏa, tăng men gan
- Cảnh báo quan trọng: Quá mẫn, kéo dài khoảng QT, rối loạn chuyển hóa và nguy cơ liên quan đến liệu pháp ức chế androgen
- Phân loại: Thuốc kê đơn, do nhân viên y tế thực hiện tiêm
- Thông tin về liều và chỉ định có thể khác nhau giữa nhãn quản lý tại từng quốc gia; không tự áp dụng cho cá nhân.
Hoạt chất Degarelix là gì?
Degarelix là thuốc đối kháng thụ thể GnRH dạng peptide, làm giảm nhanh testosterone bằng cách ức chế trực tiếp tín hiệu GnRH tại tuyến yên. Thuốc được sử dụng trong liệu pháp ức chế androgen cho ung thư tuyến tiền liệt phụ thuộc hormone.
Degarelix
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Degarelix |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Degarelix |
| Tên IUPAC | (4S)-N-[4-[(2S)-2-[[(2S)-2-[[(2R)-2-[[(2R)-2-[[(2R)-2-acetamido-3-naphthalen-2-ylpropanoyl]amino]-3-(4-chlorophenyl)propanoyl]amino]-3-pyridin-3-ylpropanoyl]amino]-3-hydroxypropanoyl]amino]-3-[[(2R)-1-[[(2S)-1-[[(2S)-1-[(2S)-2-[[(2R)-1-amino-1-oxopropan-2-yl]carbamoyl]pyrrolidin-1-yl]-1-oxo-6-(propan-2-ylamino)hexan-2-yl]amino]-4-methyl-1-oxopentan-2-yl]amino]-3-[4-(carbamoylamino)phenyl]-1-oxopropan-2-yl]amino]-3-oxopropyl]phenyl]-2,6-dioxo-1,3-diazinane-4-carboxamide |
| Tên hóa học khác | N-acetyl-3-(2-naphthyl)-D-alanyl-4-chloro-D-phenylalanyl-3-(3-pyridyl)-D-alanyl-L-seryl-4-((S)-dihydroorotamido)-L-phenylalanyl-4-ureido-D-phenylalanyl-L-leucyl-N6-isopropyl-L-lysyl-L-prolyl-D-alaninamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Degarelix acetate; tên biệt dược được ghi nhận phổ biến: Firmagon. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Degarelixum |
| Tên USAN | degarelix |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 214766-78-6 |
|---|---|
| UNII | SX0XJI3A11 |
| PubChem CID | 16136245 |
| RxNorm CUI | 475230 |
| Công thức phân tử | C82H103ClN18O16 |
Dược động học của Degarelix
Sau khi tiêm dưới da, degarelix tạo một depot tại vị trí tiêm và được giải phóng kéo dài. Dược động học phụ thuộc nồng độ dung dịch, liều và giai đoạn điều trị. Thuốc phân bố rộng, gắn protein huyết tương khoảng 90%, được phân giải bằng thủy phân peptide và thải trừ qua cả đường gan–mật lẫn thận.
Giai đoạn I: Hấp thu
Degarelix được hấp thu chậm từ depot dưới da. Nồng độ đỉnh thường đạt trong khoảng 40 giờ đến 2 ngày sau liều khởi đầu, tùy nghiên cứu và công thức sử dụng. Nồng độ dung dịch tiêm có thể ảnh hưởng đến Cmax, mức phơi nhiễm và tốc độ giải phóng thuốc.
| F · Sinh khả dụng | Các nhãn chính thức được đối chiếu không công bố một giá trị sinh khả dụng tuyệt đối duy nhất. Thông tin sản phẩm EMA ghi nhận sinh khả dụng biểu kiến giảm khi tăng nồng độ dung dịch tiêm, do đặc tính hình thành depot tại vị trí tiêm. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Degarelix gắn với protein huyết tương khoảng 90%. Nhãn Hoa Kỳ báo cáo thể tích phân bố biểu kiến trên 1.000 lít sau tiêm dưới da, trong khi tài liệu EMA nêu thể tích phân bố khoảng 1 lít/kg ở nam giới cao tuổi khỏe mạnh; sự khác biệt liên quan đến quần thể, đường dùng và phương pháp ước tính.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Degarelix trải qua quá trình phân giải peptide thông thường khi đi qua hệ gan–mật và được thải chủ yếu dưới dạng các đoạn peptide. Thuốc không phải là cơ chất quan trọng, chất cảm ứng hoặc chất ức chế hệ enzyme CYP450 trong các nghiên cứu in vitro.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 20–30% liều được thải qua thận; phần còn lại chủ yếu được thải qua hệ gan–mật và phân dưới dạng các đoạn peptide.
| t½ · Thời gian bán thải | Nhãn Hoa Kỳ ghi nhận thời gian bán thải cuối trung vị khoảng 53 ngày sau liều khởi đầu 240 mg. Tài liệu EMA ghi nhận thời gian bán thải cuối trung bình khoảng 29 ngày sau liều duy trì 80 mg. Sự khác biệt phản ánh liều, nồng độ và giai đoạn điều trị. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Nhãn Hoa Kỳ ước tính độ thanh thải biểu kiến sau tiêm dưới da khoảng 9 lít/giờ. Tài liệu EMA báo cáo độ thanh thải sau tiêm tĩnh mạch khoảng 35–50 mL/giờ/kg; các giá trị không nên so sánh trực tiếp vì khác đường dùng và phương pháp nghiên cứu. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Nồng độ dung dịch tiêm, chức năng gan và chức năng thận có thể ảnh hưởng đến phơi nhiễm degarelix. Phân tích theo nhãn Hoa Kỳ không phát hiện ảnh hưởng có ý nghĩa lâm sàng của tuổi, cân nặng hoặc chủng tộc. Tài liệu EMA ghi nhận độ thanh thải có thể giảm khoảng 23% ở người suy thận nhẹ đến trung bình.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Degarelix
Degarelix thuộc nhóm điều trị nội tiết chống ung thư. Khác với thuốc chủ vận GnRH, degarelix gắn cạnh tranh và đối kháng trực tiếp thụ thể GnRH, không cần giai đoạn kích thích thụ thể trước khi gây ức chế.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Degarelix gắn thuận nghịch với thụ thể GnRH tại tuyến yên, làm giảm nhanh sự giải phóng LH và FSH. Nồng độ LH giảm dẫn đến giảm bài tiết testosterone từ tinh hoàn. Do là thuốc đối kháng trực tiếp, degarelix không gây đợt tăng testosterone ban đầu do kích thích thụ thể như thuốc chủ vận GnRH.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Trong thử nghiệm pha III được sử dụng để hỗ trợ phê duyệt, khoảng 96% người bệnh đạt testosterone không quá 50 ng/dL vào ngày thứ 3 và 100% đạt ngưỡng này vào ngày thứ 28. Tỷ lệ duy trì testosterone không quá 50 ng/dL từ ngày 28 đến ngày 364 là khoảng 97,2%. Đây là kết quả về ức chế hormone, không đồng nghĩa với cam kết cải thiện sống còn ở mọi người bệnh.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Degarelix
Theo nhãn Hoa Kỳ, degarelix được chỉ định điều trị ung thư tuyến tiền liệt tiến triển. Theo EMA, thuốc được chỉ định cho ung thư tuyến tiền liệt phụ thuộc hormone tiến triển và điều trị trước hoặc phối hợp với xạ trị ở ung thư nguy cơ cao khu trú hoặc tiến triển tại chỗ. Việc lựa chọn phải căn cứ vào giai đoạn bệnh, mục tiêu điều trị và chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
Các vấn đề như lợi ích tim mạch tương đối so với thuốc chủ vận GnRH, ảnh hưởng đến sống còn dài hạn và vị trí tối ưu trong từng chiến lược điều trị phối hợp vẫn tiếp tục được nghiên cứu. Tổng quan Cochrane năm 2021 nhận định độ chắc chắn của nhiều kết quả so sánh còn hạn chế; chưa nên diễn giải degarelix là vượt trội toàn diện so với mọi hình thức ức chế androgen khác.
Liều dùng và cách sử dụng
Theo nhãn FDA và EMA:
- Liều khởi đầu: tổng 240 mg, được chia thành hai mũi tiêm dưới da, mỗi mũi 120 mg.
- Liều duy trì: 80 mg tiêm dưới da mỗi 28 ngày.
- Liều duy trì đầu tiên được thực hiện sau liều khởi đầu 28 ngày.
Đây là liều tham khảo từ nhãn thuốc, không phải hướng dẫn cá nhân hóa. Người bệnh không tự pha, tự tiêm, trì hoãn liều hoặc thay đổi lịch điều trị.
Degarelix phải được nhân viên y tế pha và tiêm sâu dưới da vùng bụng. Hai mũi của liều khởi đầu cần tiêm tại hai vị trí khác nhau. Nên luân phiên vị trí tiêm và tránh vùng chịu áp lực từ thắt lưng, đai hoặc sát xương sườn. Không lắc lọ sau khi pha và không tiêm vào tĩnh mạch. Dung dịch phải được sử dụng trong thời hạn quy định của tờ hướng dẫn sản phẩm áp dụng tại nơi điều trị.
Bác sĩ có thể theo dõi:
- PSA và testosterone, đặc biệt khi PSA tăng hoặc nghi ngờ đáp ứng chưa đầy đủ.
- Điện tâm đồ và điện giải ở người có nguy cơ kéo dài khoảng QT.
- Chức năng gan khi có bệnh gan hoặc dấu hiệu tổn thương gan.
- Đường huyết thường xuyên hơn ở người mắc đái tháo đường.
- Sức khỏe xương và các yếu tố nguy cơ tim mạch trong quá trình ức chế androgen kéo dài.
- Phản ứng tại vị trí tiêm và dấu hiệu quá mẫn sau dùng thuốc.
Cảnh báo và lưu ý về Degarelix
Chống chỉ định ở người có tiền sử quá mẫn nghiêm trọng với degarelix hoặc bất kỳ tá dược nào của chế phẩm. Degarelix không có chỉ định sử dụng ở phụ nữ.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp gồm:
- Đau, đỏ, sưng, cứng hoặc phản ứng khác tại vị trí tiêm.
- Bốc hỏa.
- Tăng transaminase hoặc gamma-glutamyl transferase.
- Tăng cân, ớn lạnh, mệt mỏi hoặc sốt.
- Đau cơ xương khớp.
- Giảm ham muốn hoặc rối loạn chức năng tình dục liên quan đến giảm testosterone.
Trong thử nghiệm chính của nhãn Hoa Kỳ, phản ứng tại vị trí tiêm được báo cáo ở khoảng 35%, bốc hỏa 26% và bất thường men gan được báo cáo ở khoảng 10% người bệnh.
Các nguy cơ nghiêm trọng cần lưu ý gồm phản ứng quá mẫn như phản vệ, mày đay hoặc phù mạch; kéo dài khoảng QT và nguy cơ rối loạn nhịp ở người có yếu tố nguy cơ; phản ứng nặng tại vị trí tiêm như nhiễm trùng, áp-xe hoặc hoại tử; và bất thường chức năng gan cần được đánh giá. Khi xuất hiện khó thở, sưng mặt hoặc họng, ngất, đánh trống ngực kéo dài hay tổn thương nghiêm trọng tại vị trí tiêm, cần được cấp cứu hoặc đánh giá y tế ngay.
Thận trọng ở người có hội chứng QT dài bẩm sinh, suy tim, rối loạn điện giải hoặc đang dùng thuốc kéo dài QT. Cần đánh giá thêm ở người có bệnh gan, suy thận nặng, đái tháo đường, nguy cơ loãng xương hoặc bệnh tim mạch. Liệu pháp ức chế androgen kéo dài có thể làm giảm mật độ xương và ảnh hưởng khả năng dung nạp glucose. Degarelix làm giảm testosterone và có thể ảnh hưởng khả năng sinh sản của nam giới.
Chưa có báo cáo đầy đủ về quá liều degarelix ở người. Khi nghi ngờ quá liều hoặc xảy ra phản ứng nghiêm trọng, cần ngừng dùng thuốc theo đánh giá của bác sĩ, theo dõi lâm sàng và áp dụng điều trị triệu chứng, hỗ trợ. Không có thuốc giải độc đặc hiệu được nêu trong nhãn.
Theo nhãn Hoa Kỳ, bộ thuốc chưa pha được bảo quản ở 20–25°C; cho phép dao động 15–30°C và dung dịch sau pha cần sử dụng trong vòng một giờ. Tài liệu EMA không yêu cầu điều kiện bảo quản đặc biệt đối với bộ thuốc chưa pha; dung dịch nên được sử dụng ngay về mặt vi sinh, dù độ ổn định lý–hóa được ghi nhận trong hai giờ ở 25°C. Cần tuân theo đúng tờ hướng dẫn của sản phẩm đang sử dụng tại cơ sở điều trị.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của degarelix ở trẻ em chưa được thiết lập. EMA xác định thuốc không có chỉ định phù hợp trong quần thể trẻ em đối với ung thư tuyến tiền liệt.
Không yêu cầu điều chỉnh liều chỉ dựa trên tuổi. Trong nghiên cứu lâm sàng của nhãn Hoa Kỳ, phần lớn người tham gia từ 65 tuổi trở lên và không ghi nhận khác biệt tổng thể rõ ràng về an toàn hoặc hiệu quả so với nhóm trẻ hơn; vẫn không thể loại trừ độ nhạy cao hơn ở từng cá nhân.
Degarelix không có chỉ định sử dụng ở phụ nữ. Dựa trên cơ chế tác dụng và dữ liệu động vật, thuốc có thể gây tổn hại thai nhi hoặc mất thai nếu được sử dụng trong thai kỳ. Trường hợp phơi nhiễm cần được bác sĩ đánh giá ngay.
Chưa có dữ liệu đáng tin cậy về sự hiện diện của degarelix trong sữa mẹ, ảnh hưởng đối với trẻ bú mẹ hoặc quá trình tiết sữa. Thuốc không có chỉ định sử dụng ở phụ nữ; trường hợp phơi nhiễm trong thời kỳ cho con bú cần được bác sĩ đánh giá.
Không cần điều chỉnh liều thường quy ở người suy gan nhẹ đến trung bình. Do phơi nhiễm thuốc có thể giảm, EMA khuyến nghị theo dõi testosterone ở nhóm này. Người có bệnh gan đã biết hoặc nghi ngờ nên được theo dõi chức năng gan. Degarelix chưa được nghiên cứu đầy đủ ở suy gan nặng, do đó cần thận trọng.
Suy thận nhẹ không cho thấy ảnh hưởng đáng kể đến dược động học trong nhãn Hoa Kỳ. Dữ liệu ở người có độ thanh thải creatinine dưới 50 mL/phút còn hạn chế; cần thận trọng ở suy thận trung bình đến nặng. EMA không yêu cầu điều chỉnh liều ở suy thận nhẹ hoặc trung bình nhưng khuyến cáo thận trọng ở suy thận nặng.
EMA đánh giá degarelix không ảnh hưởng hoặc ảnh hưởng không đáng kể đến khả năng lái xe và vận hành máy. Tuy nhiên, mệt mỏi và chóng mặt có thể xảy ra; người có các triệu chứng này không nên lái xe hoặc vận hành máy cho đến khi hồi phục.
Tương tác thuốc của Degarelix
Chưa có nghiên cứu tương tác thuốc–thuốc chính thức đầy đủ với degarelix. Tương tác chuyển hóa qua CYP450 được đánh giá là ít có khả năng xảy ra. Tuy nhiên, do liệu pháp ức chế androgen có thể kéo dài khoảng QT, cần thận trọng khi phối hợp với thuốc có nguy cơ kéo dài QT hoặc gây xoắn đỉnh, chẳng hạn một số thuốc chống loạn nhịp nhóm IA/III, methadone, moxifloxacin và một số thuốc chống loạn thần. Bác sĩ cần rà soát toàn bộ thuốc, thực phẩm bổ sung và bệnh lý đi kèm trước điều trị.
Thắc mắc về hoạt chất Degarelix
Degarelix là thuốc đối kháng thụ thể GnRH dạng tiêm dưới da. Thuốc làm giảm LH, FSH và testosterone, qua đó hỗ trợ kiểm soát ung thư tuyến tiền liệt phụ thuộc hormone.
Degarelix chủ yếu được dùng trong điều trị ung thư tuyến tiền liệt phụ thuộc hormone. Phạm vi chính xác khác nhau theo nhãn từng khu vực: FDA ghi nhận ung thư tuyến tiền liệt tiến triển, trong khi EMA còn bao gồm sử dụng trước hoặc phối hợp với xạ trị ở một số trường hợp nguy cơ cao khu trú hoặc tiến triển tại chỗ.
Degarelix đối kháng trực tiếp thụ thể GnRH nên không gây đợt kích thích testosterone ban đầu theo cơ chế thường gặp với thuốc chủ vận GnRH. Tuy nhiên, đáp ứng điều trị vẫn cần được theo dõi bằng testosterone, PSA và đánh giá lâm sàng.
Theo nhãn phổ biến, liều khởi đầu là 240 mg chia thành hai mũi 120 mg. Sau đó dùng liều duy trì 80 mg mỗi 28 ngày, bắt đầu 28 ngày sau liều đầu tiên. Thuốc phải được nhân viên y tế pha và tiêm; người bệnh không tự áp dụng lịch liều này.
Cần được đánh giá khẩn cấp khi xuất hiện khó thở, sưng môi, mặt hoặc họng, nổi mày đay lan rộng, ngất, đánh trống ngực kéo dài hoặc phản ứng nặng tại vị trí tiêm như đau tăng, mưng mủ, loét hay hoại tử. Đây có thể là dấu hiệu quá mẫn, rối loạn nhịp hoặc biến chứng tại chỗ tiêm.

