Cortisone acetate

Cortisone acetate là corticosteroid dùng đường uống, có tác dụng thay thế glucocorticoid, chống viêm và ức chế miễn dịch. Sau khi hấp thu, thuốc phải được chuyển thành cortisol, còn gọi là hydrocortisone, để tạo phần lớn hoạt tính sinh học. Cortisone acetate có thể được sử dụng trong suy vỏ thượng thận và một số bệnh viêm, dị ứng, tự miễn, huyết học, hô hấp hoặc tiêu hóa đáp ứng corticosteroid. Hiện nay, hydrocortisone thường được ưu tiên hơn trong nhiều phác đồ thay thế hormone, đặc biệt ở phụ nữ mang thai và trẻ em. Cortisone acetate có thể gây giữ nước, tăng huyết áp, tăng đường huyết, nhiễm trùng, loãng xương, rối loạn tâm thần, đục thủy tinh thể và ức chế tuyến thượng thận. Nguy cơ tăng theo liều và thời gian sử dụng. Không tự mua, tự kéo dài liệu trình hoặc ngừng thuốc đột ngột sau khi đã dùng nhiều ngày hay điều trị dài hạn. [1][2][6]

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Cortisone acetate là corticosteroid có thể dùng trong thay thế hormon và kiểm soát viêm.
  • Bối cảnh sử dụng thường liên quan đến suy vỏ thượng thận hoặc bệnh viêm cần điều trị toàn thân.
  • Cần dùng theo chỉ định, đặc biệt khi điều chỉnh thuốc trong giai đoạn stress, phẫu thuật hoặc nhiễm trùng.
  • Có thể gây giữ nước, tăng đường huyết, yếu cơ, thay đổi tâm trạng hoặc làm che lấp dấu hiệu nhiễm trùng.
  • Báo bác sĩ/dược sĩ nếu có bệnh nội tiết, bệnh tim mạch, loãng xương, thai kỳ hoặc đang dùng thuốc khác.

Hoạt chất Cortisone acetate là gì?

Cortisone acetate là glucocorticoid dùng đường uống. Thuốc cần được cơ thể chuyển thành cortisol để tạo phần lớn tác dụng thay thế hormone, chống viêm và điều chỉnh miễn dịch.

Trong suy vỏ thượng thận, cortisone acetate bổ sung hoạt tính glucocorticoid bị thiếu. Khi dùng ở liều dược lý, thuốc làm giảm phản ứng viêm và miễn dịch nhưng đồng thời có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và rối loạn chuyển hóa. [1][2][6]

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Cortisone acetate

CAS 50-04-4

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Cortisone acetate

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Cortisone acetate

Tên IUPAC

[2-[(8S,9S,10R,13S,14S,17R)-17-hydroxy-10,13-dimethyl-3,11-dioxo-1,2,6,7,8,9,12,14,15,16-decahydrocyclopenta[a]phenanthren-17-yl]-2-oxoethyl] acetate

Tên hóa học khác

17-Hydroxy-3,11,20-trioxopregn-4-en-21-yl acetate | Pregn-4-ene-3,11,20-trione, 21-(acetyloxy)-17-hydroxy-

Tên khác / tên đồng nghĩa

Cortison acetat; cortisone 21-acetate; cortisone acetate USP; 17,21-dihydroxypregn-4-ene-3,11,20-trione 21-acetate. Không nên nhầm cortisone acetate với hydrocortisone acetate, prednisone acetate hoặc các thuốc tiêm thường được gọi chung là “cortisone shot”.

Tên Latinh / tên dược điển

Cortisoni acetas

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

50-04-4

UNII

883WKN7W8X

PubChem CID

5745

RxNorm CUI

21655

Dược động học của Cortisone acetate

Cortisone acetate được hấp thu qua đường tiêu hóa và nhanh chóng tạo ra cortisol có hoạt tính. Quá trình chuyển cortisone thành cortisol phụ thuộc chủ yếu vào enzyme 11β-HSD1, được biểu hiện nhiều tại gan nhưng cũng hiện diện ở các mô khác.

Dữ liệu nghiên cứu ở người cho thấy nồng độ cortisol tăng theo liều cortisone acetate, nhưng mức phơi nhiễm có sự khác biệt đáng kể giữa các cá thể. [6][8][9]

Giai đoạn I: Hấp thu

Cortisone acetate được hấp thu nhanh sau khi uống. Một nghiên cứu dược động học ghi nhận thuốc nhanh chóng được chuyển thành cortisol, là thành phần tạo tác dụng điều trị.

Trong nghiên cứu so sánh khác, nồng độ cortisol đỉnh sau một liều cortisone acetate 50 mg xuất hiện trung bình khoảng 1,79 giờ sau khi uống. Số liệu này được ghi nhận trên nhóm nghiên cứu nhỏ và không phải hướng dẫn về liều dùng. [8][9]

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối chuẩn hóa của các chế phẩm cortisone acetate hiện hành.

Một nghiên cứu nhỏ năm 1984 ở người suy thượng thận ghi nhận sinh khả dụng tương đối trung bình của cortisone acetate, tính theo cortisol tạo thành, khoảng 44%, với khoảng dao động rất rộng từ 21% đến 95%. Kết quả này cho thấy sự khác biệt lớn giữa các cá thể và không nên được dùng để tự điều chỉnh liều. [9]

Giai đoạn II: Phân bố

Dữ liệu định lượng về thể tích phân bố và tỷ lệ gắn protein của cortisone acetate nguyên dạng.

Sau khi chuyển thành cortisol, hoạt chất lưu hành được gắn chủ yếu với corticosteroid-binding globulin và albumin; phần cortisol tự do tạo tác dụng tại mô. Việc đo nồng độ cortisol có thể được sử dụng trong nghiên cứu dược động học, nhưng không phải xét nghiệm theo dõi thường quy cho mọi chỉ định.

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Cortisone acetate được chuyển thành cortisol có hoạt tính. 11β-hydroxysteroid dehydrogenase type 1 chuyển cortisone, dạng 11-keto ít hoạt tính hơn, thành cortisol có hoạt tính glucocorticoid.

Hoạt tính 11β-HSD1 và chức năng gan có thể ảnh hưởng đến mức cortisol tạo ra sau khi dùng cortisone acetate. Một số trường hợp hiếm có khả năng chuyển cortisone thành cortisol kém, dẫn đến đáp ứng điều trị không đầy đủ. [6][8]

Giai đoạn IV: Thải trừ

Sau khi được chuyển thành cortisol, thuốc tiếp tục được chuyển hóa thành các chất ít hoạt tính hơn và thải trừ chủ yếu qua nước tiểu dưới dạng liên hợp. Thông số định lượng riêng về tỷ lệ bài tiết của cortisone acetate nguyên dạng.

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Endotext xếp cortisone vào nhóm glucocorticoid tác dụng ngắn, với thời gian bán thải huyết tương khoảng 80–118 phút và thời gian bán thải sinh học khoảng 8–12 giờ. Đây là dữ liệu quy đổi của cortisone và không phải thông số dược động học riêng cho mọi chế phẩm cortisone acetate. [6]

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải toàn thân định lượng của cortisone acetate trong nhãn thuốc hiện hành.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến phơi nhiễm hoặc đáp ứng gồm:

  • Khả năng hấp thu qua đường tiêu hóa.
  • Hoạt tính 11β-HSD1 và khả năng chuyển cortisone thành cortisol.
  • Chức năng gan.
  • Thiếu hormone tăng trưởng hoặc điều trị hormone tăng trưởng, có thể làm thay đổi hoạt tính 11β-HSD1.
  • Thuốc làm tăng chuyển hóa corticosteroid như phenytoin, phenobarbital và rifampicin.
  • Suy giáp hoặc xơ gan; nhãn thuốc ghi nhận tác dụng corticosteroid có thể tăng trong các tình trạng này.
  • Liều dùng, số lần dùng và thời điểm dùng trong ngày. [1][6]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Cortisone acetate

Cortisone acetate thuộc nhóm glucocorticoid tác dụng ngắn, có cả hoạt tính glucocorticoid và giữ muối.

Theo bảng quy đổi Endotext, khoảng 25 mg cortisone có hiệu lực glucocorticoid gần tương đương 20 mg hydrocortisone. Đây chỉ là quy đổi tương đối giữa corticosteroid, không phải cơ sở để người bệnh tự chuyển thuốc hoặc đổi liều. [6]

Phần III: Cơ chế tác dụng

Sau khi được chuyển thành cortisol, thuốc gắn với thụ thể glucocorticoid nội bào. Phức hợp thuốc–thụ thể đi vào nhân tế bào và điều hòa biểu hiện của nhiều gene liên quan đến viêm, miễn dịch, chuyển hóa glucose, protein và lipid.

Tác dụng này làm giảm hoạt hóa và di chuyển của tế bào viêm, giảm sản xuất cytokine cùng các chất trung gian gây viêm. Đồng thời, thuốc ức chế đáp ứng miễn dịch và trục hạ đồi–tuyến yên–thượng thận khi dùng ở liều dược lý. [1][6]

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Cortisone acetate tạo tác dụng:

  • Thay thế glucocorticoid trong suy thượng thận.
  • Chống viêm.
  • Ức chế miễn dịch.
  • Thay đổi chuyển hóa carbohydrate, protein và chất béo.
  • Giữ natri, giữ nước và tăng thải kali.
  • Tăng thải calci.
  • Ức chế sản xuất ACTH và corticosteroid nội sinh khi dùng kéo dài hoặc liều cao.

Tác dụng chống viêm và ức chế trục HPA có thể kéo dài hơn thời gian bán thải huyết tương. [1][6]

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Cortisone acetate

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Cortisone acetate

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Cortisone acetate

Các tương tác được mô tả trong nhãn gồm:

  • Phenytoin, phenobarbital, ephedrine và rifampicin có thể tăng độ thanh thải chuyển hóa của corticosteroid, làm giảm nồng độ và tác dụng.
  • Thuốc chống đông nhóm coumarin có thể bị thay đổi tác dụng; cần theo dõi thời gian prothrombin hoặc INR.
  • Thuốc lợi tiểu làm mất kali có thể làm tăng nguy cơ hạ kali.
  • Aspirin cần được dùng thận trọng, đặc biệt ở người giảm prothrombin máu.
  • Vaccine sống không được dùng khi đang sử dụng liều corticosteroid gây ức chế miễn dịch.
  • Vaccine bất hoạt có thể tạo đáp ứng kháng thể thấp hơn khi người bệnh bị ức chế miễn dịch. [1][7]

Người bệnh cần cung cấp cho bác sĩ danh sách đầy đủ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vaccine, thuốc đông y và thực phẩm bổ sung đang sử dụng.

Thắc mắc về hoạt chất Cortisone acetate

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 1 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *