Clobetasol

Clobetasol, thường được dùng dưới dạng clobetasol propionate, là một corticosteroid bôi ngoài da có hiệu lực rất mạnh. Thuốc giúp giảm viêm, đỏ, ngứa và dày da trong một số bệnh da đáp ứng corticosteroid, đặc biệt khi corticosteroid yếu hơn không kiểm soát được triệu chứng. Chỉ định cụ thể phụ thuộc dạng bào chế và nhãn được cơ quan quản lý phê duyệt; các trường hợp thường gặp gồm bệnh vảy nến khu trú, eczema khó điều trị, lichen phẳng và lupus ban đỏ dạng đĩa. Do nguy cơ teo da, nhiễm trùng thứ phát, ức chế trục hạ đồi–tuyến yên–thượng thận và hội chứng Cushing khi hấp thu toàn thân, clobetasol chỉ nên được sử dụng trong thời gian ngắn, với lượng tối thiểu cần thiết và theo chỉ định của bác sĩ. Không tự bôi lên mặt, vùng sinh dục, nách, vùng da nhiễm trùng hoặc diện tích rộng. [1][2]

✍️ Chịu trách nhiệm chuyên môn: DS. Tuấn (Dược sĩ lâm sàng)🕘 Rà soát chuyên môn lần cuối: 10/07/2026

Nội dung chính

  • Clobetasol là corticosteroid tại chỗ hiệu lực rất mạnh.
  • Thường dùng cho một số bệnh da viêm hoặc ngứa nặng đáp ứng với steroid theo chỉ định.
  • Không tự bôi kéo dài, bôi diện rộng hoặc dùng trên mặt/vùng nhạy cảm khi chưa được hướng dẫn.
  • Cảnh báo gồm teo da, rạn da, kích ứng, nhiễm trùng da hoặc tác dụng toàn thân khi hấp thu nhiều.
  • Báo bác sĩ về nhiễm trùng da, thuốc bôi khác, trẻ em, thai kỳ hoặc cho con bú.

Hoạt chất Clobetasol propionate là gì?

Clobetasol propionate là corticosteroid tổng hợp dùng ngoài da có hiệu lực rất mạnh. Thuốc làm giảm phản ứng viêm, ngứa và co mạch tại vùng da điều trị nhưng không xử lý được mọi nguyên nhân gây phát ban, đặc biệt là nhiễm nấm, nhiễm khuẩn hoặc nhiễm virus nếu không có điều trị phù hợp. [1][2][4]

CHUYÊN LUẬN DƯỢC CHẤT

Clobetasol propionate

CAS 25122-41-2

Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển

Danh pháp

Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất

Tên hoạt chất

Clobetasol propionate

Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN)

Clobetasol propionate

Tên IUPAC

(8S,9R,10S,11S,13S,14S,16S,17R)-17-(2-chloroacetyl)-9-fluoro-11,17-dihydroxy-10,13,16-trimethyl-6,7,8,11,12,14,15,16-octahydrocyclopenta[a]phenanthren-3-one

Tên hóa học khác

21-Chloro-9-fluoro-11beta,17-dihydroxy-16beta-methylpregna-1,4-diene-3,20-dione | (11beta,16beta)-21-chloro-9-fluoro-11,17-dihydroxy-16-methylpregna-1,4-diene-3,20-dione

Tên khác / tên đồng nghĩa

Clobetasol 17-propionate; clobetasol propionat; clobetasol propionate 0,05%. “Clobetasol” thường được dùng như tên rút gọn của dạng ester clobetasol propionate trong các chế phẩm bôi da.

Tên Latinh / tên dược điển

Clobetasolum

Định danh & cấu trúc phân tử

Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử

Số đăng ký CAS

25122-41-2

UNII

ADN79D536H

PubChem CID

5311051

RxNorm CUI

2590

Dược động học của Clobetasol propionate

Clobetasol propionate có thể hấp thu qua da lành. Mức hấp thu phụ thuộc tá dược, tình trạng hàng rào biểu bì, mức độ viêm, diện tích bôi, thời gian điều trị và việc băng kín. Sau khi hấp thu, corticosteroid bôi ngoài da được chuyển hóa chủ yếu ở gan và thải trừ qua thận; một phần corticosteroid và chất chuyển hóa có thể được bài tiết qua mật. [1]

Giai đoạn I: Hấp thu

Thuốc có thể hấp thu toàn thân qua da nguyên vẹn. Hấp thu tăng khi bôi trên da viêm hoặc tổn thương, diện tích rộng, dùng kéo dài, dùng dưới băng kín hoặc sử dụng chế phẩm có hiệu lực cao. Trong một nghiên cứu, nồng độ đỉnh trung bình khoảng 0,63 ng/mL xuất hiện sau lần bôi thứ hai của 30 g thuốc mỡ 0,05% trên da lành; nồng độ cao hơn đã được ghi nhận ở người bệnh vảy nến hoặc eczema. Các lượng dùng trong nghiên cứu dược động học này không phải liều khuyến nghị để tự áp dụng. [1]

Các thông số hấp thu và phơi nhiễm
F · Sinh khả dụng

Sinh khả dụng tuyệt đối qua da chưa được xác lập thống nhất và thay đổi đáng kể theo dạng bào chế, vùng da, tình trạng tổn thương và cách sử dụng. Với dầu gội Etrivex bôi trong 15 phút rồi rửa, khoảng 0,1% liều bôi được phát hiện trong biểu bì trong nghiên cứu thấm qua da; chỉ 1 trong 126 người có nồng độ huyết tương định lượng được là 0,43 ng/mL. Không được ngoại suy số liệu này cho kem, thuốc mỡ hoặc chế phẩm băng kín. [3]

Giai đoạn II: Phân bố

Dữ liệu định lượng về thể tích phân bố sau khi bôi ngoài da. Nồng độ clobetasol lưu hành thường rất thấp; vì vậy, các chỉ dấu dược lực học như ức chế trục HPA thường được sử dụng để đánh giá phơi nhiễm toàn thân. [1]

Giai đoạn III: Chuyển hóa

Sau khi được hấp thu qua da, corticosteroid bôi ngoài da đi theo các con đường dược động học tương tự corticosteroid dùng toàn thân và được chuyển hóa chủ yếu tại gan. Thuốc ức chế CYP3A4 mạnh có thể làm giảm chuyển hóa corticosteroid và tăng phơi nhiễm toàn thân. [1]

Giai đoạn IV: Thải trừ

Corticosteroid và các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua thận; một phần có thể được bài tiết qua mật. Tỷ lệ thải trừ riêng của clobetasol propionate sau dùng ngoài da. [1]

Các thông số và đường thải trừ
t½ · Thời gian bán thải

Thời gian bán thải huyết tương của clobetasol propionate sau khi dùng ngoài da.

CL · Độ thanh thải toàn phần

Độ thanh thải toàn thân định lượng sau khi dùng ngoài da.

Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học

Các yếu tố có thể làm tăng hấp thu và độc tính toàn thân gồm hiệu lực cao của thuốc, bôi trên diện tích rộng, điều trị kéo dài, băng kín, da viêm hoặc hàng rào da bị tổn thương, dùng đồng thời nhiều chế phẩm corticosteroid và suy gan. Trẻ em có tỷ lệ diện tích bề mặt cơ thể so với khối lượng lớn hơn nên dễ gặp tác dụng toàn thân hơn người lớn. [1][2]

Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Dược lý và cơ chế của Clobetasol propionate

Clobetasol thuộc nhóm glucocorticoid dùng ngoài da rất mạnh, nhóm IV theo hệ thống phân loại hiệu lực được sử dụng trong SmPC và ATC. Thuốc có hoạt tính glucocorticoid cao và hoạt tính mineralocorticoid thấp. [1][6]

Phần III: Cơ chế tác dụng

Cơ chế chống viêm đầy đủ của corticosteroid bôi ngoài da chưa được xác định hoàn toàn. Các corticosteroid được cho là điều hòa biểu hiện gen thông qua thụ thể glucocorticoid và làm tăng các protein ức chế phospholipase A2, từ đó giảm hình thành các chất trung gian có nguồn gốc từ acid arachidonic. Thuốc cũng làm giảm hoạt hóa tế bào viêm, hóa hướng động bạch cầu ái toan và sản xuất cytokine. [1][3]

Phần IV: Dược lực học và đáp ứng

Clobetasol có tác dụng chống viêm, chống ngứa và co mạch. Hiệu lực tại chỗ cao giúp giảm nhanh triệu chứng ở bệnh da đáp ứng corticosteroid nhưng đồng thời làm tăng nguy cơ teo da và ức chế trục HPA nếu sử dụng quá mức. Clobetasol đã được ghi nhận có thể gây ức chế trục HPA với lượng bôi thấp đến 2 g/ngày trong một số điều kiện nghiên cứu. [1][2]

Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.

Chỉ định của Clobetasol propionate

Liều dùng và cách sử dụng

Cảnh báo và lưu ý về Clobetasol propionate

Đối tượng đặc biệt

Tương tác thuốc của Clobetasol propionate

Tương tácMức độCơ chế / ảnh hưởngKhuyến nghị / xử tríTheo dõiBằng chứng / nguồn
Ritonavir

Ritonavir có thể làm tăng phơi nhiễm toàn thân với clobetasol dùng dưới dạng clobetasol propionate sau hấp thu qua da, làm tăng nguy cơ hội chứng Cushing và ức chế trục HPA. Đã có báo cáo ca dùng clobetasol tại chỗ cùng phác đồ có ritonavir với ức chế thượng thận rõ.

Mức 3: Cân nhắc nguy cơ/lợi ích
Cơ chế:

Tương tác dược động học. Ritonavir ức chế mạnh CYP3A4; ức chế chuyển hóa corticosteroid sau hấp thu toàn thân có thể làm tăng và kéo dài phơi nhiễm glucocorticoid.

Ảnh hưởng:

Có thể xuất hiện hội chứng Cushing, giảm cortisol nội sinh, ức chế HPA và suy thượng thận, đặc biệt khi clobetasol dùng diện rộng, kéo dài, dưới băng kín hoặc trên da tổn thương.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Hạn chế phối hợp khi có thể. Nếu cần dùng đồng thời, sử dụng clobetasol với lượng tối thiểu trong thời gian ngắn nhất, tránh băng kín và điều trị diện rộng; cân nhắc corticosteroid tại chỗ ít mạnh hơn hoặc phương án không corticosteroid khi phù hợp.

Theo dõi tăng cân, mặt tròn, yếu cơ, tăng huyết áp, tăng đường huyết và triệu chứng suy thượng thận. Ở bệnh nhân phơi nhiễm cao hoặc có triệu chứng, cân nhắc cortisol buổi sáng và/hoặc nghiệm pháp kích thích ACTH.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

[emc/MHRA] | Dermovate Ointment SmPC | Section 4.5: ritonavir là ví dụ thuốc ức chế CYP3A4 có thể làm tăng phơi nhiễm corticosteroid | https://www.medicines.org.uk/emc/product/940/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03
[Endocrine Abstracts] | Secondary adrenal suppression and Cushing’s syndrome caused by ritonavir boosted effects of inhaled fluticasone, injected triamcinolone and topical clobetasol: A case series of 11 patients | Có 1 bệnh nhân dùng topical clobetasol; toàn bộ loạt ca có ức chế thượng thận rõ | https://www.endocrine-abstracts.org/ea/0028/ea0028p56 | Kiểm tra ngày 2026-08-03
[NHS] | Using clobetasol with other medicines and herbal supplements | Ritonavir có thể làm tăng mức clobetasol và nguy cơ tác dụng phụ | https://www.nhs.uk/medicines/clobetasol/using-clobetasol-with-other-medicines-and-herbal-supplements/ | Kiểm tra ngày 2026-08-03

Dùng đồng thời nhiều sản phẩm chứa corticosteroid có thể làm tăng tổng phơi nhiễm corticosteroid toàn thân và tăng nguy cơ ức chế trục HPA cùng các tác dụng phụ glucocorticoid.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược lực học và cộng gộp phơi nhiễm. Corticosteroid từ nhiều sản phẩm hoặc nhiều đường dùng cùng góp phần vào tổng tải glucocorticoid; clobetasol là corticosteroid tại chỗ rất mạnh và có thể hấp thu toàn thân.

Ảnh hưởng:

Tăng nguy cơ ức chế HPA, hội chứng Cushing, tăng đường huyết và suy thượng thận sau ngừng thuốc, đặc biệt khi tổng phơi nhiễm cao, dùng kéo dài, diện rộng hoặc dưới băng kín.

Khuyến nghị:

avoid_combination

Xử trí:

Tránh tự ý dùng thêm sản phẩm corticosteroid khác. Rà soát tất cả đường dùng; chỉ phối hợp khi có chỉ định chuyên môn, dùng liều thấp nhất và thời gian ngắn nhất, đồng thời cân nhắc giảm potency hoặc ngừng sản phẩm không cần thiết.

Theo dõi dấu hiệu Cushing, suy thượng thận, glucose, huyết áp và dấu hiệu nhiễm trùng. Ở người dùng nhiều corticosteroid hoặc có phơi nhiễm cao, cân nhắc đánh giá cortisol và/hoặc nghiệm pháp ACTH.

Bằng chứng: high
Nguồn:

[DailyMed/FDA label] | Clobetasol propionate cream USP, 0.05% (emollient) | Section 5.1: dùng hơn một sản phẩm chứa corticosteroid có thể làm tăng tổng phơi nhiễm corticosteroid toàn thân | https://dailymed.nlm.nih.gov/dailymed/drugInfo.cfm?setid=26ccb1d8-c466-e238-e063-6394a90a0069 | Kiểm tra ngày 2026-08-03
[emc/MHRA] | Dermovate Ointment SmPC | Systemic absorption and HPA-axis suppression precautions | https://www.medicines.org.uk/emc/product/940/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03

Các chất ức chế CYP3A4 mạnh có thể làm giảm chuyển hóa corticosteroid sau hấp thu và làm tăng phơi nhiễm toàn thân với clobetasol dùng dưới dạng clobetasol propionate. Nguy cơ có ý nghĩa hơn khi clobetasol dùng diện rộng, kéo dài, dưới băng kín hoặc trên da tổn thương.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược động học cấp nhóm. Ức chế mạnh CYP3A4 làm giảm chuyển hóa corticosteroid ở gan sau hấp thu toàn thân; SmPC clobetasol nêu mức độ liên quan lâm sàng phụ thuộc potency của chất ức chế, liều và đường dùng corticosteroid.

Ảnh hưởng:

Có thể tăng nguy cơ ức chế HPA, hội chứng Cushing, tăng đường huyết và suy thượng thận. Ritonavir và itraconazole được nêu trực tiếp trong SmPC như các ví dụ có thể làm tăng phơi nhiễm corticosteroid.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Rà soát thuốc dùng đồng thời. Khi có chất ức chế CYP3A4 mạnh, cân nhắc thay thế một trong hai thuốc nếu clobetasol cần dùng diện rộng hoặc kéo dài; nếu không thể, giảm tối đa lượng và thời gian clobetasol, tránh băng kín và theo dõi chặt.

Theo dõi dấu hiệu Cushing và suy thượng thận; glucose và huyết áp. Cân nhắc cortisol buổi sáng và/hoặc nghiệm pháp ACTH ở bệnh nhân nguy cơ cao hoặc có triệu chứng.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

[emc/MHRA] | Dermovate Ointment SmPC | Section 4.5: thuốc ức chế CYP3A4 có thể ức chế chuyển hóa corticosteroid và làm tăng phơi nhiễm toàn thân; mức độ phụ thuộc potency | https://www.medicines.org.uk/emc/product/940/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03
[Endocrine Abstracts] | Secondary adrenal suppression and Cushing’s syndrome caused by ritonavir boosted effects of inhaled fluticasone, injected triamcinolone and topical clobetasol: A case series of 11 patients | Hỗ trợ nguy cơ lâm sàng với chất ức chế CYP3A4 mạnh ritonavir | https://www.endocrine-abstracts.org/ea/0028/ea0028p56 | Kiểm tra ngày 2026-08-03

Itraconazole

Itraconazole có thể làm tăng phơi nhiễm toàn thân với clobetasol dùng dưới dạng clobetasol propionate và làm tăng nguy cơ tác dụng phụ corticosteroid toàn thân, nhất là khi clobetasol được dùng liều cao, kéo dài hoặc trên diện rộng.

Mức 2: Tương tác cần thận trọng
Cơ chế:

Tương tác dược động học. Itraconazole ức chế CYP3A4, có thể làm giảm chuyển hóa corticosteroid sau khi clobetasol được hấp thu qua da; mức độ liên quan lâm sàng phụ thuộc liều, đường dùng và mức độ ức chế CYP3A4.

Ảnh hưởng:

Có thể tăng nguy cơ ức chế HPA, hội chứng Cushing, tăng đường huyết và suy thượng thận khi giảm hoặc ngừng corticosteroid sau phơi nhiễm kéo dài.

Khuyến nghị:

monitor_closely

Xử trí:

Dùng clobetasol với lượng tối thiểu và thời gian ngắn nhất; tránh băng kín và điều trị diện rộng hoặc kéo dài. Cân nhắc thuốc chống nấm hoặc liệu pháp da thay thế khi nguy cơ cao.

Theo dõi dấu hiệu Cushing, triệu chứng suy thượng thận, glucose và huyết áp. Cân nhắc cortisol buổi sáng hoặc nghiệm pháp ACTH ở bệnh nhân phơi nhiễm cao hoặc có triệu chứng.

Bằng chứng: moderate
Nguồn:

[emc/MHRA] | Dermovate Ointment SmPC | Section 4.5: itraconazole là ví dụ thuốc ức chế CYP3A4 có thể làm tăng phơi nhiễm corticosteroid | https://www.medicines.org.uk/emc/product/940/smpc | Kiểm tra ngày 2026-08-03
[NHS] | Using clobetasol with other medicines and herbal supplements | Itraconazole có thể làm tăng mức clobetasol và nguy cơ tác dụng phụ | https://www.nhs.uk/medicines/clobetasol/using-clobetasol-with-other-medicines-and-herbal-supplements/ | Kiểm tra ngày 2026-08-03

Thắc mắc về hoạt chất Clobetasol propionate

Lưu ý: Nội dung chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin tham khảo về hoạt chất/dược chất, không thay thế chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị của bác sĩ. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều khi chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.
Đã có 2 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *