Carbocisteine, còn viết là carbocysteine, là thuốc tiêu nhầy dùng đường uống. Thuốc làm giảm độ quánh của chất nhầy đường hô hấp, giúp đờm dễ được vận chuyển bằng hệ lông chuyển và tống ra ngoài qua phản xạ ho. Carbocisteine được chỉ định hỗ trợ trong các bệnh hô hấp có tiết nhiều đờm đặc, bao gồm một số trường hợp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính hoặc viêm phế quản mạn. NICE khuyến nghị chỉ cân nhắc thuốc tiêu nhầy ở người bệnh COPD có ho mạn tính kèm khạc đờm và chỉ tiếp tục khi ghi nhận cải thiện triệu chứng; thuốc không được khuyến nghị thường quy chỉ để phòng đợt cấp. Carbocisteine cũng không được NICE khuyến nghị cho ho cấp do nhiễm khuẩn đường hô hấp trên hoặc viêm phế quản cấp. Thuốc có thể gây đau bụng, buồn nôn, tiêu chảy, phản ứng dị ứng và hiếm gặp xuất huyết tiêu hóa hoặc phản ứng da nghiêm trọng.
Nội dung chính
- Carbocisteine là thuốc tiêu chất nhầy đường hô hấp.
- Thuốc thường dùng khi đờm đặc làm khó khạc trong một số bệnh hô hấp.
- Dùng đúng hướng dẫn, không xem thuốc là kháng sinh hoặc thuốc cắt cơn.
- Có thể gây khó chịu tiêu hóa; người từng loét dạ dày cần thận trọng.
- Hỏi bác sĩ/dược sĩ nếu đang mang thai, cho con bú hoặc dùng thuốc khác.
Hoạt chất Carbocisteine là gì?
Carbocisteine là thuốc tiêu nhầy đường uống. Thuốc được dùng để làm giảm độ quánh của đờm trong các bệnh hô hấp có tăng tiết chất nhầy đặc, qua đó hỗ trợ hoạt động của lông chuyển và phản xạ ho trong việc đưa đờm ra khỏi đường thở.
Carbocisteine không phải thuốc kháng sinh và không trực tiếp điều trị nguyên nhân nhiễm khuẩn.
Carbocisteine
INN Carbocisteine; carbocysteine.“Carbocisteine” là cách viết được sử dụng trong INN và nhiều tài liệu tại châu Âu; “carbocysteine” là biến thể chính tả thường gặp trong tiếng Anh.
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Carbocisteine |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Carbocisteine; carbocysteine.“Carbocisteine” là cách viết được sử dụng trong INN và nhiều tài liệu tại châu Âu; “carbocysteine” là biến thể chính tả thường gặp trong tiếng Anh. |
| Tên IUPAC | (2R)-2-amino-3-(carboxymethylsulfanyl)propanoic acid |
| Tên hóa học khác | S-Carboxymethyl-L-cysteine |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | S-carboxymethyl-L-cysteine. |
| Tên viết tắt | S-CMC |
| Tên Latinh / tên dược điển | Carbocisteinum |
| Tên USAN | carbocysteine |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 638-23-3 |
|---|---|
| UNII | 5D6152QY7H |
| PubChem CID | 5862 |
| RxNorm CUI | Không tìm thấy |
Dược động học của Carbocisteine
Carbocisteine được hấp thu nhanh sau khi uống và thường đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương sau khoảng hai giờ. Sinh khả dụng đường uống thấp, dưới 10%, được cho là liên quan đến chuyển hóa trong lòng đường tiêu hóa và chuyển hóa bước đầu đáng kể tại gan. Thuốc cùng các chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua thận.
Giai đoạn I: Hấp thu
Carbocisteine được hấp thu nhanh qua đường tiêu hóa. Thời gian đạt nồng độ tối đa trong huyết tương thường khoảng hai giờ sau khi uống.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng đường uống được SmPC ghi nhận dưới 10%, có thể do chuyển hóa trong lòng đường tiêu hóa kết hợp với chuyển hóa bước đầu tại gan. Thông số có thể khác giữa các công thức bào chế và không được dùng để tự quy đổi liều giữa dung dịch uống và viên nang. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Dữ liệu đầy đủ về thể tích phân bố, tỷ lệ gắn protein huyết tương và phân bố vào từng mô.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Carbocisteine trải qua chuyển hóa trong lòng đường tiêu hóa và chuyển hóa bước đầu đáng kể tại gan.
Các enzyme chuyển hóa riêng biệt và mức đóng góp định lượng của từng con đường.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Carbocisteine và các chất chuyển hóa được thải trừ chủ yếu qua thận.
Tỷ lệ thải dưới dạng hoạt chất không đổi và tỷ lệ của từng chất chuyển hóa.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trong huyết tương khoảng hai giờ. Một nghiên cứu dược động học được nêu trong SmPC viên nang ghi nhận thời gian bán thải trung bình khoảng 1,87 giờ. Các giá trị này không được dùng để tự điều chỉnh khoảng cách liều. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Thông số độ thanh thải toàn thân thống nhất có thể áp dụng cho mọi chế phẩm carbocisteine. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể ảnh hưởng đến dược động học hoặc mức phơi nhiễm gồm:
- Dạng bào chế và tốc độ hòa tan.
- Liều sử dụng.
- Mức chuyển hóa trong đường tiêu hóa.
- Chuyển hóa bước đầu tại gan.
- Chức năng gan và thận.
- Tuổi và bệnh đồng mắc.
Dữ liệu định lượng để hiệu chỉnh liều theo từng yếu tố trên còn hạn chế.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Carbocisteine
Carbocisteine thuộc nhóm thuốc tiêu nhầy, mã ATC R05CB03.
Khác với thuốc ức chế ho, thuốc tiêu nhầy không nhằm làm mất phản xạ ho. Hiệu quả đào thải đờm vẫn phụ thuộc vào hệ lông chuyển hoạt động và phản xạ ho còn nguyên vẹn.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế của carbocisteine chưa được xác định hoàn toàn. Thuốc được cho là tác động lên glycoprotein của chất nhầy, có thể làm thay đổi hoặc phá vỡ một phần các cầu nối disulfide, từ đó làm giảm độ quánh và tính đàn hồi bất thường của đờm.
Carbocisteine giúp dịch tiết dễ vận chuyển hơn nhưng không tự loại bỏ đờm khi phản xạ ho hoặc chức năng lông chuyển bị suy giảm.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Carbocisteine làm giảm độ quánh của chất nhầy đường hô hấp và hỗ trợ khôi phục đặc tính dịch tiết gần trạng thái sinh lý hơn. Tác dụng này giúp đờm dễ được vận chuyển và khạc ra ngoài.
Mức cải thiện triệu chứng thay đổi giữa từng người bệnh. NICE khuyến nghị chỉ tiếp tục thuốc tiêu nhầy trong COPD khi người bệnh ghi nhận giảm ho hoặc giảm lượng đờm.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Carbocisteine
Theo SmPC, carbocisteine được dùng như liệu pháp hỗ trợ trong các bệnh đường hô hấp có đặc điểm tiết nhiều chất nhầy đặc, bao gồm bệnh đường thở tắc nghẽn mạn tính.
Theo NICE:
- Có thể cân nhắc thuốc tiêu nhầy đường uống ở người mắc COPD có ho mạn tính kèm khạc đờm.
- Chỉ nên tiếp tục khi có cải thiện triệu chứng, chẳng hạn giảm tần suất ho hoặc giảm lượng đờm.
- Không dùng thường quy thuốc tiêu nhầy chỉ với mục đích phòng đợt cấp COPD.
- Không dùng carbocisteine cho ho cấp liên quan nhiễm khuẩn đường hô hấp trên hoặc viêm phế quản cấp.
Chỉ định cụ thể phải dựa trên nhãn thuốc và đánh giá của bác sĩ.
Vai trò sử dụng carbocisteine kéo dài nhằm giảm đợt cấp COPD hoặc viêm phế quản mạn vẫn được đánh giá trong các quần thể khác nhau. NICE không khuyến nghị dùng thuốc tiêu nhầy thường quy chỉ để phòng đợt cấp ở người bệnh COPD ổn định.
Các tác dụng chống oxy hóa, chống viêm hoặc bảo vệ biểu mô được mô tả trong một số nghiên cứu không nên được trình bày như chỉ định đã được phê duyệt.
Ứng dụng ngoài các bệnh hô hấp có đờm đặc.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ các SmPC cụ thể và chỉ nhằm cung cấp thông tin, không phải liều cá nhân hóa.
Người lớn và người cao tuổi
- Liều khởi đầu thường là 2.250 mg/ngày, chia thành nhiều lần.
- Khi đáp ứng đạt yêu cầu, có thể giảm xuống 1.500 mg/ngày, chia liều.
- Với viên nang 750 mg: một viên, ngày ba lần lúc đầu; sau đó một viên, ngày hai lần khi triệu chứng cải thiện.
- Với dung dịch 250 mg/5 ml: 15 ml, ngày ba lần lúc đầu; sau đó có thể giảm còn 10 ml, ngày ba lần.
Trẻ em với dung dịch 250 mg/5 ml
- Từ 2 đến 5 tuổi: 1,25–2,5 ml mỗi lần, ngày bốn lần.
- Từ 5 đến 12 tuổi: 5 ml mỗi lần, ngày ba lần.
Mốc 5 tuổi nằm tại ranh giới giữa hai nhóm trong SmPC; bác sĩ hoặc dược sĩ phải xác định liều theo tuổi chính xác, cân nặng và nhãn sản phẩm. Viên nang 750 mg không được khuyến nghị cho trẻ em.
Không tự áp dụng liều của dung dịch có nồng độ khác.
- Dùng carbocisteine bằng đường uống theo đúng nồng độ và dạng bào chế.
- Đo dung dịch bằng dụng cụ chia liều đi kèm, không ước lượng bằng thìa ăn.
- Không tự quy đổi giữa dung dịch 250 mg/5 ml, dung dịch 5% và viên nang.
- Không khuyến nghị phối hợp với thuốc ức chế ho vì đờm đã loãng có thể khó được tống ra ngoài nếu phản xạ ho bị giảm.
- Không khuyến nghị phối hợp với thuốc có tác dụng kiểu atropine làm khô dịch tiết.
- Uống đủ nước có thể hỗ trợ chăm sóc đường hô hấp, nhưng không thay thế điều trị nguyên nhân.
- Không tự tăng liều khi đờm chưa cải thiện.
- Người khó khạc đờm, suy hô hấp hoặc phản xạ ho yếu cần được bác sĩ đánh giá trước khi sử dụng.
Cần theo dõi:
- Tần suất ho và khả năng khạc đờm.
- Lượng và độ đặc của đờm.
- Khó thở, khò khè, sốt hoặc tình trạng hô hấp nặng lên.
- Đau thượng vị, buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy.
- Phân đen, nôn ra máu hoặc dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa.
- Phát ban, phồng rộp da, loét miệng hoặc sưng mặt.
- Mức cải thiện triệu chứng trước khi quyết định tiếp tục điều trị kéo dài.
Lịch xét nghiệm thường quy áp dụng cho mọi người sử dụng carbocisteine.
Cảnh báo và lưu ý về Carbocisteine
Carbocisteine chống chỉ định trong các trường hợp:
- Quá mẫn với carbocisteine hoặc bất kỳ tá dược nào của sản phẩm.
- Loét dạ dày hoặc tá tràng đang hoạt động.
Cần kiểm tra thêm chống chỉ định liên quan tá dược của từng sản phẩm, chẳng hạn lactose, parahydroxybenzoate, đường hoặc natri.
Các tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm:
- Đau hoặc khó chịu dạ dày.
- Buồn nôn.
- Tiêu chảy.
- Nôn.
- Phát ban.
- Ngứa.
- Mày đay.
- Sưng mặt hoặc phù mạch.
Tác dụng tiêu hóa thường liên quan liều và có thể cải thiện khi bác sĩ giảm liều hoặc ngừng thuốc.
Các phản ứng nghiêm trọng đã được báo cáo gồm:
- Xuất huyết tiêu hóa.
- Phản vệ hoặc phản ứng dạng phản vệ.
- Phù mạch ảnh hưởng đường thở.
- Hội chứng Stevens–Johnson.
- Hồng ban đa dạng.
- Phát ban cố định do thuốc.
Cần ngừng thuốc và được cấp cứu khi có khó thở, sưng môi hoặc họng, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, phát ban lan rộng, phồng rộp da hoặc loét niêm mạc.
Cần thận trọng trong các trường hợp:
- Tiền sử loét dạ dày hoặc tá tràng.
- Người cao tuổi.
- Đang dùng thuốc có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết tiêu hóa.
- Phản xạ ho yếu hoặc khó tự khạc đờm.
- Suy hô hấp hoặc giảm hoạt động lông chuyển.
- Tiền sử phản ứng da hoặc dị ứng thuốc nghiêm trọng.
Phải ngừng carbocisteine nếu xuất hiện xuất huyết tiêu hóa.
Tá dược khác nhau giữa các chế phẩm. Một số sản phẩm có thể chứa lactose, natri, đường hoặc parahydroxybenzoate và cần được đánh giá ở người không dung nạp đường, phải hạn chế natri hoặc có tiền sử dị ứng tá dược.
Quá liều carbocisteine thường gây triệu chứng đường tiêu hóa như:
- Đau dạ dày.
- Buồn nôn.
- Nôn.
- Tiêu chảy.
Xử trí chủ yếu là điều trị triệu chứng và hỗ trợ. SmPC ghi nhận rửa dạ dày có thể được nhân viên y tế cân nhắc trong tình huống phù hợp.
Không tự gây nôn hoặc tự rửa dạ dày. Khi dùng nhầm liều lớn, cần liên hệ cơ sở y tế và cung cấp tên thuốc, nồng độ, lượng đã uống cùng thời điểm sử dụng.
Điều kiện bảo quản phụ thuộc sản phẩm:
- Dung dịch uống 250 mg/5 ml được dẫn: bảo quản không quá 25°C.
- Viên nang 750 mg được dẫn: bảo quản không quá 30°C và giữ trong bao bì gốc.
Luôn ưu tiên nhiệt độ, thời hạn sau mở nắp và điều kiện tránh ẩm ghi trên nhãn sản phẩm thực tế. Để thuốc xa tầm tay trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Dung dịch uống 250 mg/5 ml trong SmPC được chỉ định cho trẻ từ 2 tuổi trở lên, với liều chia theo nhóm tuổi.
Chế phẩm viên nang 750 mg không được khuyến nghị cho trẻ em; nên sử dụng dạng bào chế nhi khoa thích hợp khi bác sĩ chỉ định.
Liều và độ an toàn ở trẻ dưới 2 tuổi.
Không tự dùng carbocisteine cho trẻ có phản xạ ho yếu, khó thở, tím tái hoặc không tự khạc được đờm.
SmPC sử dụng cùng khung liều ban đầu như người lớn, sau đó giảm liều khi đạt đáp ứng.
Người cao tuổi cần được theo dõi chặt chẽ hơn do nguy cơ loét hoặc xuất huyết tiêu hóa, đặc biệt khi có tiền sử bệnh dạ dày–tá tràng hoặc đang dùng thuốc làm tăng nguy cơ chảy máu.
Chưa có dữ liệu đầy đủ về việc sử dụng carbocisteine trong thai kỳ. Các SmPC được đối chiếu không khuyến nghị sử dụng, đặc biệt trong ba tháng đầu thai kỳ.
Chỉ bác sĩ mới có thể cân nhắc sử dụng sau khi đánh giá lợi ích và nguy cơ. Không tự dùng carbocisteine để điều trị ho khi đang mang thai.
Chưa có đủ dữ liệu về việc carbocisteine hoặc các chất chuyển hóa có bài tiết vào sữa mẹ hay không. Các SmPC được đối chiếu không khuyến nghị sử dụng trong thời kỳ cho con bú.
Quyết định dùng thuốc, tạm ngừng thuốc hoặc thay đổi việc cho trẻ bú phải được bác sĩ đánh giá.
Hướng dẫn hiệu chỉnh liều cụ thể cho người suy gan.
Carbocisteine có chuyển hóa bước đầu đáng kể tại gan, vì vậy người suy gan không nên tự áp dụng liều thông thường nếu chưa được bác sĩ đánh giá.
Dữ liệu về liều dùng và độ an toàn ở người đồng thời suy gan và suy thận.
Không tự sử dụng hoặc tự điều chỉnh liều trong nhóm này.
Carbocisteine không có hoặc chỉ có ảnh hưởng không đáng kể đến khả năng lái xe và vận hành máy theo các SmPC được đối chiếu.
Người xuất hiện chóng mặt, phản ứng dị ứng hoặc triệu chứng bất thường không nên lái xe hay vận hành máy cho đến khi hồi phục.
Tương tác thuốc của Carbocisteine
Không khuyến nghị dùng carbocisteine đồng thời với:
- Thuốc ức chế ho, do có thể làm giảm khả năng tống đờm đã được làm loãng.
- Thuốc có tác dụng kiểu atropine hoặc thuốc làm khô dịch tiết đường hô hấp.
Cần thận trọng khi dùng cùng thuốc có thể làm tăng nguy cơ loét hoặc xuất huyết tiêu hóa. SmPC khuyến cáo đặc biệt lưu ý ở người cao tuổi, người có tiền sử loét dạ dày–tá tràng và người đang sử dụng thuốc có khả năng gây chảy máu đường tiêu hóa.
Không tự ngừng thuốc kê đơn hoặc tự phối hợp thuốc ho mà chưa hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Thắc mắc về hoạt chất Carbocisteine
Carbocisteine là thuốc tiêu nhầy dùng đường uống. Thuốc làm giảm độ quánh của đờm, giúp hệ lông chuyển và phản xạ ho đưa chất nhầy ra khỏi đường hô hấp dễ hơn.
Carbocisteine không phải thuốc kháng sinh và không thay thế điều trị nguyên nhân gây bệnh.
Carbocisteine được dùng cho bệnh hô hấp có nhiều đờm đặc, không phải lựa chọn phù hợp cho ho khan không có đờm.
NICE không khuyến nghị dùng carbocisteine hoặc thuốc tiêu nhầy khác cho ho cấp liên quan nhiễm khuẩn đường hô hấp trên hay viêm phế quản cấp.
Không nên tự phối hợp. Carbocisteine làm loãng đờm, trong khi thuốc ức chế ho làm giảm phản xạ cần thiết để đẩy đờm ra ngoài. SmPC không khuyến nghị phối hợp carbocisteine với thuốc chống ho hoặc thuốc làm khô dịch tiết kiểu atropine.
Cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng nhiều thuốc ho cùng lúc.
Không có một thời gian điều trị chung phù hợp cho mọi bệnh nhân. Thời gian dùng phụ thuộc nguyên nhân, mức độ tiết đờm và đáp ứng điều trị.
Đối với COPD có ho mạn tính kèm khạc đờm, NICE khuyến nghị chỉ tiếp tục thuốc tiêu nhầy khi có cải thiện triệu chứng, chẳng hạn giảm ho hoặc giảm lượng đờm. Nếu triệu chứng không cải thiện hoặc nặng lên, cần được bác sĩ đánh giá.
Cần ngừng thuốc và được đánh giá y tế ngay khi xuất hiện:
- Nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen.
- Khó thở hoặc sưng môi, lưỡi, mặt hay họng.
- Phát ban lan rộng, phồng rộp da hoặc loét miệng.
- Đau bụng dữ dội.
- Tình trạng hô hấp nặng lên hoặc không thể khạc đờm.
Đây có thể là dấu hiệu xuất huyết tiêu hóa, phản ứng dị ứng hoặc phản ứng da nghiêm trọng.

