Butamirate là thuốc chống ho không opioid, tác động chủ yếu lên phản xạ ho và được dùng để giảm triệu chứng ho khan, ho không có đờm trong thời gian ngắn. Ho là phản xạ bảo vệ đường thở, vì vậy thuốc không nên được dùng để che lấp ho kéo dài, ho kèm khó thở, đau ngực, sốt hoặc nhiều đờm mà chưa xác định nguyên nhân. Butamirate có nhiều dạng và hàm lượng; giới hạn tuổi, liều dùng và thời gian điều trị khác nhau đáng kể giữa từng sản phẩm. Tác dụng không mong muốn được ghi nhận gồm buồn ngủ, chóng mặt, buồn nôn, tiêu chảy, nổi mề đay và phản ứng quá mẫn, thường ở tần suất hiếm trong các SmPC được tham khảo. Không nên phối hợp tùy tiện với thuốc long đờm vì có thể gây ứ đọng chất nhầy. Nội dung này chỉ cung cấp thông tin y khoa và không thay thế tư vấn của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Nội dung chính
- Butamirate là gì? Thuốc chống ho không opioid, không có cấu trúc hoặc đặc tính dược lý giống các alkaloid opioid.
- Mã ATC: R05DB13 – nhóm thuốc chống ho khác.
- Công dụng chính: Điều trị triệu chứng ho khan hoặc ho không có đờm; chỉ định cụ thể phụ thuộc sản phẩm.
- Cơ chế: Có tác dụng trung ương làm giảm phản xạ ho; cơ chế phân tử chính xác chưa được xác định đầy đủ.
- Đường dùng: Đường uống.
- Dạng phổ biến: Siro, dung dịch uống và viên giải phóng biến đổi.
- Lưu ý quan trọng: Không phối hợp tùy tiện với thuốc long đờm vì có nguy cơ ứ chất nhầy, co thắt phế quản và nhiễm trùng hô hấp.
- Tác dụng phụ hiếm gặp: Buồn ngủ, chóng mặt, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, mề đay và phản ứng quá mẫn.
- Thời gian dùng: Dùng liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất; cần khám nếu ho kéo dài hoặc kèm dấu hiệu cảnh báo.
Hoạt chất Butamirate là gì?
Butamirate là thuốc chống ho không opioid được sử dụng để giảm triệu chứng ho khan hoặc ho không có đờm. Thuốc không điều trị nguyên nhân nền của ho, như nhiễm trùng, hen, trào ngược, bệnh tim hoặc bệnh phổi.
Butamirate
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Butamirate |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Butamirate |
| Tên IUPAC | 2-[2-(diethylamino)ethoxy]ethyl 2-phenylbutanoate |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Butamirat. Các chế phẩm thường chứa butamirate dưới dạng muối citrate. Butamirate và butamirate citrate có khối lượng phân tử khác nhau nên không được tự quy đổi hàm lượng nếu tờ hướng dẫn không nêu rõ. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Butamiratum |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 18109-80-3 |
|---|---|
| UNII | M75MZG2236 |
| PubChem CID | 28892 |
| RxNorm CUI | 19862 |
| Công thức phân tử | C18H29NO3 |
Dược động học của Butamirate
Sau khi uống, butamirate được hấp thu nhanh và thủy phân thành các chất chuyển hóa, chủ yếu là 2-phenylbutyric acid và diethylaminoethoxyethanol. Butamirate cùng các chất chuyển hóa được cho là đều góp phần vào tác dụng chống ho. Các chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua thận. Dữ liệu dược động học chính được thu thập ở người tình nguyện khỏe mạnh.
Giai đoạn I: Hấp thu
Butamirate đường uống được hấp thu nhanh. Trong SmPC của Supremin Forte:
- Nồng độ butamirate có thể đo được trong huyết tương sau khoảng 5–10 phút.
- Nồng độ đỉnh của thuốc mẹ đạt trong vòng khoảng 1 giờ đối với các liều được nghiên cứu từ 22,5 đến 90 mg.
- Chất chuyển hóa 2-phenylbutyric acid đạt nồng độ trung bình trong khoảng 1,5 giờ.
- Ảnh hưởng của thức ăn chưa được nghiên cứu đầy đủ.
Dạng viên giải phóng biến đổi có đặc điểm hấp thu khác; nồng độ đỉnh của chất chuyển hóa chính được ghi nhận khoảng 9 giờ sau một viên 50 mg.
Giai đoạn II: Phân bố
SmPC mới của Supremin Forte ghi nhận thể tích phân bố cao, khoảng 81–112 lít/kg. Chất chuyển hóa 2-phenylbutyric acid gắn protein huyết tương khoảng 89,3–91,6%; diethylaminoethoxyethanol gắn protein ở mức thấp hơn, khoảng 28,8–45,7%. Chưa có nghiên cứu đầy đủ về việc butamirate đi qua nhau thai hoặc bài tiết vào sữa mẹ.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Butamirate bị thủy phân nhanh, chủ yếu thành:
- 2-phenylbutyric acid.
- Diethylaminoethoxyethanol.
Hai chất chuyển hóa này và butamirate mẹ được mô tả là có hoạt tính chống ho. 2-Phenylbutyric acid tiếp tục được hydroxyl hóa và liên hợp, chủ yếu với acid glucuronic.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Butamirate và các chất chuyển hóa được đào thải chủ yếu qua thận. Nồng độ dạng liên hợp của 2-phenylbutyric acid trong nước tiểu cao hơn đáng kể so với trong huyết tương. Butamirate có thể được phát hiện trong nước tiểu đến khoảng 48 giờ sau khi dùng.
| t½ · Thời gian bán thải | Theo SmPC Supremin Forte, thời gian bán thải đo được:
Các thông số có thể khác nhau giữa dạng bào chế, phương pháp nghiên cứu và chất được đo. |
|---|
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
- Dạng bào chế thông thường hoặc giải phóng biến đổi.
- Hàm lượng và chế độ dùng.
- Chức năng gan và thận có thể ảnh hưởng đến sự tích lũy, nhưng tác động cụ thể chưa được xác định.
- Dược động học ở trẻ em chưa được nghiên cứu đầy đủ.
- Ảnh hưởng của thức ăn chưa được xác định chắc chắn.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Butamirate
- Thuốc chống ho tác dụng trung ương.
- Thuốc chống ho không opioid.
- Nhóm ATC R05DB – các thuốc chống ho khác.
- Không thuộc nhóm thuốc long đờm.
- Không phải thuốc điều trị căn nguyên của bệnh gây ho.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Butamirate được cho là có tác dụng trung ương, làm giảm phản xạ gây ho. Tuy nhiên, đích phân tử và cơ chế chính xác chưa được xác định đầy đủ. Một số SmPC còn mô tả tác dụng giãn co thắt phế quản không đặc hiệu, tác dụng kháng cholinergic hoặc tác dụng ngoại vi hỗ trợ hô hấp; các mô tả này không nên được diễn giải thành chỉ định điều trị hen hoặc co thắt phế quản.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Butamirate làm giảm phản xạ ho, nhờ đó có thể giảm tần suất hoặc mức độ ho khan. Thuốc không phải opioid và không được dùng với mục đích giảm đau. Việc ức chế phản xạ ho có thể bất lợi khi đường thở có nhiều chất nhầy, vì ho giúp đào thải đờm.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Butamirate
Chỉ định được phê duyệt thường gặp trong các SmPC tham khảo là:
- Điều trị triệu chứng ho khan.
- Điều trị triệu chứng ho không có đờm.
- Một số sản phẩm được phê duyệt cho ho có nguồn gốc khác nhau ở người lớn và nhóm tuổi trẻ em được quy định.
Chỉ định và giới hạn tuổi phải được xác định theo đúng tờ hướng dẫn của sản phẩm.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây được trích từ một số SmPC cụ thể, chỉ mang tính tham khảo. Không áp dụng liều của sản phẩm này cho sản phẩm khác và không tự dùng thuốc cho trẻ em.
Siro Supremin Forte 7,5 mg/5 ml
| Nhóm tuổi | Liều trong SmPC |
|---|---|
| Trẻ 6–12 tuổi | 10 ml, tối đa 3 lần/ngày |
| Trẻ 12–16 tuổi | 15 ml, tối đa 3 lần/ngày |
| Từ 16 tuổi và người lớn | 15 ml, 4 lần/ngày |
Sản phẩm này chống chỉ định cho trẻ dưới 6 tuổi. Điều trị giới hạn trong thời gian có triệu chứng; dùng liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất.
Siro Panatus Forte 7,5 mg/5 ml
| Nhóm tuổi | Liều trong SmPC |
|---|---|
| Trẻ 3–6 tuổi | 5 ml, 3 lần/ngày |
| Trẻ 6–12 tuổi | 10 ml, 3 lần/ngày |
| Trẻ trên 12 tuổi | 15 ml, 3 lần/ngày |
| Người lớn | 15 ml, 4 lần/ngày |
Sản phẩm này không dùng cho trẻ dưới 3 tuổi. Sự khác biệt giới hạn tuổi giữa các sản phẩm cho thấy không thể dùng một bảng liều chung cho mọi thuốc chứa butamirate.
Viên Sinecod 50 mg giải phóng biến đổi
| Nhóm tuổi | Liều trong SmPC |
|---|---|
| Trẻ vị thành niên trên 12 tuổi | 1–2 viên/ngày, cách nhau 8–12 giờ; tối đa 100 mg/ngày |
| Người lớn | 2–3 viên/ngày, cách nhau 8–12 giờ; tối đa 150 mg/ngày |
Viên phải được nuốt nguyên.
- Dùng đúng dụng cụ đong đi kèm với thuốc dạng lỏng.
- Rửa và làm khô cốc đong sau mỗi lần dùng và giữa các người sử dụng.
- Không tự đổi giữa siro, dung dịch uống và viên giải phóng biến đổi.
- Nuốt nguyên viên giải phóng biến đổi; không tự nghiền hoặc nhai.
- Không uống gấp đôi khi quên liều.
- Không tự tăng liều nếu ho không giảm.
- Không dùng kéo dài để che lấp ho chưa rõ nguyên nhân.
- Tránh phối hợp với thuốc long đờm nếu chưa được bác sĩ hoặc dược sĩ hướng dẫn.
- Kiểm tra thành phần tá dược như sorbitol, fructose, lactose, ethanol hoặc sodium benzoate nếu có bệnh lý liên quan.
Theo dõi:
- Mức độ và tần suất ho.
- Ho có chuyển sang ho có đờm hay không.
- Buồn ngủ, chóng mặt hoặc giảm tỉnh táo.
- Buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy.
- Phát ban, mề đay hoặc dấu hiệu quá mẫn.
- Sốt, khó thở, đau ngực, ho ra máu hoặc đau đầu kéo dài.
- Thời gian ho: một số SmPC yêu cầu khám nếu ho kéo dài quá 4–5 ngày, trong khi sản phẩm khác sử dụng mốc 7 ngày.
Không nên tự kéo dài thời gian điều trị chỉ vì triệu chứng chưa hết.
Cảnh báo và lưu ý về Butamirate
- Quá mẫn với butamirate hoặc bất kỳ tá dược nào của sản phẩm.
- Không dùng cho nhóm tuổi thấp hơn giới hạn ghi trong tờ hướng dẫn.
Giới hạn tuổi không giống nhau giữa các sản phẩm: Supremin Forte 7,5 mg/5 ml chống chỉ định dưới 6 tuổi, Panatus Forte không dùng dưới 3 tuổi, trong khi một hồ sơ sản phẩm Butamirate 7,5 mg/5 ml tại Anh từng quy định không dùng dưới 18 tuổi. Vì vậy, không được suy rộng giới hạn tuổi từ một biệt dược sang biệt dược khác.
Các phản ứng được ghi nhận ở tần suất hiếm trong những SmPC tham khảo gồm:
- Buồn ngủ.
- Chóng mặt.
- Buồn nôn.
- Nôn.
- Tiêu chảy.
- Mề đay.
- Phản ứng quá mẫn.
Tần suất và danh sách phản ứng có thể khác giữa từng sản phẩm.
Các SmPC được tham khảo không cung cấp một danh sách riêng đầy đủ về tác dụng phụ nghiêm trọng. Phản ứng quá mẫn được ghi nhận ở tần suất hiếm. Người dùng cần ngừng thuốc và tìm trợ giúp y tế ngay nếu xuất hiện khó thở, sưng mặt hoặc miệng, mề đay lan rộng, ngất hoặc giảm ý thức.
Các tác dụng phụ nghiêm trọng khác có tần suất xác định: .
- Cần đánh giá nguyên nhân ho trước khi dùng thuốc chống ho.
- Không nên ức chế ho có nhiều đờm nếu chưa được chuyên gia y tế đánh giá.
- Không dùng thuốc chống ho trong thời gian dài.
- Không tự tăng liều khi triệu chứng kéo dài.
- Cần đi khám nếu ho kèm sốt, khó thở, đau ngực, phát ban, đau đầu kéo dài hoặc ho ra máu.
- Thận trọng khi thuốc gây buồn ngủ hoặc chóng mặt.
- Thận trọng ở người suy gan hoặc suy thận nặng do nguy cơ tích lũy thuốc và chất chuyển hóa chưa được xác định đầy đủ.
- Kiểm tra tá dược nếu người bệnh không dung nạp fructose, galactose, lactose hoặc cần hạn chế một số thành phần khác.
Quá liều butamirate có thể gây:
- Buồn ngủ hoặc giảm tỉnh táo.
- Buồn nôn, nôn.
- Tiêu chảy.
- Chóng mặt.
- Mất điều hòa vận động.
- Kích động.
- Đau bụng.
- Hạ huyết áp.
Chưa có thuốc giải độc đặc hiệu. Người nghi ngờ quá liều cần được đưa đến cơ sở y tế; xử trí chủ yếu là điều trị hỗ trợ, theo dõi và duy trì chức năng sống. Không tự gây nôn hoặc tự rửa dạ dày tại nhà.
Một số SmPC hướng dẫn bảo quản thuốc dưới 25°C và trong bao bì gốc. Siro Supremin Forte có thời hạn dùng sau mở nắp là 6 tháng trong hồ sơ được tham khảo. Điều kiện thực tế phải tuân theo nhãn của từng sản phẩm vì bao bì và độ ổn định có thể khác nhau. Giữ thuốc ngoài tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
Đối tượng đặc biệt
Butamirate có thể được phê duyệt cho trẻ em ở một số dạng thuốc, nhưng giới hạn tuổi thay đổi đáng kể theo từng sản phẩm. Các SmPC tham khảo có sản phẩm dùng từ 3 tuổi, sản phẩm dùng từ 6 tuổi và sản phẩm chỉ dành cho người từ 18 tuổi.
Dược động học của butamirate ở trẻ em chưa được nghiên cứu đầy đủ. Không dùng liều của người lớn hoặc liều của một biệt dược khác để áp dụng cho trẻ. Trẻ có ho kéo dài, thở nhanh, co lõm ngực, tím tái, sốt cao, bỏ bú hoặc giảm tỉnh táo cần được khám thay vì chỉ dùng thuốc chống ho.
Chưa có đủ dữ liệu để xác định nhu cầu điều chỉnh liều riêng ở người cao tuổi. Cần thận trọng nếu người bệnh có suy giảm chức năng thận liên quan tuổi tác, nhiều bệnh nền hoặc đang dùng nhiều thuốc.
Dữ liệu sử dụng butamirate ở phụ nữ mang thai còn hạn chế. SmPC Supremin Forte khuyến cáo tránh sử dụng trong thai kỳ như một biện pháp thận trọng. Một số SmPC khác đặc biệt không khuyến cáo trong ba tháng đầu và chỉ cân nhắc ở giai đoạn sau khi không có lựa chọn phù hợp hơn.
Phụ nữ đang mang thai hoặc dự định mang thai không nên tự dùng butamirate; bác sĩ cần cân nhắc lợi ích, nguy cơ, liều thấp nhất và thời gian ngắn nhất.
Chưa biết butamirate hoặc các chất chuyển hóa có bài tiết vào sữa mẹ hay không. Một số SmPC khuyến cáo cân nhắc ngừng cho con bú hoặc ngừng thuốc dựa trên lợi ích của việc bú mẹ và lợi ích điều trị đối với người mẹ. Không tự dùng thuốc trong thời kỳ cho con bú.
Chưa xác định rõ suy gan ảnh hưởng như thế nào đến dược động học của butamirate. Người suy gan nặng có thể có nguy cơ tích lũy thuốc hoặc chất chuyển hóa và gặp tác dụng không mong muốn cao hơn. Liều điều chỉnh cụ thể: .
Các chất chuyển hóa được thải chủ yếu qua thận, nhưng chưa có đủ dữ liệu để xác định chế độ điều chỉnh liều. Cần thận trọng ở người suy thận nặng hoặc người cao tuổi có chức năng thận giảm. Liều điều chỉnh cụ thể: .
Butamirate có thể gây buồn ngủ và đôi khi chóng mặt, nên có thể ảnh hưởng nhẹ đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc. Người dùng cần theo dõi phản ứng của cơ thể và tránh công việc đòi hỏi tỉnh táo nếu xuất hiện các triệu chứng này.
Tương tác thuốc của Butamirate
Tương tác quan trọng nhất là với thuốc long đờm hoặc thuốc làm tăng đào thải chất nhầy. Do butamirate ức chế phản xạ ho, phối hợp có thể làm đờm bị giữ lại trong đường thở, làm tăng nguy cơ co thắt phế quản, khó thở hoặc nhiễm trùng hô hấp.
Một số SmPC ghi nhận chưa biết tương tác có ý nghĩa lâm sàng khác. Nên tránh đồ uống có cồn trong quá trình điều trị, đặc biệt nếu thuốc gây buồn ngủ hoặc sản phẩm có cảnh báo tương ứng.
Thắc mắc về hoạt chất Butamirate
Butamirate là thuốc chống ho không opioid, thường được dùng trong thời gian ngắn để giảm triệu chứng ho khan hoặc ho không có đờm. Thuốc chỉ làm giảm phản xạ ho, không điều trị trực tiếp nguyên nhân gây ho.
Không nên tự dùng butamirate cho ho có nhiều đờm. Việc ức chế phản xạ ho có thể làm chất nhầy bị giữ lại trong đường thở. Đặc biệt, không nên tự phối hợp butamirate với thuốc long đờm vì có thể làm tăng nguy cơ ứ đờm, co thắt phế quản và nhiễm trùng hô hấp.
Không. Butamirate được phân loại là thuốc chống ho không opioid và không liên quan về hóa học hoặc dược lý với các alkaloid opioid. Tuy nhiên, thuốc vẫn có thể gây buồn ngủ, chóng mặt và các tác dụng không mong muốn khác.
Có một số sản phẩm được phê duyệt cho trẻ em, nhưng độ tuổi tối thiểu và liều dùng rất khác nhau. Có sản phẩm dùng từ 3 tuổi, có sản phẩm từ 6 tuổi và có sản phẩm chỉ dành cho người lớn. Phải kiểm tra đúng tên thuốc, hàm lượng và tờ hướng dẫn; không tự tính liều theo một sản phẩm khác.
Butamirate chỉ nên dùng trong thời gian ngắn. Tùy sản phẩm, tờ hướng dẫn có thể yêu cầu đi khám nếu ho không cải thiện sau 4–5 ngày hoặc trong vòng 7 ngày. Cần khám sớm hơn nếu có sốt, khó thở, đau ngực, phát ban, đau đầu kéo dài, ho ra máu hoặc triệu chứng nặng lên.

