Benzyl benzoat là hoạt chất diệt ký sinh trùng được sử dụng ngoài da trong một số thuốc điều trị bệnh ghẻ. Tổ chức Y tế Thế giới liệt kê nhũ tương Benzyl benzoat nồng độ 10–25% trong nhóm phương pháp điều trị ghẻ tại chỗ. Hoạt chất có tác dụng diệt cái ghẻ, nhưng hiệu quả đối với trứng ghẻ chưa được chứng minh rõ; vì vậy một số chế phẩm yêu cầu lặp lại điều trị sau một khoảng thời gian xác định. Benzyl benzoat có thể gây nóng rát, kích ứng, viêm da tiếp xúc hoặc phản ứng quá mẫn. Nguy cơ hấp thu toàn thân tăng khi bôi lên vùng da tổn thương rộng, băng kín hoặc dùng cho trẻ nhỏ. Nồng độ, số lần bôi và thời gian lưu thuốc khác nhau giữa từng sản phẩm. Người bệnh không nên tự pha loãng, tăng số lần bôi hoặc dùng trên mặt, mắt và niêm mạc khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.
Nội dung chính
- Benzyl benzoat là gì? Một ester thơm có tác dụng diệt ve, mạt và cái ghẻ, được dùng trong thuốc bôi ngoài da.
- Chỉ định chính: Điều trị bệnh ghẻ do Sarcoptes scabiei trong một số chế phẩm được phê duyệt.
- Nồng độ thường gặp: WHO đề cập nhũ tương 10–25%; nồng độ và phác đồ phụ thuộc từng sản phẩm.
- Có diệt trứng ghẻ không? Hiệu quả diệt trứng chưa được chứng minh rõ; nhiều phác đồ cần lặp lại điều trị.
- Tác dụng phụ thường gặp: Nóng rát, kích ứng, đỏ da và chàm hóa, nhất là khi bôi lặp lại.
- Nguy cơ nghiêm trọng: Phản ứng quá mẫn nặng, phản ứng dạng phản vệ và co giật nếu nuốt phải hoặc hấp thu toàn thân đáng kể.
- Đối tượng cần thận trọng: Trẻ dưới 2 tuổi, trẻ sơ sinh, người có tổn thương da rộng, da viêm hoặc hàng rào da suy giảm.
- Lưu ý quan trọng: Phải điều trị người tiếp xúc và xử lý quần áo, chăn màn theo hướng dẫn để hạn chế tái nhiễm.
Hoạt chất Benzyl Benzoat là gì?
Benzyl benzoat là thuốc diệt ký sinh trùng dùng ngoài da. Hoạt chất được sử dụng trong một số nhũ tương trị ghẻ nhằm tiêu diệt cái ghẻ Sarcoptes scabiei trên bề mặt và trong lớp sừng của da.
Benzyl Benzoat
INN Benzyl benzoate
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Benzyl Benzoat |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Benzyl benzoate |
| Tên IUPAC | benzyl benzoate |
| Tên hóa học khác | Phenylmethyl benzoate | Benzoic acid, phenylmethyl ester |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Benzoic acid benzyl ester. Benzyl benzoat là ester được tạo thành về mặt hóa học từ acid benzoic và alcol benzylic; công thức phân tử C₁₄H₁₂O₂. |
| Tên viết tắt | BB |
| Tên Latinh / tên dược điển | Benzylis benzoas |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 120-51-4 |
|---|---|
| UNII | N863NB338G |
| PubChem CID | 2345 |
| RxNorm CUI | 19044 |
| Công thức phân tử | C14H12O2 |
Dược động học của Benzyl Benzoat
Giai đoạn I: Hấp thu
Chưa có dữ liệu định lượng đầy đủ về mức hấp thu qua biểu bì ở người. Nguy cơ đi vào tuần hoàn tăng khi da có tổn thương rộng và ở trẻ dưới 2 tuổi.
Trong nghiên cứu trên khỉ với liều bôi 10 mg/cm², mức hấp thu qua da sau 24 giờ được ghi nhận khoảng 70% khi băng kín và 57% khi không băng kín. Đây là dữ liệu động vật, không thể quy đổi trực tiếp cho người.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Benzyl benzoat được thủy phân nhanh thành acid benzoic và alcol benzylic. Các chất chuyển hóa sau đó được liên hợp với glycin để tạo acid hippuric.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Các chất chuyển hóa được thải dưới dạng acid hippuric. Dữ liệu định lượng về đường thải, tốc độ thải và tỷ lệ thu hồi ở người sau khi bôi ngoài da.
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Các yếu tố có thể làm tăng hấp thu toàn thân gồm:
- Diện tích da tổn thương lớn.
- Da bị trầy xước, viêm hoặc mất hàng rào bảo vệ.
- Trẻ dưới 2 tuổi do da còn non và tỷ lệ diện tích da trên trọng lượng cơ thể cao.
- Băng kín vùng bôi.
- Thời gian tiếp xúc kéo dài.
- Bôi lặp lại hoặc dùng quá lượng hướng dẫn.
Ảnh hưởng định lượng của từng yếu tố ở người chưa được xác định đầy đủ.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Benzyl Benzoat
Benzyl benzoat thuộc nhóm thuốc chống ngoại ký sinh trùng, bao gồm thuốc diệt ve, mạt và thuốc trị ghẻ. Mã ATC P03AX01 xác định hoạt chất trong nhóm thuốc diệt ký sinh trùng dùng ngoài da khác.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Cơ chế phân tử chính xác chưa được xác định đầy đủ. Các nghiên cứu in vitro cho thấy Benzyl benzoat có hoạt tính diệt ve, mạt, bao gồm Sarcoptes scabiei và một số loài mò.
Hoạt tính đối với trứng ghẻ chưa được chứng minh. Đây là lý do một số chế phẩm yêu cầu lặp lại điều trị sau khoảng tám ngày để tiêu diệt ký sinh trùng mới nở.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Benzyl benzoat có tác dụng acaricide — diệt ve, mạt — trên các mô hình in vitro. Thuốc tác động tại vùng da được bôi nhưng không được xem là có hiệu lực diệt trứng đã được chứng minh.
Hiệu quả lâm sàng phụ thuộc vào:
- Nồng độ chế phẩm.
- Mức độ phủ đầy đủ vùng da cần điều trị.
- Thời gian tiếp xúc.
- Việc lặp lại điều trị đúng lịch.
- Điều trị đồng thời người tiếp xúc.
- Xử lý quần áo, chăn màn và môi trường.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Benzyl Benzoat
Chỉ định được phê duyệt phổ biến: điều trị bệnh ghẻ do Sarcoptes scabiei.
WHO liệt kê nhũ tương Benzyl benzoat 10–25% trong nhóm thuốc bôi toàn thân có thể được sử dụng để điều trị ghẻ. Nhãn Ascabiol 10% tại Pháp chỉ định cho người lớn và trẻ từ một tháng tuổi trong điều trị ghẻ; sản phẩm này còn có chỉ định điều trị trombidiosis mùa thu do một số loài mò.
Chỉ định tại Việt Nam phải căn cứ tờ hướng dẫn của sản phẩm được cấp phép.
Benzyl benzoat đã được nghiên cứu trong nhiều phác đồ trị ghẻ với nồng độ, số lần bôi và khoảng cách lặp lại khác nhau. Các tổng quan và phân tích gộp cũng đã so sánh Benzyl benzoat với permethrin hoặc ivermectin, nhưng kết quả không cho phép áp dụng một phác đồ duy nhất cho mọi người bệnh và mọi sản phẩm.
Điều trị chấy hoặc rận từng là chỉ định trong một SmPC Ascabiol 25% cũ tại Ireland; giấy phép sản phẩm này đã bị rút năm 2007. Vì vậy, không nên xem điều trị chấy/rận là chỉ định được phê duyệt hiện hành và thống nhất cho mọi sản phẩm Benzyl benzoat.
Ứng dụng ngoài chỉ định tại Việt Nam.
Liều dùng và cách sử dụng
Không có một liều hoặc cách bôi chung cho mọi thuốc chứa Benzyl benzoat.
WHO đề cập nhũ tương Benzyl benzoat nồng độ 10–25% trong điều trị ghẻ. Nồng độ này không đồng nghĩa các sản phẩm 10% và 25% có cùng cách sử dụng.
Ví dụ, nhãn Ascabiol 10% tại Pháp quy định:
- Điều trị gồm hai đợt bôi vào ngày 0 và ngày 8.
- Người lớn bôi hai lớp liên tiếp, cách nhau khoảng 10–15 phút và để tiếp xúc trong 24 giờ.
- Trẻ trên 2 tuổi dùng theo sơ đồ của người lớn.
- Trẻ dưới 2 tuổi chỉ bôi một lớp, với thời gian tiếp xúc ngắn hơn theo tuổi, mức độ tổn thương và khả năng dung nạp.
- Trẻ dưới 1 tháng không được dùng, trừ khi bác sĩ xác định thật sự cần thiết.
Đây là hướng dẫn của một chế phẩm 10% cụ thể, không phải hướng dẫn tự điều trị. Người dùng phải tuân theo tờ hướng dẫn của đúng sản phẩm và hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng, đặc biệt đối với trẻ em và phụ nữ mang thai.
Nguyên tắc chung khi dùng thuốc bôi Benzyl benzoat:
- Lắc kỹ nếu sản phẩm là nhũ tương và nhãn có yêu cầu.
- Bôi lên da sạch, khô theo đúng phạm vi được hướng dẫn.
- Cần chú ý các nếp da, kẽ ngón, vùng quanh rốn, dưới móng và vùng sinh dục ngoài nếu tờ hướng dẫn yêu cầu.
- Tránh mắt, mặt và niêm mạc.
- Không bôi lên vết thương hở hoặc vùng da tổn thương rộng khi chưa được chuyên gia y tế đánh giá.
- Nếu rửa tay trong thời gian lưu thuốc, có thể phải bôi lại vùng bàn tay theo hướng dẫn sản phẩm.
- Tắm và thay quần áo, khăn, chăn ga sạch sau khi kết thúc thời gian tiếp xúc.
- Không tự băng kín vùng bôi.
- Không tự pha loãng hoặc trộn thuốc với sản phẩm khác.
- Rửa tay sau khi sử dụng, trừ khi bàn tay là vùng cần điều trị.
Một số chế phẩm chứa ethanol có nguy cơ bắt lửa. Với các sản phẩm này, cần tránh lửa, thuốc lá đang cháy, máy sấy tóc và nguồn nhiệt cho đến khi da và vải tiếp xúc đã khô hoàn toàn. Đây là cảnh báo phụ thuộc tá dược của từng sản phẩm.
Theo dõi:
- Mức độ nóng rát, đỏ da hoặc viêm da.
- Phát ban lan rộng, phù mặt, khó thở hoặc choáng.
- Tổn thương có mủ, đau, sưng nóng hoặc sốt gợi ý bội nhiễm.
- Khả năng xuất hiện tổn thương ghẻ mới sau điều trị.
- Việc điều trị đồng thời người tiếp xúc gần.
Ngứa có thể tiếp tục đến khoảng bốn tuần sau khi kết thúc điều trị do phản ứng dị ứng với ký sinh trùng đã chết, và không nhất thiết đồng nghĩa thuốc thất bại. Tuy nhiên, cần được bác sĩ đánh giá nếu xuất hiện đường hầm hoặc tổn thương mới, triệu chứng nặng hơn hoặc không cải thiện theo thời gian ghi trên nhãn.
Cảnh báo và lưu ý về Benzyl Benzoat
Quá mẫn với Benzyl benzoat hoặc bất kỳ tá dược nào của sản phẩm.
Đối với Ascabiol 10%, chống chỉ định còn bao gồm quá mẫn với alcol benzylic hoặc acid benzoic có thể tồn tại từ nguyên liệu hoạt chất.
Chống chỉ định theo nhãn thuốc tại Việt Nam.
Các tác dụng không mong muốn đã được ghi nhận gồm:
- Cảm giác nóng hoặc bỏng rát ngay sau khi bôi.
- Kích ứng và đỏ da.
- Chàm hóa hoặc viêm da, đặc biệt khi bôi lặp lại.
- Phản ứng quá mẫn.
- Hiếm gặp phản ứng da dạng mụn mủ toàn thân cấp.
- Ngứa sau điều trị có thể kéo dài đến bốn tuần.
Nguy cơ và mức độ kích ứng phụ thuộc nồng độ, tá dược, tình trạng da, diện tích bôi và thời gian tiếp xúc.
Các biến cố nghiêm trọng có thể bao gồm:
- Phản ứng dạng phản vệ với khó thở, phù mặt hoặc cổ, hạ huyết áp, tim đập nhanh hay choáng.
- Phản ứng mụn mủ toàn thân cấp kèm đỏ da và sốt.
- Co giật khi nuốt phải.
- Co giật hoặc độc tính toàn thân khi thuốc hấp thu đáng kể qua vùng da tổn thương rộng, đặc biệt ở trẻ dưới 2 tuổi.
- Phản ứng tại chỗ nặng hoặc độc tính toàn thân ở trẻ sơ sinh có da chưa trưởng thành.
- Nguy cơ tăng bilirubin hoặc vàng da ở trẻ sơ sinh đến bốn tuần tuổi được cảnh báo đối với Benzyl benzoat và acid benzoic.
Khi có khó thở, phù mặt, lơ mơ, co giật hoặc phản ứng da lan rộng kèm sốt, cần ngừng tiếp xúc và đến cơ sở y tế ngay.
- Chỉ dùng ngoài da.
- Không được uống.
- Không bôi vào mắt, mặt, mũi, miệng, tai trong hoặc niêm mạc sinh dục.
- Thận trọng đặc biệt ở trẻ dưới 2 tuổi.
- Không tự dùng cho trẻ dưới 1 tháng.
- Tránh bôi lên vùng da tổn thương rộng hoặc băng kín.
- Da đang viêm, trầy xước hoặc chàm có thể bị bỏng rát và kích ứng mạnh hơn.
- Nếu ghẻ có bội nhiễm hoặc chốc hóa, cần được đánh giá và điều trị nhiễm khuẩn phù hợp.
- Không dùng thuốc để thay thế việc điều trị đồng thời người tiếp xúc và xử lý quần áo, chăn màn.
- Không tự lặp lại nhiều lần vì bôi lặp lại làm tăng nguy cơ chàm hóa.
- Kiểm tra tá dược của từng sản phẩm; chế phẩm chứa ethanol có thể bắt lửa.
Bôi lặp lại quá nhiều có thể gây chàm hóa hoặc phản ứng da nặng. Hấp thu qua da tăng có thể dẫn đến độc tính toàn thân và co giật, nhất là ở trẻ nhỏ hoặc khi da bị tổn thương rộng.
Nếu bôi quá nhiều:
- Cởi bỏ quần áo nhiễm thuốc.
- Rửa sạch vùng da bằng nước theo hướng dẫn chuyên môn.
- Liên hệ bác sĩ hoặc cơ sở y tế nếu có kích ứng nặng, chóng mặt, lơ mơ hoặc triệu chứng thần kinh.
Nếu nuốt phải:
- Đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay.
- Không tự gây nôn.
- Mang theo bao bì hoặc tên sản phẩm.
- Việc khử độc đường tiêu hóa và điều trị co giật phải do nhân viên y tế thực hiện trong bệnh viện.
Điều kiện bảo quản phải theo đúng nhãn của từng sản phẩm.
Ví dụ, Ascabiol 10% được hướng dẫn bảo quản không quá 30°C và chỉ giữ tối đa 10 ngày sau khi mở nắp. Chế phẩm 25% trong SmPC Ireland cũ được hướng dẫn bảo quản dưới 25°C, cho thấy điều kiện không giống nhau giữa các sản phẩm.
Nguyên tắc chung:
- Để xa tầm nhìn và tầm với của trẻ em.
- Đậy kín nắp.
- Tránh nguồn nhiệt và lửa nếu chế phẩm chứa ethanol.
- Không sử dụng sau hạn dùng hoặc khi nhũ tương có dấu hiệu bất thường so với mô tả trên nhãn.
Đối tượng đặc biệt
Trẻ nhỏ có nguy cơ hấp thu toàn thân cao hơn, đặc biệt khi da bị tổn thương hoặc băng kín. Nhãn Ascabiol 10% quy định:
- Trẻ trên 2 tuổi có thể sử dụng theo sơ đồ của người lớn.
- Trẻ dưới 2 tuổi dùng một lớp với thời gian tiếp xúc ngắn hơn, tùy mức độ bệnh và khả năng dung nạp.
- Nên che bàn tay trẻ bằng găng hoặc bao tay phù hợp để hạn chế đưa thuốc vào miệng.
- Không sử dụng cho trẻ dưới 1 tháng, trừ trường hợp bác sĩ xác định thật sự cần thiết.
Các hướng dẫn này chỉ áp dụng cho chế phẩm được dẫn nguồn. Không tự áp dụng cho sản phẩm có nồng độ khác.
Chưa có khuyến cáo liều riêng được xác nhận cho người cao tuổi.
Người cao tuổi có da mỏng, tổn thương da rộng, suy giảm khả năng tự bôi thuốc hoặc sống trong cơ sở chăm sóc cần được nhân viên y tế hỗ trợ để bảo đảm phủ thuốc đúng vùng và kiểm soát lây nhiễm.
Dữ liệu mức độ trung bình từ khoảng 300–1.000 thai kỳ được nêu trong SmPC Ascabiol 10% không cho thấy tín hiệu dị tật hoặc độc tính đối với thai hay trẻ sơ sinh. Nhãn này cho phép cân nhắc sử dụng trong thai kỳ khi cần thiết và quy định một lớp thuốc thay vì hai lớp trong mỗi lần điều trị.
Tuy nhiên:
- Dữ liệu không đồng nghĩa an toàn tuyệt đối.
- Tá dược và nồng độ khác nhau giữa các sản phẩm.
- Phụ nữ mang thai không nên tự dùng hoặc tự điều chỉnh phác đồ.
- Cần để bác sĩ hoặc dược sĩ lựa chọn thuốc và hướng dẫn cách sử dụng phù hợp.
Chưa rõ Benzyl benzoat hoặc chất chuyển hóa có được bài tiết vào sữa mẹ hay không. Nhãn Ascabiol 10% yêu cầu tạm ngừng cho con bú trong thời gian điều trị nhằm tránh trẻ tiếp xúc và nuốt phải thuốc trên da.
Không bôi thuốc lên vú hoặc vùng da mà trẻ có thể tiếp xúc trực tiếp. Thời điểm cho bú trở lại phải theo hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ và tờ hướng dẫn của đúng sản phẩm.
Ảnh hưởng đến khả năng lái xe và vận hành máy móc chưa được nghiên cứu đầy đủ. Với cách dùng ngoài da đúng hướng dẫn, nhãn Ascabiol 10% cho rằng ảnh hưởng là khó xảy ra.
Không lái xe hoặc vận hành máy nếu xuất hiện chóng mặt, choáng, phản ứng dị ứng hoặc triệu chứng thần kinh.
Tương tác thuốc của Benzyl Benzoat
Nhãn Ascabiol 10% cập nhật tại Pháp cho biết chưa ghi nhận tương tác thuốc được biết đến. Tuy nhiên, chưa có nghĩa là mọi phối hợp bôi ngoài da đều an toàn.
Không nên tự bôi đồng thời Benzyl benzoat với thuốc hoặc mỹ phẩm có tính kích ứng, chất tẩy, acid, retinoid hoặc thuốc bôi khác trên cùng vùng da khi chưa hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Dữ liệu nghiên cứu tương tác có hệ thống.
Thắc mắc về hoạt chất Benzyl Benzoat
Benzyl benzoat là thuốc diệt ký sinh trùng dùng ngoài da, chủ yếu được sử dụng trong một số chế phẩm điều trị ghẻ. Thuốc có tác dụng diệt cái ghẻ nhưng không phải kháng sinh và không điều trị nhiễm khuẩn da đi kèm.
Hiệu quả của Benzyl benzoat đối với trứng ghẻ chưa được chứng minh rõ. Vì vậy, một số chế phẩm yêu cầu lặp lại điều trị sau khoảng tám ngày để tác động lên những ký sinh trùng mới nở. Không tự lặp lại thuốc ngoài lịch được ghi trên nhãn.
Ngứa có thể kéo dài đến khoảng bốn tuần sau khi điều trị do cơ thể còn phản ứng với ký sinh trùng đã chết và các sản phẩm của chúng. Hiện tượng này không nhất thiết là điều trị thất bại.
Cần tái khám nếu có tổn thương hoặc đường hầm mới, người sống cùng chưa được điều trị, ngứa tăng dần hoặc xuất hiện mủ, sốt và đau da.
Không nên tự pha loãng. Công thức tá dược, độ ổn định và cách sử dụng khác nhau giữa các sản phẩm. Một số nhãn cũ từng có hướng dẫn pha loãng, trong khi chế phẩm 10% hiện hành có phác đồ riêng theo độ tuổi. Việc pha không đúng có thể làm giảm hiệu quả hoặc gây kích ứng và quá liều.
Trẻ em, đặc biệt trẻ dưới 2 tuổi, chỉ nên dùng khi có hướng dẫn cụ thể của bác sĩ hoặc dược sĩ.
Thường không đủ. Ghẻ có thể lây trong thời gian người nhiễm chưa có triệu chứng. Người tiếp xúc gần và người sống cùng nhà cần được đánh giá, đồng thời quần áo, khăn, chăn ga và đồ dùng tiếp xúc phải được xử lý theo hướng dẫn.
WHO khuyến cáo điều trị các thành viên trong hộ gia đình để hạn chế lây lan và tái nhiễm.

