Bacillus clausii là vi khuẩn tạo bào tử được sử dụng trong một số chế phẩm probiotic đường uống. Bào tử có khả năng vượt qua môi trường acid của dạ dày, đến ruột và chuyển thành tế bào sinh dưỡng có hoạt động chuyển hóa. Tùy sản phẩm và quốc gia, chế phẩm chứa Bacillus clausii có thể được đăng ký để điều trị hoặc hỗ trợ phục hồi rối loạn hệ vi sinh đường ruột, kể cả trong thời gian dùng kháng sinh. Tuy nhiên, tác dụng và liều dùng phụ thuộc vào chủng vi khuẩn, hàm lượng và hồ sơ được phê duyệt của từng chế phẩm; không nên áp dụng liều của sản phẩm này cho sản phẩm khác. Phản ứng quá mẫn có thể xảy ra. Nhiễm khuẩn huyết và sepsis đã được ghi nhận sau lưu hành, chủ yếu ở người suy giảm miễn dịch, bệnh nặng hoặc trẻ sinh non. Người dùng cần đọc đúng tờ hướng dẫn và hỏi chuyên gia y tế trước khi sử dụng.
Nội dung chính
- Bacillus clausii là gì? Probiotic dạng bào tử vi khuẩn sống, dùng bằng đường uống trong một số thuốc hoặc sản phẩm bổ sung.
- Tác động chính: Hoạt động chủ yếu trong đường tiêu hóa; bào tử có thể sống qua dạ dày và nảy mầm ở ruột.
- Chỉ định: Phụ thuộc nhãn được phê duyệt của từng chế phẩm; thường liên quan đến rối loạn hệ vi sinh đường ruột và phục hồi hệ vi sinh trong hoặc sau điều trị kháng sinh.
- Liều dùng: Không có một liều chung cho mọi sản phẩm. Hàm lượng 2 tỷ và 4 tỷ bào tử có hướng dẫn khác nhau.
- Cảnh báo quan trọng: Chỉ dùng đường uống, không tiêm. Tránh sử dụng ở người suy giảm miễn dịch, bệnh nặng và trẻ sinh non nếu nhãn sản phẩm có cảnh báo này.
- Tác dụng phụ đáng chú ý: Phát ban, mày đay, phù mạch; nhiễm khuẩn huyết và sepsis có tần suất chưa xác định.
- Vai trò trong tiêu chảy: Không thay thế bù nước, điện giải hoặc việc thăm khám khi có mất nước, sốt cao, phân có máu hay triệu chứng kéo dài.
Hoạt chất Bacillus clausii là gì?
Bacillus clausii là một probiotic dạng bào tử. Khi uống, bào tử có thể vượt qua môi trường acid dạ dày, đến ruột và chuyển thành tế bào sinh dưỡng có hoạt động chuyển hóa. Bacillus clausii không phải “men tiêu hóa” theo nghĩa là enzyme phân giải thức ăn.
Bacillus clausii
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Bacillus clausii |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Bacillus clausii |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Danh pháp vi sinh đã có thay đổi. Bacillus clausii, Alkalihalobacillus clausii và Shouchella clausii được ghi nhận là các tên đồng nghĩa cùng kiểu danh pháp. Tên Bacillus clausii vẫn đang được sử dụng rộng rãi trên nhãn dược phẩm và trong thực hành lâm sàng. |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | Không áp dụng |
|---|---|
| UNII | KQ2N4RPK58 |
| PubChem CID | Không áp dụng |
| RxNorm CUI | 2600050 |
Dược động học của Bacillus clausii
Dược động học ADME cổ điển không phù hợp hoàn toàn với Bacillus clausii vì đây là bào tử vi khuẩn sống, không phải phân tử thuốc được hấp thu và chuyển hóa theo cách thông thường. Theo thông tin AIFA, bào tử không được hấp thu mà hoạt động tại đường tiêu hóa.
Giai đoạn I: Hấp thu
Thông tin sản phẩm của AIFA cho biết bào tử Bacillus clausii không được hấp thu mà tác động tại chỗ trong đường tiêu hóa. Tuy nhiên, ở người có hàng rào ruột tổn thương hoặc nguy cơ cao, vi khuẩn có thể đi vào máu và gây nhiễm khuẩn huyết; đây là biến cố bất lợi, không phải quá trình hấp thu điều trị thông thường.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng toàn thân chưa được thiết lập và không được diễn giải giống thuốc phân tử. Bào tử được thiết kế để sống qua dạ dày và hoạt động tại lòng ruột; sinh khả dụng theo nghĩa nồng độ thuốc trong máu: . |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Bào tử phân bố trong lòng đường tiêu hóa. Một nghiên cứu được dẫn trong thông tin kê đơn cho thấy Bacillus clausii có thể được phát hiện trong phân đến 12 ngày sau một liều uống; dữ liệu này không đồng nghĩa với việc vi khuẩn cư trú vĩnh viễn trong ruột.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Không có chuyển hóa gan theo mô hình thuốc cổ điển. Tại ruột, bào tử có thể nảy mầm thành tế bào sinh dưỡng có hoạt động chuyển hóa. Các cơ chế và mức độ nảy mầm có thể phụ thuộc chủng và điều kiện đường ruột.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Bacillus clausii được thải chủ yếu qua phân. Dữ liệu của một chế phẩm cho thấy số lượng trong phân tăng trong thời gian dùng rồi giảm sau khi ngừng; việc thải trừ không được mô tả bằng động học thận hoặc mật như thuốc phân tử.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Bacillus clausii
Bacillus clausii thuộc nhóm vi sinh vật dùng trong các rối loạn hệ vi sinh đường ruột và nhóm vi sinh vật chống tiêu chảy A07FA trong một số hệ thống phân loại sản phẩm. Tác dụng có tính đặc hiệu theo chủng; dữ liệu của bốn chủng SIN, O/C, T và N/R không nên tự động áp dụng cho mọi chủng Bacillus clausii khác.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Các cơ chế được đề xuất gồm:
- Bào tử sống qua hàng rào acid dạ dày và nảy mầm ở ruột.
- Cạnh tranh vị trí sinh thái và vị trí bám với một số vi sinh vật khác.
- Sản xuất một số chất có hoạt tính đối kháng, bacteriocin hoặc enzyme trong các mô hình tiền lâm sàng.
- Điều hòa một số đáp ứng miễn dịch, bao gồm interferon-gamma và tế bào T-CD4+ trong mô hình in vitro hoặc động vật.
- Sản xuất một số vitamin nhóm B.
Một phần đáng kể của các cơ chế trên dựa trên nghiên cứu in vitro, động vật hoặc dữ liệu theo từng chủng; ý nghĩa lâm sàng ở từng bệnh lý chưa được xác định đầy đủ.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Các bào tử của chế phẩm bốn chủng được báo cáo có khả năng sống trong môi trường mô phỏng dạ dày và tăng số lượng trong môi trường mô phỏng ruột. Tác động lâm sàng được cho là liên quan đến phục hồi hệ vi sinh bị rối loạn, đặc biệt trong bối cảnh dùng kháng sinh. Tuy vậy, hiệu quả của probiotic phụ thuộc chủng, hàm lượng, quần thể nghiên cứu và tiêu chí đánh giá; bằng chứng không nên được khái quát cho mọi chế phẩm.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Bacillus clausii
Theo thông tin kê đơn của một số chế phẩm Bacillus clausii đã được phê duyệt, chỉ định có thể bao gồm:
- Điều trị hoặc dự phòng rối loạn hệ vi sinh đường ruột và tình trạng thiếu vitamin nội sinh liên quan.
- Hỗ trợ phục hồi hệ vi sinh đường ruột bị thay đổi trong quá trình dùng kháng sinh hoặc thuốc hóa trị.
- Một số rối loạn tiêu hóa cấp hoặc mạn liên quan đến loạn khuẩn đường ruột, theo phạm vi được ghi cụ thể trên nhãn sản phẩm.
Chỉ định được phê duyệt không hoàn toàn giống nhau giữa các hàm lượng, quốc gia và loại sản phẩm. Người dùng cần căn cứ tờ hướng dẫn của đúng chế phẩm đang sử dụng.
Bacillus clausii đã được nghiên cứu trong tiêu chảy cấp ở trẻ em, tiêu chảy liên quan đến kháng sinh, triệu chứng tiêu hóa trong phác đồ diệt Helicobacter pylori và hội chứng ruột kích thích ở trẻ em. Một số thử nghiệm ghi nhận kết quả thuận lợi, nhưng kết quả không đồng nhất và có thể chỉ áp dụng cho chủng, chế phẩm hoặc quần thể đã nghiên cứu. Các ứng dụng này không mặc nhiên là chỉ định được phê duyệt tại Việt Nam.
Liều dùng và cách sử dụng
Không có một liều Bacillus clausii chung cho tất cả sản phẩm.
Ví dụ theo thông tin kê đơn của từng chế phẩm:
- Hỗn dịch 4 tỷ bào tử/5 ml: thông tin Sanofi năm 2021 ghi trẻ nhũ nhi, trẻ em và người lớn dùng một lọ mỗi ngày.
- Chế phẩm 2 tỷ bào tử/5 ml hoặc viên nang 2 tỷ trong một SmPC cũ hơn ghi người lớn 2–3 liều đơn mỗi ngày; trẻ em 1–2 liều đơn mỗi ngày; trẻ bú mẹ 1–2 ống mỗi ngày.
Sự khác biệt này cho thấy không được tự quy đổi liều giữa các hàm lượng hoặc thương hiệu. Liều trên chỉ để minh họa cho sự khác biệt giữa nhãn sản phẩm, không phải khuyến nghị cá nhân. Hãy dùng đúng hướng dẫn đã được phê duyệt và hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
- Chỉ dùng đường uống; tuyệt đối không tiêm.
- Lắc kỹ ống hỗn dịch trước khi mở.
- Có thể uống trực tiếp hoặc pha với lượng nhỏ nước hay đồ uống được nhãn cho phép.
- Dùng hết ngay sau khi mở để hạn chế nhiễm bẩn.
- Các hạt nhỏ nhìn thấy trong hỗn dịch có thể là cụm bào tử, không nhất thiết là dấu hiệu thuốc hỏng.
- Khi đang dùng kháng sinh, một số nhãn hướng dẫn uống Bacillus clausii trong khoảng giữa hai lần dùng kháng sinh.
- Không tự tăng liều, kéo dài thời gian dùng hoặc thay thế điều trị chính bằng probiotic.
Theo dõi số lần đi ngoài, mức độ đau bụng, khả năng ăn uống, lượng nước tiểu, dấu hiệu mất nước và phản ứng dị ứng. Ngừng sử dụng và liên hệ cơ sở y tế nếu xuất hiện phát ban lan rộng, phù môi/mặt/lưỡi, khó thở, sốt hoặc tình trạng toàn thân xấu đi.
Trong tiêu chảy, bù nước và điện giải là ưu tiên. Cần được khám sớm khi có phân máu, nôn nhiều không giữ được nước, ít hoặc không tiểu, chóng mặt, lơ mơ, sốt cao hoặc tiêu chảy kéo dài. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền có nguy cơ mất nước cao hơn.
Cảnh báo và lưu ý về Bacillus clausii
Quá mẫn với Bacillus clausii hoặc bất kỳ tá dược nào của chế phẩm. Ngoài chống chỉ định chính thức này, thông tin kê đơn cập nhật khuyến cáo tránh chế phẩm ở người suy giảm miễn dịch, người bệnh nặng và trẻ sinh non do nguy cơ nhiễm khuẩn huyết hoặc sepsis.
Các phản ứng có tần suất chưa xác định gồm:
- Phát ban.
- Mày đay.
- Phù mạch.
- Các phản ứng quá mẫn khác.
- Nhiễm khuẩn huyết, septicemia hoặc sepsis, chủ yếu được ghi nhận ở người suy giảm miễn dịch hoặc bệnh nặng.
Không thể kết luận rằng mọi triệu chứng tiêu hóa xảy ra trong khi dùng đều do Bacillus clausii; cần đánh giá nguyên nhân nền và các thuốc dùng đồng thời.
Nhiễm khuẩn huyết và sepsis là biến cố nghiêm trọng đã được ghi nhận sau lưu hành. Một số trường hợp ở người bệnh nặng có kết cục tử vong. Nguy cơ được nhấn mạnh ở người suy giảm miễn dịch, bệnh nặng, có hàng rào ruột tổn thương hoặc trẻ sinh non. Phản vệ nghiêm trọng cũng đã được báo cáo khi sản phẩm bị sử dụng sai đường.
- Chỉ dùng đường uống, không tiêm.
- Tránh dùng ở người suy giảm miễn dịch, bệnh nặng và trẻ sinh non theo cảnh báo của thông tin kê đơn cập nhật.
- Thận trọng ở người có catheter tĩnh mạch trung tâm, tổn thương hàng rào ruột hoặc đang điều trị hồi sức; mức nguy cơ cụ thể cần được bác sĩ đánh giá.
- Không dùng probiotic để trì hoãn bù nước, xét nghiệm hoặc điều trị nguyên nhân tiêu chảy.
- Không tự dùng kéo dài nếu triệu chứng không cải thiện hoặc tái diễn.
- Phải phân biệt thuốc chứa Bacillus clausii với thực phẩm bảo vệ sức khỏe chứa cùng loài vi khuẩn; chỉ định và nội dung được phép công bố không giống nhau.
Thông tin kê đơn chưa ghi nhận biểu hiện lâm sàng đặc hiệu do quá liều. Điều này không có nghĩa sử dụng quá liều là an toàn. Nếu uống nhầm lượng lớn, đặc biệt ở trẻ nhỏ hoặc người thuộc nhóm nguy cơ cao, cần liên hệ bác sĩ, dược sĩ hoặc cơ sở y tế để được đánh giá; không tự gây nôn.
Một số nhãn hướng dẫn bảo quản dưới 30°C, để xa tầm tay trẻ em và dùng hết hỗn dịch ngay sau khi mở. Điều kiện bảo quản có thể thay đổi theo sản phẩm; cần ưu tiên thông tin trên bao bì và tờ hướng dẫn của đúng chế phẩm. Không sử dụng khi bao bì hư hỏng, quá hạn hoặc có dấu hiệu bất thường không được mô tả trên nhãn.
Đối tượng đặc biệt
Một số chế phẩm có chỉ định và liều dùng cho trẻ nhũ nhi hoặc trẻ em, nhưng hàm lượng và liều khác nhau đáng kể. Trẻ sinh non là nhóm được khuyến cáo tránh sử dụng trong thông tin kê đơn cập nhật vì đã có báo cáo nhiễm khuẩn huyết và sepsis. Với trẻ tiêu chảy, bù nước, theo dõi mất nước và đánh giá nguyên nhân vẫn là ưu tiên; không tự dùng chế phẩm thay cho thăm khám khi trẻ li bì, bỏ bú, mắt trũng, ít tiểu, sốt hoặc đi ngoài ra máu.
Dữ liệu liều dùng và độ an toàn riêng cho người cao tuổi: . Người cao tuổi có bệnh nền nặng, suy giảm miễn dịch, mất nước hoặc đang điều trị nội trú cần được bác sĩ đánh giá trước khi dùng.
Thông tin kê đơn cập nhật cho chế phẩm 4 tỷ bào tử cho biết chưa có đủ dữ liệu ở phụ nữ mang thai để kết luận về độ an toàn. Chỉ nên cân nhắc sử dụng khi lợi ích dự kiến cho người mẹ lớn hơn nguy cơ tiềm tàng đối với mẹ và thai nhi, sau khi được bác sĩ hoặc dược sĩ tư vấn.
Chưa có đủ dữ liệu về ảnh hưởng lên thành phần sữa mẹ hoặc trẻ bú mẹ. Chỉ nên sử dụng khi chuyên gia y tế đánh giá lợi ích dự kiến lớn hơn nguy cơ tiềm tàng đối với mẹ và trẻ.
Thông tin kê đơn cho biết chế phẩm không ảnh hưởng đến khả năng lái xe hoặc vận hành máy móc. Nếu người dùng đang chóng mặt, mệt, mất nước hoặc có triệu chứng do bệnh tiêu hóa, nên tránh các hoạt động cần sự tỉnh táo cho đến khi hồi phục.
Tương tác thuốc của Bacillus clausii
Chưa có nghiên cứu tương tác thuốc đầy đủ. Một số chủng Bacillus clausii trong chế phẩm cụ thể có đặc tính kháng nhiều kháng sinh và nhãn hướng dẫn có thể cho phép dùng trong quá trình điều trị kháng sinh; tuy nhiên, mức kháng khác nhau giữa chủng và kháng sinh. Không nên hiểu rằng mọi sản phẩm Bacillus clausii đều không bị ảnh hưởng bởi tất cả kháng sinh. Khi dùng đồng thời, nên uống trong khoảng giữa các liều kháng sinh theo hướng dẫn của bác sĩ, dược sĩ và tờ hướng dẫn sản phẩm.
Thắc mắc về hoạt chất Bacillus clausii
Bacillus clausii là men vi sinh — probiotic, tức vi sinh vật sống được bổ sung với mục đích tác động lên hệ vi sinh đường ruột. Đây không phải enzyme tiêu hóa như amylase, lipase hoặc protease.
Một số chế phẩm chứa các chủng Bacillus clausii kháng nhiều kháng sinh được phép dùng trong quá trình điều trị kháng sinh. Nhãn thường hướng dẫn uống probiotic trong khoảng giữa hai liều kháng sinh. Tuy nhiên, đặc tính kháng thuốc khác nhau theo chủng và sản phẩm, vì vậy cần kiểm tra đúng tờ hướng dẫn và hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.
Không. Tiêu chảy có nhiều nguyên nhân và bằng chứng về Bacillus clausii phụ thuộc chủng, chế phẩm và nhóm bệnh nhân. Probiotic không thay thế bù nước, điện giải hoặc điều trị nguyên nhân. Cần khám khi có dấu hiệu mất nước, sốt cao, phân có máu, nôn nhiều hoặc triệu chứng kéo dài.
Chưa có đủ dữ liệu để khẳng định độ an toàn trong thai kỳ hoặc thời gian cho con bú. Không nên tự ý sử dụng; bác sĩ hoặc dược sĩ cần cân nhắc lợi ích và nguy cơ theo tình trạng cụ thể.
Người suy giảm miễn dịch, người bệnh nặng, người đang hồi sức và trẻ sinh non cần đặc biệt thận trọng. Thông tin kê đơn cập nhật khuyến cáo tránh dùng ở các nhóm này vì đã ghi nhận nhiễm khuẩn huyết, septicemia và sepsis sau lưu hành.

