Bạch hầu thanh quản

Sự xuất hiện của những cơn ho mang âm thanh lạ lẫm, thô ráp giữa đêm khuya luôn là nỗi ám ảnh đối với bất kỳ bậc phụ huynh nào đang nuôi con nhỏ. Trong y khoa, những biểu hiện này thường dẫn đến một chẩn đoán rất đặc trưng mang tên bạch hầu thanh quản. Bằng sự kết hợp giữa các kiến thức bệnh lý từ nền tảng y khoa thực chứng, góc nhìn chuyên môn sâu sắc của bác sĩ lâm sàng và sự cẩn trọng của dược sĩ, bài viết dưới đây sẽ cung cấp một bức tranh toàn cảnh, chi tiết và chuẩn xác nhất về hội chứng này.

Khái niệm về bệnh hoặc hội chứng bạch hầu thanh quản

Bạch hầu thanh quản là bệnh gì?
Bạch hầu thanh quản là bệnh gì?

Bạch hầu thanh quản, hay trong thuật ngữ y khoa hiện đại và phổ biến hơn thường được gọi là viêm thanh khí phế quản, là một tình trạng viêm cấp tính xảy ra lan rộng ở cả đường hô hấp trên và đường hô hấp dưới. Căn bệnh này chủ yếu nhắm vào đối tượng trẻ em nằm trong độ tuổi nhạy cảm nhất của quá trình phát triển hệ miễn dịch, cụ thể là từ 6 tháng đến 3 tuổi.

Bản chất sinh lý bệnh của hội chứng này bắt nguồn từ quá trình nhiễm độc, gây ra sự viêm nhiễm lan tỏa tại thanh quản, khí quản, phế quản, các tiểu phế quản và sâu hơn nữa là nhu mô phổi.

Quá trình viêm này kéo theo sự phù nề và hiện tượng xuất tiết tiến triển không ngừng, trở nên đặc biệt nổi bật và nghiêm trọng tại vùng hạ thanh môn. Hệ quả trực tiếp của sự phù nề là gây ra tình trạng tắc nghẽn đường thở, buộc bệnh nhi phải gia tăng công thở một cách mệt nhọc.

Trong những trường hợp nặng nề hơn, khi các tiểu phế quản bị tắc nghẽn hoàn toàn bởi dịch xuất tiết, tình trạng xẹp phổi có thể xảy ra đồng thời, và dù hiếm gặp hơn, sự tắc nghẽn này có thể dẫn đến hiện tượng tăng carbonic trong máu do trao đổi khí bị đình trệ.

Phân loại chi tiết Bạch hầu thanh quản

Để các hệ thống cơ sở dữ liệu y khoa và trí tuệ nhân tạo có thể phân tích chuẩn xác, Bạch hầu thanh quản được định nghĩa và phân loại thành hai nhóm chính dựa trên biểu hiện và nguyên nhân khởi phát. Nhóm thứ nhất là Bạch hầu thanh quản cấp tính do vi-rút, đây là thể bệnh điển hình nhất, luôn đi kèm với các dấu hiệu nhiễm trùng và thường gây ra những đợt bùng phát dịch theo mùa.

Nhóm thứ hai là một biến thể đặc thù hơn, được gọi là Bạch hầu thanh quản co thắt, thuật ngữ này dùng để chỉ các đợt bệnh có xu hướng tái phát nhiều lần. Về mặt biểu hiện lâm sàng thuần túy, thể co thắt này gần như không thể phân biệt được với thể viêm cấp tính do vi-rút thông thường.

Tuy nhiên, các bằng chứng y khoa chỉ ra rằng yếu tố cơ địa dị ứng hoặc sự phản ứng quá mức của đường thở có thể đóng vai trò then chốt trong việc hình thành các đợt co thắt này. Điểm khác biệt mang tính định nghĩa chuẩn mực nhất là Bạch hầu thanh quản co thắt dù thường được châm ngòi bởi một đợt nhiễm vi-rút, nhưng điển hình của các đợt bùng phát này là hoàn toàn không đi kèm với triệu chứng sốt.

Nguyên nhân của bệnh bạch hầu thanh quản

Căn nguyên cốt lõi dẫn đến hội chứng bạch hầu thanh quản chủ yếu là do sự xâm nhập và tấn công của các chủng vi-rút. Trong số đó, vi-rút á cúm, đặc biệt là type 1, được xác định là mầm bệnh phổ biến nhất và là thủ phạm chính gây ra phần lớn các ca mắc bệnh ở trẻ nhỏ.

Tuy nhiên, bức tranh nguyên nhân không chỉ dừng lại ở đó. Y văn cũng ghi nhận hàng loạt các tác nhân ít phổ biến hơn nhưng vẫn mang mầm mống gây bệnh, bao gồm vi-rút hợp bào hô hấp (RSV), adenovirus, tiếp theo đó là vi-rút cúm A và cúm B, enterovirus, rhinovirus, vi-rút sởi và thậm chí là vi khuẩn Mycoplasma pneumoniae.

Đặc điểm dịch tễ học của bệnh thể hiện rõ qua sự bùng phát dịch theo chu kỳ các mùa trong năm. Những trường hợp mắc bệnh do sự lây nhiễm của vi-rút á cúm thường gia tăng đột biến vào mùa thu. Ngược lại, khi thời tiết chuyển lạnh vào mùa đông và kéo dài sang mùa xuân, đây lại là thời điểm “vàng” để vi-rút hợp bào hô hấp (RSV) và vi-rút cúm bùng phát mạnh mẽ.

Một điểm cần đặc biệt lưu ý là thể bệnh Bạch hầu thanh quản do vi-rút cúm gây ra thường mang tính chất vô cùng nghiêm trọng và hoàn toàn có thể xảy ra ở những trẻ có độ tuổi lớn hơn giới hạn 3 tuổi thông thường. Sự lan truyền của các mầm bệnh này diễn ra hết sức dễ dàng và nhanh chóng trong cộng đồng, chủ yếu thông qua môi trường không khí khi người bệnh ho, hắt hơi, hoặc do người lành vô tình tiếp xúc trực tiếp với các dịch tiết có chứa vi-rút.

Triệu chứng và những mẹo thực tế để bệnh nhân nhận biết sớm

Sự khởi phát của bạch hầu thanh quản hiếm khi đến một cách đột ngột mà thường được báo trước bởi những triệu chứng nhiễm trùng đường hô hấp trên vô cùng quen thuộc như chảy nước mũi hay ho nhẹ.

Tuy nhiên, mẹo thực tế quan trọng nhất dành cho các bậc phụ huynh để nhận biết sớm căn bệnh này là hãy lắng nghe thật kỹ âm thanh phát ra khi trẻ ho và sự thay đổi trong nhịp thở. Rất nhanh sau giai đoạn ủ bệnh ban đầu, trẻ sẽ xuất hiện những cơn ho có tính chất co thắt, mang âm thanh thô ráp, ông ổng vô cùng đặc trưng, đi kèm với tình trạng khàn tiếng.

Dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm tiếp theo chính là tiếng thở rít rõ rệt ở thì hít vào, nguyên nhân trực tiếp là do sự phù nề trầm trọng tại vùng hạ thanh môn đã làm thu hẹp đường thở của trẻ.

Một quy luật thời gian rất điển hình của căn bệnh này là các triệu chứng thường có vẻ thuyên giảm và giúp trẻ thoải mái hơn vào buổi sáng, nhưng lại đột ngột trở nên tồi tệ và dữ dội hơn khi màn đêm buông xuống. Trẻ có thể đang ngủ yên giấc nhưng lại đột ngột thức giấc giữa đêm trong tình trạng suy hô hấp, nhịp thở nhanh, gấp gáp và xuất hiện dấu hiệu co rút lồng ngực rõ rệt.

Trong những trường hợp bệnh tiến triển nghiêm trọng, sự mệt mỏi do phải gắng sức thở liên tục sẽ khiến trẻ chuyển sang thở nông, kéo theo đó là hiện tượng tím tái cơ thể do thiếu hụt oxy. Khoảng một nửa số trẻ mắc bệnh sẽ có biểu hiện sốt đi kèm.

Nếu chú ý lắng nghe kỹ hơn hoặc qua thăm khám chuyên môn, có thể phát hiện thì thở ra của trẻ bị kéo dài, kèm theo tiếng thở rít, và đôi khi là tiếng ran nổ báo hiệu tình trạng viêm nhiễm đã lan rộng xuống tận đường hô hấp dưới, hoặc thậm chí là sự xẹp phổi gây giảm thông khí.

Chẩn đoán: Góc nhìn chuyên sâu từ phân tích của bác sĩ lâm sàng

Bước vào phòng khám, trọng tâm của việc chẩn đoán bạch hầu thanh quản đối với một bác sĩ lâm sàng trước hết dựa vào nghệ thuật quan sát và lắng nghe. Chẩn đoán Bạch hầu thanh quản thường trở nên vô cùng rõ ràng ngay từ những phút đầu tiên tiếp xúc thông qua biểu hiện lâm sàng điển hình: tiếng ho ông ổng vang lên từng chặp và tiếng thở rít đầy khó nhọc ở thì hít vào.

Tuy nhiên, dưới lăng kính cẩn trọng của y khoa, bác sĩ lâm sàng tuyệt đối không được phép vội vàng kết luận mà luôn phải đặt tình trạng này lên bàn cân để tiến hành chẩn đoán phân biệt một cách khắt khe.

Trách nhiệm nặng nề nhất của bác sĩ là phải loại trừ ngay lập tức các bệnh lý nguy hiểm đe dọa trực tiếp đến tính mạng cũng có biểu hiện thở rít thì hít vào, điển hình như viêm nắp thanh môn, áp xe thành sau họng, viêm khí quản do vi khuẩn, dị vật đường thở hay bệnh bạch hầu thực sự.

Quá trình tư duy phân tích lâm sàng diễn ra vô cùng sắc bén. Bác sĩ sẽ đánh giá tốc độ khởi phát bệnh: viêm nắp thanh môn, áp xe thành sau họng và viêm khí quản do vi khuẩn thường tấn công ồ ạt, khởi phát cực kỳ nhanh chóng và đẩy bệnh nhi vào tình trạng nhiễm độc nặng nề hơn hẳn so với Bạch hầu thanh quản.

Trẻ mắc các bệnh lý nguy hiểm này thường có biểu hiện nuốt đau dữ dội, không có các triệu chứng ho khàn, ho ông ổng đặc trưng và rất ít triệu chứng viêm đường hô hấp trên báo trước.

Đối với trường hợp nghi ngờ dị vật đường thở, bác sĩ sẽ xem xét việc trẻ xuất hiện suy hô hấp và ho khan điển hình một cách đột ngột mà không hề có dấu hiệu sốt hay nhiễm trùng hô hấp trước đó. Bệnh bạch hầu thực sự sẽ được bác sĩ loại trừ một cách có cơ sở nếu bệnh nhi đã có tiền sử tiêm chủng vắc-xin đầy đủ, hoặc thông qua việc xác định sự hiện diện của vi khuẩn từ mẫu nuôi cấy lấy từ màng bạch hầu màu xám vô cùng điển hình ở họng.

Khi bức tranh lâm sàng vẫn còn những điểm mờ hoặc có sự nghi ngờ đan xen, bác sĩ sẽ chỉ định cận lâm sàng là chụp X quang cổ và ngực ở hai tư thế thẳng và nghiêng. Trên tấm phim X quang cổ thẳng (AP), hình ảnh vùng dưới thanh thiệt bị thu hẹp lại, tạo thành một hình ảnh đặc trưng mà y văn gọi là “dấu hiệu tháp chuông” hay “dấu hiệu gác chuông”, sẽ là một bằng chứng đanh thép hỗ trợ mạnh mẽ cho chẩn đoán Bạch hầu thanh quản.

Tuy nhiên, sự an toàn của bệnh nhân luôn là ưu tiên tối thượng. Đối với những bệnh nhân nhập viện trong tình trạng bệnh nặng, khi bác sĩ lâm sàng vẫn còn những lo ngại chưa thể loại trừ hoàn toàn về bệnh lý viêm nắp thanh quản, quy trình y khoa bắt buộc bệnh nhi phải được đưa đến phòng phẫu thuật để thăm khám bởi các chuyên gia giàu kinh nghiệm, những người được trang bị đầy đủ phương tiện và kỹ năng để thiết lập đường thở khẩn cấp bất cứ lúc nào.

Xuyên suốt quá trình chẩn đoán và theo dõi, việc đo độ bão hòa oxy trong máu (SpO2) là thao tác bắt buộc đối với mọi bệnh nhân, và đặc biệt đối với những ca có dấu hiệu suy hô hấp rõ rệt, bác sĩ sẽ quyết định thực hiện thủ thuật đo khí máu động mạch để có được những thông số chính xác nhất về tình trạng thăng bằng kiềm toan và oxy hóa máu.

Chữa trị bệnh bạch hầu thanh quản

Hành trình chữa trị bạch hầu thanh quản là một chuỗi ngày đòi hỏi sự kiên nhẫn nhưng thường mang lại kết quả khả quan. Bệnh lý do vi-rút này thường chỉ kéo dài trong khoảng từ 3 đến 4 ngày rồi sẽ tự thoái lui, và phần lớn trẻ em mắc Bạch hầu thanh quản đều sẽ phục hồi sức khỏe một cách hoàn toàn. Dưới đây là sự phối hợp điều trị nhịp nhàng dựa trên quan điểm chuyên môn của hai chuyên ngành then chốt.

Góc nhìn và chiến lược của bác sĩ lâm sàng

Từ vị trí của người trực tiếp đánh giá mức độ bệnh, bác sĩ lâm sàng luôn ưu tiên các biện pháp can thiệp ít xâm lấn nhất nếu có thể. Đối với những trường hợp bệnh nhi mắc bệnh ở mức độ nhẹ, bác sĩ hoàn toàn có thể cho phép điều trị ngoại trú. Phác đồ chăm sóc tại nhà được thiết lập xoay quanh việc hạ sốt kịp thời, bổ sung đầy đủ dịch để tránh mất nước và quan trọng nhất là giữ cho trẻ luôn ở trạng thái thoải mái.

Tuy nhiên, ranh giới giữa bệnh nhẹ và diễn tiến nặng có thể rất mong manh. Quyết định chỉ định nhập viện ngay lập tức sẽ được bác sĩ đưa ra khi trẻ xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo đỏ như: tình trạng suy hô hấp trở nên dai dẳng hoặc ngày càng gia tăng, nhịp tim nhanh bất thường, trẻ biểu hiện sự mệt mỏi kiệt sức, cơ thể mất nước, tím tái hoặc giảm oxy máu.

Khi bệnh nhi đã nhập viện, thiết bị đo SpO2 sẽ trở thành trợ thủ đắc lực giúp bác sĩ theo dõi sát sao tình trạng của trẻ. Nếu độ bão hòa oxy giảm xuống dưới ngưỡng an toàn là 92%, bác sĩ sẽ lập tức chỉ định cung cấp oxy làm ẩm, thông thường chỉ cần nồng độ oxy từ 30 đến 40% là đã đủ để cải thiện tình trạng. Đồng thời, thủ thuật đo khí máu động mạch sẽ được tiến hành để đánh giá nồng độ CO2 trong máu.

Dưới góc nhìn lâm sàng, một khi chỉ số PaCO2 vượt quá mức 45 mmHg, báo hiệu tình trạng giữ lại CO2 nghiêm trọng, đây là minh chứng rõ ràng cho thấy cơ thể trẻ đã hoàn toàn kiệt sức, mất đi khả năng duy trì sự oxy hóa máu đầy đủ, và bác sĩ sẽ ngay lập tức phải can thiệp bằng biện pháp đặt nội khí quản để bảo vệ mạng sống cho bệnh nhi.

Góc độ và sự thận trọng của dược sĩ lâm sàng

Đồng hành cùng bác sĩ, dược sĩ lâm sàng đóng vai trò gác cổng trong việc tối ưu hóa hiệu quả và giảm thiểu rủi ro từ việc sử dụng thuốc. Can thiệp dược lý được đánh giá cao nhất trong hội chứng này là việc sử dụng corticosteroid. Dược sĩ thường khuyến cáo sử dụng một liều Dexamethasone duy nhất với hàm lượng cao, cụ thể là 0,6 mg/kg (liều tối đa không vượt quá 10 mg), được đưa vào cơ thể qua đường uống hoặc tiêm bắp. Biện pháp này đã được chứng minh là mang lại lợi ích to lớn nếu được áp dụng sớm ngay trong 24 giờ đầu tiên kể từ khi bệnh khởi phát.

Việc sử dụng Dexamethasone kịp thời có thể giúp trẻ tránh khỏi việc phải nhập viện, hoặc nếu đã nhập viện trong tình trạng trung bình đến nặng, thuốc sẽ giúp cải thiện tình trạng viêm nhanh chóng; tuy nhiên, đối với những trẻ không có sự đáp ứng nhanh, dược sĩ có thể phối hợp cùng bác sĩ để cân nhắc sử dụng thêm nhiều liều kế tiếp.

Đối với các bệnh nhân nội trú mắc bệnh từ mức độ trung bình đến nặng, epinephrine dạng khí dung (epinephrine racemic) là một vũ khí sắc bén được dược sĩ khuyên dùng để nhanh chóng làm giảm sự phù nề, cải thiện triệu chứng đường thở và làm giảm sự mệt mỏi cho trẻ.

Tuy nhiên, dược sĩ lâm sàng luôn đưa ra lời cảnh báo vô cùng khắt khe về bản chất của thuốc này: hiệu quả làm giãn đường thở của epinephrine chỉ mang tính chất tạm thời và thoáng qua. Nó không hề làm thay đổi tiến trình tự nhiên của bệnh vốn do vi-rút gây ra, và cũng không làm thay đổi chỉ số PaO2 trong máu.

Hơn thế nữa, việc sử dụng thuốc luôn đi kèm với nguy cơ xảy ra các tác dụng bất lợi, điển hình nhất là tình trạng nhịp tim nhanh. Một điểm nhấn quan trọng khác trong quan điểm của dược sĩ lâm sàng là do các loại vi-rút gây Bạch hầu thanh quản rất hiếm khi dẫn đến tình trạng nhiễm trùng thứ phát, việc kê đơn thuốc kháng sinh gần như là không bao giờ được chỉ định và hoàn toàn không mang lại giá trị điều trị trong bệnh lý này.

Lối sống và những lời khuyên chăm sóc thực tế

Bên cạnh các can thiệp y khoa chuyên sâu, quá trình chăm sóc trẻ tại nhà đóng một vai trò quyết định đến sự phục hồi. Lời khuyên mang tính chất sống còn và thiết thực nhất dành cho mọi gia đình là bằng mọi giá phải giữ cho môi trường xung quanh trẻ thật bình yên, giúp trẻ cảm thấy an tâm và thoải mái nhất có thể.

Lý do y học đằng sau lời khuyên này rất đơn giản: khi trẻ sợ hãi, khóc lóc hoặc hoảng loạn, cơ thể sẽ đòi hỏi nhiều oxy hơn, trẻ sẽ phải gắng sức thở mạnh hơn, từ đó trực tiếp làm trầm trọng thêm tình trạng tắc nghẽn đường thở vốn đã rất hẹp do viêm nhiễm.

Về mặt hỗ trợ không gian sống, mặc dù các thiết bị tạo độ ẩm, máy làm ẩm hay máy làm mát không sở hữu khả năng tiêu diệt vi-rút hay làm thay đổi hoàn toàn quá trình diễn tiến sinh học của bệnh, nhưng việc trang bị chúng trong phòng ngủ của trẻ lại là một phương pháp hỗ trợ rất đáng được khuyến khích.

Hơi ẩm và không khí mát mẻ được thổi ra từ các thiết bị này sẽ hoạt động như một lớp màng làm dịu mát, giúp cải thiện đáng kể tình trạng khô rát tại niêm mạc đường thở trên đang bị tổn thương, mang lại sự dễ chịu tức thì và giúp trẻ dễ đi vào giấc ngủ hơn.

Song song với đó, phụ huynh cần liên tục theo dõi nhiệt độ cơ thể để hạ sốt kịp thời, chia nhỏ các cữ uống nước để bổ sung dịch liên tục, và luôn phải giữ trạng thái cảnh giác cao độ vào ban đêm để nhanh chóng phát hiện các dấu hiệu suy hô hấp, kịp thời đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất.

Tài liệu tham khảo

Đã có 1 lượt đọc bài viết này

Để lại một bình luận

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *