Axitinib là hoạt chất điều trị ung thư thuộc nhóm ức chế tyrosine kinase, tác động chủ yếu lên thụ thể yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu VEGFR-1, VEGFR-2 và VEGFR-3. Hoạt chất này được dùng trong một số phác đồ điều trị ung thư biểu mô tế bào thận tiến triển, tùy chỉ định được cơ quan quản lý dược phê duyệt tại từng khu vực. Axitinib là thuốc kê đơn, thường được sử dụng dưới sự theo dõi của bác sĩ chuyên khoa ung bướu. Người bệnh không nên tự ý mua, dùng, ngừng thuốc hoặc thay đổi liều. Các thông tin dưới đây chỉ nhằm cung cấp kiến thức y khoa tham khảo, không thay thế chẩn đoán, chỉ định điều trị hoặc tư vấn cá nhân hóa từ bác sĩ/dược sĩ.
Nội dung chính
- Axitinib là thuốc ức chế tyrosine kinase liên quan VEGF receptor.
- Bối cảnh dùng thường liên quan ung thư tế bào thận tiến triển.
- Cần dùng đúng đơn và tái khám để theo dõi huyết áp, xét nghiệm.
- Có thể gây tăng huyết áp, tiêu chảy, mệt, rối loạn gan hoặc biến cố chảy máu/huyết khối.
- Báo bác sĩ về bệnh tim mạch, thuốc chống đông, bệnh gan và phẫu thuật sắp tới.
Hoạt chất Axitini là gì?
Axitinib là hoạt chất điều trị ung thư thuộc nhóm ức chế kinase. Hoạt chất này ức chế các thụ thể VEGFR-1, VEGFR-2 và VEGFR-3, là các thụ thể liên quan đến tạo mạch khối u và tiến triển ung thư.
Axitini
INN Axitinib
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Axitini |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Axitinib |
| Tên IUPAC | N-methyl-2-[[3-[(E)-2-pyridin-2-ylethenyl]-1H-indazol-6-yl]sulfanyl]benzamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Inlyta là một tên thương mại chứa axitinib; Axitinib Accord là tên sản phẩm/generic được ghi nhận tại EMA. Tên thương mại có thể khác nhau theo quốc gia và tình trạng lưu hành. |
| Tên Latinh / tên dược điển | axitinibum |
| Tên USAN | axitinib |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 319460-85-0 |
|---|---|
| UNII | C9LVQ0YUXG |
| PubChem CID | 6450551 |
| RxNorm CUI | 1242999 |
| Công thức phân tử | C22H18N4OS |
Dược động học của Axitini
Sau khi uống, axitinib đạt nồng độ đỉnh trong khoảng 2,5–4,1 giờ; trạng thái ổn định dự kiến đạt trong 2–3 ngày. Ở liều 5 mg hai lần mỗi ngày, tích lũy thuốc khoảng 1,4 lần so với dùng liều đơn; ở trạng thái ổn định, dược động học gần tuyến tính trong khoảng 1–20 mg.
Giai đoạn I: Hấp thu
Axitinib hấp thu tương đối nhanh sau uống, Tmax trung vị 2,5–4,1 giờ. So với nhịn ăn qua đêm, bữa ăn béo vừa làm giảm AUC khoảng 10%, còn bữa ăn giàu béo, giàu năng lượng làm tăng AUC khoảng 19%; do đó thuốc có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn theo nhãn.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối trung bình của axitinib sau liều uống 5 mg là 58%. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Axitinib gắn protein huyết tương người trên 99%, ưu tiên gắn với albumin và gắn mức trung bình với α1-acid glycoprotein. Ở bệnh nhân RCC tiến triển dùng 5 mg hai lần/ngày trong trạng thái có ăn, thể tích phân bố biểu kiến trung bình hình học khoảng 160 L.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Axitinib được chuyển hóa chủ yếu ở gan qua CYP3A4/5 và ở mức thấp hơn qua CYP1A2, CYP2C19 và UGT1A1.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau khi uống liều axitinib đánh dấu phóng xạ 5 mg, khoảng 41% hoạt tính phóng xạ được thu hồi trong phân và khoảng 23% trong nước tiểu. Axitinib dạng không đổi là thành phần chính trong phân, chiếm khoảng 12% liều dùng; axitinib dạng không đổi không phát hiện trong nước tiểu.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải trong huyết tương của axitinib khoảng 2,5–6,1 giờ. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Ở bệnh nhân RCC tiến triển dùng axitinib 5 mg hai lần/ngày trong trạng thái có ăn, độ thanh thải biểu kiến trung bình hình học khoảng 38 L/giờ. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Axitini
Axitinib thuộc nhóm thuốc chống ung thư ức chế tyrosine kinase, phân nhóm ức chế thụ thể yếu tố tăng trưởng nội mô mạch máu VEGFR. Mã ATC là L01EK01.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Axitinib ức chế VEGFR-1, VEGFR-2 và VEGFR-3 ở nồng độ điều trị. Ức chế tín hiệu VEGF có thể làm giảm tăng sinh và sống còn của tế bào nội mô, từ đó ảnh hưởng đến quá trình tạo mạch bệnh lý liên quan đến khối u. Dữ liệu tiền lâm sàng trong nhãn ghi nhận axitinib ức chế tăng trưởng khối u và phosphoryl hóa VEGFR-2 trong mô hình xenograft trên chuột.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Trong nghiên cứu QTc trên người khỏe mạnh, liều uống đơn 5 mg axitinib không ghi nhận thay đổi lớn về QTc trung bình trên 20 ms so với giả dược trong khoảng 3 giờ sau dùng thuốc; tuy nhiên, không loại trừ được các tăng nhỏ dưới 10 ms.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Axitini
- Theo nhãn DailyMed/FDA, axitinib phối hợp avelumab được chỉ định điều trị bước một cho bệnh nhân ung thư biểu mô tế bào thận tiến triển; axitinib phối hợp pembrolizumab cũng được chỉ định điều trị bước một cho RCC tiến triển.
- Theo nhãn DailyMed/FDA, axitinib đơn trị được chỉ định cho RCC tiến triển sau thất bại của một liệu pháp toàn thân trước đó.
- Theo SmPC EMA cho Inlyta, thuốc được chỉ định cho người lớn mắc RCC tiến triển sau thất bại với sunitinib hoặc cytokine.
Ngoài các chỉ định được phê duyệt nêu trên, mọi ứng dụng khác của axitinib cần được xem là đang nghiên cứu hoặc dùng ngoài chỉ định nếu không có trong nhãn phê duyệt tại quốc gia liên quan. Người bệnh không nên tự ý dùng axitinib cho bất kỳ mục đích nào ngoài chỉ định của bác sĩ. Thông tin chi tiết theo từng thử nghiệm/khuyến cáo hiện hành.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều khởi đầu tham khảo thường được nhãn DailyMed/FDA và SmPC EMA nêu là 5 mg đường uống, ngày 2 lần, cách nhau khoảng 12 giờ. Khi phối hợp avelumab hoặc pembrolizumab, liều axitinib và lịch dùng thuốc phối hợp phải tuân theo nhãn/phác đồ và chỉ định chuyên khoa. Việc tăng, giảm, tạm ngưng hoặc ngừng hẳn thuốc phụ thuộc vào dung nạp, độc tính, bệnh nền và thuốc dùng kèm; người bệnh không tự điều chỉnh liều.
Axitinib dùng đường uống, nuốt nguyên viên với một ly nước, có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn. Nếu nôn sau khi dùng thuốc hoặc quên một liều, không dùng bù thêm liều; dùng liều kế tiếp theo lịch đã được kê.
Cần theo dõi huyết áp, chức năng tuyến giáp, dấu hiệu suy tim, biến cố huyết khối, xuất huyết, triệu chứng thủng đường tiêu hóa/rò, protein niệu, men gan và bilirubin theo chỉ định chuyên khoa. Nhãn DailyMed/FDA khuyến cáo kiểm soát huyết áp trước điều trị và theo dõi trong điều trị; theo dõi chức năng tuyến giáp, protein niệu và xét nghiệm gan định kỳ.
Cảnh báo và lưu ý về Axitini
Nhãn DailyMed/FDA ghi “None” ở mục chống chỉ định. SmPC EMA ghi chống chỉ định ở người quá mẫn với axitinib hoặc bất kỳ tá dược nào của thuốc. Khi sử dụng tại Việt Nam, cần kiểm tra tờ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm cụ thể được cấp phép.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp được EMA ghi nhận gồm tiêu chảy, tăng huyết áp, mệt mỏi, khàn tiếng/rối loạn giọng nói, buồn nôn, nôn, giảm cảm giác thèm ăn, giảm cân, hội chứng tay-chân, xuất huyết, suy giáp, protein niệu, ho và táo bón.
Các biến cố nghiêm trọng được nhãn DailyMed/FDA cảnh báo gồm tăng huyết áp nặng/khủng hoảng tăng huyết áp, huyết khối động mạch, huyết khối tĩnh mạch, xuất huyết, suy tim, thủng đường tiêu hóa hoặc rò, rối loạn chức năng tuyến giáp, hội chứng leukoencephalopathy sau có hồi phục/PRES-RPLS, protein niệu, độc tính gan, biến cố tim mạch lớn khi phối hợp avelumab và độc tính trên phôi thai.
Cần thận trọng ở người có nguy cơ hoặc tiền sử huyết khối động mạch/tĩnh mạch, xuất huyết, bệnh tim, rối loạn tuyến giáp, protein niệu, suy gan, chuẩn bị phẫu thuật hoặc có vết thương chưa lành. Nhãn DailyMed/FDA khuyến cáo tạm ngưng axitinib ít nhất 2 ngày trước phẫu thuật chọn lọc và không dùng ít nhất 2 tuần sau phẫu thuật lớn cho đến khi lành vết thương đầy đủ.
Không có điều trị đặc hiệu cho quá liều axitinib. Khi nghi ngờ quá liều, nhãn DailyMed/FDA khuyến cáo ngừng axitinib và điều trị hỗ trợ.
Theo nhãn DailyMed/FDA, bảo quản viên axitinib ở 20–25°C; cho phép dao động 15–30°C theo điều kiện nhiệt độ phòng kiểm soát USP. Người dùng cần ưu tiên hướng dẫn bảo quản trên bao bì/tờ hướng dẫn sử dụng của sản phẩm cụ thể.
Đối tượng đặc biệt
Độ an toàn và hiệu quả của axitinib ở bệnh nhi chưa được thiết lập. Nhãn DailyMed/FDA ghi nhận dữ liệu đánh giá ở một số nghiên cứu nhi khoa nhưng chưa xác lập hiệu quả/an toàn cho sử dụng thường quy.
Trong các nghiên cứu được nhãn DailyMed/FDA mô tả, không ghi nhận khác biệt tổng thể về hiệu quả và an toàn giữa người ≥65 tuổi và người trẻ hơn, nhưng không loại trừ tăng nhạy cảm ở một số người cao tuổi. Nhãn nêu không cần chỉnh liều chỉ dựa trên tuổi.
Axitinib có thể gây hại cho thai dựa trên cơ chế tác dụng và dữ liệu động vật; chưa có dữ liệu đầy đủ trên người để xác định nguy cơ liên quan đến thuốc. Phụ nữ có khả năng mang thai cần được đánh giá và tư vấn bởi bác sĩ trước khi điều trị.
Chưa có dữ liệu về sự hiện diện của axitinib trong sữa mẹ, ảnh hưởng lên trẻ bú mẹ hoặc ảnh hưởng đến tiết sữa. Do nguy cơ phản ứng bất lợi nghiêm trọng cho trẻ bú mẹ, nhãn DailyMed/FDA khuyến cáo không cho con bú trong thời gian dùng axitinib và 2 tuần sau liều cuối.
Không cần chỉnh liều khởi đầu ở suy gan nhẹ Child-Pugh A. Với suy gan trung bình Child-Pugh B, cần giảm liều khởi đầu theo nhãn; axitinib chưa được nghiên cứu ở suy gan nặng Child-Pugh C. SmPC EMA nêu không nên dùng ở nhóm suy gan nặng.
Axitinib có thể gây mệt mỏi, chóng mặt hoặc các triệu chứng ảnh hưởng khả năng tập trung ở một số người. Người bệnh nên hỏi ý kiến bác sĩ và thận trọng khi lái xe/vận hành máy móc, đặc biệt khi mới bắt đầu điều trị hoặc khi xuất hiện triệu chứng bất thường. Thông tin định lượng cụ thể.
Tương tác thuốc của Axitini
Tránh phối hợp axitinib với thuốc ức chế mạnh CYP3A4/5 như ketoconazole, itraconazole, clarithromycin, atazanavir, ritonavir, voriconazole và một số thuốc khác; bưởi/chế phẩm từ bưởi cũng có thể làm tăng nồng độ axitinib. Tránh phối hợp với thuốc cảm ứng mạnh CYP3A4/5 như rifampin, dexamethasone, phenytoin, carbamazepine, rifabutin, rifapentine, phenobarbital và St. John’s wort vì có thể làm giảm phơi nhiễm axitinib.
Thắc mắc về hoạt chất Axitini
Axitinib là thuốc điều trị ung thư thuộc nhóm ức chế tyrosine kinase, tác động lên VEGFR-1, VEGFR-2 và VEGFR-3. Thuốc được dùng trong một số phác đồ điều trị ung thư biểu mô tế bào thận tiến triển theo chỉ định được phê duyệt và quyết định của bác sĩ chuyên khoa.
Có. Axitinib là thuốc điều trị ung thư cần bác sĩ chỉ định và theo dõi. SmPC EMA ghi nhận thuốc thuộc nhóm kê đơn hạn chế, điều trị nên được thực hiện bởi bác sĩ có kinh nghiệm dùng thuốc chống ung thư.
Axitinib được phê duyệt cho ung thư biểu mô tế bào thận tiến triển trong các bối cảnh khác nhau tùy cơ quan quản lý. Nhãn DailyMed/FDA có chỉ định phối hợp avelumab hoặc pembrolizumab trong điều trị bước một RCC tiến triển và đơn trị sau thất bại một liệu pháp toàn thân trước đó; SmPC EMA cho Inlyta ghi chỉ định ở người lớn mắc RCC tiến triển sau thất bại sunitinib hoặc cytokine.
Các tác dụng phụ thường gặp gồm tiêu chảy, tăng huyết áp, mệt mỏi, khàn tiếng, buồn nôn, giảm ăn, hội chứng tay-chân, suy giáp, protein niệu, ho và táo bón. Một số nguy cơ nghiêm trọng gồm huyết khối, xuất huyết, suy tim, thủng tiêu hóa/rò, độc tính gan, RPLS/PRES và gây hại cho thai.
Không nên. Axitinib là thuốc kê đơn dùng trong điều trị ung thư, cần đánh giá chỉ định, xét nghiệm, theo dõi huyết áp, chức năng gan, tuyến giáp, protein niệu và tương tác thuốc. Người bệnh không tự ý mua, dùng, tăng/giảm liều hoặc ngừng thuốc khi chưa có hướng dẫn của bác sĩ/dược sĩ.

