Apalutamide là hoạt chất điều trị ung thư tuyến tiền liệt thuộc nhóm ức chế thụ thể androgen. Thuốc được dùng đường uống, thường phối hợp với liệu pháp ức chế androgen — ADT — hoặc dùng ở người đã cắt tinh hoàn hai bên, trong các bối cảnh như ung thư tuyến tiền liệt kháng cắt tinh hoàn chưa di căn nguy cơ cao và ung thư tuyến tiền liệt nhạy cảm cắt tinh hoàn có di căn. Apalutamide là thuốc kê đơn, cần bác sĩ chuyên khoa ung bướu/tiết niệu chỉ định và theo dõi. Người bệnh không nên tự ý dùng, tự ngừng hoặc tự điều chỉnh liều vì thuốc có thể gây biến cố tim mạch, đột quỵ, té ngã, gãy xương, co giật, phản ứng da nặng, viêm phổi mô kẽ và nhiều tương tác thuốc quan trọng.
Nội dung chính
- Apalutamide là thuốc ức chế thụ thể androgen.
- Bối cảnh dùng liên quan ung thư tuyến tiền liệt theo tiêu chuẩn chuyên khoa.
- Cần dùng cùng kế hoạch điều trị do bác sĩ chỉ định, không tự ngưng.
- Có thể gây mệt, phát ban, té ngã, gãy xương, tăng huyết áp hoặc nguy cơ co giật.
- Báo bác sĩ về bệnh tim mạch, tiền sử co giật, thuốc đang dùng và kế hoạch sinh sản.
Hoạt chất Apalutamide là gì?
Apalutamide là hoạt chất ức chế thụ thể androgen dùng trong điều trị một số thể ung thư tuyến tiền liệt. Thuốc giúp chặn tác động của androgen như testosterone lên tế bào ung thư tuyến tiền liệt, từ đó làm chậm sự phát triển của tế bào ung thư trong các chỉ định phù hợp.
Apalutamide
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Apalutamide |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Apalutamide |
| Tên IUPAC | 4-[7-[6-cyano-5-(trifluoromethyl)-3-pyridinyl]-8-oxo-6-sulfanylidene-5,7-diazaspiro[3.4]octan-5-yl]-2-fluoro-N-methylbenzamide |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Apalutamide; Erleada là tên biệt dược thường gặp, không phải tên đồng nghĩa của hoạt chất. N-desmethyl apalutamide là chất chuyển hóa có hoạt tính chính, không phải tên đồng nghĩa của hoạt chất mẹ. |
| Tên Latinh / tên dược điển | apalutamidum |
| Tên USAN | apalutamide |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 956104-40-8 |
|---|---|
| UNII | 4T36H88UA7 |
| PubChem CID | 24872560 |
| RxNorm CUI | 1999574 |
| Công thức phân tử | C21H15F4N5O2S |
Dược động học của Apalutamide
Apalutamide hấp thu tốt sau uống, sinh khả dụng tuyệt đối khoảng 100%, đạt nồng độ đỉnh trung vị khoảng 2 giờ, đạt trạng thái ổn định sau khoảng 4 tuần. Thuốc được chuyển hóa chủ yếu bởi CYP2C8 và CYP3A4 thành N-desmethyl apalutamide có hoạt tính; apalutamide và chất chuyển hóa được thải trừ qua nước tiểu và phân.
Giai đoạn I: Hấp thu
Thời gian đạt nồng độ đỉnh trong huyết tương trung vị khoảng 2 giờ, dao động 1–5 giờ. Bữa ăn giàu chất béo không tạo khác biệt có ý nghĩa lâm sàng về Cmax và AUC, nhưng làm chậm Tmax khoảng 2 giờ.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối đường uống của apalutamide khoảng 100%. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Thể tích phân bố biểu kiến khoảng 276 L. Apalutamide gắn protein huyết tương khoảng 96%, còn N-desmethyl apalutamide gắn khoảng 95%, không phụ thuộc nồng độ.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Apalutamide được chuyển hóa chủ yếu bởi CYP2C8 và CYP3A4 thành N-desmethyl apalutamide có hoạt tính. Sau liều đơn, đóng góp ước tính của CYP2C8 và CYP3A4 lần lượt khoảng 58% và 13%; ở trạng thái ổn định, tương ứng khoảng 40% và 37%.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Sau một liều apalutamide đánh dấu phóng xạ 240 mg, khoảng 65% liều được thu hồi trong nước tiểu và 24% trong phân trong vòng đến 70 ngày. Lượng thải dưới dạng apalutamide không đổi là khoảng 1,2% liều trong nước tiểu và 1,5% trong phân.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải của apalutamide khoảng 3 ngày. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Độ thanh thải biểu kiến — CL/F — của apalutamide khoảng 1,3 L/giờ sau liều đơn và tăng lên khoảng 2,0 L/giờ ở trạng thái ổn định sau dùng 1 lần/ngày, có thể do tự cảm ứng CYP3A4. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Tuổi 18–94, chủng tộc được nghiên cứu và eGFR 30–89 mL/phút/1,73 m² không tạo khác biệt dược động học có ý nghĩa lâm sàng theo nhãn Hoa Kỳ; ảnh hưởng của eGFR ≤29 mL/phút/1,73 m² chưa rõ. Suy gan nặng Child-Pugh C làm tăng AUC của “active moieties” khoảng 2,1 lần; suy gan nhẹ đến vừa không ghi nhận khác biệt dược động học có ý nghĩa lâm sàng. Thuốc ức chế/cảm ứng CYP2C8 hoặc CYP3A4 có thể ảnh hưởng phơi nhiễm apalutamide, và apalutamide là chất cảm ứng enzym/vận chuyển có thể làm giảm phơi nhiễm nhiều thuốc dùng kèm.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Apalutamide
Apalutamide thuộc nhóm liệu pháp nội tiết, thuốc kháng androgen, mã ATC L02BB05. Đây là thuốc ức chế chọn lọc thụ thể androgen, không phải thuốc hóa trị gây độc tế bào truyền thống.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Apalutamide gắn trực tiếp vào vùng gắn ligand của thụ thể androgen — AR — ức chế sự chuyển vị của AR vào nhân, ức chế gắn DNA và cản trở phiên mã qua trung gian AR. Chất chuyển hóa chính N-desmethyl apalutamide cũng ức chế AR nhưng yếu hơn, có hoạt tính in vitro khoảng một phần ba so với apalutamide.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Apalutamide làm giảm tín hiệu androgen trong tế bào ung thư tuyến tiền liệt. Trong SmPC, apalutamide 240 mg/ngày phối hợp ADT trong nghiên cứu TITAN và SPARTAN làm giảm PSA ở nhiều bệnh nhân, nhưng PSA chỉ là một chỉ dấu theo dõi và không nên tự diễn giải ngoài bối cảnh đánh giá lâm sàng. Nghiên cứu QT chuyên biệt cho thấy ở trạng thái ổn định, thay đổi QTcF trung bình tối đa từ ban đầu là 12,4 ms và phân tích phơi nhiễm-QT gợi ý tăng QTcF phụ thuộc nồng độ.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Apalutamide
Theo nhãn Hoa Kỳ/DailyMed: Erleada được chỉ định điều trị bệnh nhân ung thư tuyến tiền liệt nhạy cảm cắt tinh hoàn có di căn — mCSPC — và ung thư tuyến tiền liệt kháng cắt tinh hoàn chưa di căn — nmCRPC. Người bệnh cũng cần dùng đồng thời GnRH analog hoặc đã cắt tinh hoàn hai bên. Theo EMA/eMC châu Âu/UK: Erleada được chỉ định ở nam giới trưởng thành điều trị ung thư tuyến tiền liệt kháng cắt tinh hoàn chưa di căn nguy cơ cao phát triển di căn, và điều trị ung thư tuyến tiền liệt nhạy cảm hormone có di căn phối hợp ADT.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều dưới đây chỉ là thông tin tham khảo từ nhãn thuốc, không dùng để tự điều trị. Liều khuyến cáo thường gặp là 240 mg uống 1 lần/ngày, có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn. Người bệnh chưa cắt tinh hoàn nên tiếp tục dùng GnRH analog trong quá trình điều trị. Ở bệnh nhân suy gan nặng Child-Pugh C, nhãn Hoa Kỳ và SmPC nêu liều khuyến cáo là 120 mg uống 1 lần/ngày.
Dùng đường uống. Viên nên được nuốt nguyên viên; không nghiền hoặc bẻ viên. Có thể dùng cùng hoặc không cùng thức ăn. Nếu không nuốt được viên nguyên, nhãn/SmPC có hướng dẫn phân tán viên trong nước không có gas và dùng ngay với một số thức uống/thức ăn mềm; người bệnh chỉ nên thực hiện theo đúng hướng dẫn của tờ thuốc và nhân viên y tế. Nếu quên liều, SmPC hướng dẫn uống càng sớm càng tốt trong cùng ngày và trở lại lịch bình thường ngày hôm sau; không uống thêm viên để bù liều.
Cần theo dõi đáp ứng điều trị, PSA/chẩn đoán hình ảnh theo kế hoạch của bác sĩ, triệu chứng tim mạch và thần kinh, nguy cơ té ngã/gãy xương, huyết áp, dấu hiệu phản ứng da nặng, triệu chứng hô hấp gợi ý ILD/viêm phổi, chức năng tuyến giáp khi phù hợp và tương tác thuốc dùng kèm. Người bệnh có nguy cơ tim mạch, tiền sử co giật hoặc đang dùng thuốc làm giảm ngưỡng co giật cần được đánh giá thận trọng.
Cảnh báo và lưu ý về Apalutamide
Thông tin khác nhau theo khu vực: nhãn Hoa Kỳ/DailyMed ghi “không có” chống chỉ định; SmPC/eMC ghi chống chỉ định ở người quá mẫn với hoạt chất hoặc tá dược, và phụ nữ đang mang thai hoặc có thể mang thai. Khi áp dụng thực tế, cần tuân theo nhãn/tờ hướng dẫn sử dụng được phê duyệt tại nơi thuốc lưu hành và chỉ định của bác sĩ.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp nhất, với tần suất ≥10% và cao hơn giả dược trong các thử nghiệm SPARTAN/TITAN theo nhãn Hoa Kỳ, gồm mệt mỏi, đau khớp, phát ban, giảm cảm giác ngon miệng, té ngã, giảm cân, tăng huyết áp, bốc hỏa, tiêu chảy và gãy xương. Các bất thường xét nghiệm thường gặp có thể gồm thiếu máu, giảm bạch cầu, giảm lympho, tăng cholesterol, tăng đường huyết, tăng triglycerid và tăng kali máu.
Các tác dụng phụ nghiêm trọng cần lưu ý gồm biến cố mạch máu não và tim mạch thiếu máu cục bộ, gãy xương, té ngã, co giật, phản ứng da nặng như SJS/TEN và DRESS, bệnh phổi mô kẽ/viêm phổi có thể nặng hoặc tử vong, độc tính phôi-thai, suy tim, nhược giáp và các bất thường chuyển hóa. Cần liên hệ cơ sở y tế ngay nếu có đau ngực, khó thở, yếu/liệt đột ngột, nói khó, co giật, phát ban lan rộng kèm sốt/tổn thương niêm mạc, ho hoặc khó thở mới xuất hiện/nặng lên.
Cần thận trọng ở người có bệnh tim mạch gần đây hoặc yếu tố nguy cơ tim mạch, tiền sử co giật hoặc yếu tố làm giảm ngưỡng co giật, nguy cơ té ngã/gãy xương, nguy cơ kéo dài QT khi phối hợp ADT, tiền sử phản ứng da nặng, triệu chứng hô hấp chưa rõ nguyên nhân, suy thận nặng hoặc suy gan nặng. Cần rà soát toàn bộ thuốc dùng kèm trước và trong điều trị vì apalutamide là chất cảm ứng enzym mạnh, có thể làm mất hiệu quả nhiều thuốc quan trọng.
Không có thuốc giải độc đặc hiệu đã biết cho quá liều apalutamide. Nếu quá liều, cần ngừng thuốc và điều trị hỗ trợ chung cho đến khi độc tính lâm sàng giảm hoặc hết; người bệnh cần được xử trí tại cơ sở y tế.
Theo nhãn Hoa Kỳ, bảo quản ở 20–25°C, cho phép dao động 15–30°C, để trong bao bì gốc nhằm tránh ánh sáng và ẩm, không bỏ gói hút ẩm. Theo SmPC/eMC, bảo quản trong bao bì gốc để tránh ẩm và không yêu cầu điều kiện nhiệt độ bảo quản đặc biệt. Cần tuân theo hướng dẫn trên bao bì/tờ hướng dẫn của sản phẩm cụ thể.
Đối tượng đặc biệt
Không có ứng dụng phù hợp của apalutamide trong quần thể trẻ em theo SmPC/eMC. Tính an toàn và hiệu quả ở bệnh nhi.
SmPC nêu không cần chỉnh liều chỉ dựa trên tuổi. Tuy nhiên, nhãn Hoa Kỳ ghi tỷ lệ biến cố độ 3–4 và té ngã cao hơn ở nhóm tuổi cao hơn; trong dữ liệu dùng Erleada với ADT, té ngã xảy ra 8% ở người <65 tuổi, 10% ở nhóm 65–74 tuổi và 19% ở nhóm ≥75 tuổi. Cần đánh giá nguy cơ té ngã, gãy xương và bệnh kèm ở người cao tuổi.
Apalutamide không được thiết lập an toàn/hiệu quả ở nữ. Dựa trên cơ chế tác dụng và dữ liệu động vật, thuốc có thể gây hại cho thai và mất thai nếu dùng cho phụ nữ mang thai; SmPC chống chỉ định ở phụ nữ đang mang thai hoặc có thể mang thai. Nam giới có bạn tình nữ có khả năng mang thai cần dùng biện pháp tránh thai hiệu quả trong thời gian điều trị và 3 tháng sau liều cuối.
Tính an toàn và hiệu quả của apalutamide ở nữ chưa được thiết lập. Dữ liệu về bài tiết vào sữa mẹ. Do thuốc được dùng cho nam giới mắc ung thư tuyến tiền liệt và có độc tính phôi-thai theo cơ chế/dữ liệu động vật, không sử dụng thông tin này để suy diễn dùng thuốc ở phụ nữ cho con bú.
Không cần chỉnh liều ở suy gan nhẹ hoặc vừa Child-Pugh A/B theo nhãn/SmPC. Với suy gan nặng Child-Pugh C, liều khuyến cáo là 120 mg uống 1 lần/ngày; phơi nhiễm “active moieties” tăng khoảng 2,1 lần so với người có chức năng gan bình thường. Cần bác sĩ đánh giá lợi ích – nguy cơ và theo dõi độc tính.
Apalutamide có nguy cơ gây co giật và té ngã; nhãn Hoa Kỳ khuyến cáo người bệnh được tư vấn về nguy cơ co giật khi thực hiện hoạt động mà mất ý thức đột ngột có thể gây hại cho bản thân hoặc người khác. Người bệnh nên hỏi bác sĩ trước khi lái xe/vận hành máy móc nếu có chóng mặt, yếu mệt, té ngã, triệu chứng thần kinh hoặc nguy cơ co giật.
Tương tác thuốc của Apalutamide
Apalutamide là chất cảm ứng mạnh CYP3A4 và CYP2C19, cảm ứng yếu CYP2C9, đồng thời cảm ứng P-gp, BCRP và OATP1B1; thuốc có thể làm giảm phơi nhiễm và hiệu quả của nhiều cơ chất các enzym/vận chuyển này. Cần thận trọng với thuốc chống đông như warfarin/coumarin; SmPC khuyến cáo tránh phối hợp warfarin hoặc thuốc chống đông kiểu coumarin nếu có thể và theo dõi INR nếu phải dùng. Thuốc ức chế mạnh CYP2C8 hoặc CYP3A4 có thể làm tăng phơi nhiễm apalutamide; thuốc cảm ứng CYP3A4/CYP2C8 có thể làm giảm phơi nhiễm. Apalutamide cũng có thể gây sai lệch một số xét nghiệm miễn dịch định lượng digoxin, làm kết quả digoxin giả cao.
Thắc mắc về hoạt chất Apalutamide
Apalutamide là thuốc ức chế thụ thể androgen dùng đường uống trong một số thể ung thư tuyến tiền liệt. Thuốc thường được dùng cùng liệu pháp ức chế androgen hoặc ở người đã cắt tinh hoàn hai bên, theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.
Theo nhãn Hoa Kỳ, Erleada được chỉ định cho ung thư tuyến tiền liệt nhạy cảm cắt tinh hoàn có di căn — mCSPC — và ung thư tuyến tiền liệt kháng cắt tinh hoàn chưa di căn — nmCRPC. Theo EMA/eMC, thuốc dùng cho nam giới trưởng thành nmCRPC nguy cơ cao di căn và mHSPC phối hợp ADT.
Không. Apalutamide là thuốc kê đơn điều trị ung thư, cần bác sĩ chuyên khoa chỉ định và theo dõi. Người bệnh không nên tự mua, tự dùng, tự ngừng hoặc tự điều chỉnh liều vì có nguy cơ tác dụng phụ nghiêm trọng và tương tác thuốc quan trọng.
Các tác dụng phụ thường gặp gồm mệt mỏi, đau khớp, phát ban, giảm cảm giác ngon miệng, té ngã, giảm cân, tăng huyết áp, bốc hỏa, tiêu chảy và gãy xương. Một số người cũng có thể có nhược giáp hoặc bất thường xét nghiệm như tăng cholesterol, tăng đường huyết, tăng triglycerid.
Có. Apalutamide là chất cảm ứng enzym mạnh, có thể làm giảm hiệu quả nhiều thuốc là cơ chất CYP3A4, CYP2C19, CYP2C9, P-gp, BCRP hoặc OATP1B1. Người bệnh cần báo cho bác sĩ/dược sĩ tất cả thuốc kê đơn, không kê đơn, thực phẩm bổ sung và thảo dược đang dùng trước khi bắt đầu điều trị.

