Anastrozol là hoạt chất ức chế aromatase không steroid, chủ yếu được dùng trong điều trị nội tiết một số trường hợp ung thư vú ở phụ nữ sau mãn kinh. Hoạt chất này làm giảm tổng hợp estrogen, từ đó hỗ trợ kiểm soát các khối u vú phụ thuộc hormone theo chỉ định của bác sĩ. Theo nhãn thuốc DailyMed/FDA, anastrozole dạng viên uống được chỉ định cho điều trị bổ trợ ung thư vú giai đoạn sớm có thụ thể hormone dương tính, điều trị bước đầu ung thư vú tiến triển tại chỗ hoặc di căn có thụ thể hormone dương tính/không rõ, và điều trị ung thư vú tiến triển sau tamoxifen ở phụ nữ sau mãn kinh. Người bệnh không tự ý dùng, ngừng hoặc thay đổi liều Anastrozol vì thuốc có thể liên quan đến loãng xương, tăng cholesterol, biến cố tim mạch thiếu máu cục bộ ở người có bệnh nền và nguy cơ gây hại cho thai.
Nội dung chính
- Anastrozol là gì?: Hoạt chất ức chế aromatase không steroid, làm giảm tạo estrogen ở phụ nữ sau mãn kinh.
- Nhóm thuốc: Thuốc chống ung thư/điều trị nội tiết; nhóm ức chế aromatase.
- Mã ATC: L02BG03.
- Dạng dùng phổ biến: Viên nén/viên bao phim 1 mg, dùng đường uống.
- Chỉ định chính: Một số trường hợp ung thư vú ở phụ nữ sau mãn kinh, đặc biệt ung thư vú có thụ thể hormone dương tính theo nhãn thuốc.
- Liều tham khảo: Nhãn thuốc ghi 1 mg x 1 lần/ngày; liều thực tế phải theo bác sĩ điều trị.
- Cảnh báo nổi bật: Cần lưu ý sức khỏe xương, cholesterol, bệnh tim thiếu máu cục bộ, thai kỳ, cho con bú và tương tác với tamoxifen/estrogen.
- Tự dùng thuốc?: Không. Đây là thuốc kê đơn/thuốc điều trị ung thư, cần bác sĩ chuyên khoa đánh giá lợi ích–nguy cơ.
Hoạt chất Anastrozol là gì?
Anastrozol là hoạt chất ức chế aromatase không steroid, làm giảm tổng hợp estrogen. Ở phụ nữ sau mãn kinh, estrogen chủ yếu được tạo từ chuyển đổi androgen tuyến thượng thận thành estrone và estradiol nhờ enzyme aromatase; ức chế enzyme này giúp giảm kích thích tăng trưởng của một số ung thư vú phụ thuộc estrogen.
Anastrozol
INN Anastrozole
Danh pháp · định danh phân tử · tính chất vật lý · tính chất lý–hóa · độ ổn định · tiêu chuẩn dược điển
Danh pháp
Hệ thống tên gọi chuẩn của dược chất
| Tên hoạt chất | Anastrozol |
|---|---|
| Tên tiếng Anh / tên chung quốc tế (INN) | Anastrozole |
| Tên IUPAC | 2-[3-(2-cyanopropan-2-yl)-5-(1,2,4-triazol-1-ylmethyl)phenyl]-2-methylpropanenitrile |
| Tên hóa học khác | 1,3-Benzenediacetonitrile, alpha,alpha,alpha',alpha'-tetramethyl-5-(1H-1,2,4-triazol-1-ylmethyl)- | 2,2'-(5-(1H-1,2,4-triazol-1-ylmethyl)-1,3-phenylene)bis(2-methylpropionitrile) |
| Tên khác / tên đồng nghĩa | Anastrozole. Biệt dược thường gặp: Arimidex. Các tên đồng nghĩa khác. |
| Tên Latinh / tên dược điển | Anastrozolum |
| Tên USAN | anastrozole |
Định danh & cấu trúc phân tử
Mã định danh và biểu diễn cấu trúc phân tử
| Số đăng ký CAS | 120511-73-1 |
|---|---|
| UNII | 2Z07MYW1AZ |
| PubChem CID | 2187 |
| RxNorm CUI | 84857 |
| Công thức phân tử | C17H19N5 |
Dược động học của Anastrozol
Anastrozol hấp thu nhanh sau uống, nồng độ tối đa thường đạt trong khoảng 2 giờ khi dùng lúc đói. Dược động học tuyến tính trong khoảng liều 1–20 mg và không thay đổi khi dùng lặp lại; trạng thái ổn định đạt khoảng 7 ngày khi dùng mỗi ngày.
Giai đoạn I: Hấp thu
Hấp thu nhanh; Tmax thường khoảng 2 giờ khi dùng lúc đói. Khi dùng 30 phút sau ăn, Cmax trung bình giảm khoảng 16% và Tmax trung vị chậm từ 2 lên 5 giờ, nhưng mức độ hấp thu tổng thể không giảm.
| F · Sinh khả dụng | Sinh khả dụng tuyệt đối. Nhãn DailyMed ghi anastrozole đường uống được hấp thu tốt vào tuần hoàn hệ thống; thức ăn làm giảm tốc độ hấp thu nhưng không làm giảm mức độ hấp thu tổng thể. |
|---|
Giai đoạn II: Phân bố
Nồng độ huyết tương ở trạng thái ổn định cao hơn khoảng 3–4 lần so với sau liều đơn; trạng thái ổn định đạt khoảng 7 ngày khi dùng 1 lần/ngày. Tỷ lệ gắn protein huyết tương khoảng 40% trong khoảng điều trị.
Giai đoạn III: Chuyển hóa
Anastrozol được chuyển hóa qua N-dealkylation, hydroxylation và glucuronidation. Ba chất chuyển hóa được xác định trong huyết tương và nước tiểu; chất chuyển hóa lưu hành chính là triazole, không có hoạt tính dược lý đáng kể.
Giai đoạn IV: Thải trừ
Khoảng 85% thuốc đánh dấu phóng xạ được thu hồi trong phân và nước tiểu. Chuyển hóa qua gan chiếm khoảng 85% quá trình thải trừ; thải trừ qua thận chiếm khoảng 10% tổng độ thanh thải.
| t½ · Thời gian bán thải | Thời gian bán thải thải trừ trung bình khoảng 50 giờ. |
|---|---|
| CL · Độ thanh thải toàn phần | Giá trị độ thanh thải toàn thân định lượng ở người lớn. Nhãn thuốc ghi suy thận nặng làm giảm thanh thải qua thận nhưng tổng độ thanh thải chỉ giảm khoảng 10%; ở xơ gan ổn định, CL/F giảm khoảng 30% nhưng nồng độ vẫn trong khoảng quan sát ở người có chức năng gan bình thường. |
Yếu tố ảnh hưởng đến dược động học
Thức ăn làm chậm tốc độ hấp thu nhưng không làm giảm mức độ hấp thu tổng thể. Tuổi không ảnh hưởng đáng kể đến dược động học trong nhóm phụ nữ sau mãn kinh được nghiên cứu. Suy thận không làm thay đổi đáng kể tổng độ thanh thải; suy gan nặng chưa được nghiên cứu đầy đủ.
Thông số dược động học cần được đọc cùng đường dùng, liều, dạng bào chế, quần thể và nguồn dữ liệu. Hàng chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Dược lý và cơ chế của Anastrozol
Thuốc chống ung thư và điều hòa miễn dịch, nhóm đối kháng hormone và tác nhân liên quan, phân nhóm ức chế aromatase. Mã ATC: L02BG03.
Phần III: Cơ chế tác dụng
Anastrozol ức chế chọn lọc enzyme aromatase, từ đó làm giảm sinh tổng hợp estrogen ở mô ngoại vi và mô ung thư. Nhãn thuốc ghi anastrozole làm giảm đáng kể nồng độ estradiol huyết thanh và không có tác động phát hiện được lên sự hình thành corticosteroid tuyến thượng thận hoặc aldosterone.
Phần IV: Dược lực học và đáp ứng
Trong các nghiên cứu dùng hằng ngày ở phụ nữ sau mãn kinh bị ung thư vú tiến triển, các liều 0,5–10 mg làm giảm estradiol có ý nghĩa lâm sàng; liều từ 1 mg trở lên đưa nồng độ estradiol trung bình tới giới hạn phát hiện thấp hơn 3,7 pmol/L. Anastrozole không làm tăng TSH trong các thử nghiệm liều 5 và 10 mg và không có hoạt tính trực tiếp kiểu progestogenic, androgenic hoặc estrogenic trên động vật.
Ki, Kd, IC50, EC50 và ED50 chỉ có ý nghĩa khi đi kèm đúng đích, loài, assay, đơn vị và nguồn. Field chưa có dữ liệu sẽ tự động được ẩn.
Chỉ định của Anastrozol
Theo nhãn DailyMed/FDA, anastrozole được chỉ định cho:
- Điều trị bổ trợ phụ nữ sau mãn kinh bị ung thư vú giai đoạn sớm có thụ thể hormone dương tính.
- Điều trị bước đầu phụ nữ sau mãn kinh bị ung thư vú tiến triển tại chỗ hoặc di căn có thụ thể hormone dương tính hoặc chưa rõ tình trạng thụ thể hormone.
- Điều trị ung thư vú tiến triển ở phụ nữ sau mãn kinh có bệnh tiến triển sau điều trị tamoxifen; bệnh ER âm tính hoặc không đáp ứng với tamoxifen trước đó hiếm khi đáp ứng với anastrozole.
Cần phân biệt theo quốc gia và bối cảnh phê duyệt. NICE khuyến nghị thảo luận hóa dự phòng và khuyến nghị dùng anastrozole 5 năm cho phụ nữ sau mãn kinh nguy cơ cao, hoặc cân nhắc ở nguy cơ trung bình, trừ khi có loãng xương nặng; khuyến nghị này thuộc bối cảnh hướng dẫn của Vương quốc Anh và không đồng nghĩa với chỉ định phê duyệt tại mọi quốc gia. Trong ung thư vú ở người có cơ quan sinh sản nam, NICE 2025 nêu có thể cân nhắc ức chế chức năng tinh hoàn kết hợp thuốc ức chế aromatase nếu tamoxifen không phù hợp hoặc không dung nạp, và không dùng thuốc ức chế aromatase đơn độc; NICE cũng ghi đây là dùng ngoài chỉ định vào tháng 3/2025. Ứng dụng khác.
Liều dùng và cách sử dụng
Liều tham khảo theo nhãn thuốc: 1 viên 1 mg, uống 1 lần mỗi ngày. Với ung thư vú tiến triển, nhãn thuốc ghi tiếp tục dùng cho đến khi bệnh tiến triển. Với điều trị bổ trợ ung thư vú giai đoạn sớm ở phụ nữ sau mãn kinh, thời gian tối ưu chưa xác định trong nhãn; trong thử nghiệm ATAC, anastrozole được dùng 5 năm. Đây chỉ là thông tin tham khảo từ nhãn thuốc, không phải hướng dẫn dùng thuốc cá nhân; người bệnh cần dùng đúng chỉ định và đơn của bác sĩ.
Anastrozol có thể uống cùng hoặc không cùng thức ăn. Người bệnh cần dùng đúng theo hướng dẫn của bác sĩ. Nếu quên liều, nhãn hướng dẫn dùng ngay khi nhớ ra; nếu gần thời điểm liều tiếp theo thì bỏ qua liều đã quên và không dùng hai liều cùng lúc. Không tự ý ngừng thuốc khi chưa trao đổi với bác sĩ/dược sĩ.
Cần theo dõi theo kế hoạch của bác sĩ, đặc biệt ở người có nguy cơ loãng xương, tăng cholesterol, bệnh tim thiếu máu cục bộ hoặc triệu chứng bất thường về gan. Nhãn thuốc khuyến cáo cân nhắc theo dõi mật độ xương và cholesterol trong quá trình dùng anastrozole.
Cảnh báo và lưu ý về Anastrozol
Theo nhãn DailyMed/FDA, chống chỉ định ở người đã có phản ứng quá mẫn với anastrozole hoặc bất kỳ tá dược nào; các phản ứng được ghi nhận gồm phản vệ, phù mạch và mày đay. Theo EMA, Arimidex không được dùng cho phụ nữ có thai, đang cho con bú hoặc người quá mẫn với anastrozole/thành phần thuốc. Chống chỉ định theo từng thuốc thành phẩm lưu hành tại Việt Nam.
Các tác dụng không mong muốn thường gặp trong nhãn thuốc gồm bốc hỏa, suy nhược, viêm khớp/đau khớp, đau, tăng huyết áp, trầm cảm, buồn nôn/nôn, phát ban, loãng xương, gãy xương, đau lưng, mất ngủ, đau đầu, đau xương, phù ngoại biên, ho tăng, khó thở, viêm họng và phù bạch huyết. Nhãn thuốc cũng ghi có thể có cảm giác kiến bò, tê hoặc châm chích da.
Cần lưu ý phản ứng da nghiêm trọng như tổn thương, loét hoặc phồng rộp; phản ứng dị ứng nặng gây sưng mặt, môi, lưỡi hoặc họng, khó nuốt/khó thở; bất thường xét nghiệm chức năng gan hoặc viêm gan. Báo cáo hậu mãi cũng ghi nhận ban da gồm hồng ban đa dạng và hội chứng Stevens–Johnson, phản vệ/phù mạch/mày đay, đau cơ, ngón tay bật và tăng calci máu.
Thận trọng ở người có bệnh tim thiếu máu cục bộ từ trước vì trong thử nghiệm ATAC, biến cố tim mạch thiếu máu cục bộ xảy ra nhiều hơn ở nhóm anastrozole so với tamoxifen trong nhóm bệnh nhân có bệnh tim thiếu máu cục bộ sẵn có. Cần cân nhắc theo dõi mật độ xương vì anastrozole liên quan giảm mật độ khoáng xương; cân nhắc theo dõi cholesterol vì tăng cholesterol được ghi nhận nhiều hơn ở nhóm anastrozole trong ATAC. Anastrozole có thể gây hại cho thai dựa trên cơ chế tác dụng và dữ liệu động vật.
Nhãn thuốc ghi chưa xác định liều đơn gây triệu chứng đe dọa tính mạng; không có thuốc giải độc đặc hiệu, xử trí chủ yếu là điều trị triệu chứng và hỗ trợ. Có thể cân nhắc rằng người bệnh đã dùng nhiều thuốc cùng lúc; lọc máu có thể hữu ích vì anastrozole không gắn protein cao. Trường hợp quá liều cần liên hệ cơ sở y tế hoặc cấp cứu, không tự xử trí tại nhà.
Bảo quản ở nhiệt độ phòng 20–25°C, trong bao bì kín; để xa tầm tay trẻ em. Điều kiện bảo quản theo từng thuốc thành phẩm tại Việt Nam.
Đối tượng đặc biệt
Hiệu quả của anastrozole chưa được chứng minh trong điều trị vú to tuổi dậy thì ở trẻ nam vị thành niên hoặc dậy thì sớm tiến triển ở trẻ nữ mắc hội chứng McCune-Albright. Không tự dùng cho trẻ em nếu không có chỉ định và theo dõi chuyên khoa.
Theo nhãn thuốc, không cần hiệu chỉnh liều chỉ vì tuổi cao; dược động học của anastrozole không bị ảnh hưởng bởi tuổi. Tuy nhiên, người cao tuổi thường có nguy cơ loãng xương, bệnh tim mạch và dùng nhiều thuốc, nên cần bác sĩ đánh giá cá thể.
Anastrozol không phù hợp cho phụ nữ có thai. DailyMed ghi anastrozole có thể gây hại cho thai dựa trên cơ chế và dữ liệu động vật; chưa có nghiên cứu dùng anastrozole ở phụ nữ có thai. EMA ghi Arimidex không được dùng cho phụ nữ có thai.
Không nên cho con bú trong thời gian dùng anastrozole và trong 2 tuần sau liều cuối theo DailyMed, vì chưa có dữ liệu về sự hiện diện của thuốc/chất chuyển hóa trong sữa mẹ hoặc ảnh hưởng lên trẻ bú mẹ. EMA ghi Arimidex không được dùng cho phụ nữ đang cho con bú.
Không khuyến cáo thay đổi liều ở suy gan nhẹ đến trung bình theo nhãn DailyMed; anastrozole chưa được nghiên cứu ở suy gan nặng. Ở người xơ gan ổn định, nồng độ anastrozole nằm trong khoảng quan sát ở người bình thường, nhưng cần thận trọng và theo dõi theo bác sĩ.
Theo DailyMed, không cần hiệu chỉnh liều ở bệnh nhân suy thận vì chỉ khoảng 10% anastrozole thải trừ nguyên vẹn qua nước tiểu và suy thận không ảnh hưởng đáng kể đến tổng độ thanh thải. EMA khuyến cáo thận trọng ở người suy thận nặng.
DailyMed ghi nhận suy nhược, mất ngủ, buồn ngủ, lú lẫn và dị cảm trong nhóm tác dụng không mong muốn. Nếu người dùng thấy chóng mặt, buồn ngủ, mệt nhiều, lú lẫn hoặc giảm tỉnh táo, nên tránh lái xe/vận hành máy móc và báo cho nhân viên y tế.
Tương tác thuốc của Anastrozol
Không dùng phối hợp tamoxifen với anastrozole vì tamoxifen làm giảm nồng độ anastrozole trong huyết tương khoảng 27% và nhánh phối hợp trong ATAC không cho thấy lợi ích hiệu quả so với tamoxifen đơn trị. Các liệu pháp chứa estrogen không nên dùng cùng vì có thể làm giảm tác dụng dược lý của anastrozole. Trong một nghiên cứu ở 16 nam tình nguyện viên, anastrozole không làm thay đổi phơi nhiễm hoặc tác dụng chống đông của warfarin; dữ liệu in vitro/in vivo cho thấy anastrozole 1 mg ít có khả năng ảnh hưởng thuốc khác qua ức chế CYP450.
Thắc mắc về hoạt chất Anastrozol
Anastrozol là hoạt chất ức chế aromatase không steroid, dùng trong điều trị nội tiết một số trường hợp ung thư vú ở phụ nữ sau mãn kinh. Thuốc làm giảm tổng hợp estrogen, hormone có thể kích thích tăng trưởng một số ung thư vú phụ thuộc hormone.
Anastrozol không phải thuốc hóa trị cổ điển. Đây là thuốc điều trị nội tiết thuộc nhóm ức chế aromatase. Việc dùng thuốc cần dựa trên chẩn đoán, tình trạng thụ thể hormone, giai đoạn bệnh và kế hoạch điều trị của bác sĩ chuyên khoa.
Không nên tự uống Anastrozol để phòng ung thư vú. Một số hướng dẫn như NICE có khuyến nghị anastrozole trong hóa dự phòng cho phụ nữ sau mãn kinh nguy cơ cao hoặc cân nhắc ở nguy cơ trung bình, nhưng quyết định này cần đánh giá nguy cơ cá nhân, lợi ích–nguy cơ, tình trạng xương và lựa chọn thay thế bởi bác sĩ/chuyên gia di truyền hoặc ung bướu.
Các tác dụng phụ thường gặp gồm bốc hỏa, mệt/suy nhược, đau khớp hoặc viêm khớp, đau, buồn nôn/nôn, phát ban, đau lưng, mất ngủ, đau đầu, đau xương, phù ngoại biên, khó thở hoặc ho tăng. Thuốc cũng có thể liên quan đến giảm mật độ xương và tăng cholesterol, nên cần theo dõi theo hướng dẫn y tế.
Không. DailyMed ghi anastrozole có thể gây hại cho thai và khuyến cáo không cho con bú trong thời gian điều trị và 2 tuần sau liều cuối; EMA ghi Arimidex không được dùng ở phụ nữ có thai hoặc đang cho con bú. Người có khả năng mang thai cần trao đổi với bác sĩ về thử thai và biện pháp tránh thai phù hợp.

